[๘๑๖] สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโนติ สิกฺขาติ ติสฺโส สิกฺขา
อธิสีลสิกฺขา อธิจิตฺตสิกฺขา อธิปญฺญาสิกฺขา ฯเปฯ อยํ
อธิปญฺญาสิกฺขา ฯ นิพฺพานมตฺตโนติ อตฺตโน ราคสฺส นิพฺพานาย ๒
โทสสฺส นิพฺพานาย ๓ โมหสฺส นิพฺพานาย ๔ ฯเปฯ สพฺพากุสลาภิสงฺขารานํ
สมาย อุปสมาย วูปสมาย นิพฺพานาย ปฏินิสฺสคฺคาย
ปฏิปฺปสฺสทฺธิยา อธิสีลมฺปิ สิกฺเขยฺย อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺเขยฺย อธิปญฺญมฺปิ
สิกฺเขยฺย ฯ อิมา ติสฺโส สิกฺขา อาวชฺเชนฺโต สิกฺเขยฺย
ชานนฺโต สิกฺเขยฺย ฯเปฯ สจฺฉิกาตพฺพํ สจฺฉิกโรนฺโต สิกฺเขยฺย
อาจเรยฺย สมาจเรยฺย สมาทาย วตฺเตยฺยาติ สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโน ฯ
เตนาห ภควา
ตตฺถ สิกฺขานุคียนฺติ … … … … …
(ยานิ โลเก คธิตานิ) น เตสุ ปสุโต สิยา
นิพฺพิชฺฌ สพฺพโส กาเม สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโนติ ฯ
#๑ ปริยาทิยนเมตํ ฯ ๒-๓-๔ โป ม. นิพฺพาปนาย ฯ

[๘๑๗] สจฺโจ สิยา อปฺปคพฺโภ อมาโย ริตฺตเปสุโณ
อกฺโกธโน โลภปาปกํ ๑ เววิจฺฉํ วิตเร มุนิ ฯ

[๘๑๘] สจฺโจ สิยา อปฺปคพฺโภติ สจฺโจ สิยาติ สจฺจวาจาย
สมนฺนาคโต สิยา สมฺมาทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต สิยา
อริเยน อฏฺฐงฺคิเกน มคฺเคน สมนฺนาคโต สิยาติ สจฺโจ สิยา ฯ
อปฺปคพฺโภติ ตีณิ ปาคพฺภิยานิ กายิกํ ปาคพฺภิยํ วาจสิกํ ปาคพฺภิยํ
เจตสิกํ ปาคพฺภิยํ ฯเปฯ อิทํ เจตสิกํ ปาคพฺภิยํ ฯ ยสฺสีมานิ
ตีณิ ปาคพฺภิยานิ ปหีนานิ สมุจฺฉินฺนานิ วูปสนฺตานิ ปฏิปฺปสฺสทฺธานิ
อภพฺพุปฺปตฺติกานิ ญาณคฺคินา ทฑฺฒานิ โส วุจฺจติ อปฺปคพฺโภติ
สจฺโจ สิยา อปฺปคพฺโภ ฯ

[๘๑๙] อมาโย ริตฺตเปสุโณติ มายา วุจฺจติ วญฺจนิกา
จริยา ฯ อิเธกจฺโจ กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ
จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา ตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ
อิจฺฉํ ปณิทหติ มา มํ ชญฺญาติ อิจฺฉติ มา มํ ชญฺญาติ
สงฺกปฺเปติ มา มํ ชญฺญาติ วาจํ ภาสติ มา มํ ชญฺญาติ
กาเยน ปรกฺกมติ ฯ ยา เอวรูปา มายา มายาวิตา อจฺจสรา
วญฺจนา นิกติ นิกิรณา นิหรณา ปริหรณา คูหนา ปริคูหนา
ฉาทนา ปริจฺฉาทนา อนุตฺตานีกมฺมํ อนาวิกมฺมํ โวจฺฉาทนา ปาปกิริยา
อยํ วุจฺจติ มายา ฯ ยสฺเสสา มายา ปหีนา สมุจฺฉินฺนา
วูปสนฺตา ปฏิปฺปสฺสทฺธา อภพฺพุปฺปตฺติกา ญาณคฺคินา ทฑฺฒา โส
#๑ ม. โลภปาปํ ฯ
วุจฺจติ อมาโย ฯ ริตฺตเปสุโณติ เปสุญฺญนฺติ อิเธกจฺโจ ปิสุณวาโจ
โหติ ฯเปฯ เอวํ เภทาธิปฺปาโย เปสุญฺญํ อุปสํหรติ ฯ
ยสฺเสตํ เปสุญฺญํ ปหีนํ สมุจฺฉินฺนํ วูปสนฺตํ ปฏิปฺปสฺสทฺธํ อภพฺพุปฺปตฺติกํ
ญาณคฺคินา ทฑฺฒํ โส วุจฺจติ ริตฺตเปสุโณ วิคตเปสุโณติ ๑
อมาโย ริตฺตเปสุโณ ฯ

