[๘๐๖] อเถตฺถ สลฺลํ อทฺทกฺขินฺติ อถาติ ปทสนฺธิ ฯเปฯ
ปทานุปุพฺพตาเมตํ อถาติ ฯ เอตฺถาติ สตฺเตสุ ฯ สลฺลนฺติ สตฺต
สลฺลานิ ราคสลฺลํ โทสสลฺลํ โมหสลฺลํ มานสลฺลํ ทิฏฺฐิสลฺลํ
โสกสลฺลํ กถํกถาสลฺลํ ฯ อทฺทกฺขินฺติ อทฺทสํ อทฺทกฺขึ อปสฺสึ
ปฏิวิชฺฌินฺติ อเถตฺถ สลฺลํ อทฺทกฺขึ ฯ

[๘๐๗] ทุทฺทสํ หทยสฺสิตนฺติ ทุทฺทสนฺติ ทุทฺทสํ ทุทฺทกฺขํ
ทุปฺปสฺสํ ทุพฺพุชฺฌํ ทุรนุพุชฺฌํ ทุปฺปฏิวิชฺฌํ ฯ หทยสฺสิตนฺติ หทยํ
วุจฺจติ จิตฺตํ ยํ จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ
มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชา มโนวิญฺญาณธาตุ ฯ
หทยสฺสิตนฺติ หทยนิสฺสิตํ จิตฺตนิสฺสิตํ จิตฺตสนฺนิสฺสิตํ จิตฺเตน สหคตํ
สหชาตํ สํสฏฺฐํ สมฺปยุตฺตํ เอกุปฺปาทํ เอกนิโรธํ เอกวตฺถุกํ
เอการมฺมณนฺติ ทุทฺทสํ หทยสฺสิตํ ฯ เตนาห ภควา
โอสาเนเตฺวว พฺยารุทฺเธ ทิสฺวา เม อรตี อหุ
อเถตฺถ สลฺลํ อทฺทกฺขึ ทุทฺทสํ หทยสฺสิตนฺติ ฯ

[๘๐๘] เยน สลฺเลน โอติณฺโณ ทิสา สพฺพา วิธาวติ
ตเมว สลฺลํ อพฺพุยฺห น ธาวติ น สีทติ ฯ
#๑ ม. อุกฺกณฺฐิตา ฯ

[๘๐๙] เยน สลฺเลน โอติณฺโณ ทิสา สพฺพา วิธาวตีติ
สลฺลนฺติ สตฺต สลฺลานิ ราคสลฺลํ โทสสลฺลํ โมหสลฺลํ มานสลฺลํ
ทิฏฺฐิสลฺลํ โสกสลฺลํ กถํกถาสลฺลํ ฯ
กตมํ ราคสลฺลํ ฯ โย ราโค สาราโค อนุนโย อนุโรโธ
นนฺทิ นนฺทิราโค จิตฺตสฺส สาราโค ฯเปฯ อภิชฺฌา โลโภ
อกุสลมูลํ อิทํ ราคสลฺลํ ฯ
กตมํ โทสสลฺลํ ฯ อนตฺถํ เม อจรีติ อาฆาโต ชายติ อนตฺถํ
เม จรตีติ อาฆาโต ชายติ อนตฺถํ เม จริสฺสตีติ อาฆาโต
ชายติ ฯเปฯ จณฺฑิกฺกํ อสฺสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส อิทํ
โทสสลฺลํ ฯ
กตมํ โมหสลฺลํ ฯ ทุกฺเข อญาณํ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินิยา
ปฏิปทาย อญาณํ ปุพฺพนฺเต อญาณํ อปรนฺเต อญาณํ ปุพฺพนฺตาปรนฺเต
อญาณํ อิทปฺปจฺจยตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญาณํ
ยํ เอวรูปํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ
อสงฺคาหตา อปริโยคาหตา ๑ อสมเปกฺขตา ๒ อปจฺจเวกฺขตา ๓
อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา
อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ
อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ อิทํ โมหสลฺลํ ฯ
กตมํ มานสลฺลํ ฯ เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน สทิโสหมสฺมีติ
มาโน หีโนหมสฺมีติ มาโน โย เอวรูโป มาโน มญฺญนา
