[๖๙๓] ยตฺถ ฐิตํ มญฺญสฺสวา นปฺปวตฺตนฺติ มญฺญสฺสเว โข
ปน นปฺปวตฺตมาเน มุนิ สนฺโตติ วุจฺจตีติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ ฯ
กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ อสฺมีติ ภิกฺขุ มญฺญิตเมตํ นาหมสฺมีติ ๑
มญฺญิตเมตํ ภวิสฺสนฺติ มญฺญิตเมตํ น ภวิสฺสนฺติ มญฺญิตเมตํ
รูปี ภวิสฺสนฺติ มญฺญิตเมตํ อรูปี ภวิสฺสนฺติ มญฺญิตเมตํ สญฺญี
ภวิสฺสนฺติ มญฺญีตเมตํ อสญฺญี ภวิสฺสนฺติ มญฺญิตเมตํ
เนวสญฺญีนาสญฺญี ภวิสฺสนฺติ มญฺญิตเมตํ ฯ มญฺญิตํ ภิกฺขุ โรโค
มญฺญิตํ คณฺโฑ มญฺญิตํ สลฺลํ ฯ สพฺพมญฺญิตานํ เตฺวว ภิกฺขุ
สมติกฺกมา มุนิ สนฺโตติ วุจฺจติ ฯ มุนิ โข ปน ภิกฺขุ สนฺโต น
ชายติ น ชิยฺยติ น มิยฺยติ น กุปฺปติ นปฺปิเหติ ฯ ตมฺปิสฺส ๒ ภิกฺขุ
นตฺถิ เยน ชาเยถ อชายมาโน กึ ชิยฺยิสฺสติ อชิยฺยมาโน กึ มิยฺยิสฺสติ
อมิยฺยมาโน กึ กุปฺปิสฺสติ อกุปฺปมาโน กิสฺส ปิเหสฺสติ ฯ ยตฺถ ฐิตํ
มญฺญสฺสวา นปฺปวตฺตนฺติ มญฺญสฺสเว โข ปน นปฺปวตฺตมาเน
มุนิ สนฺโตติ วุจฺจตีติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ
อิมํ โข เม ตฺวํ ภิกฺขุ สงฺขิตฺเตน ฉธาตุวิภงฺคํ ธาเรหีติ ฯ
#๑ ม. ยุ. อยมหสฺมีติ ฯ ๒ โป. กิญฺจิสฺส ฯ

[๖๙๔] อถ อายสฺมา ปุกฺกุสาติ สตฺถา กิร เม อนุปฺปตฺโต
สุคโต กิร เม อนุปฺปตฺโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ กิร เม อนุปฺปตฺโตติ
อุฏฺฐายาสนา เอกํสํ จีวรํ กตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา
นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ อจฺจโย มํ ภนฺเต อจฺจคมา
ยถาพาลํ ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ โยหํ ภควนฺตํ อาวุโสวาเทน
สมุทาจริตพฺพํ อมญฺญิสฺสํ ตสฺส เม ภนฺเต ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต
ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายาติ ฯ

[๖๙๕] ตคฺฆ ตฺวํ ภิกฺขุ อจฺจโย อจฺจคมา ยถาพาลํ
ยถามูฬฺหํ ยถาอกุสลํ ยํ มํ ตฺวํ อาวุโสวาเทน สมุทาจริตพฺพํ
อมญฺญิตฺโถ ๑ ยโต จ โข ตฺวํ ภิกฺขุ อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา
ยถาธมฺมํ ปฏิกฺกโรสิ ตนฺเต มยํ ปฏิคฺคณฺหาม วุฑฺฒิ เหสา
ภิกฺขุ อริยสฺส วินเย โย อจฺจยํ อจฺจยโต ทิสฺวา ยถาธมฺมํ
ปฏิกฺกโรติ อายตึ สํวรํ อาปชฺชตีติ ฯ ลเภยฺยาหํ ภนฺเต ภควโต
สนฺติเก อุปสมฺปทนฺติ ฯ ปริปุณฺณํ ปน เต ภิกฺขุ ปตฺตจีวรนฺติ ฯ
น โข เม ภนฺเต ปริปุณฺณํ ปตฺตจีวรนฺติ ฯ น โข ภิกฺขุ ตถาคตา
อปริปุณฺณปตฺตจีวรํ อุปสมฺปาเทนฺตีติ ฯ

