[๙๓๖] อถาปรานิ อภิสมฺภเวยฺยุํ ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสีติ
อถาปรานิปิ อตฺถิ อภิสมฺโภตพฺพานิ อภิภวิตพฺพานิ อชฺโฌตฺถริตพฺพานิ
ปริยาทิยิตพฺพานิ มทฺทิตพฺพานิ ฯ ปริสฺสยาติ เทฺว ปริสฺสยา
ปากฏปริสฺสยา จ ปฏิจฺฉนฺนปริสฺสยา จ ฯเปฯ เอวมฺปิ ตตฺราสยาติ
ปริสฺสยา ฯ กุสลานุเอสีติ สมฺมาปฏิปทํ อนุโลมปฏิปทํ อปจฺจนีกปฏิปทํ
อนฺวตฺถปฏิปทํ ฯเปฯ อริยํ อฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ นิพฺพานญฺจ
นิพฺพานคามินิญฺจ ปฏิปทํ เอสนฺเตน คเวสนฺเตน ปริเยสนฺเตน
ปริสฺสยา อภิสมฺโภตพฺพา อภิภวิตพฺพา อชฺโฌตฺถริตพฺพา ปริยาทิยิตพฺพา
มทฺทิตพฺพาติ อถาปรานิ อภิสมฺภเวยฺยุํ ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสี ฯ
เตนาห ภควา
#๑ ยุ. ตํ ฯ
ปรธมฺมิกานํปิ น สนฺตเสยฺย
ทิสฺวาปิ เตสํ พหุเภรวานิ
อถาปรานิ อภิสมฺภเวยฺยุํ
ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสีติ ฯ

[๙๓๗] อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโฐ
สีตํ อถุณฺหํ อธิวาสเยยฺย
โส เตหิ ผุฏฺโฐ พหุธา อโนโก
วิริยปรกฺกมํ ทฬฺหํ กเรยฺย ฯ

[๙๓๘] อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโฐติ อาตงฺกผสฺโส วุจฺจติ
โรคผสฺโส ฯ โรคผสฺเสน ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต
อสฺส จกฺขุโรเคน ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต อสฺส
โสตโรเคน ฆานโรเคน ชิวฺหาโรเคน กายโรเคน ฯเปฯ
ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺเสน ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต
สมนฺนาคโต อสฺส ฯ ขุทา วุจฺจติ ฉาตโก ฯ ฉาตเกน ผุฏฺโฐ ปเรโต
สโมหิโต สมนฺนาคโต อสฺสาติ อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโฐ ฯ

[๙๓๙] สีตํ อถุณฺหํ อธิวาสเยยฺยาติ สีตนฺติ ทฺวีหิ การเณหิ
สีตํ โหติ อพฺภนฺตรธาตุสงฺโกปวเสน ๑ วา สีตํ โหติ พหิทฺธา
อุตุวเสน วา สีตํ โหติ ฯ อุณฺหนฺติ ทฺวีหิ การเณหิ อุณฺหํ
โหติ อพฺภนฺตรธาตุสงฺโกปวเสน ๒ วา อุณฺหํ โหติ พหิทฺธา
อุตุวเสน วา อุณฺหํ โหติ ฯ สีตํ อุณฺหํ อธิวาสเยยฺยาติ ขโม
#๑-๒ ม. อพฺภนฺตรธาตุปฺปโกปวเสน ฯ
อสฺส สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ
ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ
สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ ติปฺปานํ ๑ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ
อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสิกชาติโก ๒ อสฺสาติ สีตํ อถุณฺหํ
อธิวาสเยยฺย ฯ

[๙๔๐] โส เตหิ ผุฏฺโฐ พหุธา อโนโกติ โส เตหีติ
อาตงฺกผสฺเสน จ ขุทาย จ สีเตน จ อุเณฺหน จ ผุฏฺโฐ ปเรโต
สโมหิโต สมนฺนาคโต อสฺสาติ โส เตหิ ผุฏฺโฐ ฯ พหุธาติ
อเนกวิเธหิ อากาเรหิ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต อสฺสาติ
โส เตหิ ผุฏฺโฐ พหุธา ฯ อโนโกติ อภิสงฺขารสหคตวิญฺญาณสฺส
โอกาสํ น กโรตีติปิ อโนโก ฯ อถวา กายทุจฺจริตสฺส
วจีทุจฺจริตสฺส มโนทุจฺจริตสฺส โอกาสํ น กโรตีติปิ อโนโกติ
โส เตหิ ผุฏฺโฐ พหุธา อโนโก ฯ

