[๘๙] กตมญฺจ ภิกฺขเว ชรามรณํ ฯ ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ
ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา
อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก อยํ วุจฺจติ ชรา ฯ ยา เตสํ
เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท
อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส
นิกฺเขโป ชีวิตินฺทฺริยสฺส อุปจฺเฉโท ๑ อิทํ วุจฺจติ มรณํ ฯ อิติ อยญฺจ
ชรา อิทญฺจ มรณํ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ชรามรณํ ฯ ชาติสมุทยา
ชรามรณสมุทโย ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ อยเมว อริโย
อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ชรามรณนิโรธคามินี ปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ
สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว
สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ ฯ กตมา จ ภิกฺขเว
ชาติ ฯเปฯ กตโม จ ภิกฺขเว ภโว … กตมญฺจ ภิกฺขเว อุปาทานํ …
กตมา จ ภิกฺขเว ตณฺหา … กตมา จ ภิกฺขเว เวทนา … กตโม จ
#๑ ม. ยุ. อิทํ ปาฐทฺวยํ นตฺถิ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
ภิกฺขเว ผสฺโส … กตมญฺจ ภิกฺขเว สฬายตนํ … กตมญฺจ ภิกฺขเว
นามรูปํ … กตมญฺจ ภิกฺขเว วิญฺญาณํ … กตเม จ ภิกฺขเว สงฺขารา
ตโยเม ภิกฺขเว สงฺขารา กายสงฺขาโร วจีสงฺขาโร จิตฺตสงฺขาโร
อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว สงฺขารา ฯ อวิชฺชาสมุทยา สงฺขารสมุทโย
อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค
สงฺขารนิโรธคามินี ปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ฯ

[๙๐] ยโต โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ ปจฺจยํ ปชานาติ
เอวํ ปจฺจยสมุทยํ ปชานาติ เอวํ ปจฺจยนิโรธํ ปชานาติ เอวํ_
ปจฺจยนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อริยสาวโก
ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ อาคโต อิมํ
สทฺธมฺมํ อิติปิ ปสฺสติ อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ เสกฺเขน ญาเณน
สมนฺนาคโต อิติปิ เสกฺขาย วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ ธมฺมโสตํ
สมาปนฺโน อิติปิ อริโย นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ อมตทฺวารํ
อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปีติ ฯ สตฺตมํ ฯ

[๙๑] สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ฯเปฯ อิธ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ ชรามรณํ ปชานาติ ชรามรณสมุทยํ ปชานาติ ชรามรณนิโรธํ
ปชานาติ ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ ฯ ชาตึ ปชานาติ
ฯเปฯ ภวํ ปชานาติ … อุปาทานํ ปชานาติ … ตณฺหํ ปชานาติ …
เวทนํ ปชานาติ … ผสฺสํ ปชานาติ … สฬายตนํ ปชานาติ … นามรูปํ
ปชานาติ … วิญฺญาณํ ปชานาติ … สงฺขาเร ปชานาติ สงฺขารสมุทยํ
ปชานาติ สงฺขารนิโรธํ ปชานาติ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ
ปชานาติ ฯ

[๙๒] กตมญฺจ ภิกฺขเว ชรามรณํ ฯ ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ
ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ ปาลิตฺตจตา
อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก อยํ วุจฺจติ ชรา ฯ ยา เตสํ
เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ จวนตา เภโท
อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท กเฬวรสฺส
นิกฺเขโป ชีวิตินฺทฺริยสฺส อุปจฺเฉโท อิทํ วุจฺจติ มรณํ ฯ อิติ อยญฺจ
ชรา อิทญฺจ มรณํ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ชรามรณํ ฯ
ชาติสมุทยา ชรามรณสมุทโย ชาตินิโรธา ชรามรณนิโรโธ อยเมว
อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ชรามรณนิโรธคามินี ปฏิปทา เสยฺยถีทํ
สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ฯ กตมญฺจ ภิกฺขเว ชาติ ฯเปฯ
กตโม จ ภิกฺขเว ภโว … กตมญฺจ ภิกฺขเว อุปาทานํ … กตมา จ
ภิกฺขเว ตณฺหา … เวทนา … ผสฺโส … สฬายตนํ … นามรูปํ …
วิญฺญาณํ … กตเม จ ภิกฺขเว สงฺขารา ตโยเม ภิกฺขเว สงฺขารา
กายสงฺขาโร วจีสงฺขาโร จิตฺตสงฺขาโร อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว
สงฺขารา ฯ อวิชฺชาสมุทยา สงฺขารสมุทโย อวิชฺชานิโรธา สงฺขารนิโรโธ
อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค สงฺขารนิโรธคามินี ปฏิปทา
เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ฯ

[๙๓] ยโต โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํ ชรามรณํ ปชานาติ เอวํ
ชรามรณสมุทยํ ปชานาติ เอวํ ชรามรณนิโรธํ ปชานาติ เอวํ
ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานาติ ฯเปฯ เอวํ ชาตึ ปชานาติ ฯเปฯ
ภวํ … อุปาทานํ … ตณฺหํ … เวทนํ … ผสฺสํ … สฬายตนํ …
นามรูปํ … วิญฺญาณํ … เอวํ สงฺขาเร ปชานาติ เอวํ สงฺขารสมุทยํ
ปชานาติ เอวํ สงฺขารนิโรธํ ปชานาติ เอวํ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ
ปชานาติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน อิติปิ
ทสฺสนสมฺปนฺโน อิติปิ อาคโต อิมํ สทฺธมฺมํ อิติปิ ปสฺสติ อิมํ
สทฺธมฺมํ อิติปิ เสกฺเขน ญาเณน สมนฺนาคโต อิติปิ เสกฺขาย
วิชฺชาย สมนฺนาคโต อิติปิ ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน อิติปิ อริโย
นิพฺเพธิกปญฺโญ อิติปิ อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ อิติปีติ ฯ อฏฺฐมํ ฯ