[๘๒๐] อกฺโกธโน โลภปาปกํ เววิจฺฉํ วิตเร มุนีติ อกฺโกธโนติ
หิ โข วุตฺตํ ฯ อปิจ โกโธ ตาว วตฺตพฺโพ ฯ ทสหากาเรหิ
โกโธ ชายติ ฯเปฯ ยสฺเสโส โกโธ ปหีโน สมุจฺฉินฺโน วูปสนฺโต
ปฏิปฺปสฺสทฺโธ อภพฺพุปฺปตฺติโก ญาณคฺคินา ทฑฺโฒ โส
วุจฺจติ อกฺโกธโน ฯ โกธสฺส ปหีนตฺตา อกฺโกธโน โกธวตฺถุสฺส
ปริญฺญาตตฺตา อกฺโกธโน โกธเหตุสฺส อุจฺฉินฺนตฺตา อกฺโกธโน ฯ
โลโภติ โย โลโภ ลุพฺภนา ลุพฺภิตตฺตํ ฯเปฯ อภิชฺฌา โลโภ
อกุสลมูลํ ฯ เววิจฺฉํ วุจฺจติ ปญฺจ มจฺฉริยานิ อาวาสมจฺฉริยํ ฯเปฯ
คาโห วุจฺจติ มจฺฉริยํ ฯ มุนีติ โมนํ วุจฺจติ ญาณํ
ยา ปญฺญา ปชานนา ฯเปฯ สงฺคชาลมติจฺจ โส มุนีติ ฯ
อกฺโกธโน โลภปาปกํ เววิจฺฉํ วิตเร มุนีติ มุนิ โลภปาปกญฺจ
เววิจฺฉญฺจ อตริ อุตฺตริ ปตฺตริ สมติกฺกมิ วีติกฺกมิ วีติวตฺตยีติ
อกฺโกธโน โลภปาปกํ เววิจฺฉํ วิตเร มุนิ ๒ ฯ เตนาห ภควา
สจฺโจ สิยา อปฺปคพฺโภ อมาโย ริตฺตเปสุโณ
อกฺโกธโน โลภปาปกํ เววิจฺฉํ วิตเร มุนีติ ฯ
#๑ ม. วิวิตฺตเปโณ ปวิวิสุตฺตเปสุโณ ๒ โป. ยุ. มุนีติ ฯ

[๘๒๑] นิทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนํ ปมาเทน น สํวเส
อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย นิพฺพานมนโส นโร ฯ

[๘๒๒] นิทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนนฺติ นิทฺทาติ ยา กายสฺส
อกลฺยตา อกมฺมญฺญตา โอนาโห ปริโยนาโห อนฺโต สโมโรโธ
มิทฺธํ โสปฺปํ ๑ จปลายิกา สุปินา สุปิตตฺตํ ฯ ตนฺทีติ ยา ตนฺทิ
ตนฺทิยนา [๒] ตนฺทิมนกตา อาลสิยํ อาลสายนา อาลสายิตตฺตํ ฯ
ถีนนฺติ ยา จิตฺตสฺส อกลฺยตา อกมฺมญฺญตา โอลียนา สลฺลียนา
ลีนํ ลียนา ลียิตตฺตํ ถีนํ ถียนา ถียิตตฺตํ จิตฺตสฺส ฯ นิทฺทํ
ตนฺทึ สเห ถีนนฺติ นิทฺทญฺจ ตนฺทิญฺจ ถีนญฺจ [๓] สเหยฺย ปริสเหยฺย
อภิภเวยฺย อชฺโฌตฺถเรยฺย ปริยาทิเยยฺย มทฺเทยฺยาติ นิทฺทํ ตนฺทึ
สเห ถีนํ ฯ

