[๖] เอกมิทาหํ ภคฺคว สมยํ ตตฺเถว ๑ เวสาลิยํ วิหรามิ มหาวเน
กูฏาคารสาลายํ ฯ เตน โข ปน สมเยน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต
เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ วชฺชิคาเม ฯ
โส เวสาลิยํ ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท
อหํปิ ญาณวาโท ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน
อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ สมโณ โคตโม
อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย อหํปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺย เต ตตฺถ
อุโภปิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม เอกญฺเจ
สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ ทฺวาหํ
กริสฺสามิ เทฺว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ
#๑ โป. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
กริสฺสติ จตฺตาราหํ กริสฺสามิ จตฺตาริ เจ สมโณ
โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ อฏฺฐาหํ
กริสฺสามิ ฯ อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา
อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ ฯ อิติ ๑
โข ภคฺคว สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน
โข ภคฺคว สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มํ เอตทโวจ อเจโล ภนฺเต
ปาฏิกปุตฺโต เวสาลิยํ ปฏิวสติ ลาภคฺคปฺปตฺโต เจว ยสคฺคปฺปตฺโต จ
วชฺชิคาเม โส เวสาลิยํ ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ สมโณปิ โคตโม
ญาณวาโท อหํปิ ญาณวาโท ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน
อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ สมโณ โคตโม
อุปฑฺฒปถํ อาคจฺเฉยฺย อหํปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ เต ตตฺถ อุโภปิ
อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม เอกญฺเจ สมโณ
โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ ทฺวาหํ กริสฺสามิ ฯ
สงฺขิตฺตํ ฯ ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ ฯ เอวํ วุตฺเต อหํ
ภคฺคว สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ อภพฺโพ โข สุนกฺขตฺต
อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ
ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ สเจปิสฺส
เอวมสฺส อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ
อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ
#๑ โป. ม. ยุ. อถ ฯ
มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ ฯ รกฺขเตตํ ภนฺเต ภควา วาจํ
รกฺขเตตํ สุคโต วาจนฺติ ฯ กึ ปน มํ ตฺวํ สุนกฺขตฺต เอวํ
วเทสิ รกฺขเตตํ ภนฺเต ภควา วาจํ รกฺขเตตํ สุคโต วาจนฺติ ฯ
ภควตาปสฺส ภนฺเต เอสา วา เอกํเสน โอธาริตา ๑ อภพฺโพ
อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ
ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ สเจปิสฺส
เอวมสฺส อหํ ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ
อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ
มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ อเจโล จ ภนฺเต ปาฏิกปุตฺโต
วิรูปรูเปน ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคจฺเฉยฺย ตทสฺส ภควโต
มุสาติ ฯ อปิ นุ สุนกฺขตฺต ตถาคโต ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา
สา วาจา ทฺวยคามินีติ ฯ กึ ปน ภนฺเต ภควตา อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต อภพฺโพ อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ
อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ สเจปิสฺส เอวมสฺส
อหนฺตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา
สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ มุทฺธาปิ
ตสฺส วิปเตยฺยาติ อุทาหุ เทวตา ภควโต เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ
อภพฺโพ ภนฺเต อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ
มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ ฯ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต เจว เม
#๑ ยุ. โอวาทิตา ฯ
สุนกฺขตฺต อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อภพฺโพ อเจโล ปาฏิกปุตฺโต
ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ฯเปฯ มุทฺธาปิ ตสฺส
วิปเตยฺยาติ เทวตาปิ มม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ อภพฺโพ ภนฺเต
อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ มุทฺธาปิ ตสฺส
วิปเตยฺยาติ ฯ อชิโตปิ นาม ลิจฺฉวีนํ เสนาปติ อธุนา กาลกโต
ตาวตึสกายํ อุปปนฺโน โสปิ มํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาโรเจสิ
อลชฺชี ภนฺเต อเจโล ปาฏิกปุตฺโต มุสาวาที ภนฺเต อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต มํปิ ภนฺเต อเจโล ปาฏิกปุตฺโต พฺยากาสิ วชฺชิคาเม
อชิโต ลิจฺฉวีนํ เสนาปติ มหานิรยํ อุปปนฺโนติ น โข ปนาหํ
ภนฺเต มหานิรยํ อุปปนฺโน ตาวตึสกายํ ๑ อุปปนฺโน อลชฺชี ภนฺเต
อเจโล ปาฏิกปุตฺโต มูสาวาที ภนฺเต อเจโล ปาฏิกปุตฺโต
อภพฺโพ จ ๒ ภนฺเต อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ
มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ ฯ อิติ โข สุนกฺขตฺต เจตสา เจโต
ปริจฺจ วิทิโต เจว เม อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อภพฺโพ อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ
อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ สเจปิสฺส เอวมสฺส
อหนฺตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา
สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ มุทฺธาปิ
ตสฺส วิปเตยฺยาติ เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ อภพฺโพ
#๑ ยุ. ตาวตึสมฺหิ ฯ ๒ สี. ยุ. จกาโร น ทิสฺสติ ฯ
ภนฺเต อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย
ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา ภควโต สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ สเจปิสฺส
เอวมสฺส อหนฺตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ
อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ
มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ ฯ เอโส โข ปนาหํ สุนกฺขตฺต เวสาลิยํ
ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส
ปาฏิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมึ ๑ ทิวา วิหาราย ยสฺสทานิ
ตฺวํ สุนกฺขตฺต อิจฺฉสิ ตสฺส อาโรเจหีติ ฯ

[๗] อถโข สฺวาหํ ภคฺคว ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรํ
อาทาย เวสาลิยํ ๒ ปิณฺฑาย ปาวิสึ เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา
ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาฏิกปุตฺตสฺส
อาราโม เตนุปสงฺกมึ ทิวา วิหาราย ฯ อถโข ภคฺคว สุนกฺขตฺโต
ลิจฺฉวิปุตฺโต ตรมานรูโป เวสาลึ ปวิสิตฺวา เยน อภิญฺญาตา
อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อภิญฺญาเต
อภิญฺญาเต ลิจฺฉวี เอตทโวจ เอสาวุโส ภควา เวสาลิยํ ปิณฺฑาย
วิจริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน อเจลสฺส ปาฏิกปุตฺตสฺส
อาราโม เตนุปสงฺกมิ ทิวา วิหาราย อภิกฺกมถายสฺมนฺโต
อภิกฺกมถายสฺมนฺโต สาธุรูปานํ สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ
ภวิสฺสตีติ ฯ อถโข ภคฺคว อภิญฺญาตานํ อภิญฺญาตานํ
ลิจฺฉวีนํ เอตทโหสิ สาธุรูปานํ กิร โภ สมณานํ อุตฺตริมนุสฺส-
#๑ โป. ม. เตนุปสงฺกมิสฺสามิ ฯ ๒ ม. เวสาลึ ฯ
ธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสติ หนฺท วต โภ คจฺฉามาติ ฯ
เยน จ อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา
นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
อภิญฺญาเต อภิญฺญาเต นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมเณ เอตทโวจ
เอสาวุโส ภควา เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต
เยน อเจลสฺส ปาฏิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมิ
ทิวาวิหาราย อภิกฺกมถายสฺมนฺโต อภิกฺกมถายสฺมนฺโต สาธุรูปานํ
สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสตีติ ฯ อถโข
ภคฺคว อภิญฺญาตานํ อภิญฺญาตานํ นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณานํ
เอตทโหสิ สาธุรูปานํ กิร โภ สมณานํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา
อิทฺธิปาฏิหาริยํ ภวิสฺสติ หนฺท วต โภ คจฺฉามาติ ฯ อถโข
ภคฺคว อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ
พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณา
เยน อเจลสฺส ปาฏิกปุตฺตสฺส อาราโม เตนุปสงฺกมึสุ ฯ สา
เอสา ภคฺคว ปริสา โหติ อเนกสตา อเนกสหสฺสา ฯ อสฺโสสิj
โข ภคฺคว อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อภิกฺกนฺตา กิร อภิญฺญาตา
อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ
พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณา
สมโณปิ โคตโม มยฺหํ อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโนติ ฯ สุตฺวานสฺส
ภยํ ฉมฺภิตตฺตํ โลมหํโส อุทปาทิ ฯ อถโข ภคฺคว อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต ๑ เยน ติณฺฑุกขานุ-
ปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกมิ ฯ อสฺโสสิ โข ภคฺคว สา ปริสา
อเจโล กิร ปาฏิกปุตฺโต ภีโต สํวิคฺโค โลมหฏฺฐชาโต เยน
ติณฺฑุกขานุปริพฺพาชการาโม เตนุปสงฺกนฺโตติ ๒ ฯ อถโข ภคฺคว สา
ปริสา อญฺญตรํ ปุริสํ อามนฺเตสิ เอหิ ตฺวํ โภ ปุริส เยน ติณฺฑุกขานุ-
ปริพฺพาชการาโม เยน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ เอวํ วเทหิ อภิกฺกมาวุโส
ปาฏิกปุตฺต อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี อภิกฺกนฺตา
อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา คหปติเนจยิกา
นานาติตฺถิยสมณพฺราหฺมณา สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม
ทิวาวิหารํ นิสินฺโน ภาสิตา โข ปน เต เอสาวุโส ปาฏิกปุตฺต
เวสาลิยํ ปริสติ วาจา สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท อหํปิ
ญาณวาโท ญาณวาโท โข ปน ญาณวาเทน อรหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา
อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตุํ สมโณ [๓] โคตโม อุปฑฺฒปถํ
อาคจฺเฉยฺย อหํปิ อุปฑฺฒปถํ คจฺเฉยฺยํ เต ตตฺถ อุโภปิ
อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กเรยฺยาม เอกญฺเจ สมโณ
โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กริสฺสติ ทฺวาหํ
กริสฺสามิ เทฺว เจ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา
อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ จตฺตาราหํ กริสฺสามิ จตฺตาริ เจ สมโณ
#๑ โป. โลมหํสชาโต ฯ ๒ สี. ยุ. เตนุปสงฺกมนฺโต ฯ ๓ ม. เจสทฺโท อตฺถิ ฯ
โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ อฏฺฐาหํ
กริสฺสามิ อิติ ยาวตกํ ยาวตกํ สมโณ โคตโม อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา
อิทฺธิปาฏิหาริยานิ กริสฺสติ ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ
อภิกฺกมเยว ๑ โข อาวุโส ปาฏิกปุตฺต อุปฑฺฒปถํ สพฺพปฐมํเยว
อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโนติ ฯ
เอวํ โภติ โข ภคฺคว โส ปุริโส ตสฺสา ปริสาย ปฏิสฺสุตฺวา เยน
ติณฺฑุกขานุปริพฺพาชการาโม เยน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ เอตทโวจ อภิกฺกมาวุโส
ปาฏิกปุตฺต อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา ลิจฺฉวี
อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ พฺราหฺมณมหาสาลา ฯเปฯ
อภิกฺกมเยว อาวุโส ปาฏิกปุตฺต อุปฑฺฒปถํ สพฺพปฐมํเยว
อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ
นิสินฺโนติ ฯ เอวํ วุตฺเต ภคฺคว อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ
อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ
อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ ฯ อถโข โส ภคฺคว ปุริโส อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ
เอตทโวจ กึสุ นาม เต อาวุโส ปาฏิกปุตฺต ปาวฬาสุ นาม
เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา ปีฐกํสุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ อายามิ
อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปสิ น สกฺโกสิ
อาสนาปิ วุฏฺฐาตุนฺติ ฯ เอวํปิ โข ภคฺคว วุจฺจมาโน อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว
#๑ ม. อภิกฺกมสฺเสว ฯ
สํสปฺปติ น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ ฯ ยทา โข โส ภคฺคว
ปุริโส อญฺญาสิ ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ
อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ
อาสนาปิ วุฏฺฐาตุนฺติ อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ
ปราภูตรูโป โภ อยํ ๑ อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส
อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ อาสนาปิ
วุฏฺฐาตุนฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต อหํ ภคฺคว ตํ ปุริสํ เอตทโวจํ อภพฺโพ
โข อาวุโส อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ
อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ
สเจปิสฺส เอวมสฺส อหนฺตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ
ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ
มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ ฯ
ปฐมภาณวารํ นิฏฺฐิตํ ฯ

[๘] อถโข ภคฺคว อญฺญตโร ลิจฺฉวิมหามตฺโต อุฏฺฐายาสนา
ตํ ปริสํ เอตทโวจ เตนหิ โภ มุหุตฺตํ ตาว อาคเมถ ยาวาหํ
คจฺฉามิ อปฺเปวนาม อหํปิ สกฺกุเณยฺยํ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ อิมํ
ปริสํ อาเนตุนฺติ ฯ อถโข โส ภคฺคว ลิจฺฉวิมหามตฺโต เยน
ติณฺฑุกขานุปริพฺพาชการาโม เยน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ เอตทโวจ อภิกฺกมาวุโส
ปาฏิกปุตฺต อภิกฺกนฺตํ เต เสยฺโย อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา
#๑ ม. อยนฺติ ปาโฐ นตฺถิ ฯ สี. ยุ. โภ อยนฺติ เทฺว ปาโฐ นตฺถิ ฯ
อภิญฺญาตา จ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม
ทิวาวิหารํ นิสินฺโนติ ภาสิตา โข ปน เต เอสาวุโส ปาฏิกปุตฺต
เวสาลิยํ ปริสติ วาจา สมโณปิ โคตโม ญาณวาโท อหํปิ
ญาณวาโท ฯเปฯ ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ อภิกฺกมเยว
โข อาวุโส ปาฏิกปุตฺต อุปฑฺฒปถํ สพฺพปฐมํเยว อาคนฺตฺวา
สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเน ทิวาวิหารํ นิสินฺโน ภาสิตา
โข ปเนสา อาวุโส ปาฏิกปุตฺต สมเณม โคตเมน ปริสติ วาจา
อภพฺโพ อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ มุทฺธาปิ
ตสฺส วิปเตยฺยาติ อภิกฺกมาวุโส ปาฏิกปุตฺต อภิกฺกมเนเนว
เต ชยํ กริสฺสาม สมณสฺส โคตมสฺส ปราชยนฺติ ฯ เอวํ
วุตฺเต ภคฺคว อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส อายามิ
อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ ฯ
อถโข โส ภคฺคว ลิจฺฉวิมหามตฺโต อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ เอตทโวจ
กึสุ นาม เต อาวุโส ปาฏิกปุตฺต ปาวฬาสุ นาม เต ปีฐกสฺมึ
อลฺลีนา ปีฐกํสุ นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ อายามิ อาวุโส
อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปสิ น สกฺโกสิ อาสนาปิ
วุฏฺฐาตุนฺติ ฯ เอวํปิ โข ภคฺคว วุจฺจมาโน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต
อายามิ อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น
สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ ฯ ยทา โข [๑] ภคฺคว ลิจฺฉวิมหามตฺโต
อญฺญาสิ ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส
#๑ โป. ม. ยุ. โส ฯ
อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ อาสนาปิ
วุฏฺฐาตุนฺติ อถ ตํ ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวํ อาโรเจสิ ปราภูตรูโป
อยํ อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา
ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุนฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต
อหํ ภคฺคว ตํ ปริสํ เอตทโวจ อภพฺโพ โข อาวุโส อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ฯเปฯ
สเจปิสฺส เอวมสฺส อหนฺตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ สมณสฺส
โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ
สเจปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส มยํ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ ยาหิ ๑
วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา โคยุตฺเตหิ ๒ อาวิญฺเชยฺยามาติ ๓ ตา วรตฺตา
ฉิชฺเชรุํ ๔ ปาฏิกปุตฺโต วา อภพฺโพ ปน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต
ตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ สเจปิสฺส เอวมสฺส อหนฺตํ วาจํ
อปฺปหาย ฯเปฯ สมณสฺส โคตสสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ
มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ

[๙] อถโข ภคฺคว ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อุฏฺฐายาสนา ตํ
ปริสํ เอตทโวจ เตนหิ โภ มุหุตฺตํ ตาว อาคเมถ ยาวาหํ คจฺฉามิ
อปฺเปวนามาหํ ๕ สกฺกุเณยฺยํ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ [๖] อาเนตุนฺติ ฯ อถโข
ภคฺคว ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี เยน ติณฺฑุกขานุปริพฺพาชการาโม
เยน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อเจลํ
#๑ สี. ม. ยุ. อยํ น ทิสฺสติ ฯ ๒ สี. ม. ยุ. โคยุเคหีติ ปาเฐน ภวิตพฺพํ ฯ
#๓ ม. อาวิญฺเฉยฺยามาติ ฯ ยุ. อาวิชฺเฌยฺยามาติ ฯ ๔ ม. ฉิชฺเชยฺยุํ ฯ ๕ ม. ยุ.
