สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๔๓] อปราปิ โข มํ ภารทฺวาช ตติยา อุปมา ปฏิภาสิ
อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา ฯ เสยฺยถาปิ ภารทฺวาช สุกฺขํ
กฏฺฐํ โกฬาปํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ ฯ อถ ปุริโส
อาคจฺเฉยฺย อุตฺตรารณึ อาทาย อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตสฺสามิ เตโช
ปาตุกริสฺสามีติ ฯ ตํ กึ มญฺญสิ ภารทฺวาช อปิ นุ โส ปุริโส
อมุํ สุกฺขํ กฏฺฐํ โกฬาปํ อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตํ อุตฺตรารณึ
อาทาย อภิมตฺเถนฺโต อคฺคึ อภินิพฺพตฺเตยฺย เตโช ปาตุกเรยฺยาติ ฯ
เอวํ โภ โคตม ตํ กิสฺส เหตุ อทุญฺหิ โภ โคตม สุกฺขํ
กฏฺฐํ โกฬาปํ ตญฺจ ปน อารกา อุทกา ถเล นิกฺขิตฺตนฺติ ฯ
เอวเมว โข ภารทฺวาช เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา
วา กาเยน เจว กาเมหิ วูปกฏฺฐา วิหรนฺติ ฯ โย จ เนสํ
กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามเสฺนโห กามมุจฺฉา กามปิปาสา กามปริฬาโห
โส จ อชฺฌตฺตํ สุปหีโน โหติ สุปฏิปฺปสฺสทฺโธ ฯ
โอปกฺกมิกา เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา ทุกฺขา ติปฺปา
กฏุกา เวทนา เวทิยนฺติ ภพฺพาว เต ญาณาย ทสฺสนาย
อนุตฺตราย สมฺโพธาย ฯ โน เจปิ เต โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา
โอปกฺกมิกา ทุกฺขา ติปฺปา กฏุกา เวทนา เวทิยนฺติ ภพฺพาว
เต ญาณาย ทสฺสนาย อนุตฺตราย สมฺโพธาย ฯ อยํ โข มํ
ภารทฺวาช ตติยา อุปมา ปฏิภาสิ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา ฯ
อิมา โข มํ ภารทฺวาช ติสฺโส อุปมา ปฏิภํสุ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ
อสฺสุตปุพฺพา ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๔๔] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ ทนฺเตภิ
ทนฺตมาธาย ชิวฺหาย ตาลล อาหจฺจ เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคเณฺหยฺยํ
อภินิปฺปีเฬยฺยํ อภิสนฺตาเปยฺยนฺติ ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช
ทนฺเตภิ ทนฺตมาธาย ชิวฺหาย ตาลล อาหจฺจ เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหามิ
อภินิปฺปีเฬมิ อภิสนฺตาเปมิ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช
ทนฺเตภิ ทนฺตมาธาย ชิวฺหาย ตาลล อาหจฺจ เจตสา จิตฺตํ
อภินิคฺคณฺหโต อภินิปฺปีฬยโต อภิสนฺตาปยโต กจฺเฉหิ เสทา
มุจฺจนฺติ ฯ เสยฺยถาปิ ภารทฺวาช พลวา ปุริโส ทุพฺพลตรํ ปุริสํ
สีเส วา คเหตฺวา ขนฺเธ วา คเหตฺวา อภินิคฺคเณฺหยฺย อภินิปฺปีเฬยฺย
อภิสนฺตาเปยฺย เอวเมว โข เม ภารทฺวาช ทนฺเตภิ
ทนฺตมาธาย ชิวฺหาย ตาลล อาหจฺจ เจตสา จิตฺตํ อภินิคฺคณฺหโต
อภินิปฺปีฬยโต อภิสนฺตาปยโต กจฺเฉหิ เสทา มุจฺจนฺติ ฯ อารทฺธํ
โข ปน เม ภารทฺวาช วิริยํ โหติ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ
อปฺปมฺมุฏฺฐา ๑ สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ
เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต ฯ
#๑ ยุ. สพฺพตฺถ อสมฺมุฏฺฐาติ ทิสฺสติ ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๔๕] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ อปฺปานกํ
ฌานํ ฌาเยยฺยนฺติ ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต
จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช มุขโต
จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ กณฺณโสเตหิ วาตานํ
นิกฺขนฺตานํ อธิมตฺโต สทฺโท โหติ ฯ เสยฺยถาปิ นาม กมฺมารคคฺคริยา