[๙๔๑] วิริยปรกฺกมํ ทฬฺหํ กเรยฺยาติ วิริยปรกฺกโม วุจฺจติ
โย เจตสิโก วิริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม
อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี อปฺปฏิวานี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา
อนิกฺขิตฺตจฺฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วิริยํ วิริยินฺทฺริยํ
วิริยพลํ สมฺมาวายาโม ฯ วิริยปรกฺกมํ ทฬฺหํ กเรยฺย [๓]
ทฬฺหสมาทาโน อสฺส อวฏฺฐิตสมาทาโนติ วิริยปรกฺกมํ ทฬฺหํ
กเรยฺย ฯ เตนาห ภควา
#๑ ม. ติพุพานํ ฯ ๒ โป. ม. อธิวาสกชาติโก ฯ ๓ ม. กเรยฺยาติ วิริยํ ปรกฺกมํ
#ทฬฺหํ กเรยฺย ถิรํ กเรยฺย ฯ
อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโฐ
สีตํ อถุณฺหํ อธิวาสเยยฺย
โส เตหิ ผุฏฺโฐ พหุธา อโนโก
วิริยปรกฺกมํ ทฬฺหํ กเรยฺยาติ ฯ

[๙๔๒] เถยฺยํ น ๑ กเรยฺย น มุสา ภเณยฺย
เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานิ
ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺญา
กณฺหสฺส ปกฺโขติ วิโนทเยยฺย ฯ

[๙๔๓] เถยฺยํ น กเรยฺย ๒ น มุสา ภเณยฺยาติ เถยฺยํ น
กเรยฺยาติ อิธ ภิกฺขุ อทินฺนํ ๓ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต อสฺส
ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหเรยฺยาติ
เถยฺยํ น กเรยฺย ฯ น มุสา ภเณยฺยาติ อิธ ภิกฺขุ มุสาวาทํ
ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต อสฺส สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต
ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺสาติ เถยฺยํ น กเรยฺย น มุสา
ภเณยฺย ฯ

[๙๔๔] เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานีติ เมตฺตาติ ยา สตฺเตสุ
เมตฺติ เมตฺตายนา เมตฺตายิตตฺตํ อนุทา ๔ อนุทายนา อนุทายิตตฺตํ
หิเตสิตา อนุกมฺปา อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโฌ ๕ อโทโส กุสลมูลํ ฯ
ตสาติ เยสํ ตสิณา ๖ ตณฺหา อปฺปหีนา เยสญฺจ ภยเภรวา
อปฺปหีนา ฯ กึการณา วุจฺจนฺติ ตสา ฯ เต ตสนฺติ อุตฺตสนฺติ
#๑-๒ ม. น กาเร ฯ ๓ โป. ม. อทินฺนาทานํ ฯ ๔ ม. อนุทยา อนุทยนา อนุทยิตตฺตํ ฯ
#๕ ม. อพฺยาปชฺโช ฯ ๖ ม. ตสิตา ฯ
ปริตฺตสนฺติ ภายนฺติ สนฺตาสํ อาปชฺชนฺติ ตํการณา วุจฺจนฺติ
ตสา ฯ ถาวราติ เยสํ ตสิณา ตณฺหา ปหีนา เยสญฺจ ภยเภรวา
ปหีนา ฯ กึการณา วุจฺจนฺติ ถาวรา ฯ เต น ตสนฺติ น อุตฺตสนฺติ
น ปริตฺตสนฺติ น ภายนฺติ น สนฺตาสํ อาปชฺชนฺติ ตํการณา
วุจฺจนฺติ ถาวรา ฯ เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานีติ ตเส จ ถาวเร
จ เมตฺตาย ผสฺเสยฺย ผเรยฺย เมตฺตาสหคเตน เจตสา วิปุเลน ๑
มหคฺคเตน อปฺปมาเณน อเวเรน อพฺยาปชฺเฌน ผริตฺวา วิหเรยฺยาติ
เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานิ ฯ

[๙๔๕] ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺญาติ ยทาติ ยทา ฯ มนโสติ
ยํ จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ
วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชา มโนวิญฺญาณธาตุ ฯ กายทุจฺจริเตน
จิตฺตํ อาวิลํ โหติ ลุฬิตํ เอริตํ ฆฏฺฏิตํ จลิตํ ภนฺตํ อวูปสนฺตํ
วจีทุจฺจริเตน มโนทุจฺจริเตน ราเคน โทเสน โมเหน โกเธน
อุปนาเหน มกฺเขน ปฬาเสน อิสฺสาย มจฺฉริเยน มายาย
สาเฐยฺเยน ถมฺเภน สารมฺเภน มาเนน อติมาเนน มเทน
ปมาเทน สพฺพกิเลเสหิ สพฺพทุจฺจริเตหิ สพฺพทรเถหิ สพฺพปริฬาเหหิ
สพฺพสนฺตาเปหิ สพฺพากุสลาภิสงฺขาเรหิ จิตฺตํ อาวิลํ โหติ ลุฬิตํ
เอริตํ ฆฏฺฏิตํ จลิตํ ภนฺตํ อวูปสนฺตํ ฯ ยทาวิลตฺตํ มนโส
วิชญฺญาติ จิตฺตสฺส อาวิลภาวํ ชาเนยฺย อาชาเนยฺย วิชาเนยฺย
ปฏิวิชาเนยฺย ปฏิวิชฺเฌยฺยาติ ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺญา ฯ
#๑ ยุ. วิปุลฺเลน ฯ