[๒๖๓] โส ตฺวํ วจฺฉ ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ ปรสตฺตานํ
ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชาเนยฺยํ สราคํ วา จิตฺตํ
#๑ ม. ตํ ๒ โป. ม. อุตฺตรึ จ ฯ ๓ ม. สมาธิญฺจ ฯ ๔ ม. กเมยฺยํ ฯ
#โป. จงฺกเมยฺยํ ฯ ๕ ม. ปรามเสยฺยํ ฯ ๖ โป. …มานุสิกาย ฯ
#๗ ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ฯ ๘ ม. มานุเส ฯ
สราคํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ
ปชาเนยฺยํ สโทสํ วา จิตฺตํ สโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ วีตโทสํ
วา จิตฺตํ วีตโทสํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ สโมหํ วา
จิตฺตํ สโมหํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ วีตโมหํ วา จิตฺตํ วีตโมหํ
จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ สงฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ สงฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ
ปชาเนยฺยํ วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ วิกฺขิตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ
มหคฺคตํ วา จิตฺตํ มหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ อมหคฺคตํ
วา จิตฺตํ อมหคฺคตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ สอุตฺตรํ วา จิตฺตํ
สอุตฺตรํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ อนุตฺตรํ วา จิตฺตํ อนุตฺตรํ
จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ สมาหิตํ วา จิตฺตํ สมาหิตํ จิตฺตนฺติ
ปชาเนยฺยํ อสมาหิตํ วา จิตฺตํ อสมาหิตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ
วิมุตฺตํ วา จิตฺตํ วิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยํ อวิมุตฺตํ วา
จิตฺตํ อวิมุตฺตํ จิตฺตนฺติ ปชาเนยฺยนฺติ ฯ ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิภพฺพตํ
ปาปุณิสฺสสิ สติ สติ อายตเน ฯ

[๒๖๔] โส ตฺวํ วจฺฉ ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ อเนกวิหิตํ
ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสเรยฺยํ เสยฺยถีทํ เอกมฺปิ ชาตึ เทฺวปิ ชาติโย
ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย
วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาฬีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ
ชาติโย ชาติสตมฺปิ ๑ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ
สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป
#๑ ม. สตมฺปิ ชาติโย สหสฺสมฺปิ ชาติโย สตสหสฺสมฺปิ ชาติโย ฯ
อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํ
สุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต โส ตโต จุโต อมุตฺร
อุทปาทึ ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร
เอวํ สุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต โส ตโต จุโต
อิธูปปนฺโนติ อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ
อนุสฺสเรยฺยนฺติ ฯ ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ สติ
สติ อายตเน ฯ

[๒๖๕] โส ตฺวํ วจฺฉ ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ ทิพฺเพน จกฺขุนา
วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ จวมาเน อุปปชฺชมาเน
หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต
ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยํ อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน
สมนฺนาคตา วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา มโนทุจฺจริเตน
สมนฺนาคตา อริยานํ อุปวาทกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา
เต กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ
นิรยํ อุปปนฺนา อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน
สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา
อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา เต๗
กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนาติ ฯ อิติ
ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺเสยฺยํ
จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต
ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชาเนยฺยนฺติ ฯ ตตฺร ตเตฺรว
สกฺขิภพฺพตํ ปาปุณิสฺสสิ สติ สติ อายตเน ฯ

[๒๖๖] โส ตฺวํ วจฺฉ ยาวเทว อากงฺขิสฺสสิ อาสวานํ ขยา
อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา
สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยนฺติ ฯ ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิภพฺพตํ
ปาปุณิสฺสสิ สติ สติ อายตเนติ ฯ

[๒๖๗] อถ โข อายสฺมา วจฺฉโคตฺโต ภควโต ภาสิตํ
อภินนฺทิตฺวา อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ ฯ อถ โข อายสฺมา วจฺฉโคตฺโต เอโก
วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว
ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ
ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา
สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ
กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ อพฺภญฺญาสิ ฯ อญฺญตโร โข
ปนายสฺมา วจฺฉโคตฺโต อรหตํ อโหสิ ฯ