#๑-๒-๓ ม. อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขนา ฯ
มญฺญิตตฺตํ อุณฺณติ อุณฺณโม ธโช สมฺปคฺคาโห เกตุกมฺยตา
จิตฺตสฺส อิทํ มานสลฺลํ ฯ
กตมํ ทิฏฺฐิสลฺลํ ฯ วีสติวตฺถุกา สกฺกายทิฏฺฐิ ทสวตฺถุกา
มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทสวตฺถุกา อนฺตคฺคาหิกา ทิฏฺฐิ ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ
ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ
ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค
มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริเยสคฺคาโห วิปรีตคฺคาโห
วิปลฺลาสคฺคาโห มิจฺฉาคาโห อยาถาวกสฺมึ ยาถาวกนฺติ คาโห
ยาวตา ทฺวาสฏฺฐี ทิฏฺฐิคตานิ อิทํ ทิฏฺฐิสลฺลํ ฯ
กตมํ โสกสลฺลํ ฯ ญาติพฺยสเนน วา ผุฏฺฐสฺส โภคพฺยสเนน
วา ผุฏฺฐสฺส โรคพฺยสเนน วา ผุฏฺฐสฺส สีลพฺยสเนน วา ผุฏฺฐสฺส
ทิฏฺฐิพฺยสเนน วา ผุฏฺฐสฺส อญฺญตรญฺญตเรน วา พฺยสเนน
สมนฺนาคตสฺส อญฺญตรญฺญตเรน วา ทุกฺขธมฺเมน ผุฏฺฐสฺส โสโก
โสจนา โสจิตตฺตํ อนฺโตโสโก อนฺโตปริโสโก อนฺโตฑาโห
อนฺโตปริฑาโห เจตโส ปริชฺฌายนา โทมนสฺสํ อิทํ โสกสลฺลํ ฯ
กตมํ กถํกถาสลฺลํ ฯ ทุกฺเข กงฺขา ทุกฺขสมุทเย กงฺขา
ทุกฺขนิโรเธ กงฺขา ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย กงฺขา ปุพฺพนฺเต
กงฺขา อปรนฺเต กงฺขา ปุพฺพนฺตาปรนฺเต กงฺขา อิทปฺปจฺจตาปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ
ธมฺเมสุ กงฺขา ยา เอวรูปา กงฺขา กงฺขายนา
กงฺขายิตตฺตํ วิมติ วิจิกิจฺฉา เทฺวฬฺหกํ เทฺวธาปโถ สํสโย
อเนกํสคฺคาโห อาสปฺปนา ปริสปฺปนา อปริโยคาหนา ฉมฺภิตตฺตํ
จิตฺตสฺส มโนวิเลโข อิทํ กถํกถาสลฺลํ ฯ

[๘๑๐] เยน สลฺเลน โอติณฺโณ ทิสา สพฺพา วิธาวตีติ
ราคสลฺเลน โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต
สมนฺนาคโต กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ มนสา
ทุจฺจริตํ จรติ ปาณมฺปิ หนติ อทินฺนมฺปิ อาทิยติ สนฺธิมฺปิ
ฉินฺทติ นิลฺโลปมฺปิ หรติ เอกาคาริกมฺปิ กโรติ ปริปนฺเถปิ
ติฏฺฐติ ปรทารมฺปิ คจฺฉติ มุสาปิ ภณติ ฯ เอวมฺปิ ราคสลฺเลน
โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต
ธาวติ วิธาวติ สนฺธาวติ สํสรติ ฯ อถวา ราคสลฺเลน โอติณฺโณ
วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต โภเค ปริเยสนฺโต
นาวาย มหาสมุทฺทํ ปกฺขนฺทติ สีตสฺส ปุรกฺขโต อุณฺหสฺส ปุรกฺขโต
ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺเสหิ ริสฺสมาโน ๑ ขุปฺปิปาสาย ปีฬิยมาโน ๒
คุมฺพํ ๓ คจฺฉติ ตกฺโกลํ คจฺฉติ ตกฺกสิลํ คจฺฉติ กาลมุขํ คจฺฉติ
มรณปารํ ๔ คจฺฉติ เวสุงฺคํ คจฺฉติ เวราปถํ คจฺฉติ ชวํ คจฺฉติ
ตมฺพลิงฺคํ ๕ คจฺฉติ วงฺกํ คจฺฉติ เอฬวทฺธนํ ๖ คจฺฉติ สุวณฺณกูฏํ
คจฺฉติ สุวณฺณภูมึ คจฺฉติ ตมฺพปณฺณึ คจฺฉติ สุปฺปารํ ๗
คจฺฉติ ภรุกํ ๘ คจฺฉติ สุรทฺธํ ๙ คจฺฉติ องฺคเณกํ ๑๐ คจฺฉติ คงฺคณํ ๑๑
คจฺฉติ ปรมคงฺคณํ ๑๒ คจฺฉติ โยนํ คจฺฉติ [๑๓] ปินกํ ๑๔ คจฺฉติ
อลฺลสณฺฑํ ๑๕ คจฺฉติ มรุกนฺตารํ คจฺฉติ ชณฺณุปถํ คจฺฉติ อชปถํ
#๑ ม. ปีฬิยมาโน ฯ ๒ โป. ม. ยุ. มิยฺยมาโน ฯ ๓ ม. ติคุมฺพํ ฯ ๔ ม. ปุรปูรํ ฯ
#๕ ยุ. ตมลิงฺคํ ฯ ๖ โป. ม. เอฬพนฺธนํ ฯ ๗ ม. สุปฺปารกํ ฯ ๘ ม. ยุ. ภารุกจฺฉํ ฯ
#๙ ม. สุรฏฺฐํ ฯ ๑๐ ม. ภงฺคโลกํ ฯ ๑๑ โป. ม. ภงฺคณํ ฯ ๑๒ ม. ปรมภงฺคณํ ฯ
#๑๓ ปรมโยนํ คจฺฉติ ฯ ๑๔ ม. วินกํ ฯ ๑๕ มูลปทํ ฯ
คจฺฉติ เมณฺฑปถํ คจฺฉติ สงฺกุปถํ คจฺฉติ ฉตฺตปถํ คจฺฉติ
วํสปถํ คจฺฉติ สกุณปถํ คจฺฉติ มูสิกาปถํ คจฺฉติ ทริปถํ
คจฺฉติ เวตฺตาธารํ คจฺฉติ ฯ ปริเยสนฺโต น ลภติ อลาภมูลกมฺปิ
ทุกฺขโทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ ฯ ปริเยสนฺโต ลภติ ลทฺธา
อารกฺขมูลกมฺปิ ทุกฺขโทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ กินฺติ เม โภเค เนว
ราชาโน หเรยฺยุํ น โจรา หเรยฺยุํ น อคฺคิ ฑเหยฺย น
อุทกํ วเหยฺย น อปฺปิยา ทายาทา หเรยฺยุนฺติ ฯ ตสฺส เอวํ
อารกฺขโต โคปยโต เต โภคา วิปฺปลุชฺชนฺติ ฯ โส วิปฺปโยคมูลกมฺปิ
ทุกฺขโทมนสฺสํ ปฏิสํเวเทติ ฯ เอวมฺปิ ราคสลฺเลน
โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต ธาวติ
วิธาวติ สนฺธาวติ สํสรติ ฯ โทสสลฺเลน โมหสลฺเลน มานสลฺเลน
โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต
กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ มนสา ทุจฺจริตํ
จรติ ปาณมฺปิ หนติ อทินฺนมฺปิ อาทิยติ สนฺธิมฺปิ ฉินฺทติ
นิลฺโลปมฺปิ หรติ เอกาคาริกมฺปิ กโรติ ปริปนฺเถปิ ติฏฺฐติ
ปรทารมฺปิ คจฺฉติ มุสาปิ ภณติ ฯ เอวํ มานสลฺเลน โอติณฺโณ
วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต ธาวติ วิธาวติ
สนฺธาวติ สํสรติ ฯ
ทิฏฺฐิสลฺเลน โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต
สมนฺนาคโต อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร หตฺถาวเลขโน ๑ น
#๑ ม. หตฺถาปเลขโน ฯ
