[๓๑๓] กีว พหุกา ปน โภ อานนฺท อิมสฺมึ ธมฺมวินเย
นิยฺยาตาโรติ ฯ น โข สนฺทก เอกํเยว สตํ น เทฺว สตานิ น
ตีณิ สตานิ น จตฺตาริ สตานิ น ปญฺจ สตานิ อถ โข ภิยฺโยว
เย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย นิยฺยาตาโรติ ฯ อจฺฉริยํ โภ อานนฺท
อพฺภูตํ โภ อานนฺท น จ นาม สธมฺโมกฺกํสนา ภวิสฺสติ
#๑-๒ ยุ. นํ ฯ
น ปรธมฺมวมฺภนา อายตเน ว ๑ ธมฺมเทสนา ตาว พหุกา จ
นิยฺยาตาโร ปญฺญายิสฺสนฺติ อิเม ปนาชีวกา ปุตฺตมตาย ปุตฺตา
อตฺตานญฺเจว อุกฺกํเสนฺติ ปเร จ วมฺเภนฺติ ตโย เจว นิยฺยาตาโร
ปญฺญาเปนฺติ เสยฺยถีทํ นนฺทํ วจฺฉํ กิสํ สงฺกิจฺจํ มกฺขลึ
โคสาลนฺติ ฯ อถ โข สนฺทโก ปริพฺพาชโก สกํ ปริสํ อามนฺเตสิ
จรนฺตุ โภนฺโต สมเณ โคตเม พฺรหฺมจริยวาโส นทานิ สุกรํ
อเมฺหหิ ลาภสกฺการสิโลเก ปริจฺจชิตุนฺติ ฯ
อิติ หิทํ สนฺทโก ปริพฺพาชโก สกํ ปริสํ อุยฺโยเชสิ ภควติ
พฺรหฺมจริเยติ ฯ
สนฺทกสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ ฯ
______________
#๑ ยุ. จ. ฯ
มหาสกุลุทายิสุตฺตํ

[๓๑๔] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ
เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป ฯ เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา
อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา โมรนิวาเป ปริพฺพาชการาเม
ปฏิวสนฺติ เสยฺยถีทํ อนฺนภาโร ๑ วรตโร ๒ สกุลุทายิ จ
ปริพฺพาชโก อญฺเญ จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ปริพฺพาชกา ฯ
อถ โข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ราชคหํ
ปิณฺฑาย ปาวิสิ ฯ อถ โข ภควโต เอตทโหสิ อติปฺปโค โข ตาว
ราชคเห ปิณฺฑาย จริตุํ ยนฺนูนาหํ เยน โมรนิวาโป ปริพฺพาชการาโม
เยน สกุลุทายิ จ ๓ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกเมยฺยนฺติ ฯ อถ
โข ภควา เยน โมรนิวาโป ปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ ฯ

