คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น.
๒. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะอาเสวนปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น.
๑๒. กัมมปัจจัย
[๑๔๓๐] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะกัมมปัจจัย. มี ๙ วาระ เหมือนเหตุปัจจัย.
๑๓. วิปากปัจจัย
[๑๔๓๑] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินนุ
ปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปากปัจจัย
คือ ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูปที่เป็น
อุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
๕. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิด
ขึ้น มี ๙ วาระ.

๑๔. อาหารปัจจัย ฯลฯ ๒๓. อวิคตปัจจัย
[๑๔๓๒] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะอาหารปัจจัย ฯลฯ เพราะอินทริยปัจจัย เพราะ
ฌานปัจจัย เพราะมัคคปัจจัย เพราะสัมปยุตปัจจัย เพราะวิปปยุตต-
ปัจจัย เพราะอัตถิปัจจัย เพราะนัตถิปัจจัย เพราะวิคตปัจจัย เพราะ
อวิคตปัจจัย.
พึงนับให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ แห่งกุสลติกะ ที่ให้พิสดารแล้ว
โดยวิธีสาธยาย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
สุทธมูลกนัย
[๑๔๓๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ในสมนันตรปัจจัย
มี ๓ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ
ในนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย
มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙
วาระ ในฌานปัจจัย มี ๙ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย
มี ๓ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๙ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ใน
นัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙
วาระ.
เพราะเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ . . . ในอวิคตปัจจัย
มี ๙ วาระ.

พึงนับเหมือนการนับในปฏิจจวาระในกุสลติกะ ที่นับไว้แล้วโดยวิธี
สาธยาย.
อนุโลม จบ
ปัจจนียนัย
๑. นเหตุปัจจัย
[๑๔๓๔] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็น
อเหตุกะ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกัฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น
อุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๒
เกิดขึ้น. หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น. ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ
เกิดขึ้น.
มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ฯลฯ กฏัตตารูป ที่เป็น
อุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น
ฯลฯ กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรมซึ่ง
เป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น.
๓. อุปาทินนุปาทานิยธรรม และอนุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ที่เป็นอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น.
[๑๔๓๕] ๔. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินนุปาทา
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนุ-
ปาทานิยธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ เกิดขึ้น ฯลฯ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น. ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม
เกิดขึ้น ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป ที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
พาหิรรูป. . .อาหารสมุฏฐานรูป. . .อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ อาศัยมหาภูต
รูป ๑ ฯลฯ อุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูป.
โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยขันธ์ที่สหรคต
ด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น.
[๑๔๓๖] ๕. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา
นิยธรรมและอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็น
อเหตุกะและมหาภูตรูป เกิดขึ้น.

๒. นอารัมมณปัจจัย
[๑๔๓๗] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิด
ขึ้น. หทยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลาย เกิดขึ้น. มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิด
ขึ้น.
๓. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินนุปา-
ทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิด
ขึ้น ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ พาหิรรูป. . .อาหารสมุฏฐานรูป . . .อุตุสมุฏ-
ฐานรูป ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
๔. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม
เกิดขึ้น.

๕. อนุปาทานิยธรรมอาศัยอนุปาทินนุปาทานิยธรรม
และอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม
และมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
๖. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม และอนุปาทินนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณ-
ปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรมและ
มหาภูตรูป เกิดขึ้น.
๓. นอธิปติปัจจัย
[๑๔๓๘] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
พึงกระทำปติสนธิให้บริบูรณ์. มี ๓ วาระ.
๔. ฯลฯ อาศัยธรรมที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม
เกิดขึ้น มี ๑ วาระ.
๕. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ อธิปติธรรมที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็น
อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น.

๖. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม และอนุปาทินนุปาทานิยธรรมเกิดขึ้น เพราะนอธิปติปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรมและ
มหาภูตรูปเกิดขึ้น.
๔. นอนันตรปัจจัย ฯลฯ ๑๐. นอาเสวนปัจจัย
[๑๔๓๙] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอนันตรปัจจัย ฯลฯ เพราะนสมนันตรปัจจัย
เพราะนอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย เพราะนปุเรชาต-
ปัจจัย เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย
อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินนอนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาเสวนปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรมซึ่งเป็น
วิบาก เกิดขึ้น ฯลฯ
๑๑. นกัมมปัจจัย
[๑๔๔๐] ๑. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น.
พาหิรรูป. . . อาหารสมุฏฐานรูป. . .อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ อาศัยมหาภูต
รูป ๑ ฯลฯ

[๑๔๔๑] ๒. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทินน-
อนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนกัมมปัจจัย
คือ เจตนาทีเป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุ-
ปาทินนอนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็นกุศล เกิดขึ้น.
๑๒. นวิปากปัจจัย
[๑๔๔๒] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ กฏัตตา-
รูปที่เป็นอุปาทารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นัยธรรม เกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
มี ๑ วาระ.
๓. อนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรมเกิดขึ้น เพราะนวิปากปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรมซึ่งเป็น
กุศล เกิดขึ้น.
มี ๓ วาระ.
๖. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม และอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะ
นวิปากปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ที่เป็นอนุปาทินนอนุปาทานิยธรรม
ซึ่งเป็นกุศล และมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
๑๓. นอาหารปัจจัย
[๑๔๔๓] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอาหารปัจจัย
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย
พาหิรรูป . . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
๑๔. นอินทริยปัจจัย
[๑๔๔๔] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอินทริยปัจจัย
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ รูปชีวิตินทรีย์ อาศัยมหาภูตรูป เกิดขึ้น.
[๑๔๔๕] ๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนอินทริยปัจจัย
พาหิรรูป . . . อาหารสมุฏฐานรูป . . . อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ อาศัยมหาภูต
รูป ๑ ฯลฯ

๑๕. นฌานปัจจัย
[๑๔๔๖] ๑. อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทา-
นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนฌานปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยปัญจวิญญาณ ฯลฯ
สำหรับพวกอสัญญสัตว์ ฯลฯ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
๒. อนุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอนุปาทิน-
นุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะนฌานปัจจัย
พาหิรรูป. . . อาหารสมุฏฐานรูป. . .อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ อาศัยมหาภูต.
รูป ๑ ฯลฯ
๑๖. นมัคคปัจจัย
[๑๔๔๗] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนมัคคปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยธรรม ซึ่งเป็น
อเหตุกะ เกิดขึ้น ฯลฯ
มี ๕ วาระ.
๑๗. นสัมปยุตตปัจจัย
[๑๔๔๘] อุปาทินนุปาทานิยธรรม อาศัยอุปาทินนุปาทานิย-
ธรรม เกิดขึ้น เพราะนสัมปยุตตปัจจัย
เหมือนกับนอารัมมณปัจจัย. (คือ มี ๖ วาระ)