[๘๒๓] ปมาเทน น สํวเสติ ปมาโท วตฺตพฺโพ ฯ กายทุจฺจริเตน
วา วจีทุจฺจริเตน วา มโนทุจฺจริเตน วา ปญฺจกามคุเณสุ
จิตฺตสฺส โวสฺสคฺโค โวสฺสคฺคานุปฺปทานํ ๔ วา กุสลานํ วา
ธมฺมานํ ภาวนาย อสกฺกจฺจกิริยตา อสาตจฺจกิริยตา อนฏฺฐิตกิริยตา
โอลีนวุตฺติตา นิกฺขิตฺตจฺฉนฺทตา นิกฺขิตฺตธุรตา อนาเสวนา อภาวนา
อพหุลีกมฺมํ อนธิฏฺฐานํ อนนุโยโค ปมาโท โย เอวรูโป ปมาโท
ปมชฺชนา ปมชฺชิตตฺตํ อยํ วุจฺจติ ปมาโท ฯ ปมาเทน น
สํวเสติ ปมาเทน น ๕ สํวเสยฺย น อาวเสยฺย น ปริวเสยฺย ปมาทํ
ปชเหยฺย วิโนเทยฺย พฺยนฺตีกเรยฺย อนภาวงฺคเมยฺย ปมาทา อารโต
#๑ ม. สุปฺปํ ฯ ๒ ม. ตนฺทิยิตตฺตํ ฯ ๓ สเห ฯ ๔ ม. โวสฺสคฺคานุปฺปทนํ ฯ
#๕ ม. น วเสยฺย ฯ
อสฺส วิรโต ปฏิวิรโต นิกฺขนฺโต นิสฺสฏฺโฐ วิปฺปมุตฺโต วิสญฺญุตฺโต
วิมริยาทิกเตน เจตสา วิหเรยฺยาติ ปมาเทน น สํวเส ฯ

[๘๒๔] อติมาเน น ติฏฺเฐยฺยาติ อติมาโนติ อิเธกจฺโจ ปรํ
อติมญฺญติ ชาติยา วา โคตฺเตน วา ฯเปฯ อญฺญตรญฺญตเรน
วา วตฺถุนา ฯ โย เอวรูโป มาโน มญฺญนา มญฺญิตตฺตํ อุณฺณติ
อุณฺณโม ธโช สมฺปคฺคาโห เกตุกมฺยตา จิตฺตสฺส อยํ วุจฺจติ
อติมาโน ฯ อติมาเน น ติฏฺเฐยฺยาติ อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย
น สนฺติฏฺเฐยฺย อติมานํ ปชเหยฺย วิโนเทยฺย พฺยนฺตีกเรยฺย
อนภาวงฺคเมยฺย อติมานา อารโต อสฺส วิรโต ปฏิวิรโต
นิกฺขนฺโต นิสฺสฏฺโฐ วิปฺปมุตฺโต วิสญฺญุตฺโต วิมริยาทิกเตน เจตสา
วิหเรยฺยาติ อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย ฯ

[๘๒๕] นิพฺพานมนโส นโรติ อิเธกจฺโจ ทานํ เทนฺโต สีลํ
สมาทิยนฺโต อุโปสถกมฺมํ กโรนฺโต ปานียํ ปริโภชนียํ อุปฏฺฐเปนฺโต
ปริเวณํ สมฺมชฺชนฺโต เจติยํ วนฺทนฺโต เจติเย คนฺธมาลํ
อาโรเปนฺโต เจติยํ ปทกฺขิณํ กโรนฺโต ยงฺกิญฺจิ เตธาตุกํ
กุสลาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺโต น คติเหตุ น อุปปตฺติเหตุ น
ปฏิสนฺธิเหตุ น ภวเหตุ น สํสารเหตุ น วฏฺฏเหตุ สพฺพนฺตํ
วิสํโยคาธิปฺปาโย นิพฺพานนินฺโน นิพฺพานโปโณ นิพฺพานปพฺภาโร
อภิสงฺขโรตีติ เอวมฺปิ นิพฺพานมนโส นโร ฯ อถวา สพฺพสงฺขารธาตุยา
จิตฺตํ ปฏิวาเปตฺวา อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรติ เอตํ
สนฺตํ เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค
ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ นิพฺพานนฺติ เอวมฺปิ นิพฺพานมนโส
นโร ฯ
น ปณฺฑิตา อุปธิสุขสฺส เหตุ
ททนฺติ ทานานิ ปุนพฺภวาย
กามญฺจ เต อุปธิปริกฺขยาย
ททนฺติ ทานํ อปุนพฺภวาย ฯ
น ปณฺฑิตา อุปธิสุขสฺส เหตุ
ภาเวนฺติ ฌานานิ ปุนพฺภวาย
กามญฺจ เต อุปธิปริกฺขยาย
ภาเวนฺติ ฌานานิ อปุนพฺภวาย ฯ
เต นิพฺพุตึ อภิมนา ๑ ททนฺติ
ตนฺนินฺนจิตฺตา ตทาธิมุตฺตตา ๒
นชฺโช ยถา สาครมชฺฌคตา ๓
ภวนฺติ นิพฺพานปรายนา เตติ ฯ
นิพฺพานมนโส นโร ฯ เตนาห ภควา
นิทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนํ ปมาเทน น สํวเส
อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย นิพฺพานมนโส นโรติ ฯ