[๓๑๕] เตน โข ปน สมเยน สกุลุทายิ ปริพฺพาชโก มหติยา
ปริพฺพาชกปริสาย สทฺธึ นิสินฺโน โหติ อุนฺนาทินิยา อุจฺจาสทฺทมหาสทฺทาย ๓
อเนกวิหิตํ ติรจฺฉานกถํ กเถนฺติยา เสยฺยถีทํ ราชกถํ
โจรกถํ มหามตฺตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุทฺธกถํ อนฺนกถํ ปานกถํ
วตฺถกถํ สยนกถํ มาลากถํ คนฺธกถํ ญาติกถํ ยานกถํ คามกถํ
นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตฺถีกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ กุมฺภฏฺฐานกถํ
กุมฺภทาสิกถํ ๕ ปุพฺพเปตกถํ นานตฺตกถํ โลกกฺขายิกํ สมุทฺทกฺขายิกํ
#๑ ยุ. อนุคาโร ฯ ๒ ยุ. วรธโร สี. วรจโร ฯ ๓ ยุ. อยํ สทฺโท นตฺถิ ฯ
#๔ ยุ. อุจฺจสทฺทาย ฯ ๕ ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
อิติภวาภวกถํ อิติ วา ฯ อทฺทสา โข สกุลุทายิ ปริพฺพาชโก
ภควนฺตํ ทูรโต [๑] อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาน สกํ ปริสํ สณฺฐเปสิ ๒
อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ อยํ สมโณ
โคตโม อาคจฺฉติ อปฺปสทฺทกาโม โข ปน โส อายสฺมา อปฺปสทฺทวณฺณวาที ๓
อปฺเปวนาม อปฺปสทฺทํ ปริสํ วิทิตฺวา อุปสงฺกมิตพฺพํ
มญฺเญยฺยาติ ฯ อถ โข เต ปริพฺพาชกา ตุณฺหี อเหสุํ ฯ อถ
โข ภควา เยน สกุลุทายิ ปริพฺพาชโก เตนุปสงฺกมิ ฯ อถ โข
สกุลุทายิ ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ เอตุ โข ภนฺเต
ภควา สฺวาคตํ ๓ ภนฺเต ภควโต จิรสฺสํ โข ภนฺเต ภควา อิมํ
ปริยายมกาสิ ยทิทํ อิธาคมนาย นิสีทตุ ภนฺเต ภควา อิทมาสนํ
ปญฺญตฺตนฺติ ฯ นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน ฯ สกุลุทายิปิ
โข ปริพฺพาชโก อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ
เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข สกุลุทายิ ปริพฺพาชกํ ภควา เอตทโวจ
กาย นุตฺถ อุทายิ เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนา กา จ ปน โว
อนฺตรากถา วิปฺปกตาติ ฯ

[๓๑๖] ติฏฺฐเตสา ภนฺเต กถา ยาย มยํ เอตรหิ กถาย
สนฺนิสินฺนา เนสา ภนฺเต กถา ภควโต ทุลฺลภา ภวิสฺสติ ปจฺฉาปิ
สวนาย ปุริมานิ ภนฺเต ทิวสานิ ปุริมตรานิ นานาติตฺถิยานํ
สมณพฺราหฺมณานํ กุตูหลสาลายํ ๕ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ อย-
#๑ ยุ. ว ฯ ๒ ยุ. สณฺฐาเปสิ ฯ ๓ ยุ. อปฺปสทฺทสฺส ฯ ๔ ยุ. สาคตํ ฯ
#๕ โกตุหลสาลายนฺติปิ ปาโฐ ฯ
มนฺตรากถา อุทปาทิ ลาภา วต โภ องฺคมคธานํ สุลทฺธํ วต
โภ องฺคมคธานํ ยตฺริเม ๑ สมณพฺราหฺมณา สงฺฆิโน คณิโน
คณาจริยา ญาตา ยสสฺสิโน ติตฺถกรา สาธุสมฺมตา พหุชนสฺส
ราชคหํ วสฺสาวาสํ อุปคตา ๒ ฯ อยมฺปิ โข ปูรโณ กสฺสโป สงฺฆี
เจว คณี จ คณาจริโย [๓] ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต
พหุชนสฺส โสปิ ราชคหํ วสฺสาวาสํ อุปคโต ฯ อยมฺปิ โข
มกฺขลิ โคสาโล … อชิโต เกสกมฺพโล … ปกุทฺโธ กจฺจายโน …
สญฺชโย เวลฏฺฐปุตฺโต ๓ … นิคนฺโถ ๕ นาฏปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี
จ คณาจริโย [๖] ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส
โสปิ ราชคหํ วสฺสาวาสํ อุปคโต ฯ อยมฺปิ โข สมโณ โคตโม
สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย [๗] ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต
พหุชนสฺส โสปิ ราชคหํ วสฺสาวาสํ อุปคโต ฯ โก นุ โข
อิเมสํ ภวตํ ๘ สมณพฺราหฺมณานํ สงฺฆีนํ คณีนํ คณาจริยานํ ญาตานํ
ยสสฺสีนํ ติตฺถกรานํ สาธุสมฺมตานํ พหุชนสฺส สาวกานํ สกฺกโต
ครุกโต มานิโต ปูชิโต กถญฺจ ปน สาวกา สกฺกตฺวา ครุกตฺวา
อุปนิสฺสาย วิหรนฺตีติ ฯ

