[๘๔๖] ส เว วิทฺธา ๑ ส เวทคู ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต
สมฺมา โส โลเก อิริยาโน นปฺปิเหตีธ กสฺสจิ ฯ

[๘๔๗] ส เว วิทฺธา ส เวทคูติ วิทฺธาติ วิทฺธา วิชฺชาคโต
ญาณี พุทฺธิมา วิภาวี เมธาวี ฯ เวทคูติ เวโท วุจฺจติ ๒ จตูสุ
มคฺเคสุ ญาณํ ฯเปฯ สพฺพเวทนาสุ วีตราโค สพฺพเวทมติจฺจ
เวทคู โสติ ส เว วิทฺธา ส เวทคู ฯ

[๘๔๘] ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโตติ [๓] ญตฺวา ชานิตฺวา ตุลยิตฺวา
ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวา สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ
ญตฺวา ชานิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา วิภูตํ กตฺวา
สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขาติ ฯเปฯ ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพนฺตํ
นิโรธธมฺมนฺติ ญตฺวา ชานิตฺวา ตุลยิตฺวา ตีรยิตฺวา วิภาวยิตฺวา
วิภูตํ กตฺวา ฯ อนิสฺสิโตติ เทฺว นิสฺสยา ตณฺหานิสฺสโย จ
ทิฏฺฐินิสฺสโย จ ฯเปฯ อยํ ตณฺหานิสฺสโย ฯเปฯ อยํ ทิฏฺฐินิสฺสโย ฯ
ตณฺหานิสฺสยํ ปหาย ทิฏฺฐินิสฺสยํ ปฏินิสฺสชฺชิตฺวา จกฺขุํ
อนิสฺสิโต โสตํ อนิสฺสิโต ฆานํ อนิสฺสิโต ฯเปฯ ทิฏฺฐสุตมุตวิญฺญาตพฺเพ
ธมฺเม อนิสฺสิโต อนลฺลีโน อนุปคโต อนชฺโฌสิโต
อนธิมุตฺโต นิกฺขนฺโต นิสฺสฏฺโฐ วิปฺปมุตฺโต วิสญฺญุตฺโต วิมริยาทิกเตน
เจตสา วิหรตีติ ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต ฯ

[๘๔๙] สมฺมา โส โลเก อิริยาโนติ ยโต อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ
อายตเนสุ ฉนฺทราโค ปหีโน โหติ อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต
#๑ ม. ยุ. วิทฺวา ฯ ๒ ม. เวทา วุจฺจนฺติ ฯ ยุ. เวทา วุจฺจติ ฯ ๓ ม. ญตฺวาติ ฯ
อนภาวงฺคโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโม เอตฺตาวตาปิ สมฺมา โส
โลเก จรติ วิหรติ อิริยติ วตฺตติ ปาเลติ ยเปติ ยาเปติ ฯ
ยโต ปุญฺญาภิสงฺขาโร จ อปุญฺญาภิสงฺขาโร จ อาเนญฺชาภิสงฺขาโร
จ ปหีนา โหนฺติ อุจฺฉินฺนมูลา ตาลาวตฺถุกตา อนภาวงฺคตา อายตึ
อนุปฺปาทธมฺมา เอตฺตาวตาปิ สมฺมา โส โลเก จรติ วิหรติ
อิริยติ วตฺตติ ปาเลติ ยเปติ ยาเปตีติ สมฺมา โส โลเก
อิริยาโน ฯ

[๘๕๐] นปฺปิเหตีธ กสฺสจีติ ปิหา วุจฺจติ ตณฺหา โย ราโค
สาราโค ฯเปฯ อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ ฯ ยสฺเสสา ปิหา
ตณฺหา ปหีนา สมุจฺฉินฺนา วูปสนฺตา ปฏิปฺปสฺสทฺธา อภพฺพุปฺปตฺติกา
ญาณคฺคินา ทฑฺฒา โส กสฺสจิ นปฺปิเหติ ขตฺติยสฺส วา
พฺราหฺมณสฺส วา เวสฺสสฺส วา สุทฺทสฺส วา คหฏฺฐสฺส วา
ปพฺพชิตสฺส วา เทวสฺส วา มนุสฺสสฺส วาติ นปฺปิเหตีธ
กสฺสจิ ฯ เตนาห ภควา
ส เว วิทฺธา ส เวทคู ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต
สมฺมา โส โลเก อิริยาโน นปฺปิเหตีธ กสฺสจีติ ฯ

[๘๕๑] โย จ ๑ กาเม อจฺจตริ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ
น โส โสจติ นาชฺเฌติ ฉินฺนโสโต อพนฺธโน ฯ

