วิเภทกิวรรคที่ ๔๕
วิเภทกพีชิยเถราปทานที่ ๑ (๔๔๑)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายเมล็ดพืชสมอพิเภก
[๓๑] พระพุทธเจ้าผู้มีความเพียรใหญ่
ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง พระนามว่ากกุสันธะ พระ
องค์เสด็จหลีกออกจากหมู่ไปสู่ภายในป่า
เราถือเมล็ดพืชเครือเถาเที่ยวมา สมัยนั้น
พระผู้มีพระภาคทรงเข้าฌานอยู่ ณ ระหว่างเขา
เราเห็นพระพุทธเจ้า ผู้เป็นเทพของ
ทวยเทพแล้ว มีใจเลื่อมใสได้ถวายเมล็ดพืชแด่
พระพุทธเจ้า ผู้เป็นทักขิไณยบุคคล เป็นนัก
ปราชญ์
ในกัปนี้เอง เราได้ถวายพืชใดในกาลนั้น
ด้วยการถวายพืชนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็น
ผลแห่งเมล็ดพืช
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระวิเภทกพีชิยเถระได้ภาษิจคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบวิเภทกพีชิยเถราปทาน

อรรถกถาวิเภทิกวรรคที่ ๔๕๑
๔๔๑. อรรถกถาวิเภทิกมิญชิยเถราปทาน
พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๑ วรรคที่ ๔๕ ดังต่อไป
อปทานของท่านพระวิเภทิกมิญชิยเถระ อันมีคำเริ่มต้นว่า กกฺสนฺโธ
มหาวีโร ดังนี้.
บรรดาบทเหล่านั้น บทล่า พีชมิญฺชมทาสหํ ความว่าเราได้ผ่าผลสมอ
พิเภกแล้ว ถือเอาเมล็ดในพืชปรุงกับน้ำผึ้งและน้ำตาลกรวด ถวายแด่พระผู้มี
พระภาคเจ้าพระนามว่า กกุสันธะ แล.
จบอรรถกถาวิเภทิกมิญชิยเถราปทาน
โกลทายกเถราปทานที่ ๒ (๔๔๒)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายพุทรา
[๓๒] ครั้งนั้น เรานุ่งหนังเสือ ห่มผ้า
คากรอง บำเพ็ญวัตรจริยาอย่างหนัก ใกล้อาศรม
ของเรามีต้นพุทรา
ในกาลนั้น พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิขี
เป็นเอก ไม่มีผู้เสมอสอง ทรงทำให้โชติช่วง
อยู่ตลอดกาลทั้งปวง เสด็จเข้ามายังอาศรมของเรา
เรายังจิตของตนให้เลื่อมใส เราถวาย
บังคมพระพุทธเจ้าผู้มีวัตรอันงามแล้ว ได้เอามือ
ทั้งสองกอบพุทราถวายแด่พระพุทธเจ้า
๑. บาลีว่า วิเภทกพีชิยเถราปทาน

ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้ถวายพุทรา
ใดในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย
นี้เป็นผลแห่งการถวายพุทรา
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนพิภพขึ้นได้
ทั้งหมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างตัดเชือก
แล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่
การที่เราได้มายังสำนักของพระพุทธเจ้า
ของเรานี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้
บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสอนของพระพุทธเจ้า
เราได้ทำเสร็จแล้ว
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔
วิโมกข์ ๘ และอภิญญา เราได้ทำให้แจ้งชัด
แล้ว คำสอนของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว
ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระโกลทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบโกลทายกเถราปทาน
เวลุวผลิยเถราปทานที่ ๓ (๔๔๓)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายผลมะตูม
[๓๓] เราสร้างอาศรมไว้อย่างสวยงาม
ใกล้ฝั่งแม่น้ำจันทภาคา อาศรมนั้นเกลื่อนกล่น
ไปด้วยต้นมะตูม เป็นที่รวมหมู่ไม้นานาชนิด