เอหิภทนฺติโก น ติฏฺฐภทนฺติโก นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺส กตํ น
นิมนฺตนํ สาทิยติ ฯ โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น
กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น
มูสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย
น ปุริสนฺตรคตาย น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต
โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี น มจฺฉํ น มํสํ [๑] น
เมรยํ น ถุโสทกํ ปิวติ ฯ โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก
ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก ฯเปฯ สตฺตาคาริโก
วา โหติ สตฺตาโลปิโก เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ๒ ยาเปติ ทฺวีหิปิ
ทตฺตีหิ ๓ ยาเปติ ฯเปฯ สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ เอกาหิกมฺปิ
อาหารํ อาหาเรติ ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ ฯเปฯ สตฺตาหิกมฺปิ
อาหารํ อาหาเรติ อิติ เอวรูปํ อฑฺฒมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุ-
โยคมนุยุตฺโต วิหรติ ฯ เอวมฺปิ ทิฏฺฐิสลฺเลน โอติณฺโณ
วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต ธาวติ วิธาวติ
สนฺธาวติ สํสรติ ฯ อถวา ทิฏฺฐิสลฺเลน โอติณฺโณ วิทฺโธ
ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต โส สากภกฺโข วา โหติ
สามากภกฺโข วา โหติ นีวารภกฺโข วา โหติ ททฺทุลภกฺโข
วา โหติ หตภกฺโข วา โหติ [๔] อาจามภกฺโข วา โหติ ปิญฺญากภกฺโข
วา โหติ [๕] ติณภกฺโข วา โหติ โคมยภกฺโข วา โหติ
วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี ๖ ฯ โส สาณานิปิ ธาเรติ
#๑ ม น สุรํ ฯ ๒ ม. ภตฺติยา ฯ ๓ ม. ภตฺตีหิ ฯ ๔ ม. กณภกฺโข วา โหติ ฯ
#๕ ม. ติลภกฺโข วา โหติ ฯ ๖ โป. ม. ปวตฺตผลโภชโน ฯ
มสาณานิปิ ธาเรติ ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ ติรีฏานิปิ ธาเรติ
อชินานิปิ ธาเรติ ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ
กุสจีรมฺปิ ธาเรติ วากจีรมฺปิ ธาเรติ ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ
เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ เกสมสฺสุโลจโกปิ
โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ
อาสนปฏิกฺขิตฺโต อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต
กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ ผลกเสยฺยมฺปิ
