[๕๖๓] ปุน จปรํ ภนฺเต ราชาโนปิ ราชูหิ วิวทนฺติ ขตฺติยาปิ
ขตฺติเยหิ วิวทนฺติ พฺราหฺมณาปิ พฺราหฺมเณหิ วิวทนฺติ คหปตโยปิ
คหปตีหิ วิวทนฺติ มาตาปิ ปุตฺเตน วิวทติ ปุตฺโตปิ มาตรา วิวทติ
ปิตาปิ ปุตฺเตน วิวทติ ปุตฺโตปิ ปิตรา วิวทติ [๕] ภาตาปิ ภคินิยา
#๑ ยุ. …ปจฺจาการํ ฯ ๒ ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๓ สี. ปริวาเรนฺติ ฯ
#๔ อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๕ ยุ. เอตฺถนฺตเร ภาตาปิ ภาตรา วิวทตีติ ทิสฺสนฺติ ฯ
วิวทติ ภคินีปิ ภาตรา วิวทติ สหาโยปิ สหาเยน วิวทติ ฯ อิธ
ปนาหํ ภนฺเต ภิกฺขู ปสฺสามิ สมคฺเค สมฺโมทมาเน อวิวทมาเน
ขีโรทกีภูเต อญฺญมญฺญํ ปิยจกฺขูหิ สมฺปสฺสนฺเต วิหรนฺเต ฯ
น โข ปนาหํ ภนฺเต อิโต พหิทฺธา อญฺญํ เอวํ สมคฺคํ ปริสํ
สมนุปสฺสามิ ฯ อยมฺปิ โข เม ภนฺเต ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ
สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สุปฏิปนฺโน
ภควโต สาวกสงฺโฆติ ฯ

[๕๖๔] ปุน จปราหํ ภนฺเต อาราเมน อารามํ อุยฺยาเนน
อุยฺยานํ อนุจงฺกมามิ อนุวิจรามิ โสหํ ตตฺถ ปสฺสามิ เอเก
สมณพฺราหฺมเณ กิเส ลูเข ทุพฺพณฺเณ อุปณฺฑุปณฺฑุกชาเต ธมนิสนฺถตคตฺเต
น วิย มญฺเญ จกฺขุํ พนฺธนฺเต ชนสฺส ทสฺสนาย ฯ
ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอตทโหสิ ๑ อทฺธา อิเม อายสฺมนฺโต อนภิรตา
วา พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ อตฺถิ วา เตสํ กิญฺจิ ปาปํ [๒] กตํ ปฏิจฺฉนฺนํ
ตถา อิเม อายสฺมนฺโต กิสา ลูขา ทุพฺพณฺณา อุปณฺฑุปณฺฑุกชาตา
ธมนิสนฺถตคตฺตา น วิย มญฺเญ จกฺขุํ พนฺธนฺติ ชนสฺส
ทสฺสนายาติ ฯ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ กึ นุ โข
ตุเมฺห อายสฺมนฺโต กิสา ลูขา ทุพฺพณฺณา อุปณฺฑุปณฺฑุกชาตา
ธมนิสนฺถตคตฺตา น วิย มญฺเญ จกฺขุํ พนฺธถ ชนสฺส ทสฺสนายาติ ฯ
เต เอวมาหํสุ พนฺธุกโรโค โน มหาราชาติ ฯ อิธ ปนาหํ ภนฺเต
#๑ สี. ยุ. เอวํ โหติ ฯ ๒ ยุ. เอตฺถนฺตเร กมฺมนฺติ ทิสฺสติ ฯ
ภิกฺขู ปสฺสามิ หฏฺฐปฺปหฏฺเฐ อุทคฺคุทคฺเค อภิรตรูเป ปิณินฺทฺริเย ๑
อปฺโปสฺสุกฺเก ปนฺนโลเม ปรทวุตฺเต มิคภูเตน เจตสา วิหรนฺเต ฯ
ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอตทโหสิ อทฺธา อิเม อายสฺมนฺโต ตสฺส
ภควโต สาสเน อุฬารํ ปุพฺเพนาปรํ วิเสสํ ชานนฺติ ตถา อิเม
อายสฺมนฺโต หฏฺฐปฺปหฏฺฐา อุทคฺคุทคฺคา อภิรตรูปา ปิณินฺทฺริยา ๑
อปฺโปสฺสุกฺกา ปนฺนโลมา ปรทวุตฺตา มิคภูเตน เจตสา วิหรนฺตีติ ฯ
อยมฺปิ โข เม ภนฺเต ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ
ภควา สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆติ ฯ