เราเห็นผลมะตูมมีกลิ่นหอมแล้ว ระลึก
ถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด เราทั้งยินดีทั้งสลด
ใจ เอาผลมะตูมใส่หาบจนเต็ม
ได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าพระนามว่า
กกุสันธะ แล้วถวายผลมะตูมสุกแด่พระองค์ผู้เป็น
เนื้อนาบุญ เป็นนักปราชญ์ ด้วยใจอันผ่องใส
ในกัปนี้เอง เราได้ถวายผลมะตูมกดใดใน
กาลนั้น ด้วยการถวายผลมะตูมนั้น เราไม่รู้จัก
ทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายมะตูม
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระเวลุวผลิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบเวลุวผลิยเถราปทาน
ภัลลาตกทายกเถราปทานที่ ๔ (๔๔๔)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายผลรกฟ้า
[๓๔] เราตกแต่งเครื่องลาดที่ทำด้วยหญ้า
แล้ว ได้ทูลอาราธนาพระสัมพุทธเจ้าผู้มีพระฉวี
วรรณเหมือนทองคำ มีพระลักษณะอันประเสริฐ
๓๒ ประการ ผู้ประหนึ่งว่าพระยารังที่กำลังมีดอก

บาน เป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด กำลังเสด็จ
ไปทางท้ายป่าใหญ่ว่า ขอพระพุทธเจ้าทรงโปรด
อนุเคราะห์ข้าพระองค์เถิด ข้าพระองค์ปรารถนา
จะถวายภิกษา
พระพุทธเจ้าพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้อนุ-
เคราะห์ ประกอบด้วยพระกรุณา มีพระยศใหญ่
ได้ทรงทราบความดำริของเรา จงเสด็จแวะที่
อาศรมของเรา
ครั้นแล้ว พระองค์ได้ประทับบนเครื่อง
ลาดที่ทำด้วยหญ้า เราได้หยิบเอาผลรกฟ้ามาถวาย
แด่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด
เมื่อเรามองดูอยู่ พระพิชิตมารจึงเสวย
ในเวลานั้น เรายังจิตให้เลื่อมใสในทานนั้นแล้ว
ได้ถวายบังคมพระพิชิตมารในกาลนั้น
ในกัปที่ ๑๘๐๐ เราได้ถวายผลไม้ใดใน
กาลนั้น ด้วยการถวายผลไม้นั้น เราไม่รู้จักทุคติ
เลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระภัลลาตกทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบภัลลาตกทายกเถราปทาน

อุมมาปุปผิยเถราปทานที่ ๕ (๔๔๕)
ว่าด้วยผลแห่งการบูชาด้วยดอกผักตบ
[๓] ครั้น เมื่อต้นไทรอันเป็นไม้โพธิ-
พฤกษ์ งอกงามสีเขียวขจี เราได้เอาดอกผักตบ
มาบูชาไม้โพธิพฤกษ์
ในกัปนี้เอง เราได้บูชาโพธิพฤกษ์ใด
ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผล
แห่งการบูชาไม้โพธิพฤกษ์
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระอุมมาปุปผิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วย
ประการฉะนี้แล.
จบอุมมาปุปผิยเถราปทาน
อัมพาฏกิยเถราปทานที่ ๖ (๔๔๖)
ว่าด้วยผลแห่งการบูชาด้วยดอกมะกอก
[๓๖] พระมุนีพระนามว่าเวสสภูผู้อภิ-
ชาติ เสด็จเข้าไปสู่ป่ารังซึ่งมีดอกบานสะพรั่ง
ประทับอยู่ที่ซอกเขา เหมือนไกรสรสีหราชฉะนั้น
เรามีจิตผ่องใสโสมนัส เลื่อมใสได้เอา
ดอกมะกอกบูชาพระมหาวีรเจ้า ผู้เป็นบุญเขตด้วย
มือทั้งสองของตน

ในกัปที่ ๓๑ แต่กัปนี้ เราได้บูชาด้วย
ดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย
นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระอัมพาฏกิยเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบอัมพาฏกิยเถราปทาน
สีหาสนิกเถราปทานที่ ๗ (๔๔๓)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายอาสนะทอง
[๓๗] เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้
ถวายอาสนะทองแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่า
ปทุมุตตระ ผู้แสวงหาประโยชน์แด่สรรพสัตว์
เราอยู่ในโลกใดๆ คือ ในเทวโลกหรือ
มนุษยโลก ในโลกนั้น ๆ เราได้วิมาน อันไพบูลย์
นี้เป็นผลของอาสนะทอง
บัลลังก์อันสำเร็จด้วยทองและเงิน สำเร็จ
ด้วยแก้วปทุมราช และสำเร็จด้วยแก้วมณี เกิด
แก่เรามากมาย ในกาลทุกเมื่อ