#อปฺเปวนาม อหมฺปิ ฯ ๖ ม. ยุ. อิมํ ปริสํ ฯ
อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ เอตทโวจ อภิกฺกมาวุโส ปาฏิกปุตฺต อภิกฺกนฺตํ
เต เสยฺโย อภิกฺกนฺตา อภิญฺญาตา อภิญฺญาตา จ ลิจฺฉวี ฯเปฯ
สมโณปิ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ นิสินฺโน ภาสิตา
โข ปน เต เอสาวุโส ปาฏิกปุตฺต เวสาลิยํ ปริสติ วาจา สมโณปิ
โคตโม ญาณวาโท ฯเปฯ ตทฺทิคุณํ ตทฺทิคุณาหํ กริสฺสามีติ
อภิกฺกมเยว อาวุโส ปาฏิกปุตฺต อุปฑฺฒปถํ สพฺพปฐมํเยว
อาคนฺตฺวา สมโณ โคตโม อายสฺมโต อาราเม ทิวาวิหารํ
นิสินฺโน ภาสิตา โข ปน เต เอสาวุโส ปาฏิกปุตฺต สมเณน
โคตเมน ปริสติ วาจา อภพฺโพ โข อาวุโส อเจโล ปาฏิกปุตฺโต
ตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ สเจปิสฺส เอวมสฺส อหนฺตํ วาจํ
อปฺปหาย ฯเปฯ สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ
มุทฺธาปิ วิปเตยฺยาติ สเจปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส
มยํ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ ยาหิ วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา โคยุตฺเตหิ
อาวิญฺเชยฺยามาติ ตา วรตฺตา ฉิชฺเชรุํ ปาฏิกปุตฺโต วา
อภพฺโพ ปน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ
อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ
สเจปิสฺส เอวมสฺส อหนฺตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ สมณสฺส
โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ
อภิกฺกมาวุโส ปาฏิกปุตฺต อภิกฺกมเนเนว เต ชยํ กริสฺสาม
สมณสฺส โคตมสฺส ปราชยนฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต ภคฺคว อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว
สํสปฺปติ น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ ฯ อถโข ภคฺคว ชาลิโย
ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ เอตทโวจ กึสุ นาม เต
อาวุโส ปาฏิกปุตฺต ปาวฬาสุ นาม เต ปีฐกสฺมึ อลฺลีนา ปีฐกํสุ
นาม เต ปาวฬาสุ อลฺลีนํ อายามิ อาวุโส อายามิ อาวุโสติ
วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปสิ น สกฺโกสิ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุนฺติ ฯ
เอวํปิ โข ภคฺคว วุจฺจมาโน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ
อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ
อาสนาปิ วุฏฺฐาตุํ ฯ ยทา โข ภคฺคว ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี
อญฺญาสิ ปราภูตรูโป อยํ อเจโล ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส
อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ น สกฺโกติ อาสนาปิ
วุฏฺฐาตุนฺติ อถ นํ เอตทโวจ ภูตปุพฺพํ อาวุโส ปาฏิกปุตฺต
สีหสฺส มิครญฺโญ เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ อญฺญตรํ วนสณฺฑํ
นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปยฺยํ ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายณฺหสมยํ
อาสยา นิกฺขเมยฺยํ อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺเภยฺยํ วิชมฺภิตฺวา
สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกยฺยํ สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา
ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นเทยฺยํ ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย
ปกฺกเมยฺยํ โส วรํ วรํ มิคสงฺฆํ ๑ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ
ภกฺขยิตฺวา ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปยฺยนฺติ ฯ อถโข [๒] โส สีโห มิคราชา
อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปสิ ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา
#๑ ม. ยุ. มิคสงฺเฆน ฯ ๒ ม ยุ. อาวุโส ฯ
สายณฺหสมยํ อาสยา นิกฺขมิ อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิ วิชมฺภิตฺวา
สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา
ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิ ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกมิ
โส วรํ วรํ มิคสงฺฆํ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา
ตเมว อาสยํ อชฺฌุเปสิ ฯ ตสฺเสว โข อาวุโส ปาฏิกปุตฺต สีหสฺส
มิครญฺโญ วิฆาสสํวทฺโธ ชรสิคาโล ทิตฺโต เจว พลวา จ ฯ
อถโข อาวุโส ตสฺส ชรสิคาลสฺส เอตทโหสิ โก จาหํ โก
สีโห มิคราชา ยนฺนูนาหํปิ อญฺญตรํ วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ
กปฺเปยฺยํ ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายณฺหสมยํ อาสยา นิกฺขเมยฺยํ
อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺเภยฺยํ วิชมฺภิตฺวา สมนฺตา จตุทฺทิสา
อนุวิโลเกยฺยํ สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ
นเทยฺยํ ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิตฺวา โคจราย ปกฺกเมยฺยํ โส
วรํ วรํ มิคสงฺฆํ วธิตฺวา มุทุมํสานิ มุทุมํสานิ ภกฺขยิตฺวา ตเมว
อาสยํ อชฺฌุเปยฺยนฺติ ฯ อถโข โส อาวุโส ชรสิคาโล อญฺญตรํ
วนสณฺฑํ นิสฺสาย อาสยํ กปฺเปสิ ตตฺราสยํ กปฺเปตฺวา สายณฺหสมยํ
อาสยา นิกฺขมิ อาสยา นิกฺขมิตฺวา วิชมฺภิ วิชมฺภิตฺวา
สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกสิ สมนฺตา จตุทฺทิสา อนุวิโลเกตฺวา
ติกฺขตฺตุํ สีหนาทํ นทิสฺสามีติ สิคาลกํ ๑ อนทิ เภรณฺฑกํเยว อนทิ
เก จ ฉเว สิคาเล เก ปน สีหนาเทติ ฯ เอวเมว โข ตฺวํ อาวุโส
ปาฏิกปุตฺต สุคตาปทาเนสุ ชิวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน
#๑ โป. ม. สิงฺคาลกํเยว ฯ
ตถาคเต อรหนฺเต สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ เก
จ ฉเว ปาฏิกปุตฺเต กา จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ
อาสาทนาติ ฯ ยโต โข ภคฺคว ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ
โอปมฺเมน เนว อสกฺขิ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ ฯ
อถ นํ เอตทโวจ
สีโหติ อตฺตาน สเมกฺขิยาน
อมญฺญิ โกตฺถุ มิคราชาหมสฺมิ
ตเมว ๑ โส สิคาลกํ อนทิ
เก จ ฉเว สิคาเล เก ปน สีหนาเทติ ฯ

[๑๐] เอวเมว โข ตฺวํ อาวุโส ปาฏิกปุตฺต สุคตาปทาเนสุ
ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต
สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ เก จ ฉเว ปาฏิกปุตฺเต กา
จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนาติ ฯ ยโต
โข ภคฺคว ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว
อสกฺขิ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ ฯ อถ นํ
เอตทโวจ
สุญฺญํ อนุปกมินํ ๒ อตฺตานํ
วิฆาเส สเมกฺขิย
ยาวตฺตานํ น ปสฺสติ โกตฺถุ
ตาว พฺยคฺโฆติ มญฺญติ
#๑ ม. ยุ. ตเถว ฯ ๒ ม. ยุ. อญฺญํ อนุจงฺกมนํ ฯ
ตเมว โส สิคาลกํ อนทิ
เก จ ฉเว สิคาเล เก ปน สีหนาเทติ ฯ

[๑๑] เอวเมว โข ตฺวํ อาวุโส ปาฏิกปุตฺต สุคตาปทาเนสุ
ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต
สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ เก จ ฉเว ปาฏิกปุตฺเต กา
จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนาติ ฯ ยโต
โข ภคฺคว ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว
อสกฺขิ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ ฯ อถ นํ
เอตทโวจ
ภุตฺวาน เภเก ๑ ขลมูสิกาโย
กฏสีสุ ขิตฺตานิ จ กูณปานิ
มหาวเน สุญฺญวเน วิวฑฺโฒ
อมญฺญิ โกตฺถุ มิคราชาหมสฺมิ
ตเถว โส สิคาลกํ อนทิ
เก จ ฉเว สิคาเล เก ปน สีหนาเทติ ฯ

[๑๒] เอวเมว โข ตฺวํ อาวุโส ปาฏิกปุตฺต สุคตาปทาเนสุ
ชีวมาโน สุคตาติริตฺตานิ ภุญฺชมาโน ตถาคเต อรหนฺเต
สมฺมาสมฺพุทฺเธ อาสาเทตพฺพํ มญฺญสิ เก จ ฉเว ปาฏิกปุตฺเต กา
จ ตถาคตานํ อรหนฺตานํ สมฺมาสมฺพุทฺธานํ อาสาทนาติ ฯ ยโต
โข ภคฺคว ชาลิโย ทารุปตฺติกนฺเตวาสี อิมินาปิ โอปมฺเมน เนว
#๑ โป. ภิงฺเค ฯ
อสกฺขิ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ ตมฺหา อาสนา จาเวตุํ ฯ อถ ตํ
ปริสํ อาคนฺตฺวา เอวมาโรเจสิ ปราภูตรูโป โภ อเจโล
ปาฏิกปุตฺโต อายามิ อาวุโส อายามิ อาวุโสติ วตฺวา ตตฺเถว สํสปฺปติ
น สกฺโกติ อาสนาปิ วุฏฺฐาตุนฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต อหํ ภคฺคว ตํ
ปริสํ เอตทโวจํ อภพฺโพ โข อาวุโส อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ
วาจํ อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา
มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ สเจปิสฺส เอวมสฺส อหนฺตํ วาจํ
อปฺปหาย ตํ จิตฺตํ อปฺปหาย ตํ ทิฏฺฐึ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวา สมณสฺส
โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ คจฺเฉยฺยนฺติ มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ
สเจปายสฺมนฺตานํ ลิจฺฉวีนํ เอวมสฺส มยํ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ ยาหิ ๑
วรตฺตาหิ พนฺธิตฺวา โคยุตฺเตหิ อาวิญฺเชยฺยามาติ ตา วรตฺตา
ฉิชฺเชรุํ ปาฏิกปุตฺโต วา อภพฺโพ ปน อเจโล ปาฏิกปุตฺโต ตํ
วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ มม สมฺมุขีภาวํ อาคนฺตุํ สเจปิสฺส เอวมสฺส
อหนฺตํ วาจํ อปฺปหาย ฯเปฯ สมณสฺส โคตมสฺส สมฺมุขีภาวํ
คจฺเฉยฺยนฺติ มุทฺธาปิ ตสฺส วิปเตยฺยาติ ฯ อถขฺวาหํ ภคฺคว ตํ
ปริสํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสึ สมาทเปสึ สมุตฺเตเชสึ สมฺปหํเสสึ
ตํ ปริสํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา
สมฺปหํเสตฺวา มหาพนฺธนา โมกฺขํ กริตฺวา จตุราสีติปาณสหสฺสานิ
มหาวิทุคฺคา อุทฺธริตฺวา เตโชธาตุํ สมาปชฺชิตฺวา สตฺตตาลํ เวหาสํ
อพฺภุคฺคนฺตฺวา อญฺญํ สตฺตตาลํปิ อคฺคึ ๒ อภินิมฺมินิตฺวา ชลิตฺวา
#๑ ม. ย. อยํ น ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. ยุ. อจฺจึ ฯ
ธูมายิตฺวา ๑ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ ปจฺจุฏฺฐาสึ ฯ อถโข ภคฺคว
สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อหํ
ภคฺคว สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ เอตทโวจํ ตํ กึ มญฺญสิ สุนกฺขตฺต
ยเถว เต อหํ อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ อารพฺภ พฺยากาสึ ตเถว ตํ
วิปากํ โน ๒ อญฺญถาติ ฯ ยเถว เม ภนฺเต ภควา อเจลํ ปาฏิกปุตฺตํ
อารพฺภ พฺยากาสิ ตเถว ตํ วิปากํ โน อญฺญถาติ ฯ ตํ กึ
มญฺญสิ สุนกฺขตฺต ยทิ เอวํ สนฺเต กตํ วา โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา
อิทฺธิปาฏิหาริยํ อกตํ วาติ ฯ อทฺธา โข ภนฺเต เอวํ สนฺเต
กตํ โหติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ โน อกตนฺติ ฯ เอวํปิ
โข มํ ตฺวํ โมฆปุริส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรนฺตํ
เอวํ วเทสิ น หิ ปน เม ภนฺเต ภควา อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา
อิทฺธิปาฏิหาริยํ กโรตีติ ฯ ปสฺส โมฆปุริส ยาวญฺจ เต อิทํ
อปรทฺธนฺติ ฯ เอวํปิ โข ภคฺคว สุนกฺขตฺโต ลิจฺฉวิปุตฺโต มยา
วุจฺจมาโน อปกฺกเมว อิมสฺมา ธมฺมวินยา ยถา ตํ อาปายิโก
เนรยิโก ฯ

[๑๓] อคฺคญฺญญฺจาหํ ภคฺคว ปชานามิ [๓] ตโต อุตฺตริตรํ
ปชานามิ ตญฺจ ปชานนํ น ปรามสามิ อปรามสโต ว ๔ เม
ปจฺจตฺตํเยว นิพฺพุติ วิทิตา ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ
#๑ สี. ธูปายิตฺวา ฯ ๒ โป. ม. โนสทฺโท นตฺถิ ฯ ๓ ม. ยุ. ตญฺจ ปชานามิ ฯ
#๔ ม. จ ฯ
อาปชฺชติ ฯ สนฺติ ภคฺคว เอเก สมณพฺราหฺมณา อิสฺสรกุตฺตํ
พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา
เอวํ วทามิ สจฺจํ กิร ตุเมฺห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ
อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถาติ ฯ เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา
อามาติ ๑ ปฏิชานนฺติ ตฺยาหํ เอวํ วทามิ กถํวิหิตกํ ปน ตุเมฺห
อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ
ปญฺญเปถาติ ฯ เต มยา ปุฏฺฐา น สํปายนฺติ อสํปายนฺตา มมญฺเญว
ปฏิปุจฺฉนฺติ เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ โหติ โข โส อาวุโส
สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก
สํวฏฺฏติ สํวฏฺฏมาเน โลเก เยภุยฺเยน สตฺตา อาภสฺสรสํวตฺตนิกา
โหนฺติ เต ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา อนฺตลิกฺขจรา
สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ ฯ โหติ โข โส อาวุโส
สมโย ยํ กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยน อยํ โลโก
วิวฏฺฏติ วิวฏฺฏมาเน โลเก สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ ปาตุภวติ อถ ๒