[๕๖๕] ปุน จปราหํ ภนฺเต ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต
ปโหมิ ฆาเตตายํ วา ฆาเตตุํ ชาเปตายํ วา ชาเปตุํ ปพฺพาเชตายํ
วา ปพฺพาเชตุํ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต อฏฺฏกรเณ ๒ นิสินฺนสฺส
อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตนฺติ โสหํ น ลภามิ มา เม โภนฺโต
อฏฺฏกรเณ นิสินฺนสฺส อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตถ กถาปริโยสานํ
เม ภวนฺโต อาคเมนฺตูติ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต อนฺตรนฺตรา กถํ
โอปาเตนฺติ ฯ อิธ ปนาหํ ภนฺเต ภิกฺขู ปสฺสามิ ยสฺมึ สมเย
ภควา อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ เนว ตสฺมึ สมเย
ภควโต สาวกานํ ขิปิตสทฺโท วา โหติ อุกฺกาสิตสทฺโท วา ฯ
ภูตปุพฺพํ ภนฺเต ภควา อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ ตตฺร
อญฺญตโร ภควโต สาวโก อุกฺกาสิ ฯ ตเมนํ อญฺญตโร สพฺรหฺม-
#๑ ยุ. ปิณิตินฺทฺริเย ฯ ๒ ยุ. อตฺถถรเณ ฯ
จารี ชนฺนุเกน ฆฏฺเฏสิ อปฺปสทฺโท อายสฺมา โหตุ มา อายสฺมา
สทฺทมกาสิ สตฺถา โน ภควา ธมฺมํ เทเสตีติ ฯ ตสฺส มยฺหํ
ภนฺเต เอตทโหสิ อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภูตํ วต โภ อทณฺเฑน
วต กิร โภ อสตฺเถน เอวํ สุวินีตา ปริสา ภวิสฺสตีติ ฯ น
โข ปนาหํ ภนฺเต อิโต พหิทฺธา อญฺญํ เอวํ สุวินีตํ ปริสํ
สมนุปสฺสามิ ฯ อยมฺปิ โข เม ภนฺเต ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ
สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สุปฏิปนฺโน
ภควโต สาวกสงฺโฆติ ฯ

[๕๖๖] ปุน จปราหํ ภนฺเต ปสฺสามิ อิเธกจฺเจ ขตฺติยปณฺฑิเต
นิปุเณ กตปรปฺปวาเท วาฬเวธิรูเป ฯ เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ
ปญฺญาคเตน ทิฏฺฐิคตานิ ฯ เต สุณนฺติ สมโณ ขลุ โภ โคตโม
อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา โอสริสฺสตีติ ฯ เต ปญฺหํ อภิสงฺขโรนฺติ
อิมํ มยํ ปญฺหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉิสฺสาม
เอวญฺเจ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ เอวมสฺส มยํ วาทํ
อาโรเปสฺสาม เอวญฺเจปิ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ เอวมฺปิสฺส
มยํ วาทํ อาโรเปสฺสามาติ ฯ เต สุณนฺติ สมโณ ขลุ โภ
โคตโม อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา โอสโฏติ ฯ เต เยน
ภควา เตนุปสงฺกมนฺติ ฯ เต ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ
สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ ฯ เต ภควตา ธมฺมิยา กถาย
สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา สมฺปหํสิตา น เจว ภควนฺตํ
ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ กุตสฺส ๑ วาทํ อาโรเปสฺสนฺติ อญฺญทตฺถุํ ๒ ภควโต
สาวกา สมฺปชฺชนฺติ ฯ อยมฺปิ โข เม ภนฺเต ภควติ ธมฺมนฺวโย
โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภควา สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สุปฏิปนฺโน
ภควโต สาวกสงฺโฆติ ฯ

