[๑๓๖] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา
ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน
สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหาสิ ฯ โส ตสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา
ฯเปฯ โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ ตีณิ
มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ อายตปณฺหิ จ โหติ ทีฆงฺคุลี จ
พฺรหฺมุชุคตฺโต จ ฯ โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ
อชฺฌาวสติ ราชา โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน กึ
ลภติ ทีฆายุโก โหติ จิรฏฺฐิติโก ทีฆมายุปาเลติ น สกฺกา
โหติ อนฺตรา ชีวิตา โวโรเปตุํ เกนจิ มนุสฺสภูเตน ปจฺจตฺถิเกน
#๑ ม. ตสฺสานุยนฺตาธ ฯ ยุ. ตสฺสานุยุตฺตา อิธ ฯ ๒ ม. ยุ. มหายสํ ฯ
#๓ ม. สํปริ… ฯ ยุ. สมฺปริ… ฯ ๔ ม. ยุ. จ ฯ ๕ ยุ. เทวมนุสฺส… ฯ
#๖ ม. ยุ. วิหคา ฯ
ปจฺจามิตฺเตน ราชา สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน
กึ ลภติ ทีฆายุโก โหติ จิรฏฺฐิติโก ทีฆมายุปาเลติ น สกฺกา
โหติ อนฺตรา ชีวิตา โวโรเปตุํ ปจฺจตฺถิเกหิ ปจฺจามิตฺเตหิ สมเณน
วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา เกนจิ
วา โลกสฺมึ พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ
ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๓๗] มรณวธภยมตฺตโน วิทิตฺวา
ปฏิวิรโต ปรํ มรณาย อโหสิ
เตน โส ๑ สุจริเตน สคฺคมคมาสิ ๒
สุกตผลวิปากมนุโภสิ ฯ
จวิย ปุนริธาคโต สมาโน
ปฏิลภติ อิธ ตีณิ ลกฺขณานิ
ภวติ วิปุลทีฆปาสุณิโก ๓
พฺรหฺมาว สุชฺชุ ๔ สุโภ สุชาตคตฺโต ฯ
สุภุโช สุสู ๕ สุสณฺฐิโต สุชาโต
มุทุตลุนงฺคุลิยสฺส โหนฺติ
ทีฆา ตีภิ ปุริสลกฺขเณภิ ๖
จิรยาปนาย ๗ กุมารมาทิสนฺติ ฯ
ภวติ ยทิ คิหี จิรํ ยเปติ
จิรตรํ ปพฺพชติ ยทิ ตโต หิ
#๑ ม. ยุ. อยํ น ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. ยุ. สคฺคมคฺคมา ฯ ๓ ม. … ปาสณฺหิโก ฯ
#ยุ. …ปาณิโก ฯ ๔ ยุ. พฺรหฺมา วิยุชฺชุ ฯ ๕ ม. ยุ. สุสุ ฯ
#๖ ม. ยุ. ปุริสวรคฺคลกฺขเณหิ ฯ ๗ ม. ยุ. จิรยปนาย ฯ
ยาปยติ [๑] วสิทฺธิภาวนาย
อิติ ทีฆายุกตาย ตนฺนิมิตฺตนฺติ ฯ

[๑๓๘] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ทาตา อโหสิ ปณีตานํ รสิตานํ
ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ ฯ โส ตสฺส
กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา ฯเปฯ กายสฺส เภทา ปรํ มรณา
สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ ฯเปฯ โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ
อาคโต สมาโน อิมํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ สตฺตสฺส อุสฺสทา ๒
โหนฺติ อุโภสุ หตฺเถสุ อุสฺสทา โหนฺติ อุโภสุ ปาเทสุ อุสฺสทา
โหนฺติ อุโภสุ อํสกูเฏสุ อุสฺสทา โหนฺติ ขนฺเธ อุสฺสทา โหนฺติ ๓ ฯ
โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา
โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน กึ ลภติ ลาภี โหติ
ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ สายนียานํ เลหนียานํ
ปานานํ ราชา สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน
กึ ลภติ ลาภี โหติ ปณีตานํ รสิตานํ ขาทนียานํ โภชนียานํ
สายนียานํ เลหนียานํ ปานานํ พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ ฯ
เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๓๙] ขชฺชโภชนํ อถ เลหสายิตํ ๔
อุตฺตมคฺครสทายโก อหุ
เตน โส สุจริเตน กมฺมุนา
นนฺทวเน ๕ จิรมภิปฺปโมทติ ฯ
#๑ ม. จ ฯ ๒ ม. สตฺตุสฺสโท โหติ สตฺตสฺส อุสฺสทา ฯ ยุ. สตฺตุสฺสโท โหติ
#สตฺตุสฺสทา ฯ ๓ ม. ยุ. อุสฺสโท โหติ ฯ ๔ ม. ยุ. เลยฺยสายิยํ ฯ ๕ ม. ยุ. นนฺทเน ฯ
สตฺต จุสฺสเท ๑ อิธาธิคจฺฉติ
หตฺถปาทมุทุตลญฺจ ๒ วินฺทติ
อาหุ พฺยญฺชนนิมิตฺตโกวิทา
ขชฺชโภชนรสลาภิตาย ๓ ฯ
น ๔ ตํ ๕ คิหิสฺสปิ ตทตฺถโชตกํ
ปพฺพชฺชํปิ จ ๖ ตทาธิคจฺฉติ
ขชฺชโภชนสฺส ลาภิรุตฺตมํ ๗
อาหุ สพฺพคิหิพนฺธนจฺฉิทนฺติ ฯ

[๑๔๐] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน จตูหิ สงฺคหวตฺถูหิ ชนสงฺคหิโก ๘
อโหสิ ทาเนน ปิยวาเจน ๙ อตฺถจริยาย สมานตฺตตาย ฯ โส ตสฺส
กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา กายสฺส
เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ ฯ โส ตโต
จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ เทฺว มหาปุริสลกฺขณานิ
ปฏิลภติ มุทุตลหตฺถปาโท ๑๐ จ ๑๑ โหติ ชาลหตฺถปาโท จ ฯ โส
เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา
โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน กึ ลภติ สุสงฺคหิตปริชโน
โหติ สุสงฺคหิตสฺส โหนฺติ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมา
#๑ ยุ. สตฺต วุสฺสเท ฯ ๒ ม. ยุ. … มุทุตญฺจ ฯ ๓ ม. ขชฺชโภชฺชรสลาภิตาย นํ ฯ
#ยุ. ขชฺชโภชฺชรสลาภิตาย ฯ ๔ ม. นสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ ๕ ม. ยํ ฯ ๖-๑๑ ยุ. จสทฺโท
#น ทิสฺสติ ฯ ๗ ม. ยุ. ขชฺชโภชฺชรสลาภิรุตฺตมํ ฯ ๘ ม. ชนํ สงฺคาหิโก ฯ ยุ. ชนํ
#สงฺคหิตา ฯ ๙ ม. ปิยวชฺเชน ฯ ยุ. เปยฺยวาเจน ฯ ๑๐ ม. ยุ. มุทุตลุนหตฺถปาโท ฯ
