ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นจิตตสหภูธรรม
และจิต.
ในปฏิสนธิขณะ จิต อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสหภูธรรม และ
หทยวัตถุ.
จิตตสมุฏฐานรูป ที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม และกฏัตตารูปที่เป็น
อุปาทารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๙. จิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัย
จิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม เกิดขึ้1น เพราะ
เหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และไม่ใช่
จิตตสหภูธรรม อาศัยขันธ์ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และจิต ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น
จิตตสหภูธรรม และจิต ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และจิต อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภู-
ธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒.
กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสหภูธรรม
และมหาภูตรูปทั้งหลาย ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๙๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อรูปทั้งหมดพึงยกขึ้นแสดงเหมือนจิตตสมุฏฐานทุกะ ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ

มหาภูตรูปทั้งหลาย พึงกระทำใน ๖ วาระ, ๓ วาระ ในอธิปติปัจจัยไม่มี ใน
อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี
๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี
๕ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในอวิคต-
ปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๙๑] ๑. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นจิตตสหภูธรรม อาศัย
ขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วย
อุทธัจจะ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ.
พึงทำทั้ง ๙ วาระดังกล่าวมา พึงกำหนดคำว่า อเหตุกะ ในอนุโลม
ท่านจำแนกไว้อย่างใด พึงทำอย่างนั้น โมหะ มี ๓ วาระ ในจิตตสมุฏฐานทุกะ
ท่านจำแนกไว้อย่างใด พึงทำอย่างนั้น.

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๙๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี
๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ.
๑๑. นกัมมปัจจัย
[๑๙๓] ๑. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นจิตตสหภูธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสหภู-
ธรรม.
๒. ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตต-
สหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ พาหิรรูป . . . อาหารสมุฏฐานรูป. . . อุตุสมุฏฐานรู ฯลฯ
๓. จิตตสหภูธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม
เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ สัมปยุตตเจตนา อาศัยจิต.
๔. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่
จิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
๑. ข้อ ๑๙๒, ๑๙๔, ๑๙๖ ควรจะจัดไว้เป็นข้อเดียวกันเหมือนทุกครั้ง

คือ สัมปยุตตเจตนา อาศัยขันธ์ทั้งหลายก็เป็นจิตตสหภูธรรม และจิต.
[๑๙๔] ในนกัมมปัจจัยมี ๔ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ.
๑๕. นฌานปัจจัย
[๑๙๕] ๑. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะนฌานปัจจัย
ขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณ ฯลฯ
[๑๙๖] ในนฌานปัจจัย มี ๖ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย
มี ๙ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
การนับสองนัยนอกนี้ พึงกระทำอย่างนี้.
แม้สหชาตวาระ ก็เหมือนกับปฏิจจวาระ.

ปัจจยวาระ
อนุโลมนัย
เหตุปัจจัย
[๑๙๗] ๑. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตต-
สหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิต อาศัยหทยวัตถุ, จิตตสมุฏฐานรูป ที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม
อาศัยจิต.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ เหมือนกับปฏิจจวาระ มหาภูครูปทั้งหมด.
๕. จิตตสหภูธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นจิตตสหภู-
ธรรม อาศัยจิต.
ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นจิตตสหภูธรรม อาศัยหทยวัตถุ.
ในปฏิสนธิขณะ มหาภูตรูปทั้งหมด เหมือนกับปฏิจจวาระ.
๖. จิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัย
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นจิตตสหภู-
ธรรม และไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยจิต.

จิต และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.
ในปฏิสนธิขณะ เหมือนกับปฏิจจวาระ มหาภูตรูปทั้งหมด.
๗. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่
จิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นจิตตสหภูธรรม อาศัย
ขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และจิต ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ
ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ เหมือนกับปฏิจจวาระ มหาภูตรูปทั้งหมด.
๘. ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม และ
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป ที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลาย
ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และจิต.
จิต อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสหภูธรรม และหทยวัตถุ.
จิตตสมุฏฐานรูป ที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็น
จิตตสหภูธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ เหมือนกับปฏิจจวาระ มหาภูตรูปทั้งหมด.
๙. จิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม
อาศัยจิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และไม่ใช่
จิตตสหภูธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และจิต อาศัยขันธ์ ๒.
ขันธ์ ๒ และจิต, อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม และหทยวัตถุ
ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ เหมือนกับปฏิจจวาระ มหาภูตรูป ทั้งหมด.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๙๘] ๑. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.
๔. ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่
จิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ ฯลฯ นี้เหมือน
อารัมมณปัจจัย ในปัจจยวาระ, ในจิตตสมุฏฐานทุกะ พึงกระทำปัญจวิญญาณมูล
แก่ธรรมเหล่านั้นทั้ง ๖ อย่าง ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๙๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย
มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๒๐๐] ๑. จิตตสหภูธรรม อาศัยจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ ฯลฯ พึงกระทำ
ทุกอย่าง, ปัญจวิญญาณแห่งปัจจยวาระ, มูล แห่งธรรมทั้ง ๖ ก็พึงกระทำ,
มหาภูตรูปทั้งหมด มี ๓ วาระ เหมือนกัน.
โมหะ ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๒๐๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย
มี ๙ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๙ วาระ
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ในนวิปากปัจจัย
มี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ
ในนฌานปัจจัย มี ๙ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย
มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ
ในโนวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระใรอนุโลมปัจจนียะ
[๒๐๒] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ. . .ใน
ปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปากปัจจัย
มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ
ในโนนัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๒๐๓] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ. . .ใน
อนันตรปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๓ วาระ
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
นิสสยวาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.

สังสัฏฐวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๒๐๔] ๑. จิตตสหภูธรรม เจือกับจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ เจือกับ ขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม ฯลฯ เจือกับ
ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๒. ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม เจือกับจิตตสหภู-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิต เจือกับขันธ์ทั้งหลายที่เป็นจิตตสหภูธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๓. จิตตสหภูธรรม และธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภูธรรม
เจือกับจิตตสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๒ และจิต เจือกับ ขันธ์ ๑ ที่เป็นจิตตสหภูธรรม ฯลฯ
เจือกับ ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๔. จิตตสหภูธรรม เจือกับธรรมที่ไม่ใช่จิตตสหภู-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย