คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม ซึ่ง
เป็นอเหตุกะ และมหาภูตรูป เกิดขึ้น, ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัย
ขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ที่
สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๒. นอารัมมณปัจจัย ๓.นอธิปติปัจจัย
[๑๔๖๓] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย ฯลฯ
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิด
ขึ้น, ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๓. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอนุปาทาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยหทยวัตถุ
เกิดขึ้น.
๔. อุปาทินนุปาทานิยธรรม และอนุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ
๕. ฯลฯ อาศัยอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น มี
๑ วาระ.
๖. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็น
อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น.
[๑๔๖๔] ๗. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม และอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะ-
นอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็น
อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๘. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม และอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม และ
มหาภูตรูป เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม
และหทยวัตถุเกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
[๑๔๖๕] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอนันตรปัจจัย. . . เพราะนสมนันตรปัจจัย
เพราะนอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาต-

ปัจจัย เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย๑.
๑๑. นกัมมปัจจัย
[๑๔๖๖] ๑. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุ-
ปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๒. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็นกุศล อาศัย
หทยวัตถุเกิดขึ้น.
๓. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น. พาหิรรูป. . .อาหารสมุฏฐานรูป. . .อุตุสมุฏฐานรูป
ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น.
๔. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็น
อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็นกุศล เกิดขึ้น.
๑. ดูจำนวนการนับวาระ ในข้อ ๑๔๖๙

๕. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม และอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นกัมมปัจจัย
คือ เจตนาซึ่งเป็นกุศลที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์
ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็นกุศลและหทยวัตถุเกิดขึ้น.
๖. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม และอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๑๒. นวิปากปัจจัย
[๑๔๖๗] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น.
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๓. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็นกุศล อาศัย
หทยวัตถุเกิดขึ้น.

๔. ฯลฯ อาศัยอนุปาทินนุปาทานิยธรรม ฯลฯ เกิดขึ้น
มี ๑ วาระ.
๕. ฯลฯ อาศัยอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม ฯลฯ
เกิดขึ้น
มี ๓ วาระ.
๘. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม และอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นวิปากปัจจัย ฯลฯ
๙. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม และอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปาก-
ปัจจัย ฯลฯ
๑๐. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม และอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปาก-
ปัจจัย ฯลฯ
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม และหทย-
วัตถุ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ และหทยวัตถุ เกิดขึ้น.
๑๓. นอาหารปัจจัย ฯลฯ ๒๐. โนวิคตปัจจัย
[๑๔๖๘] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาหารปัจจัย. . .เพราะนอินทริยปัจจัย เพราะ
นฌานปัจจัย เพราะนมัคคปัจจัย เพราะนสัมปยุตตปัจจัย เพราะ
นวิปปยุตตปัจจัย เพราะโนนัตถิปัจจัย เพราะโนวิคตปัจจัย.

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
สุทธมูลกนัย
[๑๔๖๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๘ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๖ วาระ ในนสมนันตร-
ปัจจัย มี ๖ วาระ ในนอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ในนอุปนิสสยปัจจัย มี ๖
วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๗ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในน-
อาเสวนปัจจัย มี ๑๑ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๖ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี
๑๐ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๒ วาระ ใน-
นฌานปัจจัย มี ๒ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๕ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๖
วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ ในโน-
วิคตปัจจัย มี ๖ วาระ. พึงนับโดยพิสดาร.
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ ในโนวิคต-
ปัจจัย มี ๖ วาระ. พึงนับโดยพิสดาร.
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ ฯลฯ ในอวิคต
ปัจจัย มี ๕ วาระ.
ปัจจยวาระ จบ

นิสสยวาระ
[๑๔๗๐] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น
ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๓ ฯลฯ
ปัจจัยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี เหมือนกัน.
นิสสยวาระ จบ

สังสัฏฐวาระ
อนุโลมนัย
เหตุปัจจัย
[๑๔๗๑] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม เจือกับอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น,
ขันธ์ ๑ เจือกับขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ เจือกับ ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม เจือกับอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น
ฯลฯ ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
๓. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรมเจือกับอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิด
ขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.

การนับจำนวนวาระในอนุโลม
สุทธมูลกนัย
[๑๔๗๒] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ
ในอาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย
มี ๓ วาระ. ในกุสลติกะนับอย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
อนุโลม จบ
ปัจจนียนัย
[๑๔๗๓] อุปาทินนุปาทานิยธรรม เจือกับอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทานิยธรรมซึ่งเป็นอเหตุกะ
เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
ในอเหตุกะ ปฏิสนธิขณะ ฯลฯ
อนุปาทินนุปาทานิยธรรม เจือกับอนุปาทินนุปาทานิยธรรม
เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็น
อเหตุกะ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒ เกิดขึ้น. โมหะที่สหรคตด้วย
วิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เจือกับขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคต
ด้วยอุทธัจจะ ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
ในนเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ใน-
นวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
ปัจจนียนัย จบ
อนุโลมปัจจนียนัย
[๑๔๗๔] เพราะเหตุปัจจัย ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.
ปัจจนียานุโลมนัย
เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ . . . ใน-
อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ.
สังสัฏฐวาระ จบ
สัมปยุตตวาระ
[๑๔๗๕] อุปาทินนุปาทานิยธรรม สัมปยุตกับอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย.
ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ. . . ฯลฯ. . . ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
สังสัฏฐวาระก็ดี สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกัน.
สัมปยุตตวาระ จบ