ธมมานาย อธิมตฺโต สทฺโท โหติ เอวเมว โข เม
ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ
กณฺณโสเตหิ วาตานํ นิกฺขนฺตานํ อธิมตฺโต สทฺโท โหติ ฯ
อารทฺธํ โข ปน เม ภารทฺวาช วิริยํ โหติ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา
สติ อปฺปมฺมุฏฺฐา สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ
เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๔๖] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ อปฺปานกํเยว
ฌานํ ฌาเยยฺยนฺติ ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช มุขโต จ
นาสโต จ กณฺณโสตโต ๑ จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ ฯ ตสฺส
มยฺหํ ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ
อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา มุทฺธานํ โอหนนฺติ ๒ ฯ
เสยฺยถาปิ ภารทฺวาช พลวา ปุริโส ติเณฺหน สิขเรน มุทฺธานํ
อภิมตฺเถยฺย เอวเมว โข เม ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต จ
กณฺณโสตโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา
มุทฺธานํ โอหนนฺติ ๓ ฯ อารทฺธํ โข ปน เม ภารทฺวาช วิริยํ โหติ
#๑ ยุ. สพฺพตฺถ กณฺณโตติ ทิสฺสติ ฯ ๒-๓ ยุ. อูหนนฺติ ฯ
อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมฺมุฏฺฐา สารทฺโธ จ ปน เม
กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส
สโต ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๔๗] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ อปฺปานกํเยว
ฌานํ ฌาเยยฺยนฺติ ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช มุขโต
จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ ฯ
ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ
อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา โหติ ฯ
เสยฺยถาปิ ภารทฺวาช พลวา ปุริโส ทเฬฺหน วรตฺตกฺขนฺเธน สีเส
สีสเวธนํ ๑ ทเทยฺย เอวเมว โข เม ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต
จ กณฺณโสตโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา สีเส
สีสเวทนา โหติ ฯ อารทฺธํ โข ปน เม ภารทฺวาช วิริยํ โหติ
อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมฺมุฏฺฐา สารทฺโธ จ ปน เม
กาโย โหนฺติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส
สโต ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๔๘] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ อปฺปานกํเยว
ฌานํ ฌาเยยฺยนฺติ ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช มุขโต
จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ อสฺสาสปสฺสาเส อุปรุนฺธึ ฯ
ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ
อสฺสาสปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ ฯ
#๑ ยุ. สีสเวธํ ฯ
เสยฺยถาปิ ภารทฺวาช ทกฺโข โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา
ติเณฺหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ ปริกนฺเตยฺย เอวเมว โข ๑ ภารทฺวาช
มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ อสฺสาส ปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ ๒
อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ ปริกนฺตนฺติ ฯ อารทฺธํ โข ปน
เม ภารทฺวาช วิริยํ โหติ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมฺมุฏฺฐา
สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ เตเนว
ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๔๙] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ อปฺปานกํเยว
ฌานํ ฌาเยยฺยนฺติ ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช มุขโต
จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ อสฺสาส ปสฺสาเส อุปรุนฺธึ ฯ
ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ
อสฺสาส ปสฺสาเสสุ อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห โหติ ฯ
เสยฺยถาปิ ภารทฺวาช พลวนฺโต [๓] ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ นานาพาหาสุ
คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ [๔] เอวเมว โข เม
ภารทฺวาช มุขโต จ นาสโต จ กณฺณโสตโต จ อสฺสาสปสฺสาเสสุ
อุปรุทฺเธสุ อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห โหติ ฯ อารทฺธํ
โข ปน เม ภารทฺวาช วิริยํ โหติ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ
อปฺปมฺมุฏฺฐา สารทฺโธ จ ปน เม กาโย โหติ อปฺปฏิปฺปสฺสทฺโธ
เตเนว ทุกฺขปฺปธาเนน ปธานาภิตุนฺนสฺส สโต ฯ อปิสฺสุ มํ ภารทฺวาช
เทวตา ทิสฺวา เอวมาหํสุ กาลกโต สมโณ โคตโมติ ฯ
#๑ ยุ. เอวเมว โข เม ฯ ๒ ยุ. มุขโต จ ฯเปฯ อุปรุทฺเธสูติ อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ฯ
#๓ ยุ. เอตฺถนฺตเร เทฺวติ ทิสฺสติ ฯ ๔ ยุ. เอตฺถนฺตเร สมฺปริตาเปยฺยุนฺติ
#ทิสฺสติ ฯ
เอกจฺจา เทวตา เอวมาหํสุ น กาลกโต สมโณ โคตโม อปิจ
กาลํ กโรตีติ ฯ เอกจฺจา เทวตา เอวมาหํสุ น กาลกโต สมโณ
โคตโม นปิ กาลํ กโรติ อรหํ สมโณ โคตโม วิหาโร
เตฺวว โส อรหโต เอวรูโป โหตีติ ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๕๐] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ สพฺพโส
อาหารูปจฺเฉทาย ปฏิปชฺเชยฺยนฺติ ฯ อถ โข มํ ภารทฺวาช ตา ๑
เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ มา โข ตฺวํ มาริส สพฺพโส
อาหารูปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชิ สเจ โข ตฺวํ มาริส สพฺพโส
อาหารูปจฺเฉทาย ปฏิปชฺชิสฺสสิ ตสฺส เต มยํ ทิพฺพํ โอชํ
โลมกูเปหิ อชฺโฌหริสฺสาม ตาย ตุวํ ยาเปสฺสสีติ ฯ ตสฺส
มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ อหํ เจว โข ปน สพฺพโส
ชทฺธุกํ ๒ ปฏิชาเนยฺยํ อิมา จ โข เม เทวตา ทิพฺพํ โอชํ
โลมกูเปหิ อชฺโฌหเรยฺยุํ ตาย จาหํ ยาเปยฺยํ ตํ มม อสฺส
มุสาติ ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช ตา เทวตา ปจฺจาจิกฺขามิ
อลนฺติ วทามิ ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๕๑] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ โถกํ
โถกํ อาหารํ อาหเรยฺยํ ปสตํ ปสตํ ยทิ วา มุคฺคยูสํ ยทิ วา
กุลตฺถยูสํ ยทิ วา กฬายยูสํ ยทิ วา หเรณุกยูสนฺติ ฯ โส โข อหํ
ภารทฺวาช โถกํ โถกํ อาหารํ อาหาเรสึ ปสตํ ปสตํ ยทิ วา
#๑ ยุ. ตาติ น ทิสฺสติ ฯ ๒ ยุ. อชทฺธุกนฺติ ทิสฺสติ ฯ
มุคฺคยูสํ ยทิ วา กุลตฺถยูสํ ยทิ วา กฬายยูสํ ยทิ วา หเรณุกยูสํ ฯ
ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช โถกํ โถกํ อาหารํ อาหารยโต ปสตํ
ปสตํ ยทิ วา มุคฺคยูสํ ยทิ วา กุลตฺถยูสํ ยทิ วา กฬายยูสํ
ยทิ วา หเรณุกยูสํ อธิมตฺตกสิมานํ ปตฺโต กาโย โหติ ฯ
เสยฺยถาปิ นาม อสีติกปพฺพานิ วา กาฬปพฺพานิ วา เอวเมวสฺสุ
เม องฺคปจฺจงฺคานิ ภวนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ เสยฺยถาปิ นาม
โอฏฺฐปทํ เอวเมวสฺสุ เม อานิสทํ โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ
เสยฺยถาปิ นาม วฏฺฏนาวฬี เอวเมวสฺสุ เม ปิฏฺฐิกณฺฏโก อุณฺณตาวณโต
โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ เสยฺยถาปิ นาม ชชฺชรสาลาย ๑
โคปาณสิโย โอลุคฺควิลุคฺคา ภวนฺติ เอวเมวสฺสุ เม
ผาสุฬิโย โอลุคฺควิลุคฺคา ภวนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ เสยฺยถาปิ้
นาม คมฺภีเร โอทปาเน อุทกตารกา คมฺภีรคตา โอกฺขายิกา
ทิสฺสนฺติ เอวเมวสฺสุ เม อกฺขิกูเปสุ อกฺขิตารกา คมฺภีรคตา
โอกฺขายิกา ทิสฺสนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ เสยฺยถาปิ นาม
ติตฺติกาลาพุ อามกจฺฉินฺโน วาตาตเปน สํผุสิโต ๒ โหติ สมฺมิลาโต
เอวเมวสฺสุ เม สีสจฺฉวิ สํผุสิตา โหติ สมฺมิลาตา ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ
โส โข อหํ ภารทฺวาช อุทรจฺฉวึ ปริมสิสฺสามีติ
ปิฏฺฐิกณฺฏกํเยว ปริคฺคณฺหามิ ปิฏฺฐิกณฺฏกํ ปริมสิสฺสามีติ
อุทรจฺฉวึเยว ปริคฺคณฺหามิ ยาวสฺสุ เม ภารทฺวาช อุทรจฺฉวิ
ปิฏฺฐิกณฺฏกํ อลฺลีนา โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ โส โข อหํ
#๑ ยุ. ชรสาลาย ฯ ๒ ยุ. สํปุฏิโต ฯ
ภารทฺวาช วจฺจํ วา มุตฺตํ วา กริสฺสามีติ ตตฺเถว อวกุชฺโช
ปปตามิ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ โส โข อหํ ภารทฺวาช อิมเมว
กายํ อสฺสาเสนฺโต ปาณินา คตฺตานิ อนุมชฺชามิ ตสฺส มยฺหํ
ภารทฺวาช ปาณินา คตฺตานิ อนุมชฺชโต ปูติมูลานิ โลมานิ กายสฺมา
ปปตนฺติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ อปิสฺสุ มํ ภารทฺวาช มนุสฺสา
ทิสฺวา เอวมาหํสุ กาโฬ สมโณ โคตโมติ ฯ เอกจฺเจ มนุสฺสา
เอวมาหํสุ น กาโฬ สมโณ โคตโม สาโม สมโณ โคตโมติ ฯ
เอกจฺเจ มนุสฺสา เอวมาหํสุ น กาโฬ สมโณ โคตโม นปิ
สาโม มงฺคุรจฺฉวี สมโณ โคตโมติ ฯ ยาวสฺสุ เม ภารทฺวาช [๑]
ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ ปริโยทาโต อุปหโต โหติ ตาเยวปฺปาหารตาย ฯ

สุตฺต ม. มชฺฌิมปณฺณาสกํ (เล่ม 13)

[๗๕๒] ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ เย โข เกจิ
อตีตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา ทุกฺขา
ติปฺปา กฏุกา เวทนา เวทิยึสุ เอตาวปรมํ นยิโต ภิยฺโย เยปิ ๒
เกจิ อนาคตมทฺธานํ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา
ทุกฺขา ติปฺปา กฏุกา เวทนา เวทิยิสฺสนฺติ เอตาวปรมํ นยิโต
ภิยฺโย เยปิ ๓ เกจิ เอตรหิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา โอปกฺกมิกา
ทุกฺขา ติปฺปา กฏุกา เวทนา เวทิยนฺติ เอตาวปรมํ นยิโต ภิยฺโย ฯ
น โข ปนาหํ อิมาย กฏุกาย ทุกฺกรการิกาย อธิคจฺฉามิ อุตฺตรึ
มนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ สิยา นุ โข อญฺโญ มคฺโค
#๑ ยุ. เอตฺถนฺตเร ตาวสทฺโท ทิสฺสติ ฯ ๒-๓ ยุ. เยปิ หิ เกจิ ฯ
โพธิยาติ ๑ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ อภิชานามิ โข
ปนาหํ ปิตุ สกฺกสฺส กมฺมนฺเต สีตาย ชมฺพูฉายาย นิสินฺโน วิวิจฺเจว
กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ
ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหริตา สิยา นุ โข เอโส มคฺโค
โพธิยาติ ๒ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช สตานุสาริวิญฺญาณํ อโหสิ
เอเสว ๓ มคฺโค โพธิยาติ ๓ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช เอตทโหสิ
กินฺนุ โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ ยนฺตํ สุขํ อญฺญเตฺรว
กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหีติ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภารทฺวาช
เอตทโหสิ น โข อหํ ตสฺส สุขสฺส ภายามิ ยนฺตํ สุขํ
อญฺญเตฺรว กาเมหิ อญฺญตฺร อกุสเลหิ ธมฺเมหีติ ฯ