[๓๑๓] เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อุทกมณิโก ปูโร อุทกสฺส สมติตฺติโก
กากเปยฺโย อาธาเร ฐปิโต ฯ อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อุทกภารํ
อาทาย ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปิ นุ โส ปุริโส ลเภถ
อุทกสฺส นิกฺเขปนนฺติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว
ยสฺสกสฺสจิ กายคตา สติ ภาวิตา พหุลีกตา น ตสฺส ลภติ
มาโร โอตารํ น ตสฺส ลภติ มาโร อารมฺมณํ ฯ
[๓๑๔] ยสฺสกสฺสจิ ภิกฺขเว กายคตา สติ ภาวิตา พหุลีกตา
โส ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ
อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิพฺยตํ ๑ ปาปุณาติ
สติ สติอายตเน ฯ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อุทกมณิโก ปูโร อุทกสฺส
#๑ โป. สกฺขิตพฺพตํ ฯ ม. สกฺขิภพฺพตํ ฯ
สมติตฺติโก กากเปยฺโย อาธาเร ฐปิโต ฯ ตเมนํ พลวา ปุริโส
ยโต ยโต อาปชฺเชยฺย ๑ อาคจฺเฉยฺย อุทกนฺติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ
เอวเมว โข ภิกฺขเว ยสฺสกสฺสจิ กายคตา สติ ภาวิตา พหุลีกตา
โส ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ
อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิพฺยตํ
ปาปุณาติ สติ สติอายตเน ฯ
[๓๑๕] เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว สเม ภูมิภาเค จตุรสฺสา โปกฺขรณี [๒]
อาฬิพทฺธา ปูรา อุทกสฺส สมติตฺติกา กากเปยฺยา ฯ ตเมนํ พลวา
ปุริโส ยโต ยโต อาฬึ ปจฺเฉยฺย ๓ อาคจฺเฉยฺย อุทกนฺติ ฯ เอวํ
ภนฺเต ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว ยสฺสกสฺสจิ กายคตา สติ ภาวิตา
พหุลีกตา โส ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส
จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิพฺยตํ
ปาปุณาติ สติ สติอายตเน ฯ
[๓๑๖] เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว สุภูมิยํ จาตุมฺมหาปเถ อาชญฺญรโถ
ยุตฺโต อสฺส ฐิโต อุภนฺตรปโฏโท ๔ ฯ ตเมนํ ทกฺโข โยคฺคาจริโย
อสฺสทมฺมสารถิ อภิรูหิตฺวา วาเมน หตฺเถน รสฺมิโย คเหตฺวา
ทกฺขิเณน หตฺเกน ปโฏทํ คเหตฺวา ยทิจฺฉกํ ๕ ยทิจฺฉกํ สาเรยฺย ๖
เอวเมว โข ภิกฺขเว ยสฺสกสฺสจิ กายคตา สติ ภาวิตา พหุลีกตา
โส ยสฺส ยสฺส อภิญฺญาสจฺฉิกรณียสฺส ธมฺมสฺส จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ
#๑ โป. อาลิมฺปจฺเฉยฺย ฯ ม. อาวิญฺเฉยฺย ฯ ยุ. อาวชฺเชยฺย ฯ ๒ ม. เอตฺถนฺตเร
#อสฺสาติ ทิสฺสติ ฯ ๓ สี. มุญฺเจยฺย ฯ ๔ สี. โอธสฺตปโฏโท ฯ
#๕ โป. ม. เยนิจฺฉกํ ฯ ๖ โป. สาเรยฺยาติ ฯ ม. ลาเรยฺยาปิ ปจฺจาสาเรยฺยาปิ ฯ
อภิญฺญาสจฺฉิกิริยาย ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิพฺยตํ ปาปุณาติ สติ
สติอายตเน ฯ
[๓๑๗] กายคตาย ภิกฺขเว สติยา อาเสวิตาย ภาวิตาย พหุลีกตาย
ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย สุสมารทฺธาย
อิเม ทสานิสํสา ปาฏิกงฺขา [๑] อรติรติสโห โหติ น จ ตํ อรติ
สหติ อุปฺปนฺนํ อรตึ อภิภุยฺย วิหรติ ฯ ภยเภรวสโห โหติ น
จ ตํ ภยเภรวํ สหติ อุปฺปนฺนํ ภยเภรวํ อภิภุยฺย วิหรติ ฯ-
ขโม โหติ สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ
ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ
สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติปฺปานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ
อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสิกชาติโก โหติ ฯ จตุนฺนํ ฌานานํ
อาภิเจตสิกานํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารานํ นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี โหติ
