[๕๘] เกนสฺสุ นิวุโต โลโกติ นิรยโลโก ติรจฺฉานโลโก
ปิตฺติวิสยโลโก ๓ มนุสฺสโลโก เทวโลโก ขนฺธโลโก ธาตุโลโก
อายตนโลโก อยํ โลโก ปโร โลโก พฺรหฺมโลโก สเทวโลโก ๔
อยํ วุจฺจติ โลโก ฯ อยํ โลโก เกน อาวุโต นิวุโต โอผุโฏ ๕
ปิหิโต ปฏิจฺฉนฺโน ปฏิกุชฺชิโตติ เกนสฺสุ นิวุโต โลโก ฯ

[๕๙] อิจฺจายสฺมา อชิโตติ อิจฺจาติ ปทสนฺธิ ปทสํสคฺโค
ปทปาริปูริ ๖ อกฺขรสมวาโย พฺยญฺชนสิลิฏฺฐตา ปทานุปุพฺพกเมตํ ๗
อิจฺจาติ ฯ อายสฺมาติ ปิยวจนํ ครุกวจนํ สคารวสปฺปติสฺสาธิวจนเมตํ
อายสฺมาติ ฯ อชิโตติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส นามํ สงฺขา
สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ
พฺยญฺชนํ อภิลาโปติ อิจฺจายสฺมา อชิโต ฯ

[๖๐] เกนสฺสุ นปฺปกาสตีติ เกน โลโก นปฺปกาสติ น ภาสติ
น ตปติ น วิโรจติ น สญฺญายติ ๘ น ปญฺญายตีติ เกนสฺสุ
#๑ ม. มาณวปุจฺฉานิทฺเทโส ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒ ม. ยุ. พฺรูสิ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
#๓ ม. สพฺพตฺถ เปตฺติวิสยโลโก ฯ ๔ ม เทวโลโก ฯ ๕ ม. โอวุโต ฯ
#๖ ม. ปทปาริปูรี ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๗ ม. ปทานุปพฺพตาเปตํ ฯ
#๘ ม. ญายติ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
นปฺปกาสติ ฯ

[๖๑] กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูหีติ กึ อสฺส ๑ โลกสฺส อภิเลปนํ ๒ ลคฺคนํ
พนฺธนํ อุปกฺกิเลโส ฯ เกน โลโก ลิตฺโต [๓] ปลิตฺโต ๔ กิลิฏฺโฐ
สงฺกิลิฏฺโฐ มกฺขิโต สํสฏฺโฐ ลคฺโค ลคฺคิโต ปลิพุทฺโธ พฺรูหิ
อาจิกฺขาหิ เทเสหิ ปญฺญเปหิ ปฏฺฐเปหิ วิวราหิ วิภชาหิ
อุตฺตานีกโรหิ ปกาเสหีติ กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูหิ ฯ

[๖๒] กึสุ ตสฺส มหพฺภยนฺติ กึ ตสฺส ๕ โลกสฺส [๖] มหพฺภยํ
ปีฬนํ ฆฏฺฏนํ อุปทฺทโว อุปสคฺโคติ กึสุ ตสฺส มหพฺภยํ ฯ
เตนาห โส พฺราหฺมโณ
เกนสฺสุ นิวุโต โลโก (อิจฺจายสฺมา อชิโต)
เกนสฺสุ นปฺปกาสติ
กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูหิ
กึสุ ตสฺส มหพฺภยนฺติ ฯ

[๖๓] อวิชฺชาย นิวุโต โลโก (อชิตาติ ภควา)
เววิจฺฉา (ปมาทา) นปฺปกาสติ
ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ
ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ ฯ

[๖๔] อวิชฺชาย นิวุโต โลโกติ อวิชฺชาติ ทุกฺเข อญาณํ
ทุกฺขสมุทเย อญาณํ ทุกฺขนิโรเธ อญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา
ปฏิปทาย อญาณํ ปุพฺพนฺเต อญาณํ อปรนฺเต อญาณํ
#๑ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ ม. เลปนํ ฯ ๓ ม. สํลิตฺโต ฯ ๔ ม. อุปลิตฺโต ฯ
#๕ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๖ ม. ภยํ ฯ
ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญาณํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ
อญาณํ ยํ เอวรูปํ อญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย
อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสงฺคาหนา อปริโยคาหนา
อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขนา อปจฺจกฺขกมฺมํ ๑ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ
อสมฺปชญฺญํ [๒] ปโมโห สมฺปโมโห ๓ [๔] อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค
อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาชาลํ ๕ โมโห อกุสลมูลํ อยํ
วุจฺจติ อวิชฺชา ฯ โลโกติ นิรยโลโก ติรจฺฉานโลโก ปิตฺติวิสยโลโก
มนุสฺสโลโก เทวโลโก ขนฺธโลโก ธาตุโลโก อายตนโลโก
อยํ โลโก ปโร โลโก พฺรหฺมโลโก สเทวโลโก อยํ วุจฺจติ
โลโก ฯ [๖] อิมาย อวิชฺชาย อาวุโต นิวุโต โอผุโฏ ปิหิโต
ปฏิจฺฉนฺโน ปฏิกุชฺชิโตติ อวิชฺชาย นิวุโต โลโก ฯ