อญฺญตโร สตฺโต อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา วา อาภสฺสรกายา
จวิตฺวา สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชติ โส ตตฺถ โหติ มโนมโย
ปีติภกฺโข สยํปโภ อนฺตลิกฺขจโร สุภฏฺฐายี จิรํ ทีฆมทฺธานํ
ติฏฺฐติ ตสฺส ตตฺถ เอกกสฺส ทีฆรตฺตํ นิวุสิตตฺตา อนภิรติ
ปริตสฺสนา อุปฺปชฺชติ อโห วต อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ
อาคจฺเฉยฺยุนฺติ ฯ อถโข อญฺเญปิ สตฺตา อายุกฺขยา วา ปุญฺญกฺขยา
#๑ ม. ยุ. อาโมติ ฯ ๒ ม. ยุ. อถ โย ฯ
วา อาภสฺสรกายา จวิตฺวา สุญฺญํ พฺรหฺมวิมานํ อุปปชฺชนฺติ ตสฺส
สตฺตสฺส สหพฺยตํ เตปิ ตตฺถ โหนฺติ มโนมยา ปีติภกฺขา สยํปภา
อนฺตลิกฺขจรา สุภฏฺฐายิโน จิรํ ทีฆมทฺธานํ ติฏฺฐนฺติ ฯ ตตฺราวุโส
โย โส สตฺโต ปฐมํ อุปปนฺโน ตสฺส เอวํ โหติ อหมสฺมิ พฺรหฺมา
มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺติ อิสฺสโร กตฺตา
นิมฺมิตา เสฏฺโฐ สชฺชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ มยา อิเม สตฺตา
นิมฺมิตา ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ มมญฺหิ ปุพฺเพ เอตทโหสิ อโห วต
อญฺเญปิ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคจฺเฉยฺยุนฺติ อิติ มมญฺจ มโนปณิธิ
อิเม จ สตฺตา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ ฯ เยปิ เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา
เตสํปิ เอวํ โหติ อยํ โข ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู
อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺติ อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมิตา เสฏฺโฐ
สชฺชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ อิมินา มยํ โภตา พฺรหฺมุนา
นิมฺมิตา ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ อิมญฺหิ มยํ อทฺทสาม [๑] ปฐมํ อุปปนฺนํ
มยํ ปนมฺหา ปจฺฉา อุปปนฺนาติ ฯ ตตฺราวุโส โย โส สตฺโต ปฐมํ
อุปปนฺโน โส ทีฆายุกตโร จ โหติ วณฺณวนฺตตโร จ มเหสกฺขตโร
จ ฯ เย ปน เต สตฺตา ปจฺฉา อุปปนฺนา เต อปฺปายุกตรา จ
โหนฺติ ทุพฺพณฺณตรา จ อปฺเปสกฺขตรา จ ฯ ฐานํ โข ปเนตํ
อาวุโส วิชฺชติ ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา
อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ
ปพฺพชติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย
#ม. ยุ. อิธ ฯ
ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย
ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ
อนุสฺสรติ ตโต ปรํ นานุสฺสรติ ฯ โส เอวมาห โย โข โส
ภวํ พฺรหฺมา มหาพฺรหฺมา อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺติ
อิสฺสโร กตฺตา นิมฺมิตา เสฏฺโฐ สชฺชิตา วสี ปิตา ภูตภพฺยานํ ฯ
เยน มยํ โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา โส นิจฺโจ ธุโว สสฺสโต
ทีฆายุโก ๑ อวิปริณามธมฺโม สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสติ ฯ เย ปน มยํ
อหุมฺหา เตน โภตา พฺรหฺมุนา นิมฺมิตา เต มยํ อนิจฺจา อธุวา
อสสฺสตา ๒ อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ ฯ เอวํวิหิตกํ
โภ ๓ ตุเมฺห อายสฺมนฺโต อิสฺสรกุตฺตํ พฺรหฺมกุตฺตํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ
ปญฺญเปถาติ ฯ เต เอวมาหํสุ เอวํ โข โน อาวุโส โคตม
สุตํ ยเถวายสฺมา โคตโม อาหาติ ฯ อคฺคญฺญญฺจาหํ ภคฺคว
ปชานามิ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ ฯ

[๑๔] สนฺติ ภคฺคว เอเก สมณพฺราหฺมณา ขิฑฺฑาปโทสิกํ
อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ
สจฺจํ กิร ตุเมฺห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ
ปญฺญเปถาติ ฯ เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา อามาติ ปฏิชานนฺติ
ตฺยาหํ เอวํ วทามิ กถํวิหิตกํ ปน ตุเมฺห อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ
อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถาติ ฯ เต มยา ปุฏฺฐา
น สํปายนฺติ อสํปายนฺตา มมํเยว ปฏิปุจฺฉนฺติ เตสาหํ ปุฏฺโฐ
#๑-๒ ม. ยุ. อยํ น ทิสฺสติ ฯ ๓ ม. ยุ. โน ฯ
พฺยากโรมิ สนฺตาวุโส ขิฑฺฑาปโทสิกา นาม เทวา เต อติเวลํ
หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหรนฺติ เตสํ อติเวลํ
หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ สติยา สมฺโมสาย เต
เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ ฯ ฐานํ โข ปเนตํ อาวุโส วิชฺชติ
ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ
อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน อาตปฺปมนฺวาย ปธานมนฺวาย อนุโยคมนฺวาย
อปฺปมาทมนฺวาย สมฺมามนสิการมนฺวาย ตถารูปํ เจโตสมาธึ
ผุสติ ยถาสมาหิเต จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ ตโต ปรํ
นานุสฺสรติ ฯ โส เอวมาห เย โข เต โภนฺโต เทวา น
ขิฑฺฑาปโทสิกา เต น อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา
วิหรนฺติ เตสํ นาติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ
สติ น สมฺมุสฺสติ สติยา อสมฺโมสาย ๑ เต เทวา ตมฺหา กายา น
จวนฺติ นิจฺจา ธุวา สสฺสตา ทีฆายุกา อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ
ตเถว ฐสฺสนฺติ ฯ เย ปน มยํ อหุมฺหา ขิฑฺฑาปโทสิกา เต มยํ
อติเวลํ หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนา วิหริมฺหา เตสนฺโน อติเวลํ
หสฺสขิฑฺฑารติธมฺมสมาปนฺนานํ วิหรตํ สติ สมฺมุสฺสติ สติยา
สมฺโมสาย เต ๒ มยํ ตมฺหา กายา จุตา อนิจฺจา อธุวา อสสฺสตา
อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ ฯ เอวํวิหิตกํ ปน ๓ ตุเมฺห
อายสฺมนฺโต ขิฑฺฑาปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถาติ ฯ
#๑ ม. ยุ. อสมฺโมสา ฯ ๒ สี. ยุ. เอว ฯ ๓ ม. โน ฯ ยุ. โภ ฯ
เต เอวมาหํสุ เอวํ โข โน อาวุโส โคตม สุตํ ยเถวายสฺมา
โคตโม อาหาติ ฯ อคฺคญฺญญฺจาหํ ภคฺคว ปชานามิ ฯเปฯ
ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ ฯ

[๑๕] สนฺติ ภคฺคว เอเก สมณพฺราหฺมณา มโนปโทสิกํ อาจริยกํ
อคฺคญฺญํ ปญฺญเปนฺติ ตฺยาหํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวํ วทามิ สจฺจํ
กิร ตุเมฺห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ
ปญฺญเปถาติ ฯ เต จ เม เอวํ ปุฏฺฐา อามาติ ปฏิชานนฺติ ตฺยาหํ
เอวํ วทามิ กถํวิหิตกํ ปน ตุเมฺห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ
อาจริยกํ อคฺคญฺญํ ปญฺญเปถาติ ฯ เต มยา ปุฏฺฐา น สํปายนฺติ
อสํปายนฺตา มมํเยว ปฏิปุจฺฉนฺติ เตสาหํ ปุฏฺโฐ พฺยากโรมิ
สนฺตาวุโส มโนปโทสิกา นาม เทวา เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ
อุปนิชฺฌายนฺติ เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ
จิตฺตานิ ปโทเสนฺติ เต อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา
กิลนฺตกายา กิลนฺตจิตฺตา เต เทวา ตมฺหา กายา จวนฺติ ฯ ฐานํ
โข ปเนตํ อาวุโส วิชฺชติ ยํ อญฺญตโร สตฺโต ตมฺหา กายา
จวิตฺวา อิตฺถตฺตํ อาคจฺฉติ อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพชติ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต สมาโน
อาตปฺปมนฺวาย ฯเปฯ ตถารูปํ เจโตสมาธึ ผุสติ ยถาสมาหิเต
จิตฺเต ตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ ตโต ปรํ นานุสฺสรติ ฯ โส
เอวมาห เย โข เต โภนฺโต เทวา น มโนปโทสิกา เต
อติเวลํ อญฺญมญฺญํ น อุปนิชฺฌายนฺติ เต อติเวลํ อญฺญมญฺญํ
น อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ น ปโทเสนฺติ เต
อญฺญมญฺญํ อปทุฏฺฐจิตฺตา อกิลนฺตกายา อกิลนฺตจิตฺตา เต
เทวา ๑ ตมฺหา กายา น จวนฺติ นิจฺจา ธุวา สสฺสตา ทีฆายุกา
อวิปริณามธมฺมา สสฺสติสมํ ตเถว ฐสฺสนฺติ ฯ เย ปน มยํ อหุมฺหา
มโนปโทสิกา เต มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายิมฺหา เต
มยํ อติเวลํ อญฺญมญฺญํ อุปนิชฺฌายนฺตา อญฺญมญฺญมฺหิ จิตฺตานิ
ปโทสิยิมฺหา ๒ เต มยํ อญฺญมญฺญํ ปทุฏฺฐจิตฺตา กิลนฺตกายา
กิลนฺตจิตฺตา เอวํ มยํ ๓ ตมฺหา กายา จุตา อนิจฺจา อธุวา
อสสฺสตา อปฺปายุกา จวนธมฺมา อิตฺถตฺตํ อาคตาติ ฯ เอวํวิหิตกํ
ปน ตุเมฺห อายสฺมนฺโต มโนปโทสิกํ อาจริยกํ อคฺคญฺญํ
ปญฺญเปถาติ ฯ เต เอวมาหํสุ เอวํ โข โน อาวุโส โคตม สุตํ
ยเถวายสฺมา โคตโม อาหาติ ฯ อคฺคญฺญญฺจาหํ ภคฺคว ปชานามิ
ฯเปฯ ยทภิชานํ ตถาคโต โน อนยํ อาปชฺชติ ฯ