[๙๔] สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ฯเปฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว
สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ น ปริชานนฺติ ชรามรณสมุทยํ
น ปริชานนฺติ ชรามรณนิโรธํ น ปริชานนฺติ ชรามรณนิโรธคามินึ
ปฏิปทํ น ปริชานนฺติ ฯ ชาตึ น ปริชานนฺติ ฯเปฯ ภวํ … อุปาทานํ …
ตณฺหํ … เวทนํ … ผสฺสํ … สฬายตนํ … นามรูปํ …
วิญฺญาณํ … สงฺขาเร น ปริชานนฺติ สงฺขารสมุทยํ น ปริชานนฺติ
สงฺขารนิโรธํ น ปริชานนฺติ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ น
ปริชานนฺติ ฯ น เมเต ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ
วา สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา น จ
ปเนเต อายสฺมนฺโต สามญฺญตฺถํ วา พฺราหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว
ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ ฯ

[๙๕] เย จ โข เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ
ปริชานนฺติ ชรามรณสมุทยํ ปริชานนฺติ ชรามรณนิโรธํ ปริชานนฺติ
ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปริชานนฺติ ฯ ชาตึ ปริชานนฺติ ฯเปฯh
ภวํ … อุปาทานํ … ตณฺหํ … เวทนํ … ผสฺสํ … สฬายตนํ …
นามรูปํ … วิญฺญาณํ … สงฺขาเร ปริชานนฺติ สงฺขารสมุทยํ ปริชานนฺติ
สงฺขารนิโรธํ ปริชานนฺติ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปริชานนฺติ ฯ
เต โขเม ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว
สมณสมฺมตา พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา เต จ ปนายสฺมนฺโต
สามญฺญตฺถญฺจ พฺราหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา
สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ฯ นวมํ ฯ

[๙๖] สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ฯเปฯ เย หิ เกจิ
ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา ชรามรณํ นปฺปชานนฺติ
ชรามรณสมุทยํ นปฺปชานนฺติ ชรามรณนิโรธํ นปฺปชานนฺติ ชรามรณนิโรธคามินึ
ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ เต วต ชรามรณํ สมติกฺกมฺม
ฐสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ ฯ ชาตึ นปฺปชานนฺติ ฯเปฯ ภวํ …
อุปาทานํ … ตณฺหํ … เวทนํ … ผสฺสํ … สฬายตนํ …
นามรูปํ … วิญฺญาณํ … สงฺขาเร นปฺปชานนฺติ สงฺขารสมุทยํ นปฺปชานนฺติ
สงฺขารนิโรธํ นปฺปชานนฺติ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ นปฺปชานนฺติ
เต วต สงฺขาเร สมติกฺกมฺม ฐสฺสนฺตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ ฯ

[๙๗] เย จ โข เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา
ชรามรณํ ปชานนฺติ ชรามรณสมุทยํ ปชานนฺติ ชรามรณนิโรธํ
ปชานนฺติ ชรามรณนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ เต วต ชรามรณํ
สมติกฺกมฺม ฐสฺสนฺตีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ ฯ ชาตึ ปชานนฺติ ฯเปฯ ภวํ …
อุปาทานํ … ตณฺหํ … เวทนํ … ผสฺสํ … สฬายตนํ …
นามรูปํ … วิญฺญาณํ … สงฺขาเร ปชานนฺติ สงฺขารสมุทยํ ปชานนฺติ
สงฺขารนิโรธํ ปชานนฺติ สงฺขารนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปชานนฺติ เต
วต สงฺขาเร สมติกฺกมฺม ฐสฺสนฺตีติ ฐาเมตํ วิชฺชตีติ ฯ ทสมํ ฯ
ทสพลวคฺโค ตติโย ฯ
ตสฺส อุทฺทานํ
เทฺว ทสพลา อุปนิสา จ อญฺญติตฺถิยภูมิโช ๑
อุปวาโณ ปจฺจโย ภิกฺขุ เทฺว จ สมณพฺราหฺมณาติ ฯ
________________
#๑ ยุ. อญฺญติตฺถิยา ภูมิชํ ฯ
กฬารขตฺติยวคฺโค จตุตฺโถ

[๙๘] เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ … ตตฺร โข ภควา
อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ อามนฺเตสิ วุตฺตมิทํ สารีปุตฺต ปารายเน
อชิตปเญฺห
เย จ สงฺขาตธมฺมาเส เย จ เสกฺขา ปุถู อิธ
เตสมฺเม นิปโก อิริยํ ปุฏฺโฐ จ ๑ พฺรูหิ มาริสาติ
อิมสฺส นุ โข สารีปุตฺต สงฺขิตฺเตน ภาสิตสฺส กถํ วิตฺถาเรน
อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพติ ฯ