อกสิรลาภี โหติ ฯ โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ เอโกปิ
หุตฺวา พหุธา โหติ พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ อาวิภาวํ
ฯเปฯ ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน [๒] สํวตฺเตติ ฯ ทิพฺพาย
โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺตมานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ
จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก ฯ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ ปชานาติ สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ
ปชานาติ วีตราคํ วา จิตฺตํ ฯปฯ สโทสํ วา จิตฺตํ … วีตโทสํ
วา จิตฺตํ … สโมหํ วา จิตฺตํ … วีตโมหํ วา จิตฺตํ … สงฺขิตฺตํ
#๑ ยุ. เอตฺถนฺตเร กตเม ทสาติ ทิสฺสนฺติ ฯ ๒ ม. วสํ วตฺเตติ ฯ
วา จิตฺตํ … วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ … มหคฺคตํ วา จิตฺตํ … อมหคฺคตํ
วา จิตฺตํ … สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ … อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ … สมาหิตํ
วา จิตฺตํ … อสมาหิตํ วา จิตฺตํ … วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ … อวิมุตฺตํ
วา จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ ฯ โส อเนกวิหิตํ
ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ เสยฺยถีทํ เอกมฺปิ ชาตึ เทฺวปิ ชาติโย
ฯเปฯ อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ ฯ
ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน
อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต
ฯเปฯ ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ ฯ อาสวานํ ขยา อนาสวํ
เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา
อุปสมฺปชฺช วิหรตีติ ฯ กายคตาย ภิกฺขเว สติยา อาเสวิตาย
ภาวิตาย พหุลีกตาย ยานีกตาย วตฺถุกตาย อนุฏฺฐิตาย ปริจิตาย
สุสมารทฺธาย อิเม ทสานิสํสา ปาฏิกงฺขาติ ฯ
อิทมโวจ ภควา อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ
อภินนฺทุนฺติ ฯ
กายคตาสติสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ ฯ
___________
สงฺขารูปปตฺติสุตฺตํ
[๓๑๘] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ
เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู
อามนฺเตสิ ภิกฺขโวติ ฯ ภทนฺเตติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ
ภควา เอตทโวจ สงฺขารูปปตฺตึ โว ภิกฺขเว เทสิสฺสามิ ๑ ตํ สุณาถ
สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู
ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ
[๓๑๙] ภควา เอตทโวจ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สทฺธาย
สมนฺนาคโต โหติ สีเลน สมนฺนาคโต โหติ สุเตน สมนฺนาคโต โหติ
จาเคน สมนฺนาคโต โหติ ปญฺญาย สมนฺนาคโต โหติ ฯ ตสฺส
เอวํ โหติ อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา ขตฺติยมหาสาลานํ
วา ๒ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺยนฺติ ฯ โส ตํ จิตฺตํ ปทหติ ๓ ตํ
จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ ตํ จิตฺตํ ภาเวติ ฯ ตสฺส เต สงฺขารา จ วิหารา
จ เอวํ ภาวิตา เอวํ พหุลีกตา ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตนฺติ ฯ อยํ
ภิกฺขเว มคฺโค อยํ ปฏิปทา ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ ฯ
[๓๒๐] ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สทฺธาย สมนฺนาคโต โหติ
สีเลน สมนฺนาคโต โหติ สุเตน สมนฺนาคโต โหติ จาเคน