[๒๖๘] เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา ภิกฺขู ภควนฺตํ
ทสฺสนาย คจฺฉนฺติ ฯ อทฺทสา โข อายสฺมา วจฺฉโคตฺโต เต
ภิกฺขู ทูรโตว คจฺฉนฺเต ๑ ทิสฺวาน เยน เต ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา เต ภิกฺขู เอตทโวจ หนฺท กหํ ปน ตุเมฺห
อายสฺมนฺโต คจฺฉถาติ ฯ ภควนฺตํ โข มยํ อาวุโส ทสฺสนาย
#๑ ม. อาคจฺฉนฺเต ฯ
คจฺฉามาติ ฯ เตนหายสฺมนฺโต มม วจเนน ภควโต ปาเท สิรสา
วนฺทถ วจฺฉโคตฺโต ๑ ภนฺเต ภิกฺขุ ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ
เอวญฺจ วเทติ ๒ ปริจิณฺโณ เม ภควา ปริจิณฺโณ เม สุคโตติ ฯ
เอวมาวุโสติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต วจฺฉโคตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ ฯ
อถ โข เต ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ๓ เอกมนฺตํ นิสีทึสุ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข
เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ อายสฺมา ภนฺเต วจฺฉโคตฺโต
ภควโต ปาเท สิรสา วนฺทติ เอวญฺจ วเทติ ปริจิณฺโณ เม
ภควา ปริจิณฺโณ เม สุคโตติ ฯ ปุพฺเพว เม ๓ ภิกฺขเว วจฺฉโคตฺโต ๕
ภิกฺขุ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เตวิชฺโช วจฺฉโคตฺโต ภิกฺขุ
มหิทฺธิโก มหานุภาโวติ ฯ เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ
เตวิชฺโช ภนฺเต วจฺฉโคตฺโต ภิกฺขุ มหิทฺธิโก มหานุภาโวติ ฯ
อิทมโวจ ภควา อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ
อภินนฺทุนฺติ ฯ
มหาวจฺฉโคตฺตสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ตติยํ ฯ
_______________
#๑ ม. วจฺฉโคตฺโต … วนฺทตีติ อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ฯ ๒ ม. วเทถ ฯ
#๓ ม. อภิวาเทตฺวา … เต ภิกฺขูติ อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ฯ ๔ ม. มยา ฯ
#๕ ม. วจฺฉโคตฺตสฺส ภิกฺขุโน ฯ
ทีฆนขสุตฺตํ

[๒๖๙] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ
คิชฺฌกูเฏ [๑] สูกรขตายํ ๒ ฯ อถ โข ทีฆนโข ปริพฺพาชโก เยน
ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ
สมฺโมทนียํ กถํ สาราณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ ฯ เอกมนฺตํ
ฐิโต โข ทีฆนโข ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ อหญฺหิ
โภ โคตม เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี สพฺพํ เม น ขมตีติ ฯ ยาปิ
โข เต เอสา อคฺคิเวสฺสน ทิฏฺฐิ สพฺพํ เม น ขมตีติ เอสาปิ
เต ทิฏฺฐิ น ขมตีติ ฯ เอสา ๓ เจ เม โภ โคตม ทิฏฺฐิ ขเมยฺย
ตํปิสฺส ๓ ตาทิสเมว ตํปิสฺส ตาทิสเมวาติ ฯ อโต โข เต อคฺคิเวสฺสน
พหู หิ พหุตรา โลกสฺมึ เย เอวมาหํสุ ตํปิสฺส ตาทิสเมว
ตํปิสฺส ตาทิสเมวาติ เต ตญฺเจว ทิฏฺฐึ นปฺปชหนฺติ อญฺญญฺจ
ทิฏฺฐึ อุปาทิยนฺติ ฯ อโต โข เต อคฺคิเวสฺสน ตนู หิ ตนุตรา
โลกสฺมึ เย เอวมาหํสุ ตํปิสฺส ตาทิสเมว ตํปิสฺส ตาทิสเมวาติ
เต ตญฺเจว ทิฏฺฐึ ปชหนฺติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ น อุปาทิยนฺติ ฯ

