[๒๒๓] อถ โข ภควา กาสีสุ อนุปุพฺเพน จาริกํ จรมาโน
เยน กีฏาคิริ นาม กาสีนํ นิคโม ตทวสริ ฯ ตตฺร สุทํ ภควา
กีฏาคิริสฺมึ วิหรติ กาสีนํ นิคเม ฯ เตน โข ปน สมเยน
อสฺสชิปุนพฺพสุกา นาม ภิกฺขู กีฏาคิริสฺมึ อาวาสิกา โหนฺติ ฯ
อถ โข สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมึสุ
อุปสงฺกมิตฺวา อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู เอตทโวจุํ ภควา
โข อาวุโส อญฺญเตฺรว รตฺติโภชนา ภุญฺชติ ภิกฺขุสงฺโฆ จ
อญฺญตฺร โข ปนาวุโส รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ
#๑ ม. เอตฺถนฺตฺเร จสทฺโท ทิสฺสติ ฯ ๒ โป. ม. รตฺติโภชนนฺติ สพฺพตฺถ ทิสฺสติ ฯ
#๓ โป. เอวํ ฯ
สญฺชานนฺติ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ
เอถ ๑ ตุเมฺหปิ อาวุโส อญฺญเตฺรว รตฺติโภชนา ภุญฺชถ อญฺญตฺร
โข ปนาวุโส ตุเมฺหปิ รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ
สญฺชานิสฺสถ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจาติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู เต ภิกฺขู
เอตทโวจุํ มยํ โข อาวุโส สายญฺเจว ภุญฺชาม ปาโต จ
ทิวา จ วิกาเล เต มยํ สายญฺเจว ภุญฺชมานา ปาโต จ
ทิวา จ วิกาเล อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานาม อปฺปาตงฺกตญฺจ
ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ เต มยํ กึ สนฺทิฏฺฐิกํ
หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิสฺสาม สายญฺเจว มยํ ภุญฺชิสฺสาม ปาโต จ
ทิวา จ วิกาเลติ ฯ

[๒๒๔] ยโต ๒ โข เต ภิกฺขู นาสกฺขึสุ อสฺสชิปุนพฺพสฺเก
ภิกฺขู สญฺญาเปตุํ อถ เต ๓ ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ ฯ เอกมนฺตํ
นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ อิธ มยํ ภนฺเต
เยน อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิมฺหา ๓ อุปสงฺกมิตฺวา
อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู เอตทโวจุมฺหา ๕ ภควา โข อาวุโส
อญฺญเตฺรว รตฺติโภชนา ภุญฺชติ ภิกฺขุสงฺโฆ จ อญฺญตฺร โข
ปนาวุโส รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานนฺติ
อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ เอถ ตุเมฺหปิ
#๑ โป. เอวํ ฯ ๒ ม. ยโต จ โข ฯ ๓ ม. ยุ. เต ภิกฺขูติ นตฺถิ ฯ ๔ ม. ยุ. …
#อุปสงฺกมิมฺห ฯ ๕ ม. ยุ. อโวจุมฺห ฯ
อาวุโส อญฺญเตฺรว รตฺติโภชนา ภุญฺชถ อญฺญตฺร โข ปนาวุโส
ตุเมฺหปิ รตฺติโภชนา ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานิสฺสถ
อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจาติ เอวํ
วุตฺเต ภนฺเต ๑ อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู อเมฺห เอตทโวจุํ มยํ
โข อาวุโส สายญฺเจว ภุญฺชาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล เต
มยํ สายญฺเจว ภุญฺชมานา ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล
อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานาม อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ
ผาสุวิหารญฺจ เต มยํ กึ สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิสฺสาม
สายญฺเจว มยํ ภุญฺชิสฺสาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเลติ ยโต
โข มยํ ภนฺเต นาสกฺขิมฺหา ๒ อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู สญฺญาเปตุํ
อถ มยํ เอตมตฺถํ ภควโต อาโรเจมาติ ฯ อถ โข ภควา
อญฺญตรํ ภิกฺขุํ อามนฺเตสิ เอหิ ตฺวํ ภิกฺขุ มม วจเนน อสฺสชิปุนพฺพสุเก
ภิกฺขู อามนฺเตหิ สตฺถายสฺมนฺเต อามนฺเตตีติ ฯ เอวํ
ภนฺเตติ โข โส ภิกฺขุ ภควโต ปฏิสฺสุตฺวา เยน อสฺสชิปุนพฺพสุกา
ภิกฺขู เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อสสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู
เอตทโวจ สตฺถายสฺมนฺเต อามนฺเตตีติ ๓ ฯ เอวมาวุโสติ โข
อสฺสชิปุนพฺพสุกา ภิกฺขู ตสฺส ภิกฺขุโน ปฏิสฺสุตฺวา เยน ภควา
เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ
นิสีทึสุ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺเน โข อสฺสชิปุนพฺพสุเก ภิกฺขู ภควา
เอตทโวจ สจฺจํ กิร ภิกฺขเว สมฺพหุลา ภิกฺขู ตุเมฺห อุปสงฺกมิตฺวา
#๑ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ ม. ยุ. นาสกฺขิมฺห ฯ ๓. ม. อามนฺเตสีติ ฯ
เอตทโวจุํ ภควา โข อาวุโส อญฺญเตฺรว รตฺติโภชนา
ภุญฺชติ ภิกฺขุสงฺโฆ จ อญฺญตฺร โข ปนาวุโส รตฺติโภชนา
ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานนฺติ อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ
พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ เอถ ๑ ตุเมฺหปิ อาวุโส อญฺญเตฺรว
รตฺติโภชนา ภุญฺชถ อญฺญตฺร โข ปนาวุโส ตุเมฺหปิ รตฺติโภชนา
ภุญฺชมานา อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานิสฺสถ อปฺปาตงฺกตญฺจ
ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจาติ เอวํ วุตฺเต กิร ๒ ภิกฺขเว
ตุเมฺห เต ภิกฺขู เอวํ อวจุตฺถ มยํ โข ปนาวุโส สายญฺเจว
ภุญฺชาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล เต มยํ สายญฺเจว ภุญฺชมานา
ปาโต จ ทิวา จ วิกาเล อปฺปาพาธตญฺจ สญฺชานาม
อปฺปาตงฺกตญฺจ ลหุฏฺฐานญฺจ พลญฺจ ผาสุวิหารญฺจ เต
มยํ กึ สนฺทิฏฺฐิกํ หิตฺวา กาลิกํ อนุธาวิสฺสาม สายญฺเจว มยํ
ภุญฺชิสฺสาม ปาโต จ ทิวา จ วิกาเลติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ

[๒๒๕] กินฺนุ เม ตุเมฺห ภิกฺขเว เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ
ยงฺกิญฺจายํ ปุริสปุคฺคโล ปฏิสํเวเทติ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ
วา ตสฺส อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา
อภิวฑฺฒนฺตีติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ นนุ เม ตุเมฺห ภิกฺขเว
เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานาถ อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ
เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ
อิธ ปเนกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา
#๑ โป. เอวํ ฯ ๒ ม. กึ นุ ภิกฺขเว ฯ
ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ
ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา
ปริหายนฺติ อิธ ปเนกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยโต
อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ อิเธกจฺจสฺส
เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา
อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ อิธ ปเนกจฺจสฺส เอวรูปํ
อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา
ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ

[๒๒๖] สาธุ ภิกฺขเว มยา เจตํ ภิกฺขเว อญฺญาตํ อภวิสฺส
อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผุสิตํ ๑ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ
สุขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา
ปริหายนฺตีติ เอวมหํ ๒ อชานนฺโต เอวรูปํ สุขํ เวทนํ ปชหถาติ
วเทยฺยํ อปิ นุ เม เอตํ ภิกฺขเว เอวรูปํ อภวิสฺสาติ ฯ โน
เหตํ ภนฺเต ฯ ยสฺมา จ โข เอตํ ภิกฺขเว มยา ญาตํ
ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ
เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา
ปริหายนฺตีติ ตสฺมาหํ เอวรูปํ สุขํ เวทนํ ปชหถาติ วทามิ ฯ
มยา เจตํ ภิกฺขเว อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ
อผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทิยโต
#๑ สี. ยุ. ผสฺสิตํ ฯ ๒ โป. ม. เอวาหํ ฯ ๓ ยุ. ปฏิรูปํ ฯ
อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตีติ เอวมหํ
อชานนฺโต เอวรูปํ สุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถาติ วเทยฺยํ
อปิ นุ ๑ เม เอตํ ภิกฺขเว ปฏิรูปํ อภวิสฺสาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ
ยสฺมา จ โข เอตํ ภิกฺขเว มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ
ผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ สุขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา
ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตีติ ตสฺมาหํ เอวรูปํ
สุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช วิหรถาติ วทามิ ฯ

[๒๒๗] มยา เจตํ ภิกฺขเว อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ
อสจฺฉิกตํ อผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ
เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตีติ
เอวมหํ อชานนฺโต เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ ปชหถาติ วเทยฺยํ อปิ
นุ เม เอตํ ภิกฺขเว ปฏิรูปํ อภวิสฺสาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ
ยสฺมา จ โข เอตํ ภิกฺขเว มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผุสิตํ
ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ ทุกฺขํ ๒ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา
อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา ปริหายนฺตีติ ตสฺมาหํ เอวรูปํ ทุกฺขํ
เวทนํ ปชหถาติ วทามิ ฯ มยา เจตํ ภิกฺขเว อญฺญาตํ อภวิสฺส
อทิฏฺฐํ อวิทิตํ อสจฺฉิกตํ อผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ
ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา
อภิวฑฺฒนฺตีติ เอวมหํ อชานนฺโต เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช
วิหรถาติ วเทยฺยํ อปิ นุ เม เอตํ ภิกฺขเว ปฏิรูปํ
#๑ ม. นุ โข ฯ ๒ ยุ. อทุกฺขมสุขํ ฯ
อภวิสฺสาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ ยสฺมา จ โข เอตํ ภิกฺขเว
มยา ญาตํ ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส
เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา
ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตีติ ตสฺมาหํ เอวรูปํ ทุกฺขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช
วิหรถาติ วทามิ ฯ

