[๓๐๙] สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ภควา … ชรามรณํ
ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรเณ ยถาภูตํ ญาณาย
สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ ชรามรณสมุทยํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ
ชรามรณสมุทเย ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ
ชรามรณนิโรธํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรณนิโรเธ
ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ ชรามรณนิโรธามินึ ปฏิปทํ
อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ ชรามรณนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย
ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพติ ฯ
[สพฺเพสํ เอวํ เปยฺยาโล] [๑]-
ชาตึ ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ … ภวํ ภิกฺขเว อชานตา
อปสฺสตา ยถาภูตํ … อุปาทานํ ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา
ยถาภูตํ … ตณฺหํ ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ … เวทนํ
ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ … ผสฺสํ ภิกฺขเว อชานตา
อปสฺสตา ยถาภูตํ … สฬายตนํ ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ …
นามรูปํ ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ … วิญฺญาณํ
ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ … สงฺขาเร ภิกฺขเว อชานตา
อปสฺสตา ยถาภูตํ สงฺขาเรสุ ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ
สงฺขารสมุทยํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ สงฺขารสมุทเย ยถาภูตํ
ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ สงฺขารนิโรธํ อชานตา อปสฺสตา
#๑ ม. ยุ. สุตฺตนฺโต เอโก ฯ
ยถาภูตํ สงฺขารนิโรเธ ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพ
สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ สงฺขารนิโรธคามินิยา
ปฏิปทาย ยถาภูตํ ญาณาย สตฺถา ปริเยสิตพฺโพติ ฯ
[สพฺเพสํ จตุสจฺจิกํ กาตพฺพํ สุตฺตนฺโต เอโก ๑-] ฯ

[๓๑๐] ชรามรณํ ภิกฺขเว อชานตา อปสฺสตา ยถาภูตํ
ชรามรเณ ยถาภูตํ ญาณาย สิกฺขา กรณียา ฯ
[เอวํ เปยฺยาโล จตุสจฺจิกํ กาตพฺพํ]
โยโค กรณีโย … ฉนฺโท กรณีโย … อุสฺโสฬฺหี กรณียา ๒ …
อปฺปฏิวานี กรณียา … อาตปฺปํ กรณียํ … วิริยํ กรณียํ … สาตจฺจํ
กรณียํ … สติ กรณียา … สมฺปชญฺญํ กรณียํ … อปฺปมาโท กรณีโยติ ฯ
อนฺตรเปยฺยาโล นวโม ฯ
ตสฺส อุทฺทานํ
สตฺถา สิกฺขา จ โยโค จ ฉนฺโท อุสฺโสฬฺหิ ปญฺจมี
อปฺปฏิวานิยาตปฺปํ ๓ วิริยํ สาตจฺจ ๔ วุจฺจติ
สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ อปฺปมาเทน ทฺวาทสาติ ฯ
สุตฺตนฺตา อนฺตรเปยฺยาลา นิฏฺฐิตา ฯ
ปเร เต ทฺวาทส โหนฺติ สุตฺตา ทฺวตฺตึส สตานิ จ
จตุสจฺเจน เต วุตฺตา เปยฺยาลา อนฺตรมฺหิ เยติ ฯ
อนฺตรเปยฺยาเลสุ ๕ อุทฺทานํ สมตฺตํ ฯ
______________________
#๑ ม. ยุ. อิทํ ปาฐทฺวยํ นตฺถิ ฯ ๒ ยุ. อุสฺโสฬฺหิ กรณีโย ฯ ๓ ยุ.
#อปฺปฏิวานียาตปฺปํ ฯ ๔ ยุ. สาตจฺจํ ฯ ๕ ยุ. อนฺตรเปยฺยาเล หิ ฯ
อภิสมยวคฺโค ทสโม

[๓๑๑] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ
เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ อถ โข ภควา ปริตฺตํ
นขสิขาย ปํสุํ อาโรเปตฺวา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ตํ กึ มญฺญถ
ภิกฺขเว กตมํ นุ โข พหุตรํ โย จายํ ๑ มยา ปริตฺโต นขสิขาย
ปํสุ อาโรปิโต อยํ จ ๒ มหาปฐวีติ ฯ เอตเทว ภนฺเต พหุตรํ
ยทิทํ มหาปฐวี อปฺปมตฺตโก ภควตา ปริตฺโต นขสิขาย ปํสุ
อาโรปิโต เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น
สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ มหาปฐวึ อุปนิธาย ภควตา ปริตฺโต
นขสิขาย ปํสุ อาโรปิโตติ ฯ