กปฺเปติ ถณฺฑิลเสยฺยมฺปิ กปฺเปติ เอกปสฺสยิโกปิ โหติ
รโชชลฺลธโร อพฺโภกาสิโกปิ โหติ ยถาสนฺถติโกปิ โหติ วิกฏิโกปิ ๑
โหติ วิกฏโภชนานุโยคมนุยุตฺโต อปานโกปิ โหติ อปานภตฺตมนุยุตฺโต ๒
สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหณานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ
อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต
วิหรติ ฯ เอวมฺปิ ทิฏฺฐิสลฺเลน โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต
สโมหิโต สมนฺนาคโต ธาวติ วิธาวติ สนฺธาวติ สํสรติ ฯ
โสกสลฺเลน โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต
สมนฺนาคโต โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬึ กนฺทติ สมฺโมหํ
อาปชฺชติ ฯ วุตฺตํ เหตํ ภควตา ภูตปุพฺพํ พฺราหฺมณ อิมิสฺสาเยว
สาวตฺถิยา อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา มาตา กาลมกาสิ ฯ สา ตสฺสา
กาลกิริยาย อุมฺมตฺติกา ขิตฺตจิตฺตา รถิยา ๓ รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ
อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห อปิ เม มาตรํ อทฺทสถ อปิ เม มาตรํ
#๑ ม. เวกฏิโกปิ ฯ ๒ ม. อปานกตฺถมนุยุตฺโต ฯ ๓ ม. รถิยาย ฯ
อทฺทสถาติ ฯ ภูตปุพฺพํ พฺราหฺมณ อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา
อญฺญตริสฺสา อิตฺถิยา ปิตา กาลมกาสิ ภาตา กาลมกาสิ ภคินี
กาลมกาสิ ปุตฺโต กาลมกาสิ ธีตา กาลมกาสิ สามิโก
กาลมกาสิ ฯ สา ตสฺส กาลกิริยาย อุมฺมตฺติกา ขิตฺตจิตฺตา
รถิยา รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห อปิ
เม สามิกํ อทฺทสถ อปิ เม สามิกํ อทฺทสถาติ ฯ ภูตปุพฺพํ
พฺราหฺมณ อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตรสฺส ปุริสสฺส มาตา
กาลมกาสิ ฯ โส ตสฺสา กาลกิริยาย อุมฺมตฺตโก ขิตฺตจิตฺโต
รถิยา รถิยํ สิงฺฆาฏเกน สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห อปิ
เม มาตรํ อทฺทสถ อปิ เม มาตรํ อทฺทสถาติ ฯ ภูตปุพฺพํ
พฺราหฺมณ อิมิสฺสาเยว สาวตฺถิยา อญฺญตรสฺส ปุริสสฺส ปิตา
กาลมกาสิ ภาตา กาลมกาสิ ภคินี กาลมกาสิ ปุตฺโต
กาลมกาสิ ธีตา กาลมกาสิ ปชาปตี กาลมกาสิ ฯ โส ตสฺสา
กาลกิริยาย อุมฺมตฺตโก ขิตฺตจิตฺโต รถิยา รถิยํ สิงฺฆาฏเกน
สิงฺฆาฏกํ อุปสงฺกมิตฺวา เอวมาห อปิ เม ปชาปตึ อทฺทสถ
อปิ เม ปชาปตึ อทฺทสถาติ ฯ ภูตปุพฺพํ พฺราหฺมณ อิมิสฺสาเยว
