พุทธธรรมสงฆ์


ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 393 (เล่ม 86)

สวิตักกสวิจารธรรม และอวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัย
อวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ
คือ ขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม และวิตก อาศัยหทยวัตถุ เกิด
ขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
กลุ่มแห่งปัจจัยที่ ๑ นี้ พึงแจกให้สมบูรณ์เป็น ๗ วาระ.
[๑๐๘] สวิตักกสวิจารธรรม อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรม
และอวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ
คือ ขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยวิตก และหทยวัตถุ เกิด
ขึ้น, ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
อวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรม และ
อวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ
อธิปติธรรมที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักก-
วิจารมัตตธรรม และวิจาร เกิดขึ้น, อธิปติธรรมที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม
อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม และหทยวัตถุ เกิดขึ้น, ขันธ์ ๓ อาศัย
ขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม ซึ่งเป็นวิบาก และวิจาร เกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม ซึ่งเป็นวิบาก และหทย-
วัตถุ เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
พึงแจกปัญหาวาระทั้ง ๕.
อวิตักกวิจารมัตตธรรม ย่อมมาถึงในที่ใด พึงแจกวิบากในที่นั้น

393
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 394 (เล่ม 86)

ในนอธิปติปัจจัย เป็นมูล พึงแจกวาระ ๓๗ วาระ.
นอนันตรปัจจัยเป็นต้น
ในนอนันตรปัจจัยก็ดี ในนสมนันตรปัจจัยก็ดี ในนอัญญมัญญปัจจัย
ก็ดี ในนอุปนิสสยปัจจัยก็ดี มี ๗ วาระ พึงได้เฉพาะรูปเท่านั้น.
ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓๗ วาระ เช่นเดียวกับปัจจนียะในปฏิจจวาระ.
ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓๗ วาระ แม้ในนอาเสวนปัจจัยก็เช่นเดียวกัน.
แม้อวิตักกวิจารมัตตธรรม ย่อมมาในที่ใด พึงแจกวิบากในที่นั้น.
นกัมมปัจจัย
[๑๐๙] สวิตักกสวิจารธรรม อาศัยสวิตักกสวิจารธรรม เกิด
ขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจาร-
ธรรม เกิดขึ้น.
ฯลฯ อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรมอาศัย ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรมอาศัย ฯลฯ
อาศัยอวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นอวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ พึงแจกให้บริบูรณ์.
สวิตักกสวิจารธรรม ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ
อวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ

394
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 395 (เล่ม 86)

คือ เจตนาที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยวิจาร เกิดขึ้น, เจตนา
ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
[๑๑๐] สวิตักกสวิจารธรรม อาศัยสวิตักกสวิจารธรรม และ
อวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจาร-
ธรรม และหทยวัตถุ ที่เกิดขึ้น.
สวิตักกสวิจารธรรม อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรม และ
อวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยวิตก และหทยวัตถุ เกิด
ขึ้น.
อวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรม และ
อวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักก-
วิจารมัตตธรรม และวิจาร เกิดขึ้น, เจตนาที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม
อาศัยขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
สวิตักกสวิจารธรรม อาศัยสวิตักกสวิจารธรรม และอวิตักก-
วิจารมัตตธรรม ฯลฯ
คือ เจตนาที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจาร-
ธรรม เกิดขึ้น.
[๑๑๑] สวิตักกสวิจารธรรม อาศัยสวิตักกสวิจารธรรม
อวิตักกวิจารมัตตธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นกัมมปัจจัย

395
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 396 (เล่ม 86)

คือ เจตนาที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจาร-
ธรรม วิตก และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
[๑๑๒] ในนวิปากปัจจัย พึงแจกปัญหาวาระ ๓๗ วาระ.
เพราะนอาหารปัจจัย นอินทริยปัจจัย นฌานปัจจัย นมัคคปัจจัย นสัม-
ปยุตตปัจจัย นวิปปยุตตปัจจัย โนนคัตถิปัจจัย โนวิคตปัจจัย พึงแจกให้พิสดาร.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะเป็นต้นในปัจจยวาระ
[๑๑๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๓๓ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๓๗ วาระ.
ในนอนันตรปัจจัย ในนสมนันตรปัจจัย ในนอัญญมัญญปัจจัย ใน
นอุปนิสสยปัจจัย แต่ละปัจจัย มี ๗ วาระ.
ในนปุเรชาตปัจจัย ในนปัจฉาชาตปัจจัย ในนอาเสวนปัจจัย มี ๓๗
วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๓๗ วาระ ในนอาหาร
ปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ
ในนมัคคปัจจัย มี ๓๓ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๗ วาระ ในนวิปปยุตต-
ปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๗ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๗ วาระ.
เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี๗ วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย
มี ๗ วาระ.
แม้นิสสยวาระ ก็ไม่ต่างกัน (แสดงเหมือนปัจจยวาระ)
ปัจจยวาระ จบ

396
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 397 (เล่ม 86)

สังสัฏฐวาระ
อนุโลมนัย
[๑๑๔] ๑. สวิตักกสวิจารธรรม เจือกับสวิตักกสวิจารธรรม
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๒. อวิตักกวิจารมัตตธรรม เจือกับสวิตักกสวิจารธรรม ฯลฯ
คือ วิตก เจือกับขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๓. สวิตักกสวิจารธรรม และอวิตักกวิจารมัตตธรรม เจือกับ
สวิตักกสวิจารธรรม ฯลฯ
คือ ขันธ์ ๓ และวิตกเจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม ฯลฯ
ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
[๑๑๕] ๔. อวิตักกวิจารมัตตธรรม เจือกับอวิตักกวิจารมัตต-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ
ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.