[๖๕] อชิตาติ ภควา ตํ พฺราหฺมณํ นาเมน อาลปติ ฯ
ภควาติ คารวาธิวจนเมตํ ฯ อปิจ ภคฺคราโคติ ภควา ฯ
ภคฺคโทโสติ ภควา ฯ ภคฺคโมโหติ ภควา ฯ ภคฺคมาโนติ ภควา ฯ
ภคฺคทิฏฺฐีติ ภควา ฯ ภคฺคกณฺฏโกติ ภควา ฯ ภคฺคกิเลโสติ
ภควา ฯ ภชิ วิภชิ ปฏิวิภชิ ธมฺมรตนนฺติ ภควา ฯ ภวานํ
อนฺตกโรติ ภควา ฯ ภาวิตกาโยติ ภควา ฯ ภาวิตสีโลติ
ภาวิตจิตฺโตติ ภาวิตปญฺโญติ ๗ ภควา ฯ ภชิ วา ภควา
อรญฺญวนปตฺถานิ ปนฺตานิ เสนาสนานิ อปฺปสทฺทานิ อปฺปนิคฺโฆสานิ
วิชนวาตานิ มนุสฺสราหเสยฺยกานิ ๘ ปฏิสลฺลานสารูปานีติ ภควา ฯ
#๑ ม. อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจเวกฺขณกมฺมํ ฯ ๒ ม. โมโห ฯ ๓ ม. สมฺโมโห ฯ
#๔ ม. อวิชฺชา ฯ ๕ ม. อวิชฺชาลงฺคี ฯ ๖ ม. อยํ โลโก ฯ ๗ ม. ภาวิตกาโย, ภาวิตสีโล,
#ภาวิตจิตฺโต, ภาวิตปญฺโญติ ฯ ๘ ม. มนุสฺสราหสฺเสยฺยกานิ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
ภาคี วา ภควา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารานนฺติ
ภควา ฯ ภาคี วา ภควา อตฺถรสสฺส ธมฺมรสสฺส วิมุตฺติรสสฺส
อธิสีลสฺส อธิจิตฺตสฺส อธิปญฺญายาติ ภควา ฯ ภาคี
วา ภควา จตุนฺนํ ฌานานํ จตุนฺนํ อปฺปมญฺญานํ จตุนฺนํ
อรูปสมาปตฺตีนนฺติ ภควา ฯ ภาคี วา ภควา อฏฺฐนฺนํ วิโมกฺขานํ
อฏฺฐนฺนํ อภิภายตนานํ นวนฺนํ อนปุพฺพวิหารสมาปตฺตีนนฺติ ๑ ภควา ฯ
ภาคี วา ภควา ทสนฺนํ สญฺญาภาวนานํ ทสนฺนํ กสิณสมาปตฺตีนํ
อนาปานสฺสติสมาธิสฺส อสุภสมาปตฺติยาติ ภควา ฯ ภาคี วา
ภควา จตุนฺนํ สติปฏฺฐานานํ จตุนฺนํ สมฺมปฺปธานานํ จตุนฺนํ
อิทฺธิปาทานํ ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ ปญฺจนฺนํ พลานํ สตฺตนฺนํ
โพชฺฌงฺคานํ อริยสฺส อฏฺฐงฺคิกสฺส มคฺคสฺสาติ ภควา ฯ ภาคี
วา ภควา ทสนฺนํ ตถาคตพลานํ จตุนฺนํ เวสารชฺชานํ จตุนฺนํ
ปฏิสมฺภิทานํ ฉนฺนํ อภิญฺญานํ ฉนฺนํ พุทฺธธมฺมานนฺติ ภควา ฯ
ภควาติ เนตํ นามํ มาตรา กตํ น ปิตรา กตํ น ภาตรา กตํ
น ภคินิยา กตํ น มิตฺตามจฺเจหิ กตํ น ญาติสาโลหิเตหิ กตํ
น สมณพฺราหฺมเณหิ กตํ น เทวตาหิ กตํ วิโมกฺขนฺติกเมตํ
พุทฺธานํ ภควนฺตานํ โพธิยา มูเล สห สพฺพญฺญุตญาณสฺส
ปฏิลาภา สจฺฉิกา ปญฺญตฺติ ยทิทํ ภควาติ อชิตาติ ภควา ฯ