[๕๖๗] ปุน จปราหํ ภนฺเต ปสฺสามิ อิเธกจฺเจ พฺราหฺมณปณฺฑิเต
ฯเปฯ คหปติปณฺฑิเต … สมณปณฺฑิเต นิปุเณ กตปรปฺปวาเท
วาฬเวธิรูเป ฯ เต ภินฺทนฺตา มญฺเญ จรนฺติ ปญฺญาคเตน
ทิฏฺฐิคตานิ ฯ เต สุณนฺติ สมโณ ขลุ โภ โคตโม
อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา โอสริสฺสตีติ ฯ เต ปญฺหํ
อภิสงฺขโรนฺติ อิมํ มยํ ปญฺหํ สมณํ โคตมํ อุปสงฺกมิตฺวา
ปุจฺฉิสฺสาม เอวญฺเจ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ เอวมสฺส
มยํ วาทํ อาโรเปสฺสาม เอวญฺเจปิ โน ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากริสฺสติ
เอวํปิสฺส มยํ วาทํ อาโรเปสฺสามาติ ฯ เต สุณนฺติ
สมโณ ขลุ โภ โคตโม อมุกํ นาม คามํ วา นิคมํ วา
โอสโฏติ ฯ เต เยน ภควา เตนุปสงฺกมนฺติ ฯ เต ภควา
ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสติ สมาทเปติ สมุตฺเตเชติ สมฺปหํเสติ ฯ
เต ภควตา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิตา สมาทปิตา สมุตฺเตชิตา
สมฺปหํสิตา น เจว ภควนฺตํ ปญฺหํ ปุจฺฉนฺติ กุตสฺส วาทํ อาโรเปสฺสนฺติ
อญฺญทตฺถุํ ภควนฺตํเยว โอกาสํ ยาจนฺติ อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพชฺชาย ฯ เต ภควา ปพฺพาเชติ ฯ เต ตถา
#๑ ยุ. กุโต ฯ ๒ ยุ. อญฺญทตฺถุ ฯ
ปพฺพชิตา ๑ สมานา วูปกฏฺฐา อปฺปมตฺตา อาตาปิโน ปหิตตฺตา
วิหรนฺตา นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ
ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ
อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ ฯ เต เอวมาหํสุ มยํ ๒
วต โภ อนสฺสาม มยํ หิ ปุพฺเพ อสฺสมณาว สมานา สมณามฺหาติ
ปฏิชานิมฺหา อพฺราหฺมณาว สมานา พฺราหฺมณามฺหาติ ปฏิชานิมฺหา
อนรหนฺโตว สมานา อรหนฺโตมฺหาติ ปฏิชานิมฺหา อิทานิ โขมฺห ๓
สมณา อิทานิ โขมฺห พฺราหฺมณา อิทานิ โขมฺห อรหนฺโตติ ฯ
อยมฺปิ โข เม ภนฺเต ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ
ภควา สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆติ ฯ

[๕๖๘] ปุน จปรํ ภนฺเต อิเม ๓ อิสิทนฺตปุราณา ๕ ถปตโย
มมภตฺตา มมยานา ๖ อหํ เนสํ ชีวิตํ ทาตา ยสสฺส อาหตฺตา
อถ จ ปน โน ตถา มยิ นิปจฺจการํ กโรนฺติ ยถา ภควติ ฯ
ภูตปุพฺพาหํ ภนฺเต เสนํ อพฺภุยฺยาโต สมาโน อิเม ๗ อิสิทนฺตปุราเณ
ถปตโย วีมํสมาโน อญฺญตรสฺมึ สมฺพาเธ อาวสเถ
วาสํ อุปคจฺฉึ ฯ อถ โข ภนฺเต อิเม อิสิทนฺตปุราณา ถปตโย
พหุเทว รตฺตึ ธมฺมิยา กถาย วีตินาเมตฺวา ยโต อสฺโสสุํ โข
#๑ สี. ยุ. ปพฺพาชิตา ฯ ๒ สี. ยุ. มนํ วต ฯ ๓ ยุ. โขมฺหา ฯ ๔ ยุ. อิเมติ นตฺถิ ฯ
#๕ ยุ. อิสิทตฺตปุราณาติ ทิสฺสติ ฯ ๖ สี. สานา ฯ ๗ ยุ. อิเมว ฯ
ภควนฺตํ ตโต สีสํ กตฺวา มํ ปาทโต กริตฺวา นิปชฺชึสุ ฯ ตสฺส
มยฺหํ ภนฺเต เอตทโหสิ อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภูตํ วต โภ
อิเม อิสิทนฺตปุราณา ถปตโย มมภตฺตา มมยานา อหํ เนสํ
ชีวิตํ ทาตา ยสสฺส อาหตฺตา อถ จ ปน โน ตถา มยิ
นิปจฺจการํ กโรนฺติ ยถา ภควติ ฯ อทฺธา อิเม อายสฺมนฺโต
ตสฺส ภควโต สาสเน โอฬารํ ปุพฺเพนาปรํ วิเสสํ ชานนฺตีติ ๑ ฯ
อยมฺปิ ๒ โข ภนฺเต ภควติ ธมฺมนฺวโย โหติ สมฺมาสมฺพุทฺโธ
ภควา สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม สุปฏิปนฺโน ภควโต สาวกสงฺโฆติ ฯ