[๘๕๒] โย จ กาเม อจฺจตริ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยนฺติ โยติ
โย ยาทิโส ยถายุตฺโต ยถาวิหิโต ยถาปกาโร ยณฺฐานปฺปตฺโต
#๑ ม. โยธ ฯ
ยํธมฺมสมนฺนาคโต ขตฺติโย วา พฺราหฺมโณ วา เวสฺโส วา สุทฺโท
วา คหฏฺโฐ วา ปพฺพชิโต วา เทโว วา มนุสฺโส วา ฯ กามาติ
อุทฺทานโต เทฺว กามา วตฺถุกามา จ กิเลสกามา จ ฯเปฯ
อิเม วุจฺจนฺติ วตฺถุกามา ฯเปฯ อิเม วุจฺจนฺติ กิเลสกามา ฯ
สงฺคาติ สตฺต สงฺคา ราคสงฺโค โทสสงฺโค โมหสงฺโค มานสงฺโค
ทิฏฺฐิสงฺโค กิเลสสงฺโค ทุจฺจริตสงฺโค ฯ โลเกติ อปายโลเก
มนุสฺสโลเก เทวโลเก ขนฺธโลเก ธาตุโลเก อายตนโลเก ฯ
ทุรจฺจยนฺติ โย กาเม จ สงฺเค จ โลเก ทุรจฺจเย ทุรติวตฺเต
ทุตฺตเร ทุปฺปตเร ทุสฺสมติกฺกเม ทุพฺพีติวตฺเต อตฺตริ อุตฺตริ
ปตฺตริ สมติกฺกมิ วีติวตฺตยีติ โย จ กาเม อจฺจตริ สงฺคํ
โลเก ทุรจฺจยํ ฯ

[๘๕๓] น โส โสจติ นาชฺเฌตีติ วิปริณตํ วา วตฺถุํ น
โสจติ วิปริณตสฺมึ วา วตฺถุสฺมึ น โสจติ จกฺขุ เม วิปริณตนฺติ
น โสจติ โสตํ เม ฆานํ เม ชิวฺหา เม กาโย เม รูปา
เม สทฺทา เม คนฺธา เม รสา เม โผฏฺฐพฺพา เม กุลํ เม
คโณ เม อาวาโส เม ลาโภ เม ยโส เม ปสํสา เม
สุขํ เม จีวรํ เม ปิณฺฑปาโต เม เสนาสนํ เม คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารา
เม มาตา เม ปิตา เม ภาตา เม ภคินี เม
ปุตฺโต เม ธีตา เม มิตฺตา เม อมจฺจา เม ญาติสาโลหิตา เม
วิปริณตาติ น โสจติ น กิลมติ น ปริเทวติ น อุรตฺตาฬึ กนฺทติ
น สมฺโมหํ อาปชฺชตีติ น โสจติ ฯ นาชฺเฌตีติ นาชฺเฌติ น
อชฺเฌติ น อุปนิชฺฌายติ น นิชฺฌายติ น ปชฺฌายติ ฯ อถวา
น ชายติ น ชียติ น มียติ น จวติ น อุปปชฺชตีติ [๑] น โส
โสจติ นาชฺเฌติ ฯ

[๘๕๔] ฉินฺนโสโต อพนฺธโนติ โสตา วุจฺจติ ตณฺหา โย
ราโค สาราโค ฯเปฯ อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ ฯ ยสฺเสสา
โสตา ตณฺหา ปหีนา สมุจฺฉินฺนา วูปสนฺตา ปฏิปฺปสฺสทฺธา อภพฺพุปฺปตฺติกา
ญาณคฺคินา ทฑฺฒา โส วุจฺจติ ฉินฺนโสโต ฯ อพนฺธโนติ
สตฺต พนฺธนานิ ราคพนฺธนํ โทสพนฺธนํ โมหพนฺธนํ มานพนฺธนํ
ทิฏฺฐิพนฺธนํ กิเลสพนฺธนํ ทุจฺจริตพนฺธนํ ฯ ยสฺเสตานิ พนฺธนานิ
ปหีนานิ สมุจฺฉินฺนานิ วูปสนฺตานิ ปฏิปฺปสฺสทฺธานิ อภพฺพุปฺปตฺติกานิ
ญาณคฺคินา ทฑฺฒานิ โส วุจฺจติ อพนฺธโนติ ฉินฺนโสโต
อพนฺธโน ฯ เตนาห ภควา
โย จ กาเม อจฺจตริ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ
น โส โสจติ นาชฺเฌติ ฉินฺนโสโต อพนฺธโนติ ฯ

[๘๕๕] ยํ ปุพฺเพ ตํ วิโสเสหิ ปจฺฉา เต มาหุ กิญฺจนํ
มชฺเฌ เจ โน คเหสฺสสิ อุปสนฺโต จริสฺสสิ ฯ