[๒๗๐] สนฺติ อคฺคิเวสฺสน ๕ เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน
เอวํทิฏฺฐิโน สพฺพํ เม ขมตีติ ฯ สนฺติ อคฺคิเวสฺสน เอเก สมณพฺราหฺมณา
เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน สพฺพํ เม น ขมตีติ ฯ
#๑ ม. ปพฺพเต ฯ ๒ ม. สูกรขตาย ฯ ๓ ม. เอสาปิ เม ฯ ๔ ม. ยุ. ตํปสฺส ฯ
#๕ ยุ. สนฺตคฺคิเวสฺสนาติ ทิสฺสติ ฯ
สนฺติ อคฺคิเวสฺสน เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน
เอกจฺจํ เม ขมติ เอกจฺจํ เม น ขมตีติ ฯ ตตฺร อคฺคิเวสฺสน
เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน สพฺพํ เม
ขมตีติ เตสมยํ ทิฏฺฐิ สราคาย สนฺติเก สํโยคาย สนฺติเก อภินนฺทนาย
สนฺติเก อชฺโฌสานาย สนฺติเก อุปาทานาย สนฺติเกติ ฯ
ตตฺร อคฺคิเวสฺสน เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน
สพฺพํ เม น ขมตีติ เตสมยํ ทิฏฺฐิ อสาราคาย สนฺติเก อสํโยคาย
สนฺติเก อนภินนฺทนาย สนฺติเก อนชฺโฌสานาย สนฺติเก อนุปาทานาย
สนฺติเกติ ฯ เอวํ วุตฺเต ทีฆนโข ปริพฺพาชโก ภควนฺตํ เอตทโวจ
อุกฺกํเสติ เม ภวํ โคตโม ทิฏฺฐิคตํ สมุกฺกํเสติ เม ภวํ โคตโม
ทิฏฺฐิคตนฺติ ฯ ตตฺร อคฺคิเวสฺสน เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน
เอวํทิฏฺฐิโน เอกจฺจํ เม ขมติ เอกจฺจํ เม น ขมตีติ
ยา หิ เตสํ ขมติ สายํ ทิฏฺฐิ สราคาย สนฺติเก สํโยคาย
สนฺติเก อภินนฺทนาย สนฺติเก อชฺโฌสานาย สนฺติเก อุปาทานาย
สนฺติเก ยา หิ เตสํ น ขมติ สายํ ทิฏฺฐิ อสาราคาย สนฺติเก
อสํโยคาย สนฺติเก อนภินนฺทนาย สนฺติเก อนชฺโฌสานาย สนฺติเก
อนุปาทานาย สนฺติเกติ ฯ