[๕๖๙] ปุน จปรํ ภนฺเต ภควาปิ ขตฺติโย อหมฺปิ ขตฺติโย
ภควาปิ โกสโล ๓ อหมฺปิ โกสโล ภควาปิ อาสีติโก อหมฺปิ
อาสีติโก ยมฺปิ โข ๓ ภนฺเต ภควาปิ ขตฺติโย อหมฺปิ ขตฺติโย
ภควาปิ โกสโล อหมฺปิ โกสโล ภควาปิ อาสีติโก อหมฺปิ อาสีติโกติ ๕ ฯพ
อิมินาวารหาเมวาหํ ภนฺเต ภควติ ปรมนิปจฺจการํ
กตฺตุํ มิตฺตูปหารํ อุปทํเสตุํ หนฺท จทานิ มยํ ภนฺเต คจฺฉาม
พหุกิจฺจา มยํ พหุกรณียาติ ฯ ยสฺสทานิ ตฺวํ มหาราช กาลํ
มญฺญสีติ ฯ อถ โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อุฏฺฐายาสนา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ ฯ

[๕๗๐] อถ โข ภควา อจิรปกฺกนฺตสฺส รญฺโญ ปเสนทิสฺส
โกสลสฺส ภิกฺขู อามนฺเตสิ เอโส ภิกฺขเว ราชา ปเสนทิ โกสโล
#๑ ยุ. สญฺชานนฺตีติ ฯ ๒ ยุ. อยมฺปิ โข เม ฯ ๓ ยุ. สพฺพตฺถ โกสลโกติ ทิสฺสติ ฯ
#๔ ยุ. โขสทฺโท นตฺถิ ฯ ๕ ยุ. อิติสทฺโท นตฺถิ ฯ
ธมฺมเจติยานิ ภาสิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกนฺโต อุคฺคณฺหถ ภิกฺขเว
ธมฺมเจติยานิ ปริยาปุณาถ ภิกฺขเว ธมฺมเจติยานิ ธาเรถ ภิกฺขเว
ธมฺมเจติยานิ อตฺถสญฺหิตานิ ภิกฺขเว ธมฺมเจติยานิ อาทิพฺรหฺมจริยกานีติ ฯ
อิทมโวจ ภควา อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ
อภินนฺทุนฺติ ฯ
ธมฺมเจติยสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ นวมํ ฯ
______________
กณฺณกตฺถลสุตฺตํ

[๕๗๑] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา อุทญฺญายํ ๑ วิหรติ
กณฺณกตฺถเล มิคทาเย ฯ เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ
โกสโล อุทญฺญํ อนุปฺปตฺโต โหติ เกนจิเทว กรณีเยน ฯ อถ
โข ราชา ปเสนทิ โกสโล อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ เอหิ
ตฺวํ อมฺโภ ปุริส เยน ภควา เตนุปสงฺกม อุปสงฺกมิตฺวา มม
วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ
ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ ราชา ภนฺเต ปเสนทิ โกสโล
ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ
พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉตีติ เอวญฺจ วเทหิ อชฺช กิร ภนฺเต
ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส ภควนฺตํ
ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตีติ ฯ เอวํ เทวาติ โข โส ปุริโส
รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ
นิสินฺโน โข โส ปุริโส ภควนฺตํ เอตทโวจ ราชา ภนฺเต
ปเสนทิ โกสโล ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ อปฺปาพาธํ
อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉติ เอวญฺจ วเทติ
อชฺช กิร ภนฺเต ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส
ภควนฺตํ ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตีติ ฯ
#๑ ยุ. อุชุญฺญายํ ฯ

[๕๗๒] อสฺโสสุํ โข โสมา จ ภคินี สกุลา จ ภคินี อชฺช
กิร ราชา ปเสนทิ โกสโล ปจฺฉาภตฺตํ ภุตฺตปาตราโส ภควนฺตํ
ทสฺสนาย อุปสงฺกมิสฺสตีติ ฯ อถ โข โสมา จ ภคินี สกุลา จ
ภคินี ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ ภตฺตาภิหาเร อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจุํ
เตนหิ มหาราช อมฺหากํปิ วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทาหิ
อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉ โสมา
จ ภนฺเต ภคินี สกุลา จ ภคินี ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทนฺติ
อปฺปาพาธํ อปฺปาตงฺกํ ลหุฏฺฐานํ พลํ ผาสุวิหารํ ปุจฺฉนฺตีติ ฯ