[๗๐๓] กตมญฺจาวุโส ทุกฺขนิโรโธ ๓ อริยสจฺจํ ฯ โย ตสฺสาเยว
ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรโธ จาโค ปฏินิสฺสคฺโค มุตฺติ อนาลโย
อิทํ วุจฺจตาวุโส ทุกฺขนิโรโธ ๔ อริยสจฺจํ ฯ

[๗๐๔] กตมญฺจาวุโส ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ
อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป
สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ
สมฺมาสมาธิ ฯ กตมา จาวุโส สมฺมาทิฏฺฐิ ยํ โข อาวุโส
ทุกฺเข ญาณํ ทุกฺขสมุทเย ญาณํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ
ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ อยํ วุจฺจตาวุโส
สมฺมาทิฏฺฐิ ฯ กตโม จาวุโส สมฺมาสงฺกปฺโป เนกฺขมฺมสงฺกปฺโป
#๑-๒ โป. ม. ยุ. ทุกฺขสมุทยํ ฯ ๓-๔ โป. ม. ยุ. ทุกฺขนิโรธํ ฯ
อพฺยาปาทสงฺกปฺโป อวิหึสาสงฺกปฺโป อยํ วุจฺจตาวุโส สมฺมาสงฺกปฺโป ฯ
กตมา จาวุโส สมฺมาวาจา [๑] มุสาวาทา เวรมณี
ปิสุณาย วาจาย เวรมณี ผรุสาย วาจาย เวรมณี สมฺผปฺปลาปา
เวรมณี อยํ วุจฺจตาวุโส สมฺมาวาจา ฯ กตโม จาวุโส สมฺมากมฺมนฺโต
[๒] ปาณาติปาตา เวรมณี อทินฺนาทานา เวรมณี กาเมสุ มิจฺฉาจารา
เวรมณี อยํ วุจฺจตาวุโส สมฺมากมฺมนฺโต ฯ กตโม จาวุโส
สมฺมาอาชีโว อิธาวุโส อริยสาวโก มิจฺฉาอาชีวํ ปหาย
สมฺมาอาชีเวน ชีวิกํ กปฺเปติ อยํ วุจฺจตาวุโส สมฺมาอาชีโว ฯ
กตโม จาวุโส สมฺมาวายาโม อิธาวุโส ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ
ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ
วิริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ
อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วิริยํ อารภติ จิตฺตํ
ปคฺคณฺหาติ ปทหติ อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ
ชเนติ วายมติ วิริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ อุปฺปนฺนานํ
กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ๓ ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย
ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วิริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ
ปทหติ อยํ วุจฺจตาวุโส สมฺมายาวาโม ฯ กตมา จาวุโส สมฺมาสติ
อิธาวุโส ภิกฺขุ กาเย กายานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน
สติมา วิเนยฺย โลเก อภิชฺฌาโทมนสฺสํ เวทนาสุ เวทนานุปสฺสี
วิหรติ ฯเปฯ จิตฺเต จิตฺตานุปสฺสี วิหรติ ฯเปฯ ธมฺเมสุ
#๑-๒ เอตฺถนฺตเร ยา โข อาวุโสติ ภวิตพฺพํ ฯ ๓ ยุ. อสมฺโมหาย ฯ
ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ อาตาปี สมฺปชาโน สติมา วิเนยฺย โลเก
อภิชฺฌาโทมนสฺสํ อยํ วุจฺจตาวุโส สมฺมาสติ ฯ กตโม จาวุโส
สมฺมาสมาธิ อิธาวุโส ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ
ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช
วิหรติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส
เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ … ตติยํ
ฌานํ … จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อยํ วุจฺจตาวุโส สมฺมาสมาธิ ฯ
อิทํ วุจฺจตาวุโส ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ

[๗๐๕] ตถาคเตนาวุโส อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน พาราณสิยํ
อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ
สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา
วา เกนจิ วา โลกสฺมึ ยทิทํ อิเมสํ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ
อาจิกฺขนา เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา
อุตฺตานีกมฺมนฺติ ฯ
อิทมโวจายสฺมา สารีปุตฺโต อตฺตมนา เต ภิกฺขู อายสฺมโต
สารีปุตฺตสฺส ภาสิตํ อภินนฺทุนฺติ ฯ
สจฺจวิภงฺคสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ เอกาทสมํ ฯ
___________
ทกฺขิณาวิภงฺคสุตฺตํ

[๗๐๖] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ
กปิลวตฺถุสฺมึ นิโคฺรธาราเม ฯ อถ โข มหาปชาปตี ๑ โคตมี นวํ
ทุสฺสยุคํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ
อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข มหาปชาปตี
โคตมี ภควนฺตํ เอตทโวจ อิทํ เม ภนฺเต นวํ ทุสฺสยุคํ ภควนฺตํ
อุทฺทิสฺส สามํ กนฺตํ สามํ วายิตํ ตํ เม ภนฺเต ภควา
ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ ฯ