[๓๑๗] ตเตฺรกจฺเจ เอวมาหํสุ อยํ โข ปูรโณ กสฺสโป
สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย [๑๐] ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต
พหุชนสฺส โส โข สาวกานํ น สกฺกโต น ครุกโต น มานิโต
#๑ ยุ. ยตฺถิเม ฯ ๒ สี. ม. ยุ. โอสฏา ฯ ๓-๖-๗-๑๐ ยุ. เอตฺถนฺตเร จสทฺโท อตฺถิ ฯ
#๔ ยุ. เพลฏฺฐิปุตฺโต ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๕ ยุ. นิคณฺโฐ ฯ ๘ ยุ. ภควตํ ฯ
#๙ ยุ. กถํ ฯ
น ปูชิโต น จ ปน ปูรณํ กสฺสปํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุกตฺวา
อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ ฯ ภูตปุพฺพํ ปูรโณ กสฺสโป อเนกสตาย
ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ ฯ ตตฺร อญฺญตโร ปูรณสฺส กสฺสปสฺส
สาวโก สทฺทมกาสิ มา โภนฺโต ปูรณํ กสฺสปํ เอตมตฺถํ ปุจฺฉิตฺถ
เนโส เอตํ ชานาติ มยเมตํ ชานาม อเมฺห เอตมตฺถํ ปุจฺฉถ
มยเมตํ ภวตํ พฺยากริสฺสามาติ ฯ ภูตปุพฺพํ ปูรโณ กสฺสโป
พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺโต น ลภติ อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ
มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ เนเต ภวนฺเต ปุจฺฉนฺติ อเมฺห เอเต
ปุจฺฉนฺติ มยเมเตสํ พฺยากริสฺสามีติ ฯ พหู โข ปน ปูรณสฺส
กสฺสปสฺส สาวกา วาทํ อาโรเปตฺวา อปกฺกนฺตา น ตฺวํ อิมํ
ธมฺมวินยํ อาชานาสิ อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ กึ ตฺวํ อิมํ
ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ อหมสฺมิ
สมฺมาปฏิปนฺโน สหิตมฺเม อสหิตนฺเต ปุเร วจนียํ ปจฺฉา อวจ
ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ อธิจิณฺณนฺเต ๑ วิปราวตฺตํ อาโรปิโต
เต วาโท นิคฺคหิโตสิ จร วาทปฺปโมกฺขาย นิพฺเพเธหิ วา สเจ
ปโหสีติ ฯ อิติ ปูรโณ กสฺสโป สาวกานํ น สกฺกโต น
ครุกโต น มานิโต น ปูชิโต น จ ปน ปูรณํ กสฺสปํ สาวกา
สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ อกุฏฺโฐ จ ปน ปูรโณ
กสฺสโป ธมฺมกฺโกเสนาติ ฯ เอกจฺเจ เอวมาหํสุ อยมฺปิ โข
มกฺขลิ โคสาโล … อชิโต เกสกมฺพโล ๒ … ปกุทฺโธ กจฺจายโน …
#๑ ยุ. อวิจิณฺณนฺเต ฯ ๒ ยุ. สพฺพตฺถ เกสกมฺพลีติ ทิสฺสติ ฯ
สญฺชโย เวลฏฺฐปุตฺโต … นิคนฺโถ นาฏปุตฺโต สงฺฆี เจว คณี
จ คณาจริโย ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส
โสปิ สาวกานํ น สกฺกโต น ครุกโต น มานิโต น ปูชิโต
น จ ปน นิคนฺถํ นาฏปุตฺตํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย
วิหรนฺติ ฯ ภูตปุพฺพํ นิคนฺโถ นาฏปุตฺโต อเนกสตาย ปริสาย
ธมฺมํ เทเสสิ ฯ ตตฺร อญฺญตโร นิคนฺถสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวโก
สทฺทมกาสิ มา โภนฺโต นิคนฺถํ นาฏปุตฺตํ เอตมตฺถํ ปุจฺฉิตฺถ
เนโส เอตํ ชานาติ มยเมตํ ชานาม อเมฺห เอตมตฺถํ ปุจฺฉถ
มยเมตํ ภวตํ พฺยากริสฺสามาติ ฯ ภูตปุพฺพํ นิคนฺโถ นาฏปุตฺโต
พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺโต น ลภติ อปฺปสทฺทา โภนฺโต โหนฺตุ
มา โภนฺโต สทฺทมกตฺถ เนเต ภวนฺเต ปุจฺฉนฺติ อเมฺห เอเต
ปุจฺฉนฺติ มยเมเตสํ ๑ พฺยากริสฺสามาติ ฯ พหู โข ปน นิคนฺถสฺส
นาฏปุตฺตสฺส สาวกา วาทํ อาโรเปตฺวา อปกฺกนฺตา น ตฺวํ
อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานาสิ อหํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานามิ กึ
ตฺวํ อิมํ ธมฺมวินยํ อาชานิสฺสสิ มิจฺฉาปฏิปนฺโน ตฺวมสิ อหมสฺมิ
สมฺมาปฏิปนฺโน สหิตมฺเม อสหิตนฺเต ปุเร วจนียํ ปจฺฉา
อวจ ปจฺฉา วจนียํ ปุเร อวจ อธิจิณฺณนฺเต วิปราวตฺตํ
อาโรปิโต เต วาโท นิคฺคหิโตสิ จร วาทปฺปโมกฺขาย นิพฺเพเธหิ
วา สเจ ปโหสีติ ฯ อิติ นิคนฺโถ นาฏปุตฺโต สาวกานํ น
สกฺกโต น ครุกโต น มานิโต น ปูชิโต น จ ปน นิคนฺถํ
#๑ ยุ. มยเมตํ ฯ
นาฏปุตฺตํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ อกุฏฺโฐ
จ ปน นิคนฺโถ นาฏปุตฺโต ธมฺมกฺโกเสนาติ ฯ

