[๓๒๐] โส โข อหํ ภิกฺขเว อตฺตนา ชาติธมฺโม สมาโน
ชาติธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อชาตํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ
ปริเยสมาโน อชาตํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ อชฺฌคมํ อตฺตนา
ชราธมฺโม สมาโน … อตฺตนา พฺยาธิธมฺโม สมาโน … อตฺตนา
มรณธมฺโม สมาโน … อตฺตนา โสกธมฺโม สมาโน … อตฺตนา
สงฺกิเลสธมฺโม สมาโน สงฺกิเลสธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อสงฺกิลิฏฺฐํ
อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ ปริเยสมาโน อสงฺกิลิฏฺฐํ อนุตฺตรํ
โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ อชฺฌคมํ ญาณญฺจ ปน เม ทสฺสนํ อุทปาทิ
อกุปฺปา เม วิมุตฺติ อยมนฺติมา ชาติ นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ฯ

[๓๒๑] ตสฺส มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ อธิคโต โข มฺยายํ
ธมฺโม คมฺภีโร ทุทฺทโส ทุรนุโพโธ สนฺโต ปณีโต อตกฺกาวจโร
นิปุโณ ปณฺฑิตเวทนีโย อาลยรามา โข ปนายํ ปชา อาลยรตา
อาลยสมฺมุทิตา อาลยรามาย โข ๑ ปชาย อาลยรตาย อาลยสมฺมุทิตาย
ทุทฺทสํ อิทํ ฐานํ ยทิทํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปาโท อิทมฺปิ
โข ฐานํ ทุทฺทสํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค
#๑ ม. ยุ. โข ปน ฯ
ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานํ อหญฺเจว โข ปน ธมฺมํ
เทเสยฺยํ ปเร จ เม น อาชาเนยฺยุํ โส มมสฺส กิลมโถ สา
มมสฺส วิเหสาติ ฯ อปิสฺสุ มํ ภิกฺขเว อิมา อนจฺฉริยา คาถา
ปฏิภํสุ ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา
กิจฺเฉน เม อธิคตํ หลนฺทานิ ปกาสิตุํ
ราคโทสปเรเตหิ นายํ ธมฺโม สุสมฺพุโธ
ปฏิโสตคามึ นิปุณํ คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณณ
ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ ตโมกฺขนฺเธน อาวุตาติ ฯ
อิติห เม ภิกฺขเว ปฏิสญฺจิกฺขโต อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ
โน ธมฺมเทสนายาติ ฯ

[๓๒๒] อถ โข ภิกฺขเว พฺรหฺมุโน สหมฺปติสฺส มุํ เจตสา
เจโตปริวิตกฺกมญฺญาย เอตทโหสิ นสฺสติ วต โภ โลโก วินสฺสติ
วต โภ โลโก ยตฺร หิ นาม ตถาคตสฺส อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส
อปฺโปสฺสุกฺกตาย จิตฺตํ นมติ โน ธมฺมเทสนายาติ ฯ อถ โข
ภิกฺขเว พฺรหฺมา สหมฺปติ เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมฺมิญฺชิตํ
วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมฺมิญฺเชยฺย เอวเมว ๑ โข ๒
พฺรหฺมโลเก อนฺตรหิโต มุํ ปุรโต ปาตุรโหสิ ฯ อถ โข ภิกฺขเว
พฺรหฺมา สหมฺปติ เอกํสํ อุตฺตราสงฺคํ กริตฺวา เยนาหํ
เตนญฺชลิมฺปณาเมตฺวา มํ เอตทโวจ เทเสตุ เม ภนฺเต ภควา ธมฺมํ
#๑ สี. ยุ. เอวเมวํ ฯ ๒ ม. ยุ. โขติ สทฺโท นตฺถิ ฯ
เทเสตุ สุคโต ธมฺมํ สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา อสฺสวนตา
ธมฺมสฺส ปริหายนฺติ ภวิสฺสนฺติ ธมฺมสฺส อญฺญาตาโรติ ฯ อิทมโวจ
ภิกฺขเว พฺรหฺมา สหมฺปติ อิทํ วตฺวาน อถาปรํ เอตทโวจ
ปาตุรโหสิ มคเธสุ ปุพฺเพ
ธมฺโม อสุทฺโธ สมเลหิ จินฺติโต