[๗๐๗] เอวํ วุตฺเต ภควา มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ
สงฺเฆ โคตมิ เทหิ สงฺเฆ เต ทินฺเน อหญฺเจว ปูชิโต ภวิสฺสามิ
สงฺโฆ จาติ ฯ ทุติยมฺปิ โข มหาปชาปตี โคตมี ภควนฺตํ เอตทโวจ
อิทํ เม ภนฺเต นวํ ทุสฺสยุคํ ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส สามํ กนฺตํ สามํ
วายิตํ ตํ เม ภนฺเต ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ ฯ
ทุติยมฺปิ โข ภควา มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ สงฺเฆ
โคตมิ เทหิ สงฺเฆ เต ทินฺเน อหญฺเจว ปูชิโต ภวิสฺสามิ สงฺโฆ
จาติ ฯ ตติยมฺปิ โข มหาปชาปตี โคตมี ภควนฺตํ เอตทโวจ
อิทํ เม ภนฺเต นวํ ทุสฺสยุคํ ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส สามํ กนฺตํ สามํ
วายิตํ ตํ เม ภนฺเต ภควา ปฏิคฺคณฺหาตุ อนุกมฺปํ อุปาทายาติ ฯ
ตติยมฺปิ โข ภควา มหาปชาปตึ โคตมึ เอตทโวจ สงฺเฆ โคตมิ
#๑ ม. มหาปชาปติ ฯ สพฺพตฺถ เอวํ ญาตพฺพํ ฯ
เทหิ สงฺเฆ เต ทินฺเน อหญฺเจว ปูชิโต ภวิสฺสามิ สงฺโฆ จาติ ฯ

[๗๐๘] เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ
ปฏิคฺคณฺหาตุ ภนฺเต ภควา มหาปชาปติยา โคตมิยา นวํ ทุสฺสยุคํ
พหุการา ๑ ภนฺเต มหาปชาปตี โคตมี ภควโต มาตุจฺฉา อาปาทิกา
โปสิกา ขีรสฺส ทายิกา ภควนฺตํ ชเนตฺติยา กาลกตาย ถญฺญํ
ปาเยสิ ภควาปิ ภนฺเต พหุกาโร มหาปชาปติยา โคตมิยา
ภควนฺตํ ภนฺเต อาคมฺม มหาปชาปตี โคตมี พุทฺธํ สรณํ คตา
ธมฺมํ สรณํ คตา สงฺฆํ สรณํ คตา ภควนฺตํ ภนฺเต อาคมฺม
มหาปชาปตี โคตมี ปาณาติปาตา ปฏิวิรตา อทินฺนาทานา ปฏิวิรตา
กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรตา มุสาวาทา ปฏิวิรตา สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา
ปฏิวิรตา ภควนฺตํ ภนฺเต อาคมฺม มหาปชาปตี โคตมี
พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน
สมนฺนาคตา สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคตา อริยกนฺเตหิ สีเลหิ
สมนฺนาคตา ภควนฺตํ ภนฺเต อาคมฺม มหาปชาปตี โคตมี ทุกฺเข
นิกฺกงฺขา ทุกฺขสมุทเย นิกฺกงฺขา ทุกฺขนิโรเธ นิกฺกงฺขา ทุกฺขนิโรธคามินิยา
ปฏิปทาย นิกฺกงฺขา ภควาปิ ภนฺเต พหุกาโร มหาปชาติยา
โคตมิยาติ ฯ

[๗๐๙] เอวเมตํ อานนฺท เอวเมตํ อานนฺท ยํ หานนฺท
ปุคฺคโล ปุคฺคลํ อาคมฺม พุทฺธํ สรณํ คโต โหติ ธมฺมํ สรณํ
คโต โหติ สงฺฆํ สรณํ คโต โหติ อิมสฺสานนฺท ปุคฺคลสฺส
อิมินา ปุคฺคเลน น สุปฏิการํ วทามิ ยทิทํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ
#๑ โป. ม. ยุ. พหูปการา ฯ
อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทาเนน ฯ ยํ หานนฺท ปุคฺคโล ปุคฺคลํ อาคมฺม
ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ กาเมสุ
มิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ
สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ อิมสฺสานนฺท ปุคฺคลสฺส อิมินา
ปุคฺคเลน น สุปฏิการํ วทามิ ยทิทํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ
อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทาเนน ฯ ยํ หานนฺท ปุคฺคโล ปุคฺคลํ อาคมฺม พุทฺเธ
อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ ธมฺเม อเวจฺจปฺปสาเทน
สมนฺนาคโต โหติ สงฺเฆ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ
อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อิมสฺสานนฺท ปุคฺคลสฺส
อิมินา ปุคฺคเลน น สุปฏิการํ วทามิ ยทิทํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ
อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจย-
เภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทาเนน ฯ ยํ หานนฺท ปุคฺคโล ปุคฺคลํ อาคมฺม
ทุกฺเข นิกฺกงฺโข โหติ ทุกฺขสมุทเย นิกฺกงฺโข โหติ ทุกฺขนิโรเธ
นิกฺกงฺโข โหติ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย นิกฺกงฺโข โหติ
อิมสฺสานนฺท ปุคฺคลสฺส อิมินา ปุคฺคเลน น สุปฏิการํ วทามิ
ยทิทํ อภิวาทนํ ปจฺจุฏฺฐานํ อญฺชลิกมฺมํ สามีจิกมฺมํ
จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานุปฺปทาเนน ฯ