[๓๑๘] เอกจฺเจ เอวมาหํสุ อยมฺปิ ๑ โข สมโณ โคตโม
สงฺฆี เจว คณี จ คณาจริโย ญาโต ยสสฺสี ติตฺถกโร
สาธุสมฺมโต พหุชนสฺส โส จ โข สาวกานํ สกฺกโต ครุกโต
มานิโต ปูชิโต สมณญฺจ ปน โคตมํ สาวกา สกฺกตฺวา ครุกตฺวา
อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ ฯ ภูตปุพฺพํ สมโณ โคตโม อเนกสตาย
ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ ฯ ตตฺร อญฺญตโร สมณสฺส โคตมสฺส
สาวโก อุกฺกาสิ ฯ ตเมนมญฺญตโร สพฺรหฺมจารี ชนฺนุเกน ฆฏฺเฏสิ
อปฺปสทฺโท อายสฺมา โหตุ มา อายสฺมา สทฺทมกาสิ สตฺถา
โน ภควา ธมฺมํ เทเสตีติ ฯ ยสฺมึ สมเย สมโณ โคตโม
อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสสิ เนว ตสฺมึ สมเย สมณสฺส
โคตมสฺส สาวกานํ ขิปิตสทฺโท วา โหติ อุกฺกาสิตสทฺโท วา
ตเมนํ มหาชนกาโย ๒ ปจฺจาสึสมานรูโป ปจฺจุปฏฺฐิโต โหติ ยนฺโน
ภควา ธมฺมํ ภาสิสฺสติ ตนฺโน โสสฺสามาติ ฯ เสยฺยถาปิ นาม
ปุริโส จาตุมฺมหาปเถ ขุทฺทํ มธธ อเนลกํ ปีเฬยฺย ตเมนํ มหาชนกาโย
ปจฺจาสึสมานรูโป ปจฺจุปฏฺฐิโต อสฺส เอวเมว ยสฺมึ สมเย
สมโณ โคตโม อเนกสตาย ปริสาย ธมฺมํ เทเสติ เนว ตสฺมึ
สมเย สมณสฺส โคตมสฺส สาวกานํ ขิปิตสทฺโท วา โหติ อุกฺกาสิต-
สทฺโท วา ตเมนํ มหาชนกาโย ปจฺจาสึสมานรูโป ปจฺจุปฏฺฐิโต
#๑ ยุ. อยํ ฯ ๒ ยุ. ชนกาโย ฯ
โหติ ยนฺโน ภควา ธมฺมํ ภาสิสฺสติ ตนฺโน โสสฺสามาติ ฯ
เยปิ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา สพฺรหฺมจารีหิ สมฺปโยเชตฺวา
สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตนฺติ เตปิ สตฺถุโน เจว วณฺณวาทิโน
โหนฺติ ธมฺมสฺส จ วณฺณวาทิโน โหนฺติ สงฺฆสฺส จ วณฺณวาทิโน
โหนฺติ อตฺตครหิโนเยว โหนฺติ อนญฺญครหิโน มยเมวมฺหา
อลกฺขิกา มยํ อปฺปปุญฺญา เย มยํ เอวํ สฺวากฺขาเต ธมฺมวินเย
ปพฺพชิตฺวา น สกฺขิมฺหา ยาวชีวํ ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ
จริตุนฺติ ฯ เต อารามิกภูตา วา อุปาสกภูตา วา ปญฺจสุ
สิกฺขาปเทสุ สมาทาย วตฺตนฺติ ฯ อิติ สมโณ โคตโม สาวกานํ
สกฺกโต ครุกโต มานิโต ปูชิโต สมณญฺจ ปน โคตมํ สาวกา
สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺตีติ ฯ กตี ปน ตฺวํ อุทายิ
มยิ ธมฺเม สมนุปสฺสสิ เยหิ มม สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุกโรนฺติ
มาเนนฺติ ปูเชนฺติ สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺตีติ ฯ