อปาปุเรตํ อมตสฺส ทฺวารํ
สุณนฺตุ ธมฺมํ วิมเลนานุพุทฺธํ
เสเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต
ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต
ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมธ
ปาสาทมารุยฺห สมนฺตจกฺขุ
โสกาวกิณฺณํ ๑ ชนตมเปตโสโก
อเวกฺขสฺสุ ชาติชราภิภูตํ
อุฏฺเฐหิ วีร วิชิตสงฺคาม
สตฺถวาห อนณ วิจร โลเก
เทเสตุ ๒ ภควา ธมฺมํ อญฺญาตาโร ภวิสฺสนฺตีติ ฯ

[๓๒๓] อถ ขฺวาหํ ภิกฺขเว พฺรหฺมุโน จ อชฺเฌสนํ วิทิตฺวา
สตฺเตสุ จ การุญฺญตํ ปฏิจฺจ พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกสึ ฯ
อทฺทสํ โข อหํ ภิกฺขเว พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต สตฺเต
#๑ สี. ม. ยุ. โสกาวติณฺณํ ฯ ๒ สี. ม. ยุ. เทสสฺสุ ฯ
อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร ทฺวากาเร
สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิโน ๑
วิหรนฺเต ๒ ฯ เสยฺยถาปิ นาม อุปฺปลินิยํ วา ปทุมินิยํ วา ปุณฺฑรีกินิยํ
วา อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา
อุทเก ชาตานิ อุทเก สํวทฺธานิ อุทกานุคฺคตานิ อนฺโตนิมุคฺคโปสิตานิ
อปฺเปกจฺจานิ อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก
ชาตานิ อุทเก สํวทฺธานิ อุทกานุคฺคตานิ สโมทกณฺฐิตานิ อปฺเปกจฺจานิ
อุปฺปลานิ วา ปทุมานิ วา ปุณฺฑรีกานิ วา อุทเก ชาตานิ
อุทเก สํวทฺธานิ อุทกํ อจฺจุคฺคมฺม ติฏฺฐนฺติ ๓ อนุปฺปลิตฺตานิ อุทเกน
เอวเมว โข อหํ ภิกฺขเว พุทฺธจกฺขุนา โลกํ โวโลเกนฺโต อทฺทสํ
สตฺเต อปฺปรชกฺเข มหารชกฺเข ติกฺขินฺทฺริเย มุทินฺทฺริเย สฺวากาเร
ทฺวากาเร สุวิญฺญาปเย ทุวิญฺญาปเย อปฺเปกจฺเจ ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิโน
วิหรนฺเต ฯ อถ ขฺวาหํ ภิกฺขเว พฺรหฺมานํ สหมฺปตึ
คาถาย อชฺฌภาสึ ๔
อปารุตา เตสํ อมตสฺส ทฺวารา
เย โสตวนฺโต ปมุญฺจนฺตุ สทฺธํ
วิหึสสญฺญี ปคุณํ น ภาสึ
ธมฺมํ ปณีตํ มนุเชสุ พฺรหฺเมติ ฯ
อถ โข ภิกฺขเว พฺรหฺมา สหมฺปติ กตาวกาโส โขมฺหิ ภควตา
ธมฺมเทสนายาติ มํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ ฯ
#๑ ม. ยุ. ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน ฯ ๒ ม. อิโต ปรํ อปฺเปกจฺเจ น
#ปรโลกวชฺชภยทสฺสาวิเน วิหรนฺเตติ ทิสฺสติ ฯ ๓ ม. ฐิตานิ ฯ ๔ ม. ยุ. ปจฺจภาสึ ฯ

[๓๒๔] ตสฺส มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ กสฺส นุ โข อหํ
ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตีติ ฯ
ตสฺส มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ อยํ โข อาฬาโร กาลาโม
ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติโก ยนฺนูนาหํ
อาฬารสฺส กาลามสฺส ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ โส อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว
อาชานิสฺสตีติ ฯ อถ โข มํ ภิกฺขเว เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ๑
สตฺตาหกาลกโต ภนฺเต อาฬาโร กาลาโมติ ฯ ญาณญฺจ ปน เมx
ทสฺสนํ อุทปาทิ สตฺตาหกาลกโต อาฬาโร กาลาโมติ ฯ ตสฺส
มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ มหาชานิโย โข อาฬาโร กาลาโม