สาวตฺถิยา อญฺญตรา อิตฺถี ญาติกุลํ อคมาสิ ฯ ตสฺสา เต
ญาตกา สามิกํ อจฺฉินฺทิตฺวา อญฺญสฺส ทาตุกามา ฯ สา จ นํ
น อิจฺฉติ ฯ อถโข สา อิตฺถี สามิกํ เอตทโวจ อิเม มํ
อยฺยปุตฺต ญาตกา ตํ ๑ อจฺฉินฺทิตฺวา อญฺญสฺส ทาตุกามา อุโภ
#๑ ม. ตว ฯ
มยํ มริสฺสามาติ ฯ อถโข โส ปุริโส ตํ อิตฺถึ ทฺวิธา เฉตฺวา
อตฺตานํ โอปาเตสิ ๑ อุโภ เปจฺจ ภวิสฺสามาติ ฯ เอวํ โสกสลฺเลน
โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต ธาวติ
วิธาวติ สนฺธาวติ สํสรติ ฯ
กถํกถาสลฺเลน โอติณฺโณ วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต
สมนฺนาคโต สํสยปกฺขนฺโน โหติ วิมติปกฺขนฺโน เทฺวฬฺหกชาโต
อโหสึ นุ โข อหํ อตีตมทฺธานํ น นุ โข อโหสึ อตีตมทฺธานํ
กึ นุ โข อโหสึ อตีตมทฺธานํ กถํ นุ โข อโหสึ อตีตมทฺธานํ
กึ หุตฺวา กึ อโหสึ นุ โข อหํ อตีตมทฺธานํ ภวิสฺสามิ นุ โข
อหํ อนาคตมทฺธานํ น นุ โข ภวิสฺสามิ อนาคตมทฺธานํ กึ
นุ โข ภวิสฺสามิ อนาคตมทฺธานํ กถํ นุ โข ภวิสฺสามิ อนาคตมทฺธานํ
กึ หุตฺวา กึ ภวิสฺสามิ นุ โข อหํ อนาคตมทฺธานนฺติ ฯ
เอตรหิ ปจฺจุปฺปนฺนมทฺธานํ อชฺฌตฺตํ กถํกถี โหติ อหํ นุโขสฺมิ
โน นุโขสฺมิ กึ นุโขสฺมึ กถํ นุโขสฺมิ [๒] สตฺโต กุโต อาคโต
โส กุหึ คามี ภวิสฺสตีติ ฯ เอวํ กถํกถาสลฺเลน โอติณฺโณ
วิทฺโธ ผุฏฺโฐ ปเรโต สโมหิโต สมนฺนาคโต ธาวติ วิธาวติ
สนฺธาวติ สํสรติ ฯ เต จ สลฺเล อภิสงฺขโรติ เต สลฺเล
อภิสงฺขโรนฺโต สลฺลาภิสงฺขารวเสน ปุรตฺถิมทิสํ ธาวติ ปจฺฉิมทิสํ
ธาวติ อุตฺตรทิสํ ธาวติ ทกฺขิณทิสํ ธาวติ ฯ เต สลฺลาภิสงฺขารา
อปฺปหีนา สลฺลาภิสงฺขารานํ อปฺปหีนตฺตา คติยา ธาวติ นิรเย
#๑ ม. โอปาเตติ ฯ ๒ ม อยํ นุ โข ฯ
ธาวติ ติรจฺฉานโยนิยา ธาวติ ปิตฺติวิสเย ธาวติ มนุสฺสโลเก
ธาวติ เทวโลเก ธาวติ คติยา คตึ อุปปตฺติยา อุปปตฺตึ
ปฏิสนฺธิยา ปฏิสนฺธึ ภเวน ภวํ สํสาเรน สํสารํ วฏฺเฏน
วฏฺฏํ ธาวติ วิธาวติ สนฺธาวติ สํสรตีติ เยน สลฺเลน โอติณฺโณ
ทิสา สพฺพา วิธาวติ ฯ

[๘๑๑] ตเมว สลฺลํ อพฺพุยฺห น ธาวติ น สีทตีติ ตเมว
ราคสลฺลํ โทสสลฺลํ โมหสลฺลํ มานสลฺลํ ทิฏฺฐิสลฺลํ โสกสลฺลํ
กถํกถาสลฺลํ อพฺพุยฺห อพฺพุหิตฺวา อุทฺธริตฺวา สมุทฺธริตฺวา
อุปฺปาทยิตฺวา สมุปฺปาทยิตฺวา ปชหิตฺวา วิโนทิตฺวา พฺยนฺตีกริตฺวา
อนภาวงฺคมิตฺวา เนว ปุรตฺถิมทิสํ ธาวติ น ปจฺฉิมทิสํ ธาวติ น
อุตฺตรทิสํ ธาวติ น ทกฺขิณทิสํ ธาวติ ฯ เต สลฺลาภิสงฺขารา
ปหีนา สลฺลาภิสงฺขารานํ ปหีนตฺตา คติยา น ธาวติ นิรเย