ชานปทา ๑ คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา
ราชาโน โภคิกา กุมารา ราชา สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ
พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ สุสงฺคหิตปริชโน โหติ สุสงฺคหิตสฺส ๒
โหนฺติ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา
อสุรา นาคา คนฺธพฺพา พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ ฯ เอตมตฺถํ
ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๔๑] ทานํปิ จตฺถจริยตญฺจ ๓
ปิยวทตญฺจ สมานฉนฺทญฺจ ๔
กริย จริย สุสงฺคหํ พหุนฺนํ
อนวมเตน คุเณน ยาติ สคฺคํ ฯ
จวิย ปุนริธาคโต สมาโน
กรจรณมุทุกญฺจ ๕ ชาลิโน จ
อติรุจิรสุวคฺคทสฺสเนยฺยํ ๖
ปฏิลภติ ทหโร สุสุกุมาโร ฯ
ภวติ ปริชนสฺส โว วิเธยฺโย
มหิมํ อาวสิโต ๗ สุสงฺคหิโต
ปิยวทู หิตสุขตํ ชิคึสมาโน
อภิรุจิตานิ คุณานิ อาจรติ ฯ
ยทิ ปชหติ ๘สพฺพกามโภคํ ๙
กถยติ ธมฺมกถํ ชิโน ชนสฺส
#๑ ม. ยุ. เนคมชานปทา ฯ ๒ ม. ยุ. สุสงฺคหิตาสฺส ฯ ๓ ยุ. ทานมฺปิ จ อตฺถจริยตมฺปิ
#จ ฯ ๔ ม. ปิยวาทิตญฺจ สมานตฺตตญฺจ ฯ ๕ ม. ยุ. … มุทุตญฺจ ฯ ๖ ม. ยุ. …
#สุวคฺคุ … ฯ ๗ ยุ. อาวสิโก ฯ ๘ ม. ยุ. ยทิ จ ชหติ ฯ
#๙ ยุ. สพฺพกามคุณโภคํ ฯ
วจนปฏิกรสฺสาภิปฺปสนฺนา
สุตฺวาน ธมฺมานุธมฺมมาจรนฺตีติ ฯ

[๑๔๒] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน อตฺถูปสญฺหิตํ ธมฺมูปสญฺหิตํ
วาจํ ภาสิตา อโหสิ พหุชนํ นิทสฺเสติ ๑ ปาณีนํ หิตสุขาวโห [๒]
ธมฺมยาคี ฯ โส ตสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปุลตฺตา ฯเปฯ
โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ เทฺว
มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ อุสฺสงฺขปาโท จ โหติ อุทฺธคฺคโลโม
จ ฯ โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ
ราชา โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน กึ ลภติ อคฺโค จ
โหติ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ กามโภคีนํ
ราชา สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ
อคฺโค จ โหติ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโรG
จ สพฺพสตฺตานํ พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ ฯ เอตมตฺถํ
ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๔๓] อตฺถธมฺมํ สงฺคหิตํ ๓ ปุเร ติรํ ๔
เอริยํ ๕ พหุชนํ นิทํสยิ
ปาณินํ หิตสุขาวโห อหุ
ธมฺมยาคํ อสฺสชฺชิ ๖ อมจฺฉรี ฯ
เตน โส สุจริเตน กมฺมุนา
#๑ ม. นิทํเสสิ ฯ ยุ. นิทํเสติ ฯ ๒ ยุ. อหุ ฯ ๓ ม. ยุ. อตฺถธมฺมสหิตํ ฯ ๔ ม. ยุ.