สเจ หิ โส อิมํ ธมฺมํ สุเณยฺย ขิปฺปเมว อาชาเนยฺยาติ ฯ ตสฺส
มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ กสฺส นุ โข ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ
โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตีติ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภิกฺขเว
เอตทโหสิ อยํ โข อุทฺทโก รามปุตฺโต ปณฺฑิโต วิยตฺโต เมธาวี
ทีฆรตฺตํ อปฺปรชกฺขชาติโก ยนฺนูนาหํ อุทฺทกสฺส รามปุตฺตสฺส
ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ โส อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตีติ ฯ
อถ โข มํ ภิกฺขเว เทวตา อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ๒ อภิโทสกาลกโต
ภนฺเต อุทฺทโก รามปุตฺโตติ ฯ ญาณญฺจ ปน เม
ทสฺสนํ อุทปาทิ อภิโทสกาลกโต อุทฺทโก รามปุตฺโตติ ฯ ตสฺส
มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ มหาชานิโย โข อุทฺทโก รามปุตฺโต
สเจ หิ โส อิมํ ธมฺมํ สุเณยฺย ขิปฺปเมว อาชาเนยฺยาติ ฯ ตสฺส
#๑-๒ ยุ. เอตทโวจุํ ฯ
มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ
โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตีติ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภิกฺขเว
เอตทโหสิ พหุการา โข เม ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู เย มํ ปธานปหิตตฺตํ
อุปฏฺฐหึสุ ยนฺนูนาหํ ปญฺจวคฺคิยานํ ภิกฺขูนํ ปฐมํ ธมฺมํ
เทเสยฺยนฺติ ฯ ตสฺส มยฺหํ ภิกฺขเว เอตทโหสิ กหํ นุ โข
เอตรหิ ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู วิหรนฺตีติ ฯ อทฺทสํ โข ภิกฺขเว
ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู
พาราณสิยํ วิหรนฺเต อิสิปตเน มิคทาเย ฯ อถ ขฺวาหํ ภิกฺขเว
อุรุเวลายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน พาราณสี เตน จาริกํ ปกฺกามึ ฯ

[๓๒๕] อทฺทสา โข มํ ภิกฺขเว อุปโก อาชีวโก อนฺตรา จ
คยํ อนฺตรา จ โพธึ อทฺธานมคฺคปฏิปนฺนํ ทิสฺวาน มํ เอตทโวจ
วิปฺปสนฺนานิ โข เต อาวุโส อินฺทฺริยานิ ปริสุทฺโธ ฉวิวณฺโณ
ปริโยทาโต กํสิ ตฺวํ อาวุโส อุทฺทิสฺส ปพฺพชิโต โก วา เต
สตฺถา กสฺส วา ตํ ธมฺมํ โรเจสีติ ฯ เอวํ วุตฺเต อหํ ภิกฺขเว
อุปกํ อาชีวกํ คาถาย ๑ อชฺฌภาสึ
สพฺพาภิภู สพฺพวิทูหมสฺมิ
สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต
สพฺพญฺชโห ตณฺหกฺขเย วิมุตฺโต
สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺยํ
#๑ ม. ยุ. คาถาหิ ฯ
น เม อาจริโย อตฺถิ สทิโส เม น วิชฺชติ
สเทวกสฺมิ โลกสฺมึ นตฺถิ เม ปฏิปุคฺคโล
อหญฺหิ อรหา โลเก อหํ สตฺถา อนุตฺตโร
เอโกมฺหิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ สีติภูโตสฺมิ นิพฺพุโต
ธมฺมจกฺกํ ปวตฺเตตุํ คจฺฉามิ กาสินํ ปุรํ
อนฺธภูตสฺมิ โลกสฺมึ อาหญฺญึ ๑ อมตทุนฺทุภินฺติ ฯ
ยถา โข ตฺวํ อาวุโส ปฏิชานาสิ อรหสิ อนนฺตชิโนติ ฯ
มาทิสา เว ชินา โหนฺติ เย ปตฺตา อาสวกฺขยํ
ชิตา เม ปาปกา ธมฺมา ตสฺมาหํ อุปก ชิโนติ ฯ
เอวํ วุตฺเต ภิกฺขเว โส อุปโก หุเวยฺยาวุโสติ ๒ วตฺวา สีสํ โอกมฺเปตฺวา
อุมฺมคฺคํ คเหตฺวา ปกฺกามิ ฯ

