[๑๕๖] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สตฺตานํ อวิเหสกชาติโก ๒ อโหสิ
ปาณินา วา เลฑฺฑุนา วา ทณฺเฑน วา สตฺเถน วา ฯ โส ตสฺส
กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา ฯเปฯ โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ
อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ รสคฺคสคฺคี โหติ
อุทฺธคฺคสฺส รสหรณิโย คีวายํ ชาตา โหนฺติ สมวาหรสหรณิโย ๓ ฯ
โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา
โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน กึ ลภติ อปฺปาพาโธ
โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต นาติสีตาย
นาจฺจุณฺหาย ราชา สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ
อปฺปาพาโธ โหติ อปฺปาตงฺโก สมเวปากินิยา คหณิยา สมนฺนาคโต
นาติสีตาย นาจฺจุณฺหาย มชฺฌิมาย ปธานกฺขมาย พุทฺโธ สมาโน
อิทํ ลภติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ
#๑ ม. ยุ. สมฺโพธึ อสหานธมฺมตนฺติ ฯ ๒ ม. ยุ. อวิเหฐกชาติโก ฯ
#๓ ม. สมาภิวาหินิโย ฯ ยุ. สมภิวาหินิโย ฯ

[๑๕๗] น ปาณินา น จ ปน ทณฺฑเลฑฺฑุนา ๑
สตฺเถน วา มรณวเธน วา ปน ๒
อุพฺพาธนาย ปริตชฺชนาย วา
น วิเหฐยี ชนตมเหฐโก ๓ อหุ ฯ
เตเนว โส สุคติสุ เปจฺจ ๔ โมทติ
สุขปฺผลํ กิริย ๕ สุขานิ วินฺทติ
ปามุญฺชสา ๖ รสหรณี สุสณฺฐิตา
อิธาคโต ลภติ รสคฺคิสคฺคิตํ ๗ ฯ
เตนาหุ นํ อภินิปุณา ๘วิจกฺขณา
อยํ นโร สุขพหุโล ภวิสฺสติ
คิหิสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา ปน ๒
ตํ ลกฺขณํ ภวติ ตทตฺถโชตกนฺติ ฯ

[๑๕๘] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน น จ ๙ วิสฏํ น จ วิสาวิ ๑๐ น
จ ๑๑ ปน วิเธยฺยเปกฺขิตา ๑๒ อุชุ ๑๓ ตถา ปสฏมุชุมโน ๑๔ หุตฺวา
อุชุเปกฺขิตา อโหสิ ๑๕ ปิยจกฺขุนา พหุชนํ อุทกฺขิตา ๑๖ อโหสิ ฯ โส ตสฺส
กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตฺตตา ฯเปฯ โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต
สมาโน อิมานิ เทฺว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ อภินีลเนตฺโต
#๑ ม. น ปาณิทณฺเฑหิ ปนาถ เลฑฺฑุนา ฯ ๒ ยุ. ปุน ฯ ๓ ยุ. น เหฐยี ชนตุมเหฐโก ฯ
#๔ ม. ยุ. สุคติมุเปจฺจ ฯ ๕ ม. ยุ. กริย ฯ ๖ ม. สโมชสา ฯ ยุ. สมฺปชฺชสา ฯ
#๗ ม. ยุ. รสคฺคสคฺคิตํ ฯ ๘ ม. อตินิปุณา ฯ ๙-๑๑ ยุ. จสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ ๑๐ ม.
#วิสาจิ ฯ ยุ. วิสาจิตํ ฯ ๑๒ ม. ยุ. วิเจยฺยเปกฺขิตา ฯ ๑๓ ม. อุชุํ ฯ ๑๔ ยุ. …
#มุทุมโน ฯ ๑๕ ม. ยุ. หุตฺวา อุชุเปกฺขิตา อโหสีติ ปาฐตฺตยํ นตฺถิ ฯ ๑๖ ม. ยุ.
#อุทิกฺขิตา ฯ
จ โหติ โคปขุโม จ ฯ โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ
อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน
กึ ลภติ ปิยทสฺสโน โหติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป
พฺราหฺมณคหปติกานํ เนคมชานปทานํ คณกมหามตฺตานํ อนีกฏฺฐานํ
โทวาริกานํ อมจฺจานํ ปาริสชฺชานํ ราชูนํ โภคิกานํ ๑ กุมารานํ ราชา
สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ ปิยทสฺสโน
โหติ พหุโน ชนสฺส ปิโย โหติ มนาโป จ ๒ ภิกฺขูนํ ภิกฺขุนีนํ
อุปาสกานํ อุปาสิกานํ เทวานํ มนุสฺสานํ อสุรานํ นาคานํ คนฺธพฺพานํ
พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๕๙] น จ วิสฏํ น จ วิสาวิ
น จ ปน วิเธยฺยเปกฺขิตา
อุชุ ตถา ปสฏมุชุมโน ๓
ปิยจกฺขุนา พหุชนํ อุทกฺขิตา ฯ
สุคติสุ โส ผลวิปากํ
อนุภวติ ตตฺถ โมทติ
อิธ จ ๔ ภวติ โคปขุโม
อภินีลเนตฺตนยโน สุทสฺสโน ฯ
อภิโยคิโน จ นิปุณา
พหุปทนิมิตฺตโกวิทา
โคปขุมนยนกุสลา ๕ มนุชา
#๑ ม. ยุ. โภคิยานํ ฯ ๒ ม. ยุ. จสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ ๓ ยุ. …มุทุมโน ฯ
#๔ ม. ยุ. จ ปน ฯ ๕ ม. ยุ. สุขุมนยนกุสลา ฯพ
ปิยทสฺสโนติ อภินนฺทสนฺติ ๑ นํ ฯ
ปิยทสฺสโน คิหี สนฺโต จ
ภวติ พหุชนปิยายโก ๒
ยทิ ปน ๓ ภวติ คิหิ สมโณ ๔
โหติ ปิโย พหูนํ โสกนาสโนติ ฯ