น ธาวติ ติรจฺฉานโยนิยา น ธาวติ ปิตฺติวิสเย น ธาวติ
มนุสฺสโลเก น ธาวติ เทวโลเก น ธาวติ น คติยา คตึ
น อุปปตฺติยา อุปปตฺตึ น ปฏิสนฺธิยา ปฏิสนฺธึ น ภเวน
ภวํ น สํสาเรน สํสารํ น วฏฺเฏน วฏฺฏํ ธาวติ วิธาวติ
สนฺธาวติ สํสรตีติ ตเมว สลฺลํ อพฺพุยฺห น ธาวติ ฯ น
สีทตีติ กาโมเฆ น สีทติ ภโวเฆ น สีทติ ทิฏฺโฐเฆ น
สีทติ อวิชฺโชเฆ น สีทติ น สํสีทติ น โอสีทติ น อวสีทติ [๑]
น อวคจฺฉตีติ ตเมว สลฺลํ อพฺพุยฺห น ธาวติ น สีทติ ฯ
#๑ ม. น คจฺฉติ ฯ
เตนาห ภควา
เยน สลฺเลน โอติณฺโณ ทิสา สพฺพา วิธาวติ
ตเมว สลฺลํ อพฺพุยฺห น ธาวติ น สีทตีติ ฯ

[๘๑๒] ตตฺถ สิกฺขานุคียนฺติ … … … … …
(ยานิ โลเก คธิตานิ) น เตสุ ปสุโต สิยา
นิพฺพิชฺเฌ สพฺพโส กาเม สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโน ฯ

[๘๑๓] ตตฺถ สิกฺขานุคียนฺติ ยานิ โลเก คธิตานีติ สิกฺขาติ
หตฺถิสิกฺขา อสฺสสิกฺขา รถสิกฺขา ธนุสิกฺขา สาลากิยํ สลฺลกตฺติยํ
กายติกิจฺฉํ ภูติยํ โกมารติกิจฺฉํ ๑ ฯ คียนฺตีติ ๒ คียนฺติ กถิยนฺติ ๓
ภณิยนฺติ ทีปิยนฺติ โวหริยนฺติ ฯ อถวา คียนฺติ คณฺหิยนฺติ อุคฺคณฺหิยนฺติ
ธาริยนฺติ อุปธาริยนฺติ อุปลกฺขิยนฺติ คธิตปฏิลาภาย ฯ คธิตา วุจฺจนฺติ
ปญฺจกามคุณา จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา
กามูปสํหิตา รชนียา ฯ กึการณา คธิตา วุจฺจนฺติ ปญฺจกามคุณา ฯ
เยภุยฺเยน เทวมนุสฺสา ปญฺจกามคุเณ อิจฺฉนฺติ สาทิยนฺติ ปิหยนฺติ
อภิชปฺปนฺติ ตํการณา คธิตา วุจฺจนฺติ ปญฺจกามคุณา ฯ โลเกติ
มนุสฺสโลเกติ ตตฺถ สิกฺขานุคียนฺติ ยานิ โลเก คธิตานิ ฯ

[๘๑๔] น เตสุ ปสุโต สิยาติ ตาสุ วา สิกฺขาสุ เตสุ วา
ปญฺจกามคุเณสุ น ปสุโต สิยา น ตนฺนินฺโน อสฺส น ตปฺโปโณ
น ตปฺปพฺภาโร น ตทธิมุตฺโต น ตทาธิปเตยฺโยติ น เตสุ
ปสุโต สิยา ฯ
#๑ ม. โกมารภจฺจํ ฯ ๒ ม. อนุคียนฺตีติ ฯ ๓ ม. นิคฺคียนฺติ กถียนฺติ …
#โวหรียนฺติ ฯ

[๘๑๕] นิพฺพิชฺฌ สพฺพโส กาเมติ นิพฺพิชฺฌาติ ปฏิวิชฺฌิตฺวา๔
สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ ปฏิวิชฺฌิตฺวา สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขาติ
ฯเปฯ ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมนฺติ ปฏิวิชฺฌิตฺวา ฯ
สพฺพโสติ สพฺเพน สพฺพํ สพฺพถา สพฺพํ อเสสํ นิสฺเสสํ ปริยาทายวจนเมตํ ๑
สพฺพโสติ ฯ กามาติ อุทฺทานโต เทฺว กามา วตฺถุกามา
จ กิเลสกามา จ ฯเปฯ อิเม วุจฺจนฺติ วตฺถุกามา ฯเปฯ อิเม
วุจฺจนฺติ กิเลสกามาติ นิพฺพิชฺฌ สพฺพโส กาเม ฯ