สมนฺนาคโต โหติ ปญฺญาย สมนฺนาคโต โหติ ฯ ตสฺส เอวํ โหติ
อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา พฺราหฺมณมหาสาลานํ วา ๔ …
#๑ โป. ม. เทเสสฺสามิ ฯ ๒ ม. ยุ. วาสทฺโท นตฺถิ ฯ ๓ โป. ม. ยุ. ทหติ ฯ
#๔ ม. วาสทฺโท นตฺถิ ฯ
คหปติมหาสาลานํ วา ๑ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺยนฺติ ฯ โส ตํ จิตฺตํ
ปทหติ ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ ตํ จิตฺตํ ภาเวติ ฯ ตสฺส เต
สงฺขารา จ วิหารา จ เอวํ ภาวิตา เอวํ พหุลีกตา
ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตนฺติ ฯ อยํ ภิกฺขเว มคฺโค อยํ ปฏิปทา
ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ ฯ
[๓๒๑] ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สทฺธาย สมนฺนาคโต โหติ
สีเลน สมนฺนาคโต โหติ สุเตน สมนฺนาคโต โหติ จาเคน
สมนฺนาคโต โหติ ปญฺญาย สมนฺนาคโต โหติ ฯ ตสฺส สุตํ โหติ
จาตุมฺมหาราชิกา เทวา ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลาติ ฯ ตสฺส
เอวํ โหติ อโห วตาหํ กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา จาตุมฺมหาราชิกานํ
เทวานํ สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺยนฺติ โส ตํ จิตฺตํ ปทหติ ตํ จิตฺตํ
อธิฏฺฐาติ ตํ จิตฺตํ ภาเวติ ฯ ตสฺส เต สงฺขารา จ วิหารา จ
เอวํ ภาวิตา เอวํ พหุลีกตา ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตนฺติ ฯ อยํ ภิกฺขเว
มคฺโค อยํ ปฏิปทา ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ ฯ ปุน จปรํ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ สทฺธาย สมนฺนาคโต โหติ สีเลน สมนฺนาคโต โหติ สุเตน
สมนฺนาคโต โหติ จาเคน สมนฺนาคโต โหติ ปญฺญาย สมนฺนาคโต
โหติ ตสฺส สุตํ โหติ ตาวตึสา เทวา ฯเปฯ ยามา เทวา …
ตุสิตา เทวา … นิมฺมานรตี เทวา … ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทวา
ทีฆายุกา วณฺณวนฺโต สุขพหุลาติ ฯ ตสฺส เอวํ โหติ อโห
วตาหํ กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา ปรนิมฺมิตวสวตฺตีนํ เทวานํ สหพฺยตํ
#๑ ม. วาสทฺโท นตฺถิ ฯ
อุปปชฺเชยฺยนฺติ ฯ โส ตํ จิตฺตํ ปทหติ ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ ตํ
จิตฺตํ ภาเวติ ฯ ตสฺส เต สงฺขารา จ วิหารา จ เอวํ ภาวิตา
เอวํ พหุลีกตา ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตนฺติ ฯ อยํ ภิกฺขเว มคฺโค
อยํ ปฏิปทา ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ ฯ
[๓๒๒] ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สทฺธาย สมนฺนาคโต โหติ
สีเลน สมนฺนาคโต โหติ สุเตน สมนฺนาคโต โหติ จาเคน สมนฺนาคโต
โหติ ปญฺญาย สมนฺนาคโต โหติ ฯ ตสฺส สุตํ โหติ สหสฺโส
พฺรหฺมา ทีฆายุโก วณฺณวา สุขพหุโลติ ฯ สหสฺโส ภิกฺขเว พฺรหฺมา
สหสฺสีโลกธาตุํ ผริตฺวา อธิมุจฺจิตฺวา วิหรติ ฯ เยปิ ตตฺถ สตฺตา
อุปฺปนฺนา ๑ เตปิ ผริตฺวา อธิมุจฺจิตฺวา วิหรติ ฯ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว
จกฺขุมา ปุริโส เอกํ อามณฺฑํ หตฺเถ กริตฺวา ปจฺจเวกฺเขยฺย
เอวเมว โข ภิกฺขเว สหสฺโส พฺรหฺมา สหสฺสีโลกธาตุํ ผริตฺวา
อธิมุจฺจิตฺวา วิหรติ ฯ เยปิ ตตฺถ สตฺตา อุปฺปนฺนา เตปิ ผริตฺวา
อธิมุจฺจิตฺวา วิหรติ ฯ ตสฺส เอวํ โหติ อโห วตาหํ กายสฺส
เภทา ปรมฺมรณา สหสฺสพฺรหฺมุโน สหพฺยตํ อุปปชฺเชยฺยนฺติ ฯ
โส ตํ จิตฺตํ ปทหติ ตํ จิตฺตํ อธิฏฺฐาติ ตํ จิตฺตํ ภาเวติ ฯ
ตสฺส เต สงฺขารา จ วิหารา จ เอวํ ภาวิตา เอวํ พหุลีกตา
ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตนฺติ ฯ อยํ ภิกฺขเว มคฺโค อยํ ปฏิปทา
ตตฺรูปปตฺติยา สํวตฺตติ ฯ
#๑ โป. ม. ยุ. อุปปนฺนา ฯ