[๓๑๙] ปญฺจ โข อหํ ภนฺเต ภควติ ธมฺเม สมนุปสฺสามิ
เยหิ ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุกโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ
สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ กตเม ปญฺจ ภควา
หิ ภนฺเต อปฺปาหาโร อปฺปาหารตาย จ วณฺณวาที ยมฺปิ
ภนฺเต ภควา อปฺปาหาโร อปฺปาหารตาย จ วณฺณวาที อิมํ
โข อหํ ภนฺเต ภควติ ปฐมํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ
สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุกโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ สกฺกตฺวา ครุ-
กตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ ฯ

[๓๒๐] ปุน จปรํ ภนฺเต ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน จีวเรน
อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที ยมฺปิ ภนฺเต ภควา สนฺตุฏฺโฐ
อิตรีตเรน จีวเรน อิตรีตรจีวรสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที อิมํ โข
อหํ ภนฺเต ภควติ ทุติยํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ สาวกา
สกฺกโรนฺติ ครุกโรนฺติ มาเนนฺติ ปูเชนฺติ สกฺกตฺวา ครุกตฺวา
อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ ฯ

[๓๒๑] ปุน จปรํ ภนฺเต ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน
ปิณฺฑปาเตน อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที ยมฺปิ ภนฺเต
ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน ปิณฺฑปาเตน อิตรีตรปิณฺฑปาตสนฺตุฏฺฐิยา
จ วณฺณวาที อิมํ โข อหํ ภนฺเต ภควติ ตติยํ
ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ เยน ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุกโรนฺติ
มาเนนฺติ ปูเชนฺติ สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ ฯ

[๓๒๒] ปุน จปรํ ภนฺเต ภควา สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน เสนาสเนน
อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ วณฺณวาที ยมฺปิ ภนฺเต ภควา
สนฺตุฏฺโฐ อิตรีตเรน เสนาสเนน อิตรีตรเสนาสนสนฺตุฏฺฐิยา จ
วณฺณวาที อิมํ โข อหํ ภนฺเต ภควติ จตุตฺถํ ธมฺมํ สมนุปสฺสามิ
เยน ภควนฺตํ สาวกา สกฺกโรนฺติ ครุกโรนฺติ มาเนนฺติ
ปูเชนฺติ สกฺกตฺวา ครุกตฺวา อุปนิสฺสาย วิหรนฺติ ฯ