[๓๒๖] อถ ขฺวาหํ ภิกฺขเว อนุปุพฺเพน จาริกญฺจรมาโน เยน
พาราณสี เยน อิสิปตนํ มิคทาโย เยน ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู
เตนุปสงฺกมึ ฯ อทฺทสํสุ ๓ โข มํ ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู
ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาว อญฺญมญฺญํ สณฺฐเปสุํ อยํ โข
อาวุโส สมโณ โคตโม อาคจฺฉติ พาหุลฺลิโก ปธานวิพฺภนฺโตฒ
อาวตฺโต พาหุลฺลาย โส เนว อภิวาเทตพฺโพ น ปจฺจุฏฺฐาตพฺโพ
นาสฺส ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหตพฺพํ อปิจ โข อาสนํ ฐเปตพฺพํ สเจ
อากงฺขิสฺสติ นิสีทิสฺสตีติ ฯ ยถา ยถา โข อหํ ภิกฺขเว อุปสงฺกมึ ๔
#๑ ม. ยุ. อาหญฺฉํ ฯ ๒. ม. หุเปยฺยปาวุโสติ ฯ ยุ. หุเวยฺยปาวุโสติ ฯ
#๓ ยุ. อทฺทสาสุํ ฯ ๔ ยุ. อุปสงฺกมามิ ฯ
ตถา ตถา ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู นาสกฺขึสุ สกาย กติกาย สณฺฐาตุํ
อปฺเปกจฺเจ มํ ปจฺจุคฺคนฺตฺวา ปตฺตจีวรํ ปฏิคฺคเหสุํ อปฺเปกจฺเจ
อาสนํ ปญฺญาเปสุํ อปฺเปกจฺเจ ปาโททกํ อุปฏฺฐเปสุํ อปิจ
โข มํ นาเมน จ อาวุโสวาเทน จ สมุทาจรนฺติ ฯ [๑] อหํ ภิกฺขเว
ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู เอตทโวจํ มา ภิกฺขเว ตถาคตํ นาเมน จ
อาวุโสวาเทน จ สมุทาจริตฺถ ๒ อรหํ ภิกฺขเว ตถาคโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ
โอทหถ ภิกฺขเว โสตํ อมตมธิคตํ อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ
ยถานุสิฏฺฐํ ๓ ปฏิปชฺชมานา นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา
สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ
พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา
อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ ฯ เอวํ วุตฺเต ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิยา
ภิกฺขู มํ เอตทโวจุํ ตายปิ โข ตฺวํ อาวุโส โคตม อริยาย
ตาย ปฏิปทาย ตาย ทุกฺกรการิกาย นาชฺฌคมา อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา
อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ กึ ปน ตฺวํ เอตรหิ พาหุลฺลิโก ปธานวิพฺภนฺโต
อาวตฺโต พาหุลฺลาย อธิคมิสฺสสิ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา
อลมริยญาณทสฺสนวิเสสนฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต อหํ ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิเย
ภิกฺขู เอตทโวจํ น ภิกฺขเว ตถาคโต พาหุลฺลิโก น ปธานวิพฺภนฺโต
น อาวตฺโต พาหุลฺลาย อรหํ ภิกฺขเว ตถาคโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ
โอทหถ ภิกฺขเว โสตํ อมตมธิคตํ อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ
เทเสมิ ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชมานา นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย
#๑ ม. ยุ. เอวํ วุตฺเตติ เทฺว ปาฐา ทิสฺสนฺติ ฯ ๒ ม. สมุทาจรถ ฯ
#๓ ม. ยุ. อิโต ปรํ ตถาสทฺโท ทิสฺสติ ฯ
กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ
พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา
อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ ฯ ทุติยมฺปิ โข ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิยา
ภิกฺขู มํ เอตทโวจุํ ตายปิ โข ตวํ อาวุโส โคตม อริยาย
ตาย ปฏิปทาย ตาย ทุกฺกรการิกาย นาชฺฌคมา อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา
อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ กึ ปน ตฺวํ เอตรหิ พาหุลฺลิโก
ปธานวิพฺภนฺโต อาวตฺโต พาหุลฺลาย อธิคมิสฺสสิ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา
อลมริยญาณทสฺสนวิเสสนฺติ ฯ ทุติยมฺปิ โข อหํ ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิเย
ภิกฺขู เอตทโวจํ น ภิกฺขเว ตถาคโต พาหุลฺลิโก ฯเปฯ
อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ ฯ ตติยมฺปิ โข ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู
มํ เอตทโวจุํ ตายปิ โข ตฺวํ อาวุโส โคตม อริยาย ตาย
ปฏิปทาย ตาย ทุกฺกรการิกาย นาชฺฌคมา อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา
อลมริยญาณทสฺสนวิเสสํ กึ ปน ตฺวํ เอตรหิ พาหุลฺลิโก
ปธานวิพฺภนฺโต อาวตฺโต พาหุลฺลาย อธิคมิสฺสสิ อุตฺตริ มนุสฺสธมฺมา
อลมริยญาณทสฺสนวิเสสนฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต อหํ ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิเย
ภิกฺขู เอตทโวจํ อภิชานาถ เม โน ตุเมฺห ภิกฺขเว อิโต ปุพฺเพึ
เอวรูปํ ภาสิตเมตนฺติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ น ภิกฺขเว ตถาคโต
พาหุลฺลิโก น ปธานวิพฺภนฺโต น อาวตฺโต พาหุลฺลาย อรหํ
ภิกฺขเว ตถาคโต สมฺมาสมฺพุทฺโธ โอทหถ ภิกฺขเว โสตํ อมตมธิคตํ
อหมนุสาสามิ อหํ ธมฺมํ เทเสมิ ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชมานา
นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ
ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ
อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสถาติ ฯ อสกฺขึ โข อหํ
ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิเย ภิกฺขู สญฺญาเปตุํ ฯ เทฺวปิ สุทํ ภิกฺขเว
ภิกฺขู โอวทามิ ตโย ภิกฺขู ปิณฺฑาย จรนฺติ ยํ ตโย ภิกฺขู
ปิณฺฑาย จริตฺวา อาหรนฺติ เตน ฉพฺพคฺคา ๑ ยาเปม ฯ ตโยปิ
สุทํ ภิกฺขเว ภิกฺขู โอวทามิ เทฺวปิ ภิกฺขู ปิณฺฑาย จรนฺติ ยํ
เทฺวปิ ภิกฺขู ปิณฺฑาย จริตฺวา อาหรนฺติ เตน ฉพฺพคฺคา ยาเปม ฯ
อถ โข ภิกฺขเว ปญฺจวคฺคิยา ภิกฺขู มยา เอวํ โอวทิยมานา เอวํ
อนุสาสิยมานา อตฺตนา ชาติธมฺมา สมานา ชาติธมฺเม อาทีนวํ
วิทิตฺวา อชาตํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ ปริเยสมานา อชาตํ
อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ อชฺฌคมํสุ อตฺตนา ชราธมฺมา
สมานา ชราธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อชรํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ
นิพฺพานํ ปริเยสมานา อชรํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ อชฺฌคมํสุ
อตฺตนา พฺยาธิธมฺมา สมานา ฯเปฯ อตฺตนา มรณธมฺมา สมานา …
อตฺตนา โสกธมฺมา สมานา … อตฺตนา สงฺกิเลสธมฺมา สมานา
สงฺกิเลสธมฺเม อาทีนวํ วิทิตฺวา อสงฺกิลิฏฺฐํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ
นิพฺพานํ ปริเยสมานา อสงฺกิลิฏฺฐํ อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ นิพฺพานํ
อชฺฌคมํสุ ฯ ญาณญฺจ ปน เนสํ ทสฺสนํ อุทปาทิ อกุปฺปา
#๑ ม. ฉพฺพคฺคิยา ฯ ยุ. ฉพฺพคฺโค ฯ
โน วิมุตฺติ อยมนฺติมา ชาติ นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ฯ

[๓๒๗] ปญฺจิเม ภิกฺขเว กามคุณา กตเม ปญฺจ จกฺขุวิญฺเญยฺยา
รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนียา
โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา ฯเปฯ ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา …
ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา … กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา
มนาปา ปิยรูปา กามูปสญฺหิตา รชนียา อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ
กามคุณา ฯ เยเกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเม
ปญฺจ กามคุเณ คธิตา มุจฺฉิตา อชฺฌาปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน
อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ เต เอวมสฺสุ เวทิตพฺพา
อนยมาปนฺนา พฺยสนมาปนฺนา ยถากามกรณียา ปาปิมโต ฯ

[๓๒๘] เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อารญฺญโก มิโค ๒ พนฺโธ ปาสราสึ
อธิสเยยฺย โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ อนยมาปนฺโน พฺยสนมาปนฺโน
ยถากามกรณีโย ลุทฺทสฺส อาคจฺฉนฺเต จ ลุทฺเท น เยนกามํ
ปกฺกมิสฺสตีติ เอวเมว โข ภิกฺขเว เยเกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา
วา อิเม ปญฺจ กามคุเณ คธิตา มุจฺฉิตา อชฺฌาปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน
อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ เต เอวมสฺสุ เวทิตพฺพา
อนยมาปนฺนา พฺยสนมาปนฺนา ยถากามกรณียา ปาปิมโต ฯ เยเกจิ
ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเม ปญฺจ กามคุเณ อคธิตา
อมุจฺฉิตา อนชฺฌาปนฺนา อาทีนวทสฺสาวิโน นิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ
เต เอวมสฺสุ เวทิตพฺพา น อนยมาปนฺนา น พฺยสนมาปนฺนา
#๑ ม. ยุ. มโค ฯ
น ยถากามกรณียา ปาปิมโต ฯ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อารญฺญโก
มิโค อพนฺโธ ๑ ปาสราสึ อธิสเยยฺย โส เอวมสฺส เวทิตพฺโพ
น อนยมาปนฺโน น พฺยสนมาปนฺโน น ยถากามกรณีโย ลุทฺทสฺส
อาคจฺฉนฺเต จ ปน ลุทฺเท เยนกามํ ปกฺกมิสฺสตีติ เอวเมว
โข ภิกฺขเว เยเกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเม ปญฺจ
กามคุเณ อคธิตา อมุจฺฉิตา อนชฺฌาปนฺนา อาทีนวทสฺสาวิโน
นิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ เต เอวมสฺสุ เวทิตพฺพา น อนยมาปนฺนา
น พฺยสนมาปนฺนา น ยถากามกรณียา ปาปิมโต ฯ
เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อารญฺญโก มิโค อรญฺเญ ปวเน จรมาโน
วิสฏฺโฐ คจฺฉติ วิสฏฺโฐ ติฏฺฐติ วิสฏฺโฐ นิสีทติ วิสฏฺโฐ เสยฺยํ
กปฺเปติ ตํ กิสฺส เหตุ อนาปาถคโต ภิกฺขเว ลุทฺทสฺส เอวเมว
โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ
สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อนฺธมกาสิ มารํ อปทํ วธิตฺวา มารจกฺขุํ