[๑๖๐] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน พหุชนปุพฺพงฺคโม อโหสิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ พหุชนปาโมกฺโข กายสุจริเตน วจีสุจริเตน มโนสุจริเตน ๕
ทานสํวิภาเค สีลสมาทาเน อุโปสถูปวาเส มตฺเตยฺยตาย ๖ เปตฺเตยฺยตาย
สามญฺญตาย พฺรหฺมญฺญตาย กุเลเชฏฺฐาปจายิตาย อญฺญตรญฺญตเรสุ
จ ๗ อธิกุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯ โส ตสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา ฯเปฯ
โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิทํ มหาปุริสลกฺขณํ
ปฏิลภติ อุณฺหีสสีโส โหติ ฯ โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต
สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา
สมาโน กึ ลภติ มหาสฺส ชโน อนฺวายิโก โหติ พฺราหฺมณคหปติกา
เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา
ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิกา กุมารา ราชา สมาโน อิทํ
ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ มหาสฺส ชโน
อนฺวายิโก โหติ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา
มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ ฯ
#๑ ม. ยุ. อภินิทฺทิสนฺติ ฯ ๒ ม. พหุชนปิยายิโต ฯ ยุ. พหูนฺนํ ปิยายิโต ฯ
#๓ ม. ยุ. ยทิจ น ฯ ๔ คิหี สมโณ โหติ ฯ ๕ ม. ยุ. กายสุจริเต วจีสุจริเต
#มโนสุจริเต ฯ ๖ ยุ. เมตฺเตยฺยตาย ฯ ๗ ยุ. จสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ
เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๖๑] ปุพฺพงฺคโม สุจริเตสุ อหุ
ธมฺเมสุ ธมฺมจริยาภิรโต
อนฺวายิโก พหุชนสฺส อหุ
สคฺเคสุ เวทยิถ ๑ ปุญฺญผลํ ฯ
เวทยิตฺวา ๒ โส สุจริตสฺส ผลํ
อุณฺหีสสีสตฺตมิธชฺฌคมา
พฺยากํสุ พฺยญฺชนนิมิตฺตธรา
ปุพฺพงฺคโม พหุชนํ เหสฺสติ ๓ ฯ
ปฏิโภคิยานิ ๔ มนุเชสุ อิธ
ปุพฺเพปิ ตสฺส อภิหรนฺติ ตทา
ยทิ ขตฺติโย ภวติ ภูมิปติ
ปฏิหารกํ พหุชเน ลภติ ฯ
อถ เจว ปพฺพชติ โส มนุโช
ธมฺเมสุ โหติ ปคุโณ วิสวี
ตสฺสานุสาสนคุณาภิรโต ๕
อนฺวายิโก พหุชโน ภวตีติ ฯ