[๖๖] เววิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตีติ เววิจฺฉํ วุจฺจนฺติ
ปญฺจ มจฺฉริยานิ อาวาสมจฺฉริยํ กุลมจฺฉริยํ ลาภมจฺฉริยํ
#๑ ม. อนุปุพฺพสมาปตฺตีนนฺติ ฯ
วณฺณมจฺฉริยํ ธมฺมมจฺฉริยํ ยํ เอวรูปํ มจฺฉริยํ ๑ มจฺฉรายนา
มจฺฉรายิตตฺตํ เววิจฺฉํ กทริยํ กฏุกญฺจกตา ๒ อคฺคหิตตฺตํ จิตฺตสฺส อิทํ
วุจฺจติ มจฺฉริยํ ฯ อปิจ ขนฺธมจฺฉริยํปิ มจฺฉริยํ ธาตุมจฺฉริยํปิ
มจฺฉริยํ อายตนมจฺฉริยํปิ มจฺฉริยํ คาโห วุจฺจติ มจฺฉริยํ ฯ
ปมาโท วตฺตพฺโพ กายทุจฺจริเต วา วจีทุจฺจริเต วา มโนทุจฺจริเต
วา ปญฺจสุ วา กามคุเณสุ จิตฺตสฺส โวสฺสคฺโค โวสฺสคฺคานุปฺปทานํ ๓
กุสลานํ วา ธมฺมานํ ภาวนาย อสกฺกจฺจกิริยตา
อสาตจฺจกิริยตา อนฏฺฐิตตา ๔ โอลีนวุตฺติตา นิกฺขิตฺตจฺฉนฺทตา นิกฺขิตฺตธุรตา
อนาเสวนา อภาวนา อพหุลีกมฺมํ อนธิฏฺฐานํ อนนุโยโค
ปมาโท โย เอวรูโป ปมาโท ปมชฺชนา ปมชฺชิตตฺตํ อยํ วุจฺจติ
ปมาโท ฯ เววิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสตีติ อิมินา มจฺฉริเยน อิมินา
ปมาเทน โลโก นปฺปกาสติ น ภาสติ น ตปติ น วิโรจติ น
สญฺญายติ น ปญฺญายตีติ เววิจฺฉา ปมาทา นปฺปกาสติ ฯ

[๖๗] ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมีติ ชปฺปา วุจฺจติ ตณฺหา โย
ราโค สาราโค อนุนโย อนุโรโธ นนฺทิ ๕ นนฺทิราโค จิตฺตสฺส
สาราโค อิจฺฉา มุจฺฉา อชฺโฌสานํ เคโธ ปลิเคโธ สงฺโค
ปงฺโก เอชา มายา ชนิกา สญฺชนนี สิพฺพินี ชาลินี สริตา
วิสตฺติกา โสตฺตํ วิสตา ๖ อายูหนี ทุติยา ปณิธิ ภวเนตฺติ วนํ
วนโถ สนฺถโว สิเนโห อเปกฺขา ปฏิพทฺธา ๗ อาสา อาสึสนา ๘
อาสึสิตตฺตํ รูปาสา สทฺทาสา คนฺธาสา รสาสา โผฏฺฐพฺพาสา
#๑ ม. มจฺเฉรํ ฯ ๒ ม. กฏุกญฺจุกตา ฯ ๓ ม. โวสคฺโค โวสคฺคานุปฺปทานํ ฯ
#๔ ม. อนฏฺฐิตกิริยตา ฯ ๕ ม. นนฺที ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๖ ม. สุตฺตํ วิสฏา ฯ
#๗ ม. ปฏิพนฺธุ ฯ ๘ ม. สพฺพตฺถ อาสีส … ฯ
ลาภาสา ธนาสา ปุตฺตาสา ชีวิตาสา ชปฺปา ปชปฺปา อภิชปฺปา
ชปฺปนา ชปฺปิตตฺตํ โลลุปฺปา ๑ โลลุปฺปายนา โลลุปฺปายิตตฺตํ
ปุจฺฉญฺจิกตา ๒ สาธุกมฺยตา อธมฺมราโค วิสมโลโภ นิกนฺติ
นิกามนา ปตฺถนา ปิหนา สมฺปตฺถนา กามตณฺหา ภวตณฺหา
วิภวตณฺหา รูปตณฺหา อรูปตณฺหา นิโรธตณฺหา รูปตณฺหา
สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา
โอโฆ โยโค คนฺโถ อุปาทานํ อาวรณํ นีวรณํ ฉทนํ พนฺธนํ
อุปกฺกิเลโส อนุสโย ปริยุฏฺฐานํ ลตา เววิจฺฉํ ทุกฺขมูลํ ทุกฺขนิทานํ
ทุกฺขปฺปภโว มารปาโส มารพฬิสํ [๓] มารวิสโย [๔] มารโคจโร
มารพนฺธนํ ตณฺหานที ตณฺหาชาลํ ตณฺหาคทฺทลํ ๕ ตณฺหาสมุทฺโท
อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ อยํ วุจฺจติ ชปฺปา ฯ โลกสฺส เลปนํ
ลคฺคนํ พนฺธนํ อุปกฺกิเลโส อิมาย ชปฺปาย โลโก ลิตฺโต [๖] ปลิตฺโต ๗
กิลิฏฺโฐ สงฺกิลิฏฺโฐ มกฺขิโต สํสฏฺโฐ ลคฺโค ลคฺคิโต ปลิพุทฺโธ ฯ
พฺรูมิ อาจิกฺขามิ เทเสมิ ปญฺญเปมิ ปฏฺฐเปมิ วิวรามิ วิภชามิ
อุตฺตานีกโรมิ ปกาเสมีติ ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ ฯ