ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 76 (เล่ม 72)

โพธิฆรการกเถราปทานที่ ๑๐ (๔๕๐)
ว่าด้วยผลแห่งการสร้างเรือนไม้โพธิ์
[๔๐] เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ใช้
คนทำเรือนไม้โพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าผู้เป็น
ใหญ่กว่าสัตว์ผู้คงที่ พระนามว่าสิทธัตถะ
เราเข้าถึงสวรรค์ชั้นดุสิต อยู่ในเรือนแก้ว
หนาว ร้อน หรือลม มิได้ถูกต้องตัวเราเลย
ในกัปที่ ๖๔ แต่กัปนี้ เราได้เป็นพระเจ้า
จักรพรรดิ วิสสุกรรมเทพบุตรได้เนรมิตนครชื่อ
กาสิกะ ยาว ๑๐โยชน์ กว้าง ๘ โยชน์ให้เรา ใน
นครนั้นไม่มีไม้ เครือเถา และดินเหนียวเลย
วิสสุกรรมเทพบุตรเนรมิตปราสาทชื่อ
มงคล ยาวโยชน์หนึ่ง กว้างครึ่งโยชน์ ให้เรา
เสาปราสาท ๘๔,๐๐๐ ต้น ล้วนเป็นทองคำ
พื้นสำเร็จด้วยแก้วมณี หลังคาเป็นเงิน
เรือนสำเร็จด้วยทองนี้ เราได้อยู่ครอบ
ครองมาแล้ว นี้เป็นผลแห่งการให้เรือนเป็นทาน
เราได้เสวยผลทั้งปวงนั้น ในภพทั้งที่เป็น
ของเทวดาและมนุษย์ วันนี้เราบรรลุนิพพานอัน
เป็นบทสงบระงับ ไม่มีบทใดจะยิ่งกว่า

76
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 77 (เล่ม 72)

ในกัปที่ ๓ หมื่น เราได้ให้ทำเรือนโพธิ-
พฤกษ์ ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้ก็เป็น
ผลแห่งการให้เรือนเป็นทาน
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระโพธิฆรการกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบโพธิฆรการกเถราปทาน
อรรถกถาวิเภทกิวรรคที่ ๔๕
อปทานทั้งหมดมีอปทานที่ ๒ เป็นต้น ไป มีเนื้อความพอจะกำหนด
รู้ได้โดยง่ายทีเดียว ถึงจะมีข้อแตกต่างระหว่างชื่อของพระเถระทั้งหลาย ก็พึง
ทราบได้โดยตามลำดับพระบาลีแล
จบอรรถกถาวิเภทกิวรรคที่ ๔๕
รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. วิเภทกิพีชิยเถราปทาน ๒. โกลทายกเถราปทาน ๓. เวลุว-
ผลิยเถราปทาน ๔. ภัลลาตกทายกเถราปทาน ๕. อุมมาปุปผิยเถราปทาน
๖. อัมพาฏกิยเถราปทาน ๗. สีหาสนิกเถราปทาน ๘. ปาทปีฐิยเถราปทาน
8. เวทิยการกเถราปทาน ๙. โพธิฆรการกเถราปทาน.
ในวรรคนี้ บัณฑิตได้ภาษิตคาถาไว้คำนวณได้ ๗๙ คาถา.
จบวิเภทกิวรรคที่ ๔๕

77
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 78 (เล่ม 72)

ชคติวรรคที่ ๔๖
ชคติทายกเถราปทานที่ ๑ (๔๕๑)
ว่าด้วยผลแห่งการพรวนดินโคนต้นโพธิ์
[๔๑] เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้
ใช้ให้คนพรวนดินที่ไม้โพธิพฤกษ์ของพระมหามุนี
พระนามว่าธัมมทัสสี อันเป็นต้นไม้สูงสุดกว่าไม้
ทั้งหลาย
เราพลาดจากภูเขาหรือตกจากต้นไม้จุติ
แล้ว ย่อมได้ที่พึ่ง นี้เป็นผลของการพรวนดิน
โจรไม่เบียดเบียนเรา กษัตริย์ก็ไม่ดูหมิ่น
เรา เราก้าวล่วงข้าศึกได้ทุกคน นี้เป็นผลของ
การพรวนดิน
เราเข้าถึงกำเนิดใด ๆ คือ เทวดาหรือ
มนุษย์ในกำเนิดนั้น ๆ เราย่อมเป็นผู้อันเขาบูชา
ทุกแห่งไป นี้ก็เป็นผลของการพรวนดิน
ในกัปที่ ๑,๘๐๐๐ เราได้ใช้ให้คนพรวนดิน
ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลของ
การพรวนดิน
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระชคติทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบชคติทายกเถราปทาน

78
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 79 (เล่ม 72)

โมรหัตถิยเถราปทานที่ ๒ (๔๕๒)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายกำหางนกยูง
[๔๒] เราถือกำหางนกยูงเข้าไปเฝ้าพระ
โลกนายก เรามีจิตเลื่อมใส มีใจโสมนัส ได้ถวาย
กำหางนกยูง
ด้วยกำหางนกยูงนี้ และด้วยการตั้งเจตนา
ไว้ ไฟ ๓ กองของเราจึงดับสนิทแล้ว เราได้สุข
อันไพบูลย์
โอ พระพุทธเจ้า โอ พระธรรม โอ
สัมปทาแห่งพระศาสดาของเรา เราถวายกำหาง
นกยูงแล้ว ได้ความสุขอันไพบูลย์
ไฟ ๓ กองของเราดับสนิทแล้ว เราถอน
ภพขึ้นได้ทั้งหมดแล้ว อาสวะทั้งปวงหมดสิ้นไป
แล้ว บัดนี้ภพใหม่มิได้มี
ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้เราได้ถวายทานใด
ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย
นี้เป็นผลแห่งการถวายกำหางนกยูง
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระโมรหัตถิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบโมรหัตถิยเถราปทาน

79
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 80 (เล่ม 72)

สีหาสนพิชิยเถราปทานที่ ๓ (๔๕๓)
ว่าด้วยผลแห่งการพัดพุทธอาสน์
[๔๓] เราได้ไหว้โพธิพฤกษ์ของพระผู้มี
พระภาคเจ้าพระนามว่าติสสะ ได้ถือเอาพัดวีชนี
พัดอาสนะทองในที่นั้น
ในกัปที่ ๙๒ แต่กัปนี้ เราได้พัดอาสนะ
ทอง ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็น
ผลของการพัด
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระสีหาสนพีชิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบสีหาสนพีชิยเถราปทาน
ติณุกกธาริยเถราปทานที่ ๔ (๔๕๔)
ว่าด้วยผลแห่งการทำคบเพลิงบูชา
[๔๔] เราเป็นผู้มีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส
ได้ชูคบเพลิงไว้ ๓ ดวง ที่ไม้โพธิพฤกษ์ ของ
พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ซึ่งเป็นไม้
สูงสุดกว่าไม้ทั้งหลาย

80
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 81 (เล่ม 72)

ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้บูชาด้วย
คบเพลิงใด ด้วยการชูคบเพลิงนั้น เราไม่รู้จัก
ทุคติเลย นี้เป็นผลของการให้คบเพลิงเป็นทาน
เราเผากิเลส ทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระติณุกกธาริยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบติณุกกธาริยเถราปทาน
อักกมนทายกเถราปทานที่ ๕ (๔๕๕)
ว่าด้วยผลแห่งการเหยียบนวด
[๔๕] เราได้ถวายการเหยียบแด่พระ-
พุทธเจ้าพระนามว่ากุสันธะ ผู้เป็นนักปราชญ์
มีบาปอันลอยเสียแล้ว ทรงอยู่จบพรหมจรรย์ ซึ่ง
กำลังเสด็จดำเนินไปสู่ที่พักกลางวัน
ในกัปนี้เองเราได้ถวายทานใดในกาลนั้น
ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่ง
การถวายการเหยียบ
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้
ทราบว่า ท่านพระอักกมนทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล
จบอักกมนทายกเถราปทาน

81
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 82 (เล่ม 72)

วนโกรัณฑิยเถรปทานที่ ๖ (๔๕๖)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายดอกหางช้าง
[๔๖] เราถือดอกหางช้างป่ามาบูชา
พระผู้มี พระภาค พุทธเจ้าพระนามว่า สิทธัตถะ
ประเสริฐสุดกว่าโลก ผู้คงที่
ในกัปที่ ๙๔ แต่กัปนี้เราได้เอาดอกไม้ใด
บูชา ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็น
ผลแห่งพุทธบูชา
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระวนโกรัณฑิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบวนโกรัณฑิยเถราปทาน
จบภาณวารที่ ๒๐
เอกฉัตติยจเถราปทานที่ ๗ (๔๕๗)
ว่าด้วยผลแห่งการกั้นร่มถวายพระพุทธเจ้า
[๔๗ ] แผ่นดินร้อนดังเพลิง แผ่นดิน
ดุจมีเถ้ารึงไหล พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่า
ปทุมุตตระ เสด็จจงกรมอยู่ที่กลางแจ้ง
เรากั้นร่มขาวเดินทางไปได้เห็นพระสัม-
พุทธเจ้าเข้าที่กลางแจ้งนั้น แล้วเกิดควานคิดขึ้นว่า