[๒๗๑] ตตฺร อคฺคิเวสฺสน ๑ เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํ
วาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน สพฺพํ เม ขมตีติ ตตฺถ วิญฺญู ปุริโส อิติ
#๑ ยุ. ตตฺรคฺคิเวสฺสนาติ ทิสฺสติ ฯ
ปฏิสญฺจิกฺขติ ยา ๑ โข เม อยํ ทิฏฺฐิ สพฺพํ เม ขมตีติ อิมญฺเจ ๒
อหํ ทิฏฺฐึ ถามสา ปรามสฺส ๓ อภินิวิสฺส โวหเรยฺยํ อิทเมว สจฺจํ
โมฆมญฺญนฺติ ทฺวีหิ เม อสฺส วิคฺคโห โย จายํ สมโณ วา
พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี สพฺพํ เม น ขมตีติ โย
จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี เอกจฺจํ
เม ขมติ เอกจฺจํ เม น ขมตีติ อิเมหิ เม ๓ อสฺส ทฺวีหิ
วิคฺคโห ฯ อิติ วิคฺคเห สติ วิวาโท วิวาเท สติ วิฆาโต วิฆาเต
สติ วิเหสา ฯ อิติ โส วิคฺคหญฺจ วิวาทญฺจ วิฆาตญฺจ วิเหสญฺจ
อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน ตญฺเจว ทิฏฺฐึ ปชหติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ
น อุปาทิยติ ฯ เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปหานํ โหติ เอวเมตาสํ
ทิฏฺฐีนํ ปฏินิสฺสคฺโค โหติ ฯ ตตฺร อคฺคิเวสฺสน เย เต
สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน สพฺพํ เม น ขมตีติ
ตตฺร ๕ วิญฺญู ปุริโส อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ ยา ๖ โข เม อยํ ทิฏฺฐิ
สพฺพํ เม น ขมตีติ อิมญฺเจ อหํ ทิฏฺฐึ ถามสา ปรามสฺส
อภินิวิสฺส โวหเรยฺยํ อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ ทฺวีหิ เม
อสฺส วิคฺคโห โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที
เอวํทิฏฺฐี สพฺพํ เม ขมตีติ โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ
วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี เอกจฺจํ เม ขมติ เอกจฺจํ เม น ขมตีติ
อิเมหิ เม ทฺวีหิ อสฺส วิคฺคโห ฯ อิติ วิคฺคเห สติ วิวาโท
วิวาเท สติ วิฆาโต วิฆาเต สติ วิเหสา ฯ อิติ โส วิคฺคหญฺจ
#๑-๖ ม. ยา จ โข ฯ ๒ ม. อิมญฺจาหํ ฯ ๓ ม. ปรามสา ฯ ๔ ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ฯ
#๕ ม. ตตฺถ ฯ
วิวาทญฺจ วิฆาตญฺจ วิเหสญฺจ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน ตญฺเจว
ทิฏฺฐึ ปชหติ อญฺญญฺจ ทิฏฺฐึ น อุปาทิยติ ฯ เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ
ปหานํ โหติ เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปฏินิสฺสคฺโค โหติ ฯ ตตฺร
อคฺคิเวสฺสน เย เต สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน
เอกจฺจํ เม ขมติ เอกจฺจํ เม น ขมตีติ ตตฺร วิญฺญู ปุริโส
อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ ยา โข เม อยํ ทิฏฺฐิ เอกจฺจํ เม ขมติ
เอกจฺจํ เม น ขมตีติ อิมญฺเจ อหํ ทิฏฺฐึ ถามสา ปรามสฺส
อภินิวิสฺส โวหเรยฺยํ อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ ทฺวีหิ เม
อสฺส วิคฺคโห โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เอวํวาที
เอวํทิฏฺฐี สพฺพํ เม ขมตีติ โย จายํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ
วา เอวํวาที เอวํทิฏฺฐี สพฺพํ เม น ขมตีติ อิเมหิ เม อสฺส
ทฺวีหิ วิคฺคโห ฯ อิติ วิคฺคเห สติ วิวาโท วิวาเท สติ วิฆาโต
วิฆาเต สติ วิเหสา ฯ อิติ โส วิคฺคหญฺจ วิวาทญฺจ วิฆาตญฺจ
วิเหสญฺจ อตฺตนิ สมฺปสฺสมาโน ตญฺเจว ทิฏฺฐึ ปชหติ อญฺญญฺจ
ทิฏฺฐึ น อุปาทิยติ ฯ เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปหานํ โหติ เอวเมตาสํ
ทิฏฺฐีนํ ปฏินิสฺสคฺโค โหติ ฯ

[๒๗๒] อยํ โข ปน อคฺคิเวสฺสน กาโย รูปี จาตุมฺมหาภูติโก
มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺธน-
เภทนวิทฺธํสนธมฺโม อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต คณฺฑโต
สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต อนตฺตโต
สมนุปสฺสิตพฺโพ ฯ ตสฺสิมํ กายํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต
คณฺฑโต สลฺลโต อฆโต อาพาธโต ปรโต ปโลกโต สุญฺญโต
อนตฺตโต สมนุปสฺสโต โย กายสฺมึ กายจฺฉนฺโท กายสิเนโห
กายนฺวยตา สา ปหียติ ฯ