[๒๒๘] มยา เจตํ ภิกฺขเว อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ
อสจฺฉิกตํ อผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ
เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา
ปริหายนฺตีติ เอวมหํ อชานนฺโต เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ
ปชหถาติ วเทยฺยํ อปิ นุ เม เอตํ ภิกฺขเว ปฏิรูปํ อภวิสฺสาติ ฯ
โน เหตํ ภนฺเต ฯ ยสฺมา จ โข เอตํ ภิกฺขเว มยา ญาตํ
ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ
เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺติ กุสลา ธมฺมา
ปริหายนฺตีติ ตสฺมาหํ เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ปชหถาติ
วทามิ ฯ มยา เจตํ ภิกฺขเว อญฺญาตํ อภวิสฺส อทิฏฺฐํ อวิทิตํ
อสจฺฉิกตํ อผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ
เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา อภิวฑฺฒนฺตีติ
เอวมหํ อชานนฺโต เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช
วิหรถาติ วเทยฺยํ อปิ นุ เม เอตํ ภิกฺขเว ปฏิรูปํ อภวิสฺสาติ ฯ
โน เหตํ ภนฺเต ฯ ยสฺมา จ โข เอตํ ภิกฺขเว มยา ญาตํ
ทิฏฺฐํ วิทิตํ สจฺฉิกตํ ผุสิตํ ปญฺญาย อิเธกจฺจสฺส เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ
เวทนํ เวทิยโต อกุสลา ธมฺมา ปริหายนฺติ กุสลา ธมฺมา
อภิวฑฺฒนฺตีติ ตสฺมาหํ เอวรูปํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ อุปสมฺปชฺช
วิหรถาติ วทามิ ฯ

[๒๒๙] นาหํ ภิกฺขเว สพฺเพสํเยว ภิกฺขูนํ อปฺปมาเทน กรณียนฺติ
วทามิ น ๑ ปนาหํ ภิกฺขเว สพฺเพสํเยว ภิกฺขูนํ น อปฺปมาเทน
กรณียนฺติ วทามิ ฯ เย เต ภิกฺขเว ภิกฺขู อรหนฺโต ขีณาสวา
วุสิตวนฺโต กตกรณียา โอหิตภารา อนุปฺปตฺตสทตฺถา ปริกฺขีณภวสญฺโญชนา
สมฺมทญฺญา วิมุตฺตา ตถารูปานาหํ ภิกฺขเว ภิกฺขูนํ
น อปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามิ ตํ กิสฺส เหตุ กตนฺเตสํ
อปฺปมาเทน อภพฺพา เต ปมชฺชิตุํ ฯ เย จ โข เต
ภิกฺขเว ภิกฺขู เสขา อปฺปตฺตมานสา อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ ปตฺถยมานา
วิหรนฺติ ตถารูปานาหํ ภิกฺขเว ภิกฺขูนํ อปฺปมาเทน
กรณียนฺติ วทามิ ตํ กิสฺส เหตุ อปฺเปวนาม อิเม อายสฺมนฺโต
อนุโลมิกานิ เสนาสนานิ ปฏิเสวมานา กลฺยาณมิตฺเต ภชมานา
อินฺทฺริยานิ สมนฺนานยมานา ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ
ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหเรยฺยุนฺติ ฯ
อิมํ โข อหํ ภิกฺขเว อิเมสํ ภิกฺขูนํ อปฺปมาทผลํ สมฺปสฺสมาโน
อปฺปมาเทน กรณียนฺติ วทามิ ฯ
#๑ ม. น ปนาหํ … วทามีติ อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ฯ

[๒๓๐] สตฺติเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ
กตเม สตฺต อุภโตภาควิมุตฺโต ปญฺญาวิมุตฺโต กายสกฺขี ทิฏฺฐิปฺปตฺโต
สทฺธาวิมุตฺโต ธมฺมานุสารี สทฺธานุสารี ฯ

[๒๓๑] กตโม จ ๑ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต อิธ
ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม
รูเป อารุปฺปา เต กาเยน ผุสิตฺวา ๒ วิหรติ ปญฺญาย จสฺส
ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล
อุภโตภาควิมุตฺโต ฯ อิมสฺส โข อหํ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน น อปฺปมาเทน
กรณียนฺติ วทามิ ตํ กิสฺส เหตุ กตนฺตสฺส อปฺปมาเทน
อภพฺโพ โส ปมชฺชิตุํ ฯ

[๒๓๒] กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต อิธ
ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล เย เต สนฺตา วิโมกฺขา อติกฺกมฺม
รูเป อารุปฺปา เต น ๓ กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส
ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล
ปญฺญาวิมุตฺโต ฯ อิมสฺสปิ โข อหํ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน น ๓ อปฺปมาเทน
กรณียนฺติ วทามิ ตํ กิสฺส เหตุ กตนฺตสฺส อปฺปมาเทน
อภพฺโพ โส ปมชฺชิตุํ ฯ