[๑๖๒] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา
ปฏิวิรโต อโหสิ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก
#๑ ม. ยุ. เวทยิตฺถ ฯ ๒ ยุ. เวทิตฺวา ฯ ๓ ยุ. พหุนฺนํ เหสฺสตายํ ฯ
#๔ ม. ปฏิโภคิยา ฯ ๕ ม. ตสฺสานุสาสนิคุณาภิรโต ฯ ยุ. ตสฺสานุสาสนี คุณาภิรโต ฯ
โลกสฺส ฯ โส ตสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา ฯเปฯ โส ตโต จุโต
อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ เทฺว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ
เอเกกโลโม จ โหติ อุณฺณา จ ภมุกนฺตเร ชาตา โหติ
โอทาตา มุทุ ตูลสนฺนิภา ฯ โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ
อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน กึ
ลภติ มหาสฺส ชโน อุปวตฺตติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา
คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน
โภคิกา กุมารา ราชา สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน กึ
ลภติ มหาสฺส ชโน อุปวตฺตติ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย
เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ ฯ
เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๖๓] สจฺจปฺปฏิญฺโญ ปุริมาสุ ชาติสุ
อเทฺวชฺฌวาโจ อลิกํ วิวชฺชยิ
น โส วิสํวาทยิตาปิ กสฺสจิ
ภูเตน ตจฺเฉน ตเถน ภาสยิ ๑ ฯ
เสตา สุสุกฺกา สุมุทุ ๒ ตูลสนฺนิภา
อุณฺณา สุชาตา ภมุกนฺตเร อหุ
น โลมกูเปสุ ทุเว อชายิสุํ
เอเกกโลมูปจิตงฺควา อหุ ฯ
ตํ ลกฺขณญฺญู พหโว สมาคตา
#๑ ยุ. โตสยิ ฯ ๒ ม. ยุ. มุทุ ฯ
พฺยากํสุ อุปฺปาฏนิมิตฺตโกวิทา ๑
อุณฺณา จ โลมา จ ยถา สุสณฺฐิตา
อุปวตฺตติ ๒ อีทิสกํ พหุชโน ๓ ฯ
คิหีปิ ๔ สนฺตํ อุปวตฺตติ ชโน
พหุ ปุรตฺถา ปกเตน กมฺมุนา
อกิญฺจนํ ปพฺพชิตํ อนุตฺตรํ
พุทฺธํปิ สนฺตํ อุปวตฺตติ ชโนติ ฯ

[๑๖๔] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปิสุณํ วาจํ ๕ ปหาย ปิสุณาย
วาจาย ปฏิวิรโต อโหสิ อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ
เภทาย อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย อิติ
ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม
สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ ฯ โส
ตสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา ฯเปฯ โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต
สมาโน อิมานิ เทฺว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ จตฺตาฬีสทนฺโต
จ ๖ โหติ อวิรฬทนฺโต จ ฯ โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ
อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน
กึ ลภติ อเภชฺชปริโส โหติ อเภชฺชสฺส ๗ โหนฺติ ปริสา พฺราหฺมณคหปติกา
เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา
อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิกา กุมารา ราชา สมาโน อิทํ
#๑ ม. ยุ. อุปฺปาท… ฯ ๒ ม. อุปวตฺตตี ฯ ๓ ยุ. เอทิสกํ พหุชฺชโน ฯ ๔ ม. ยุ.
#คิหิมฺปิ ฯ ๕ ยุ. ปิสุณาวาจํ ฯ ๖ ยุ. จสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ ๗ ม. ยุ.
#อเภชฺชาสฺส ฯ
ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ อเภชฺชปริโส โหติ
อเภสชฺชสฺส โหนฺติ ปริสา ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย
เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา พุทฺโธ สมาโน อิทํ
ลภติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๖๕] สเวภุติยํ ๑ สหิตเภทการึ
เภทปฺปวฑฺฒนวิวาทการึ
กลหปฺปวฑฺฒนอกิจฺจการึ
สหิตานํ เภทชนนึ นภณิ ฯ
อวิวาทวฑฺฒนกรึ สุคิรํ ๒-ศ
ภินฺนาน สนฺธิชนนึ ๓ อภณิ
กลหํ ชนสฺส ปนุทิ ๔ สมงฺคี
สตฺเตหิ ๕ นนฺทติ ปโมทติ จ
สุคติสุ โส ผลวิปากํ
อนุภวติ ตตฺถ โมทติ
ทนฺตา อิธ โหนฺติ อวิรฬา ๖ สหิตา
จตุโร ทสสฺส มุขชา สุสณฺฐิตา ฯ
ยทิ ขตฺติโย ภวติ ภูมิปติ
อวิเภทยสฺส ๗ ปริสา ภวติ ๘
สมโณ จ โหติ วิรโช วิมโล
ปริสาสฺส โหติ อนุคตา อจลาติ ฯ
#๑ ม. ยุ. เวภูติยํ ฯ ๒ ยุ. คิรํ ฯ ๓ ม. ยุ. ภินฺนานุสนฺธิชนนึ ฯ ๔ ม. ปนุที ฯ
#๕ ม. ยุ. สหิเตหิ ฯ ๖ ยุ. อวิรา ฯ ๗ ม. อวิเภทิยาย ฯ ยุ. อวีเหฐิยาสฺส ฯ
#๘ ยุ. ภวนฺติ ฯ