397
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 398 (เล่ม 86)

๕. สวิตักกสวิจารธรรม เจือกับอวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ
คือ ขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เจือกับวิตก เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๖. อวิตักกอวิจารธรรม เจือกับอวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ
คือ วิจาร เจือกับขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม.
ในปฏิสนธิขณะ วิจาร เจือกับขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ
๗. อวิตักกวิจารมัตตธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม เจือกับ
อวิตักกวิจารมัตตธรรม ฯลฯ
คือ ขันธ์ ๓ และวิจาร เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๘. อวิตักกอวิจารธรรม เจือกับอวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกอวิจารธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ
ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น. ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
๙. อวิตักกวิจารมัตตธรรม เจือกับอวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ
คือ ขันธ์ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม เจือกับวิจาร.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ทั้งหลาย เจือกับวิจาร.
๑๐. อวิตักกวิจารมัตตธรรม เจือกับอวิตักกวิจารมัตตธรรม
และอวิตักกอวิจารธรรม ฯลฯ

398
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 399 (เล่ม 86)

คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น
ฯลฯ ขันธ์ ๒.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
๑๑. สวิตักกสวิจารธรรม เจือกับสวิตักกสวิจารธรรม และ
อวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม และวิตก ฯลฯ
ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และวิตก เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
ผู้ที่เข้าใจเหตุปัจจัย พึงแจกปัจจัยทั้งปวงให้พิศดาร.
การนับจำนวนวาระในอนุโลมในสังสัฏฐวาระ
[๑๑๖] ในเหตุปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในอารัมมณปัจจัย ในอธิปติปัจจัย
ในอนันตรปัจจัย ในสมนันตรปัจจัย ในสหชาตปัจจัย ในอัญญมัญญปัจจัย ใน
นิสสยปัจจัย ในอุปนิสสยปัจจัย ในปุเรชาตปัจจัย ในอาเสวนปัจจัย ในกัมม-
ปัจจัย ในวิปากปัจจัย ในอาหารปัจจัย ในอินทริยปัจจัย ในฌานปัจจัย ใน
มัคคปัจจัย ในสัมปยุตตปัจจัย ในวิปปยุตตปัจจัย ในอัคถิปัจจัย ในนัตถิปัจจัย
ในอวิคตปัจจัย ในทุกปัจจัย (ที่กล่าวมานี้) แต่ละปัจจัย มี ๑๑ วาระ.
อนุโลมนัย จบ

399
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 400 (เล่ม 86)

ปัจจนียนัย
ผู้มีปัญญา พึงแจกปัจจนียะ.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะในสังสัฏฐวาระ
[๑๑๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๑๑ วาระ
ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในนอา-
เสวนปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๗ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี
๑๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๖ วาระ ใน
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๑๑ วาระ.
ปัจจนียนัย จบ
วาระแม้ทั้งสอง นอกนี้ (อนุโลมปัจจนียะ และปัจจนียานุโลม) ก็
พึงแจกให้พิสดาร.
แม้สัมปยุตตวาระ ก็พึงแจกให้พิสดาร.
สังสัฏฐวาระ จบ

400
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 401 (เล่ม 86)

ปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๑๘] ๑. สวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจาร-
ธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ด้วย
อำนาจของเหตุปัจจัย.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
[๑๑๙] ๒. สวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่อวิตักกวิจาร-
มัคคธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่วิตก ด้วยอำนาจ
ของเหตุปัจจัย.
ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ.
[๑๒๐] ๓. สวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่อวิตักกอวิจาร-
ธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป
ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
ในปฏิสนธิขณะ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่กฏัตตา-
รูป ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.

401
ฉบับมหามกุฏฯ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน เล่ม ๗ ภาค ๒ - หน้าที่ 402 (เล่ม 86)

[๑๒๑] ๔. สวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจาร-
ธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ และ
จิตตสมุฏฐานรูป ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
ในปฏิสนธิขณะ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตต-
ขันธ์ และกฏัตตารูป ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
[๑๒๒] ๕. สวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่อวิตักกวิจาร-
มัตตธรรม และอวิตักกอวิจารธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่วิตก และจิตตสมุฏ-
ฐานรูป ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
ในปฏิสนธิขณะ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่วิตก
และกฏัตตารูป ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
[๑๒๓] ๖. สวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจาร-
ธรรม และอวิตักกวิจารมัตตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
คือ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และ
วิตก ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย.
ในปฏิสนธิขณะ เหตุที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตต-
ขันธ์ และวิตก ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

402