[๗๑๐] จุทฺทส โข ปนิมานนฺท ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา [๑] ฯ
#๑ ม. เอตฺถนฺตเร กตมา จุทฺทสาติ ทิสฺสนฺติ ฯ
ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ ทานํ เทติ อยํ ปฐมา
ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ ปจฺเจกสมฺพุทฺเธ ๑ ทานํ เทติ อยํ ทุติยา
ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ ตถาคตสาวเก อรหนฺเต ทานํ เทติ
อยํ ตติยา ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย
ปฏิปนฺเน ทานํ เทติ อยํ จตุตฺถา ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ
อนาคามิสฺส ทานํ เทติ อยํ ปญฺจมี ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ
อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเน ทานํ เทติ อยํ ฉฏฺฐา
ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ สกทาคามิสฺส ทานํ เทติ อยํ สตฺตมี
ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเน
ทานํ เทติ อยํ อฏฺฐมี ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ โสตาปนฺเน
ทานํ เทติ อยํ นวมี ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย
ปฏิปนฺเน ทานํ เทติ อยํ ทสมี ปาฏิปุคฺคลิกา
ทกฺขิณา ฯ พาหิรเก กาเมสุ วีตราเค ทานํ เทติ อยํ เอกาทสมี
ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ ปุถุชฺชนสีลวนฺเต ทานํ เทติ อยํ
ทฺวาทสมี ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ ปุถุชฺชนทุสฺสีเล ทานํ เทติ อยํ
เตรสมี ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณา ฯ ติรจฺฉานคเต ทานํ เทติ อยํ
จุทฺทสมี ปาฏิปุคฺคลิกา ทกฺขิณาติ ฯ

[๗๑๑] ตตฺรานนฺท ติรจฺฉานคเต ทานํ ทตฺวา สตคุณา ทกฺขิณา
ปาฏิกงฺขิตพฺพา ฯ ปุถุชฺชนทุสฺสีเล ทานํ ทตฺวา สหสฺสคุณา ทกฺขิณา
ปาฏิกงฺขิตพฺพา ฯ ปุถุชฺชนสีลวนฺเต ทานํ ทตฺวา สตสหสฺสคุณา
#๑ ยุ. ปจฺเจกพุทฺเธ ฯ
ทกฺขิณา ปาฏิกงฺขิตพฺพา ฯ พาหิรเก กาเมสุ วีตราเค ทานํ ทตฺวา
โกฏิสตสหสฺสคุณา ทกฺขิณา ปาฏิกงฺขิตพฺพา ฯ โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย
ปฏิปนฺเน ทานํ ทตฺวา อสงฺเขยฺยา อปฺปเมยฺยา ทกฺขิณา
ปาฏิกงฺขิตพฺพา ฯ โก ปน วาโท โสตาปนฺเน โก ปน วาโท
สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเน โก ปน วาโท สกทาคามิสฺส
โก ปน วาโท อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเน โก ปน วาโท
อนาคามิสฺส โก ปน วาโท อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺเน โก
ปน วาโท ตถาคตสาวเก อรหนฺเต โก ปน วาโท ปจฺเจกสมฺพุทฺเธ
โก ปน วาโท ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ ฯ

[๗๑๒] สตฺต โข ปนิมานนฺท สงฺฆคตา ทกฺขิณา ฯ [๑] พุทฺธปฺปมุเข
อุภโตสงฺเฆ ทานํ เทติ อยํ ปฐมา สงฺฆคตา ทกฺขิณา ฯ
ตถาคเต ปรินิพฺพุเต อุภโตสงฺเฆ ทานํ เทติ อยํ ทุติยา สงฺฆคตา
ทกฺขิณา ฯ ภิกฺขุสงฺเฆ ทานํ เทติ อยํ ตติยา สงฺฆคตา ทกฺขิณา ฯ
ภิกฺขุนีสงฺเฆ ทานํ เทติ อยํ จตุตฺถา สงฺฆคตา ทกฺขิณา ฯ
เอตฺตเก เม ภิกฺขู จ ภิกฺขุนิโย จ สงฺฆโต อุทฺทิสฺสถาติ ทานํ
เทติ อยํ ปญฺจมี สงฺฆคตา ทกฺขิณา ฯ เอตฺตเก เม ภิกฺขู
สงฺฆโต อุทฺทิสฺสถาติ ทานํ เทติ อยํ ฉฏฺฐา สงฺฆคตา ทกฺขิณา ฯ
เอตฺติกา ๒ เม ภิกฺขุนิโย สงฺฆโต อุทฺทิสฺสถาติ ทานํ เทติ อยํ
สตฺตมี สงฺฆคตา ทกฺขิณา ฯ