[๘๒๖] โมสวชฺเชน นิยฺเยถ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย
มานญฺจ ปริชาเนยฺย สาหสา วิรโต จเร ฯ
#๑ ม. อาสิสมานสา ฯ ๒ ม. ตทธิมุตฺตา ฯ ๓ ม. สาครมชฺฌุเปตา ฯ

[๘๒๗] โมสวชฺเชน นิยฺเยถาติ โมสวชฺชํ วุจฺจติ มุสาวาโท ฯ
อิเธกจฺโจ สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา
ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ
เอหิ โภ ปุริส ยํ ชานาสิ ตํ วเทหีติ โส อชานํ วา อาห
ชานามีติ ชานํ วา อาห น ชานามีติ อปสฺสํ วา อาห ปสฺสามีติ
ปสฺสํ วา อาห น ปสฺสามีติ อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา
อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา ๑ โหติ อิทํ ๒ วุจฺจติ
โมสวชฺชํ ฯ อปิจ ตีหากาเรหิ จตุปญฺจฉสตฺตอฏฺฐหากาเรหิ ฯเปฯ
อิเมหิ อฏฺฐหากาเรหิ มุสาวาโท โหติ ฯ โมสวชฺเชน
นิยฺเยถาติ โมสวชฺเชน น ยาเยยฺย [๓] น วุเยฺหยฺย ๔ น สํหเรยฺย
โมสวชฺชํ ปชเหยฺย วิโนเทยฺย พฺยนฺตีกเรยฺย อนภาวงฺคเมยฺย โมสวชฺชา
อารโต อสฺส วิรโต ปฏิวิรโต นิกฺขนฺโต นิสฺสฏฺโฐ วิปฺปมุตฺโต
วิสญฺญุตฺโต วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหเรยฺยาติ โมสวชฺเชน
นิยฺเยถ ฯ

[๘๒๘] รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเยติ รูปนฺติ จตฺตาโร จ
มหาภูตา จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทายรูปํ ฯ รูเป เสฺนหํ น
กุพฺพเยติ รูเป เสฺนหํ น กเรยฺย ฉนฺทํ น กเรยฺย เปมํ น
กเรยฺย ราคํ น กเรยฺย น ชเนยฺย น สญฺชเนยฺย น นิพฺพตฺเตยฺย
นาภินิพฺพตฺเตยฺยาติ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย ฯ

[๘๒๙] มานญฺจ ปริชาเนยฺยาติ มาโนติ เอกวิเธน มาโน
#๑ โป. ยุ. ภาสิตาติ ฯ ๒ โป. ยุ. อิติ ฯ ๓ ม. น นิยฺยาเยยฺย ฯ ๔ ม. น วเหยฺย ฯ
[๑] จิตฺตสฺส อุณฺณติ ฯ ทุวิเธน มาโน อตฺตุกฺกํสนมาโน ปรวมฺภนมาโน ฯ
ติวิเธน มาโน เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน สทิโสหมสฺมีติ
มาโน หีโนหมสฺมีติ มาโน ฯ จตุพฺพิเธน มาโน ลาเภน มานํ
ชเนติ ยเสน มานํ ชเนติ ปสํสาย มานํ ชเนติ สุเขน
มานํ ชเนติ ฯ ปญฺจวิเธน มาโน ลาภิมฺหิ มนาปิกานํ รูปานนฺติ
มานํ ชเนติ [๒] มนาปิกานํ สทฺทานํ คนฺธานํ รสานํ
โผฏฺฐพฺพานนฺติ มานํ ชเนติ ฯ ฉพฺพิเธน มาโน จกฺขุสมฺปทาย
มานํ ชเนติ โสตสมฺปทาย ฆานสมฺปทาย ชิวฺหาสมฺปทาย
กายสมฺปทาย มโนสมฺปทาย มานํ ชเนติ ฯ สตฺตวิเธน มาโน
มาโน อติมาโน มานาติมาโน โอมาโน [๓] อธิมาโน อสฺมิมาโน
มิจฺฉามาโน ฯ อฏฺฐวิเธน มาโน ลาเภน มานํ ชเนติ อลาเภน
โอมานํ ชเนติ ยเสน มานํ ชเนติ อยเสน โอมานํ ชเนติ
ปสํสาย มานํ ชเนติ นินฺทาย โอมานํ ชเนติ สุเขน มานํ
ชเนติ ทุกฺเขน โอมานํ ชเนติ ฯ นววิเธน มาโน เสยฺยสฺส
เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน เสยฺยสฺส สทิโสหมสฺมีติ มาโน เสยฺยสฺส
หีโนหมสฺมีติ มาโน สทิสสฺส เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน สทิสสฺส
สทิโสหมสฺมีติ มาโน สทิสสฺส หีโนหมสฺมีติ มาโน หีนสฺส
เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน หีนสฺส สทิโสหมสฺมีติ มาโน หีนสฺส
หีโนหมสฺมีติ มาโน ฯ ทสวิเธน มาโน อิเธกจฺโจ มานํ ชเนติ
ชาติยา วา โคตฺเตน วา ฯเปฯ อญฺญตรญฺญตเรน วา วตฺถุนา
#๑ ม. ยา ฯ ๒ ม. ลาภิมฺหิ ฯ ๓ โป. ม. สทิสมาโน ฯ
โย เอวรูโป มาโน มญฺญนา มญฺญิตตฺตํ อุณฺณติ อุณฺณโม
ธโช สมฺปคฺคาโห เกตุกมฺยตา จิตฺตสฺส อยํ วุจฺจติ มาโน ฯ
มานญฺจ ปริชาเนยฺยาติ มานํ ตีหิ ปริญฺญาหิ ปริชาเนยฺย
ญาตปริญฺญาย ตีรณปริญฺญาย ปหานปริญฺญาย ฯ กตมา ญาตปริญฺญา ฯ