#คิรํ ฯ ๕ ม. ยุ. เอรยํ ฯ ๖ ม. ธมฺมยาคมยชิ ฯ ยุ. ธมฺมยาคมสฺสชิ ฯ
สุคตึ วชติ ตตฺถ โมทติ
ลกฺขณานิ จ ทุเว อิธาคโต
อุตฺตมสุขตาย ๑ วินฺทติ ๒ ฯ
อุพฺภมุปฺปติตโลมวา สโส
ปาทคณฺฐิรหุ สาธุ สณฺฐิตา
มํสโลหิตาจิตา ตโจตฺถฏา ๓
อุปริชานุ โสภนา ๔ อหุ ฯ
เคหมาวสติ เจ ตถาวิโธ
อคฺคตํ วชติ กามโภคินํ
เตน อุตฺตริตรญฺจ ๕ น วิชฺชติ
ชมฺพุทีปํ อภิภุยฺย อิริยติ ๖ ฯ
ปพฺพชฺชาปิ จ ๗ อโนมนิกฺกโม
อคฺคตํ วชติ สพฺพปาณินํ
เตน อุตฺตริตโร น วิชฺชติ
สพฺพโลกํ อภิภุยฺย วิหรตีติ ฯ

[๑๔๔] ยํปิ ภิกฺขเว ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ
นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน สกฺกจฺจํ วาเจตา อโหสิ สิปฺปํ
วา วิชฺชํ วา จรณํ วา กมฺมํ วา กินฺตีเม ขิปฺปํ ๘ วิชาเนยฺยุํ
ขิปฺปํ สมฺปฏิปชฺเชยฺยุํ น จิรํ กิลิเสยฺยุนฺติ ฯ โส ตสฺส กมฺมสฺส
กตตฺตา อุปจิตตฺตา ฯเปฯ โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต
#๑ ม. อุตฺตมปฺปมุขตาย ฯ ๒ ยุ. อุตฺตมสุขานิ สํวินฺทติ ฯ ๓ ยุ. ตโจตตา ฯ
#๔ ม. อุปริจรณโสภนา ฯ ยุ. อุปริ จ ปน โสภนา ฯ ๕ ม. ยุ. อุตฺตริตโร ฯ
#๖ ยุ. อิรียติ ฯ ๗ ม. ยุ. ปพฺพชฺชมฺปิ จ ฯ ๘ ยุ. อชาเนยฺยุํ ฯ
สมาโน อิทํ มหาปุริสลกฺขณํ ปฏิลภติ เอณิชงฺโฆ โหติ ฯ
โส เตน ลกฺขเณน สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ ราชา
โหติ จกฺกวตฺติ ฯเปฯ ราชา สมาโน กึ ลภติ ยานิ ตานิ
ราชารหานิ ราชงฺคานิ ราชูปโภคานิ ราชานุจฺฉวิกานิ ตานิ ขิปฺปํ
ปฏิลภติ ราชา สมาโน อิทํ ลภติ ฯเปฯ พุทฺโธ สมาโน กึ
ลภติ ยานิ ตานิ สมณารหานิ สมณงฺคานิ สมณูปโภคานิ
สมณานุจฺฉวิกานิ ตานิ ขิปฺปํ ปฏิลภติ พุทฺโธ สมาโน อิทํ
ลภติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ วุจฺจติ

[๑๔๕] สิปฺเปสุ วิชฺชาจรเณสุ กมฺเมสุ ๑
กถํ วิชาเนยฺยุ ๒ ลหุนฺติ ๓ อิจฺฉติ
ยตูปฆาตาย น โหติ กสฺสจิ
วาเจติ ขิปฺปํ น จิรํ กิลิสฺสติ ฯ
ตํ กมฺมํ กตฺวา กุสลํ สุขุทฺรยํ
ชงฺฆา มนุญฺญา ลภเต สุสณฺฐิตา
วตฺตา สุชาตา อนุปุพฺพมุคฺคตา
อุทฺธคฺคโลมา สุขุมตฺตโจตฺถฏา ๔ ฯ
เอเณยฺยชงฺโฆติ ตมาหุ ปุคฺคลํ
สมฺปตฺติยา ขิปฺปมิธาหุ ลกฺขณํ
เอเกกโลมานิ ๕ ยทาภิกงฺขติ
อปพฺพชํ ขิปฺปมิธาธิคจฺฉติ ฯ
#๑ ยุ. กมฺมสุ ฯ ๒ ม. วิชาเนยฺยุํ ฯ ๓ ยุ. วิชาเนยฺ ย ลหูติ ฯ ๔ ยุ. … โจตตา ฯ
#๕ ม. เคหานุโลมานิ ฯ
สเจ ว ๑ ปพฺพชฺชมุเปติ ตาทิโส
เนกฺขมฺมฉนฺทาภิรโต วิจกฺขโณ
อนุจฺฉวิกสฺส ยทานุโลมิยํ ๒
ตํ วินฺทติ ขิปฺปมโนมนิกฺกโมติ ๓ ฯ