อทสฺสนํ คโต ปาปิมโต ฯ ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ
วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ
สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ … ตติยํ ฌานํ … จตุตฺถํ ฌานํ
อุปสมฺปชฺช วิหรติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อนฺธมกาสิ มารํ
อปทํ วธิตฺวา มารจกฺขุํ อทสฺสนํ คโต ปาปิมโต ฯ ปุน จปรํ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ
#๑ ม. ยุ. อพทฺโธ ฯ
อฏฺฐงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อนนฺโต อากาโสติ
อากาสานญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ
อนฺธมกาสิ มารํ อปทํ วธิตฺวา มารจกฺขุํ อทสฺสนํ คโต ปาปิมโต ฯ
ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม
อนนฺตํ วิญฺญาณนฺติ วิญฺญาณญฺจายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯเปฯ
ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม
นตฺถิ กิญฺจีติ อากิญฺจญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯเปฯ ปุน
จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม
เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯเปฯ ปุน จปรํ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ สพฺพโส เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม
สญฺญาเวทยิตนิโรธํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯ ปญฺญายปสฺส ทิสฺวา
อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อนฺธมกาสิ
มารํ อปทํ วธิตฺวา มารจกฺขุํ อทสฺสนํ คโต ปาปิมโต ฯ ติณฺโณ
โลเก วิสตฺติกํ โส วิสฏฺโฐ คจฺฉติ วิสฏฺโฐ ติฏฺฐติ วิสฏฺโฐ
นิสีทติ วิสฏฺโฐ เสยฺยํ กปฺเปติ ตํ กิสฺส เหตุ อนาปาถคโต
ภิกฺขเว ปาปิมโตติ ฯ
อิทมโวจ ภควา อตฺตมนา เต ภิกฺขู ภควโต ภาสิตํ
อภินนฺทุนฺติ ฯ
ปาสราสิสุตฺตํ นิฏฺฐิตํ ฉฏฺฐํ ฯ
_______________
จูฬหตฺถิปโทปมสุตฺตํ

[๓๒๙] เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ
เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ เตน โข ปน สมเยน
ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ สพฺพเสเตน วฬวาภิรเถน ๑ สาวตฺถิยา
นิยฺยาติ ทิวาทิวสฺส ฯ อทฺทสา โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ปิโลติกํ
ปริพฺพาชกํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาน ปิโลติกํ ปริพฺพาชกํ
เอตทโวจ หนฺท กุโต นุ ภวํ วจฺฉายโน อาคจฺฉติ ทิวาทิวสฺสาติ ฯ
อิโต หิ โข อหํ โภ อาคจฺฉามิ สมณสฺส โคตมสฺส สนฺติกาติ ฯ
กึ ๒ ภวํ โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ปณฺฑิโต มญฺญตีติ ฯ โก จาหํ
โภ ๓ สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชานิสฺสามิ โสปิ นูนสฺส
ตาทิโสว โย สมณสฺส โคตมสฺส ปญฺญาเวยฺยตฺติยํ ชาเนยฺยาติ ฯ
อุฬาราย ขลุ ภวํ วจฺฉายโน สมณํ โคตมํ ปสํสาย ปสํสตีติ ฯ
โก จาหํ โภ สมณํ โคตมํ ปสํสิสฺสามิ ปสฏฺฐปฺปสฏฺโฐว โส
ภวํ โคตโม เสฏฺโฐ เทวมนุสฺสานนฺติ ฯ ตํ ปน ภวํ วจฺฉายโน
อตฺถวสํ ปสฺสมาโน สมเณ โคตเม เอวํ อภิปฺปสนฺโน โหตีติ ฯ๖