มานํ ชานาติ อยํ เอกวิเธน มาโน จิตฺตสฺส
อุณฺณติ อยํ ทุวิเธน มาโน อตฺตุกฺกํสนมาโน ปรวมฺภนมาโน ฯเปฯ
อยํ ทสวิเธน มาโน อิเธกจฺโจ มานํ ชเนติ ชาติยา วา
โคตฺเตน วา ฯเปฯ อญฺญตรญฺญตเรน วา วตฺถุนาติ ชานาติ
ปสฺสติ อยํ ญาตปริญฺญา ฯ กตมา ตีรณปริญฺญา ฯ เอวํ
ญตฺวา ๑ มานํ ตีเรติ อนิจฺจโต ทุกฺขโต ฯเปฯ อนิสฺสรณโต ตีเรติ
อยํ ตีรณปริญฺญา ฯ กตมา ปหานปริญฺญา ฯ เอวํ ตีเรตฺวา
มานํ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวงฺคเมติ อยํ ปหานปริญฺญา ฯ
มานญฺจ ปริชาเนยฺยาติ มานํ อิมาหิ ตีหิ ปริญฺญาหิ
ปริชาเนยฺยาติ มานญฺจ ปริชาเนยฺย ฯ

[๘๓๐] สาหสา วิรโต จเรติ กตมา สาหสาจริยา ฯ รตฺตสฺส
ราคจริยา สาหสาจริยา ทุฏฺฐสฺส โทสจริยา สาหสาจริยา มูฬฺหสฺส
โมหจริยา สาหสาจริยา วินิพนฺธสฺส มานจริยา สาหสาจริยา
ปรามฏฺฐสฺส ทิฏฺฐิจริยา สาหสาจริยา วิกฺเขปคตสฺส อุทฺธจฺจจริยาอ
สาหสาจริยา อนิฏฺฐงฺคตสฺส วิจิกิจฺฉาจริยา สาหสาจริยา ถามคตสฺส
อนุสยจริยา สาหสาจริยา อยํ สาหสาจริยา ฯ สาหสา
#๑ โป. เอตํ กตฺวา ฯ ม. เอตํ ญตฺตํ กตฺวา ฯ
วิรโต จเรติ สาหสาจริยาย อารโต อสฺส วิรโต ปฏิวิรโต
นิกฺขนฺโต นิสฺสฏฺโฐ วิปฺปมุตฺโต วิสญฺญุตฺโต วิมริยาทิกเตน เจตสา
วิหเรยฺย จเรยฺย วิจเรยฺย อิริเยยฺย วตฺเตยฺย ปาเลยฺย ยเปยฺย
ยาเปยฺยาติ สาหสา วิรโต จเร ฯ เตนาห ภควา
โมสวชฺเชน นิยฺเยถ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย
มานญฺจ ปริชาเนยฺย สาหสา วิรโต จเรติ ฯ

[๘๓๑] ปุราณํ นาภินนฺเทยฺย นเว ขนฺติมกุพฺพเย
หียมาเน น โสเจยฺย อากสฺสํ ๑ น สิโต สิยา ฯ

[๘๓๒] ปุราณํ นาภินนฺเทยฺยาติ ปุราณา วุจฺจนฺติ อตีตา
รูปา เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณํ [๒] ฯ อตีเต สงฺขาเร
ตณฺหาวเสน ทิฏฺฐิวเสน นาภินนฺเทยฺย นาภิวเทยฺย น อชฺโฌเสยฺย
อภินนฺทนํ อภิวทนํ อชฺโฌสานํ คาหํ ปรามาสํ อภินิเวสํ ปชเหยฺย
วิโนเทยฺย พฺยนฺตีกเรยฺย อนภาวงฺคเมยฺยาติ ปุราณํ นาภินนฺเทยฺย ฯ

[๘๓๓] นเว ขนฺติมกุพฺพเยติ นวา วุจฺจนฺติ ปจฺจุปฺปนฺนา รูปา
เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณํ ฯ ปจฺจุปฺปนฺเน สงฺขาเร
ตณฺหาวเสน ทิฏฺฐิวเสน ขนฺตึ น กเรยฺย ฉนฺทํ น กเรยฺย
เปมํ น กเรยฺย ราคํ น กเรยฺย น ชเนยฺย น สญฺชเนยฺย น
นิพฺพตฺเตยฺย นาภินิพฺพตฺเตยฺยาติ นเว ขนฺติมกุพฺพเย ฯ

[๘๓๔] หียมาเน น โสเจยฺยาติ หียมาเน หายมาเน
#๑ ม. ยุ. อากาสํ ฯ ๒ ม. ปุราณํ วุจฺจติ ฯ
ปริหายมาเน เวมาเน วิคจฺฉมาเน อนฺตรธายมาเน น โสเจยฺย น
กิลเมยฺย น ปรามเสยฺย น ปริเทเวยฺย น อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺย
น สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺย จกฺขุสฺมึ หียมาเน หายมาเน ปริหายมาเน
เวมาเน วิคจฺฉมาเน อนฺตรธายมาเน โสตสฺมึ ฆานสฺมึ
ชิวฺหาย กายสฺมึ รูปสฺมึ สทฺทสฺมึ คนฺธสฺมึ รสสฺมึ โผฏฺฐพฺพสฺมึ
กุลสฺมึ คณสฺมึ อาวาสสฺมึ ลาภสฺมึ ยสสฺมึ ปสํสาย สุขสฺมึ
จีวรสฺมึ ปิณฺฑปาตสฺมึ เสนาสนสฺมึ คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารสฺมึ
หียมาเน หายมาเน ปริหายมาเน เวมาเน วิคจฺฉมาเน อนฺตรธายมาเน
น โสเจยฺย น กิลเมยฺย น ปรามเสยฺย น ปริเทเวยฺย น
อุรตฺตาฬึ กนฺเทยฺย น สมฺโมหํ อาปชฺเชยฺยาติ หียมาเน น
โสเจยฺย ฯ

[๘๓๕] อากสฺสํ น สิโต สิยาติ อากสฺสํ วุจฺจติ ตณฺหา
โย ราโค สาราโค ฯเปฯ อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ ฯ
กึการณา อากสฺสํ วุจฺจติ ตณฺหา ฯ ยาย ตณฺหาย รูปํ อากสฺสติ
สมากสฺสติ คณฺหาติ ปรามสติ อภินิวิสติ เวทนํ สญฺญํ สงฺขาเร
วิญฺญาณํ คตึ อุปปตฺตึ ปฏิสนฺธึ ภวํ สํสารํ วฏฺฏํ
อากสฺสติ สมากสฺสติ คณฺหาติ ปรามสติ อภินิวิสติ ตํการณา
อากสฺสํ วุจฺจติ ตณฺหา ฯ อากสฺสํ น สิโต สิยาติ ตณฺหํ
น สิโต สิยา ๑ ตณฺหํ ปชเหยฺย วิโนเทยฺย พฺยนฺตีกเรยฺย
อนภาวงฺคเมยฺย ตณฺหาย อารโต อสฺส วิรโต ปฏิวิรโต นิกฺขนฺโต
#๑ ม. ตณฺหา นิสฺสิโต น สิยา ฯ
นิสฺสฏฺโฐ วิปฺปมุตฺโต วิสญฺญุตฺโต วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหเรยฺยาติ
อากสฺสํ น สิโต สิยา ฯ เตนาห ภควา
ปุราณํ นาภินนฺเทยฺย นเว ขนฺติมกุพฺพเย
หียมาเน น โสเจยฺย อากสฺสํ น สิโต สิยาติ ฯ