[๓๑๒] เอวเมว โข ภิกฺขเว อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส
ปุคฺคลสฺส อภิสเมตาวิโน เอตเทว พหุตรํ ทุกฺขํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ
ปริยาทินฺนํ อปฺปมตฺตกํ อวสิฏฺฐํ เนว สติมํ กลํ อุเปติ น
สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ ปุริมํ ทุกฺขกฺขนฺธํ
ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ อุปนิธาย ยทิทํ สตฺตกฺขตฺตุปรมตา ฯ เอวํ
มหตฺถิโย โข ภิกฺขเว ธมฺมาภิสมโย เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภติ ฯ
ปฐมํ ฯ

[๓๑๓] สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ภควา … เสยฺยถาปิ
ภิกฺขเว โปกฺขรณี ปญฺญาสโยชนา ๓ อายาเมน ปญฺญาสโยชนา วิตฺถาเรน
#๑ ม. วายํ ฯ ๒ ม. ยุ. วา ฯ ๓ ม. ยุ. ปญฺญาสโยชนานิ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
ปญฺญาสโยชนา อุพฺเพเธน ปุณฺณา อุทกสฺส สมติตฺติกา
กากเปยฺยา ตโต ปุริโส กุสคฺเคน อุทกํ อุทฺธเรยฺย ฯ ตํ กึ
มญฺญถ ภิกฺขเว กตมํ นุ โข พหุตรํ ยํ วา กุสคฺเคน อุทกํ
อุพฺภตํ ยํ วา โปกฺขรณิยา อุทกนฺติ ฯ เอตเทว ภนฺเต พหุตรํ
ยทิทํ โปกฺขรณิยา อุทกํ อปฺปมตฺตกํ กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภตํ
เนว สติมํ กลํ อุเปติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ
อุเปติ โปกฺขรณิยา อุทกํ อุปนิธาย กุสคฺเคน อุทกํ อุพฺภตนฺติ ฯ

[๓๑๔] เอวเมว โข ภิกฺขเว อริยสาวกสฺส ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส
ปุคฺคลสฺส อภิสเมตาวิโน เอตเทว พหุตรํ ทุกฺขํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ
ปริยาทินฺนํ อปฺปมตฺตกํ อวสิฏฺฐํ เนว สติมํ กลํ อุเปติ น
สหสฺสิมํ กลํ อุเปติ น สตสหสฺสิมํ กลํ อุเปติ ปุริมํ ทุกฺขกฺขนฺธํ
ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ อุปนิธาย ยทิทํ สตฺตกฺขตฺตุปรมตา ฯ เอวํ
มหตฺถิโย โข ภิกฺขเว ธมฺมาภิสมโย เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุปฏิลาโภติ ฯ
ทุติยํ ฯ

[๓๑๕] สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ภควา … เสยฺยถาปิ
ภิกฺขเว ยตฺถิมา มหานทิโย สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ เสยฺยถีทํ คงฺคา ยมุนา
อจิรวตี สรภู มหี ตโต ปุริโส เทฺว วา ตีณิ วา
อุทกผุสิตานิ อุทฺธเรยฺย ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว กตมํ นุ โข
พหุตรํ ยานิ วา เทฺว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานิ ยํ
วา สมฺเภชฺชอุทกนฺติ ฯ เอตเทว ภนฺเต พหุตรํ ยทิทํ สมฺเภชฺชอุทกํ
อปฺปมตฺตกานิ เทฺว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อุพฺภตานิ เนว
สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ
อุเปนฺติ สมฺเภชฺชอุทกํ อุปนิธาย เทฺว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ
อุพฺภตานีติ ฯ

[๓๑๖] เอวเมว โข ภิกฺขเว ฯเปฯ เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุ-
ปฏิลาโภติ ฯ ตติยํ ฯ

[๓๑๗] สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ภควา … เสยฺยถาปิ
ภิกฺขเว ยตฺถิมา มหานทิโย สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ เสยฺยถีทํ คงฺคา ยมุนา
อจิรวตี สรภู มหี ตํ อุทกํ ปริกฺขยํ ปริยาทานํ คจฺเฉยฺย ฐเปตฺวา
เทฺว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว กตมํ
นุ โข พหุตรํ ยํ วา สมฺเภชฺชอุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ ยานิ
วา เทฺว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานีติ ฯ เอตเทว
ภนฺเต พหุตรํ สมฺเภชฺชอุทกํ ยทิทํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ
อปฺปมตฺตกานิ เทฺว วา ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานิ เนว
สติมํ กลํ อุเปนฺติ น สหสฺสิมํ กลํ อุเปนฺติ น สตสหสฺสิมํ กลํ
อุเปนฺติ สมฺเภชฺชอุทกํ ปริกฺขีณํ ปริยาทินฺนํ อุปนิธาย เทฺว วา
ตีณิ วา อุทกผุสิตานิ อวสิฏฺฐานีติ ฯ

[๓๑๘] เอวเมว โข ภิกฺขเว ฯเปฯ เอวํ มหตฺถิโย ธมฺมจกฺขุ-
ปฏิลาโภติ ฯ จตุตฺถํ ฯ