[๖๙๖] อถ โข อายสฺมา ปุกฺกุสาติ ภควโต ภาสิตํ อภินนฺทิตฺวา
อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา
ปตฺตจีวรปริเยสนํ ปกฺกามิ ฯ อถ โข อายสฺมนฺตํ ปุกฺกุสาตึ
ปตฺตจีวรปริเยสนํ จรนฺตํ [๒] คาวี ชีวิตา โวโรเปสิ ฯ อถ โข
#๑ โป. ม. อมญฺญิตฺถ ฯ ๒ ม. เอตฺถนฺตเร วิพฺภนฺตาติ ทิสฺสติ ฯ ยุ. ภนฺตคาวี ฯ
สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ
อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู
ภควนฺตํ เอตทโวจุํ โย โส ภนฺเต ปุกฺกุสาติ นาม กุลปุตฺโต
ภควตา สงฺขิตฺเตน โอวาเทน โอวทิโต โส กาลกโต ตสฺส
กา คติ โก อภิสมฺปราโยติ ฯ

[๖๙๗] ปณฺฑิโต ภิกฺขเว ปุกฺกุสาติ กุลปุตฺโต ปจฺจปาทิ ๑
ธมฺมสฺสานุธมฺมํ น จ มํ ธมฺมาธิกรณํ วิเหเฐสิ ปุกฺกุสาติ
ภิกฺขเว กุลปุตฺโต ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สญฺโญชนานํ ปริกฺขยา
โอปปาติโก ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกาติ ฯ
อิทมโวจ ภควา อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ
อภินนฺทุนฺติ ฯ
ธาตุวิภงฺคสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ทสมํ ฯ
___________
#๑ โป. สจฺจวาที ฯ
สจฺจวิภงฺคสุตฺตํ

[๖๙๘] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ
อิสิปตเน มิคทาเย ฯ ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ภิกฺขโวติ ฯ
ภทนฺเตติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ

[๖๙๙] ภควา เอตทโวจ ตถาคเตน ภิกฺขเว อรหตา
สมฺมาสมฺพุทฺเธน พาราณสิยํ อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ
ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา
มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา โลกสฺมึ ยทิทํ จตุนฺนํ
อริยสจฺจานํ อาจิกฺขนา เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา
วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ กตเมสํ จตุนฺนํ ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส
อาจิกฺขนา เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ
ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส อาจิกฺขนา เทสนา ปญฺญาปนา
ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ทุกฺขนิโรธสฺส อริยสจฺจสฺส
อาจิกฺขนา เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา
อุตฺตานีกมฺมํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส อาจิกฺขนา
เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ
ตถาคเตน ภิกฺขเว อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน พาราณสิยํ อิสิปตเน
มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ สมเณน วา
พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ วา
โลกสฺมึ ยทิทํ อิเมสํ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ อาจิกฺขนา เทสนา
ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ฯ เสวถ
ภิกฺขเว สารีปุตฺตโมคฺคลฺลาเน ภชถ ภิกฺขเว สารีปุตฺตโมคฺคลฺลาเน
ปณฺฑิตา ภิกฺขู อนุคฺคาหกา สพฺรหฺมจารีนํ ฯ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเวเ
ชเนตา ๑ เอวํ สารีปุตฺโต ฯ เสยฺยถาปิ ชาตสฺส อาปาเทตา
เอวํ โมคฺคลฺลาโน ฯ สารีปุตฺโต ภิกฺขเว โสตาปตฺติผเล วิเนติ
โมคฺคลฺลาโน อุตฺตมตฺเถ สารีปุตฺโต ภิกฺขเว ปโหติ จตฺตาริ
อริยสจฺจานิ วิตฺถาเรน อาจิกฺขิตุํ เทเสตุํ ปญฺญาเปตุํ ปฏฺฐเปตุํ
วิวริตุํ วิภชิตุํ อุตฺตานีกาตุนฺติ ฯ อิทมโวจ ภควา อิทํ วตฺวาน
สุคโต อุฏฺฐายาสนา วิหารํ ปาวิสิ ฯ

[๗๐๐] ตตฺร โข อายสฺมา สารีปุตฺโต อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต
ภิกฺขู อามนฺเตสิ อาวุโส ภิกฺขโวติ ฯ อาวุโสติ โข เต ภิกฺขู
อายสฺมโต สารีปุตฺตสฺส ปจฺจโสสุํ ฯ อายสฺมา สารีปุตฺโต
เอตทโวจ ตถาคเตน อาวุโส อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน พาราณสิยํ
อิสิปตเน มิคทาเย อนุตฺตรํ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ อปฺปฏิวตฺติยํ
สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา
วา เกนจิ วา โลกสฺมึ ยทิทํ จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ อาจิกฺขนา
เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ
กตเมสํ จตุนฺนํ ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส อาจิกฺขนา เทสนา
ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ทุกฺขสมุทยสฺส
#๑ ยุ. ชเนตฺตี ฯ
อริยสจฺจสฺส อาจิกฺขนา เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา
วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ทุกฺขนิโรธสฺส อริยสจฺจสฺส อาจิกฺขนา
เทสนา ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ
ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส อาจิกฺขนา เทสนา
ปญฺญาปนา ปฏฺฐปนา วิวรณา วิภชนา อุตฺตานีกมฺมํ ฯ