เราทำอาสนะไม้โพธิ์ของพระพุทธเจ้าพระ
นามว่าปทุมุตตระแล้ว ได้บังเกิดในสกุลสูง
โอ พระธรรมเป็นธรรมดีแล้ว
ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้ทำอาสนะ
ทอง ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็น
ผลแห่งอาสนะทอง
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระสีหาสนิกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบสีหาสนิกเถราปทาน
ปาทปีฐิยเถราปทานที่ ๘ (๔๔๘)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายตั่งรองเท้า
[๓๘า พระมหามุนีสัมพุทธเจ้า ผู้ประ-
กอบด้วยพระกรุณา พระนามว่าสุเมธะ ยังสัตว์
ให้ข้ามเป็นอันมากแล้ว พระองค์ผู้ทรงพระยศ
ใหญ่ก็ได้เสด็จนิพพาน
เรามีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ได้ใช้ให้คน
ทำตั่งสำหรับรองเท้า ไว้ที่ใกล้อาสนะทอง ของ
พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ ผู้แสวงหาคุณ
อันยิ่งใหญ่

เราทำกุศลกรรมอันมีความสุขเป็นผล มี
ความสุขเป็นกำไรแล้ว เป็นผู้ประกอบด้วยบุญ
กรรม ได้ไปสู่สวรรค์ในชั้นดาวดึงส์
เมื่อเราผู้มีความพร้อมเพรียงด้วยบุญกรรม
อยู่ในดาวดึงส์นั้น ตั่งทองย่อมเกิดแก่เราผู้ยกเท้า
ก้าวไปอยู่
นรชนเหล่าใดได้เข้าไปฟังใกล้ ๆ ทำ
สักการะในพระพุทธเจ้าผู้เสด็จนิพพานแล้ว ได้
สุขอันไพบูลย์ นรชนเหล่านั้น ได้ลาภดีแล้ว
แม้เราก็ได้สร้างกรรมไว้ดีแล้ว เราทำตั่ง
สำหรับรองเท้าอันประกอบแล้วในการค้าขาย จึง
ได้ตั่งทอง เราเหยียบไปบนตั่งทองในทิศที่ไปด้วย
กิจบางอย่าง นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม
ในกัปที่สามหมื่น เราได้ทำกรรมใดใน
กาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็น
ผลแห่งตั่งสำหรับรองเท้า
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
จบปาทปีฐิยกเถราปทาน

เวทิยการกเถราปทานที่ ๙ (๔๔๙)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายไพรที
[๓๙] เราได้สร้างไพรทีอย่างสวยงาม
ไว้ที่โพธิพฤกษ์ของพระพุทธเจ้าพระนามว่า
ปทุมุตตระ ซึ่งเป็นไม้สูงสุดกว่าไม้ทั้งหลาย แล้ว
ยังจิตของตนให้เลื่อมใส
เครื่องใช้สอยหลายชนิดเลิศโอฬาร ทั้งที่
ทำเสร็จและยังทำไม่เสร็จ ตกลงมาจากอากาศ
นี้เป็นผลแห่งไพรที
ในสงความที่สองฝ่ายประชิดกัน อันน่า
กลัว เมื่อเราเข้าไป ก็ไม่พบสิ่งที่น่าขลาดกลัว
เลย นี้เป็นผลแห่งไพรที
วิมานอันงดงามและที่นอนอันล้นค่า เกิด
ขึ้นดังจะรู้ความดำริของเรา นี้เป็นผลแห่งไพรที
ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราได้ทำไพรทีใด
ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่ง
ไพรที
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว . . . คำสอน
ของพระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระเวทิยการกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการ
ฉะนี้แล.
จบเวทิยการกเถราปทาน