ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม และจิต
ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพหิรธรรม, จิต
และหทยวัตถุ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๒๕๘] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัย
มี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๕ วาระ
ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๕ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย
มี ๕ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในวิปาก-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ
ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๕
วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๒๕๙] ๑. อัชฌัตติกธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น
เพราะนเหตุปัจจัย

คือ ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกกฏัตตารูป อาศัยจิต
๒. พาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น
เพราะนเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิต ซึ่งเป็น
อเหตุกะ.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และพาหิรกฏัตตารูป
อาศัยจิต.
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยจิต
ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
๓. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยอัชฌัต-
ติกธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และอัชฌัตติกะ
และพาหิรกฏัตตารูป อาศัยจิต
๔. พาหิรธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์. ที่เป็นพาหิรธรรม
ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ฯลฯ ตลอดถึงอสัญญสัตว์.
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์
ทั้งหลาย ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.

๕. อัชฌัตติธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น
เพราะนเหตุปัจจัย
คือ จิต อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิต และอัชฌัตติกกฏัตตารูป อาศัยขันธ์
ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิต อาศัยหทยวัตถุ.
๖. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒, จิต และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น
พาหิรธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒, จิต และอัชฌัตติกะและพาหิร-
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ จิต และ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
๗. อัชฌัตติกธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม และ
พาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกกฏัตตารูป อาศัยจิต และ
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย.
๘. พาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม และพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม
ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.

จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิต ซึ่งเป็นอเหตุกะ และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และพาหิรกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑
ที่เป็นพาหิรธรรม และจิต ฯลฯ
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ พาหิรกฏัตตารูป อาศัยจิต และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม อาศัยจิต
และหทยวัตถุ.
โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์
ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และจิต.
๙. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยอัชฌัต-
ติกธรรม และพาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และอัชฌัตติกะและพาหิร-
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม และจิต ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
๒. นอารัมมณปัจจัย
[๒๖๐] ๑. อัชฌัตติกธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ อเหตุกปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกกฏัตตารูป อาศัยจิต.
๒. พาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอารัมมณปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิต.
ในปฏิสนธิขณะ พาหิรกฏัตตารูป อาศัยจิต.
๓. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติก-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกะและพาหิรกฏัตตารูป อาศัยจิต.
๔. พาหิรธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ พาหิรกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม,
หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม.
มหาภูตรูป ๑ ตลอดถึงอสัญญสัตว์.
๕. อัชฌัตติกธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น
เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
พาหิรธรรม.
๖. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกะและพาหิรกฏัตตารูป อาศัยขันธ์
ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม.
๗. อัชฌัตติกธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม และ
พาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย

คือ ในปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกกฏัตตารูป อาศัยจิต และสัมป-
ยุตตขันธ์ทั้งหลาย.
๘. พาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม และพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม และจิต.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิต และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๒ นัย.
๙. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยอัช-
ฌัตติกธรรม และพหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกะและพาหิรกฏัตตารูป อาศัยจิต
และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๖๑๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง
มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอาหาร-
ปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ.
๑๗. นฌานปัจจัย
[๒๖๒] ๑. พาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น
เพราะนฌานปัจจัย
๑. ข้อนี้ควรจะรวมกับข้อ (๒๖๓)

คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยจักขุวิญญาณ ฯลฯ กายวิญญาณ.
๒. พาหิรธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นฌานปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ ขันธ์ ๒
ฯลฯ ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ ฯลฯ พาหิรรูป ฯลฯ อาหารสมุฏฐานรูป
ฯลฯ อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ ส่วนอสัญญสัตว์ทั้งหลาย ฯลฯ
๓. อัชฌัตติกธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น
เพราะนฌานปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ ฯลฯ
กายวิญญาณ อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ
๔. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนฌานปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจักขุวิญญาณ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญ-
ญาณ ฯลฯ ขันธ์ ๒, ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ.
๕. พาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม และพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนฌานปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และจักขุ
วิญญาณ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒. ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยกาย
วิญญาณ ฯลฯ พึงผูกจักรนัย.

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๖๓] ในนฌานปัจจัย มี ๕ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนสันปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัยมี ๕ วาระ ในโนนัตถิ
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
อนุโลมปัจจนียนัยนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๖๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ. . .
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ.
ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๒๖๕] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ. . .ใน
อนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย
มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัยมี ๓ วาระ.
ฯลฯ
แม้สหชาตวาระ ก็เหมือนกับปฏิจจวาระ.

ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๖๖] ๑. อัชฌัตติกธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.
๔. พาหิรธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะ
เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม
ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๒ นัย จนถึงมหาภูตรูปที่เป็นอัชฌัตติก-
ธรรม. ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
๕. อัชฌัตติกธรรม อาศัยพาหิรธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิต อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม, จิต อาศัยหทยวัตถุ.
ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๒ นัย.
๖. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัย ขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม
ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.

จิต และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
ในปฏิสนธิขณะ พึงกระทำทั้ง ๒ นัย.
๗. อัชฌัตติกธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม และ
พาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ อัชฌัตติกกฏัตตารูป อาศัยจิตและสัมปยุตตขันธ์
ทั้งหลาย.
๘. พาหิรธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม และพาหิร-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม
และจิต ฯลฯ ขันธ์ ๒.
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยจิตและมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นพาหิรธรรม อาศัยจิตและหทยวัตถุ.
ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๓ นัย.
๙. อัชฌัตติกธรรม และพาหิรธรรม อาศัยอัชฌัต-
ติกธรรม และพาหิรธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และอัชฌัตติกะและพาหิรกฏัตตารูป
อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นพาหิรธรรม และจิต ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๒๖๗] ๑. อัชฌัตติกธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรม เกิดขึ้น
เพราะอารัมมณปัจจัย