82
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 83 (เล่ม 72)

ภูมิภาคลูกพยับแดดแผ่คลุม แผ่นดินนี้
จึงเป็นเหมือนถ่านเพลิง ลมพายุใหญ่ที่ทำสรีรกาย
ให้ลอยขึ้นได้ตั้งขึ้นอยู่
หนาวร้อน ย่อมทำใจลำบาก ขอได้โปรด
รับร่มนี้ อันเป็นเครื่องป้องกันลมและแดดเถิด
ข้าพระองค์จักถูกต้องนิพพาน
พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรง
อนุเคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณา มีพระยศใหญ่
ทรงทราบความดำริของเราแล้ว ทรงรับไว้ในกาล
นั้น
เราได้เป็นจอมเทวดาเสวยราชสมบัติใน
เทวโลก ๓๐ กัป ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิราช
๕๐๐ ครั้ง
และได้เป็นพระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์
โดยคณนานับมิได้ เราได้เสวยกรรมของตนซึ่งตน
ได้ก่อสร้างไว้ดีแล้วในปางก่อน
นี้เป็นชาติสุดท้ายของเรา ภพที่สุดกำลัง
เป็นไป ถึงทุกวันนี้ชนทั้งหลายก็พากันกั้นเศวต-
ฉัตรให้เราตลอดกาลทุกเมื่อ
ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้ถวายร่มใด
ในกาลนั้น ด้วยการถวายร่มนั้น เราไม่รู้จักทุคติ
เลย นี้เป็นผลแห่งการถวายร่ม
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว. . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

83
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 84 (เล่ม 72)

ทราบว่า ท่านพระเอกฉัตติยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบเอกฉัตติยเถราปทาน
ชาติปุปผิยเถราปทานที่ ๘ (๔๕๘)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายดอกไม้
[๔๘] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนาม
ว่าปทุมุตตระ ผู้มีพระยศใหญ่ ปรินิพพานแล้ว
เราได้เอาผอบอันเต็มด้วยดอกไม้ไปบูชาพระสรีระ
เรายังจิตให้เลื่อมใสในบุญกรรมนั้น แล้ว
ได้ไปสู่สวรรค์ ชั้นนิมมานรดี เราถึงจะไปอยู่ยัง
เทวโลก ก็ยังประพฤติบุญกรรมอยู่
ฝนดอกไม้ตกจากฟากฟ้าเพื่อเราตลอด
กาลทั้งปวง เราสมภพในมนุษย์ก็เป็นพระราชา
ผู้มียศใหญ่
ในอัตภาพนั้น ฝนดอกโกสุมตกลงมาเพื่อ
เราทุกเมื่อ เพราะอำนาจที่เอาดอกไม้บูชาที่พระ-
กายของพระพุทธเจ้าผู้ทรงเห็นเหตุทั้งปวง
นี้เป็นความเกิดครั้งสุดท้ายของเรา ภพ
ที่สุดกำลังเป็นไป ถึงทุกวันนี้ ฝนดอกไม้ถึงตกลง
มาเพื่อเราทุกเวลา

84
ฉบับมหามกุฏฯ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เล่ม ๙ ภาค ๑ – หน้าที่ 85 (เล่ม 72)

ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราเอาดอกไม้ใด
บูชา ด้วยการบูชาด้วยดอกไม้นั้น เราไม่รู้จัก
ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระสรีระ
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว. . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระชาติปุปผิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบชาติปุปผิยเถราปทาน
สัตติปัณณิยเถราปทานที่ ๙ (๔๕๙)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายดอกสัตตบรรณ
[๔๙] เมื่อมหาชนช่วยกันนำพระสรีระ
ของพระพุทธเจ้าไป เมื่อกลองบรรเลงอยู่ เรามี
จิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้เอาดอกสัตตบรรณบูชา
ในกัปที่แสนแต่กัป เราได้เอาดอกไม้
ใดมาบูชา ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย
นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระสรีระ
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านสัตติปัณณิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบสัตติปัณณิยเถราปทาน

85