[๗๐๑] กตมญฺจาวุโส ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ฯ ชาติปิ ทุกฺขา ชราปิ
ทุกฺขา [๑] มรณมฺปิ ทุกฺขํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา
ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา
ทุกฺขา ฯ กตมา จาวุโส ชาติ ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ
ตมฺหิ สตฺตนิกาเย ชาติ สญฺชาติ โอกฺกนฺติ นิพฺพตฺติ ๒ อภินิพฺพตฺติ
ขนฺธานํ ปาตุภาโว อายตนานํ ปฏิลาโภ อยํ วุจฺจตาวุโส ชาติ ฯ
กตมา จาวุโส ชรา ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหิ ตมฺหิ สตฺตนิกาเย
ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ
อินฺทฺริยานํ ปริปาโก อยํ วุจฺจตาวุโส ชรา ฯ กตมญฺจาวุโส
มรณํ ยา เตสํ เตสํ สตฺตานํ ตมฺหา ตมฺหา สตฺตนิกายา จุติ
จวนตา เภโท อนฺตรธานํ มจฺจุ มรณํ กาลกิริยา ขนฺธานํ เภโท
กเฬวรสฺส นิกฺเขโป ชีวิตินฺทฺริยสฺส อุปจฺเฉโท อิทํ วุจฺจตาวุโส
มรณํ ฯ กตโม จาวุโส โสโก โย โข อาวุโส อญฺญตรญฺญตเรน
พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส
โสโก โสจนา โสจิตตฺตํ อนฺโตโสโก อนฺโตปริโสโก อยํ
#๑ โป. เอตฺถนฺตเร พฺยาธิปิ ทุกฺขาติ ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
วุจฺจตาวุโส โสโก ฯ กตโม จาวุโส ปริเทโว โย โข อาวุโส
อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน
ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อาเทโว ปริเทโว อาเทวนา ปริเทวนา
อาเทวิตตฺตํ ปริเทวิตตฺตํ อยํ วุจฺจตาวุโส ปริเทโว ฯ
กตมญฺจาวุโส ทุกฺขํ ยํ โข อาวุโส กายิกํ ทุกฺขํ กายิกํ อสาตํ
กายสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ อิทํ วุจฺจตาวุโส ทุกฺขํ ฯ
กตมญฺจาวุโส โทมนสฺสํ ยํ โข อาวุโส เจตสิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ
อสาตํ มโนสมฺผสฺสชํ ทุกฺขํ อสาตํ เวทยิตํ อิทํ วุจฺจตาวุโส
โทมนสฺสํ ฯ กตโม จาวุโส อุปายาโส โย โข อาวุโส
อญฺญตรญฺญตเรน พฺยสเนน สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน
ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส อายาโส อุปายาโส อายาสิตตฺตํ อุปายาสิตตฺตํ
อยํ วุจฺจตาวุโส อุปายาโส ฯ กตมญฺจาวุโส ยมฺปิจฺฉํ น
ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ ชาติธมฺมานํ อาวุโส สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา
อุปฺปชฺชติ อโห วต มยํ น ชาติธมฺมา อสฺสาม น จ วต โน
ชาติ อาคจฺเฉยฺยาติ น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ อิทมฺปิ
ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ ชราธมฺมานํ อาวุโส สตฺตานํ …
พฺยาธิธมฺมานํ อาวุโส สตฺตานํ … มรณธมฺมานํ อาวุโส สตฺตานํ …
โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมานํ อาวุโส สตฺตานํ เอวํ อิจฺฉา
อุปฺปชฺชติ อโห วต มยํ น โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสธมฺมา
อสฺสาม น จ วต โน โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา
อาคจฺเฉยฺยุนฺติ น โข ปเนตํ อิจฺฉาย ปตฺตพฺพํ อิทมฺปิ ยมฺปิจฺฉํ
น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ ฯ กตเม จาวุโส สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา
ทุกฺขา เสยฺยถีทํ รูปูปาทานกฺขนฺโธ เวทนูปาทานกฺขนฺโธ
สญฺญูปาทานกฺขนฺโธ สงฺขารูปาทานกฺขนฺโธ วิญฺญาณูปาทานกฺขนฺโธ
อิเม วุจฺจนฺตาวุโส สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา ฯ อิทํ
วุจฺจตาวุโส ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ฯ

[๗๐๒] กตมญฺจาวุโส ทุกฺขสมุทโย ๑ อริยสจฺจํ ฯ ยายํ ตณฺหา
โปโนพฺภวิกา นนฺทิราคสหคตา ตตฺรตตฺราภินนฺทินี เสยฺยถีทํ กามตณฺหา
ภวตณฺหา วิภวตณฺหา อิทํ วุจฺจตาวุโส ทุกฺขสมุทโย ๒ อริยสจฺจํ ฯ