[๓๐๗] ยญฺจ ทิสฺวา กินฺนรกินฺนรีนํ ๔
สพฺพิตฺถิโย น รมนฺติ อคาเร
ตํ ตาทิสํ มจฺจํ จชิตฺวา ภริยา
อญฺญํ ทิสฺวา ปรปุริสํ ๕ ปีฐสปฺปึ ฯ

[๓๐๘] พกสฺส จ พาวริยสฺส ๖ รญฺโญ
อจฺจนฺตกามานุคตสฺส ภริยา
อนาจรี ๗ ปฏฺฐวสานุคสฺส
กํ วา อิตฺถี นาติจเร ตทญฺญํ ฯ
#๑ สี. กเรยฺยุ โน ฯ ยุ. กเรยฺยุํ โน ฯ ๒ ม. อลตฺถ ฯ ๓ ม. สพฺพตฺถ นาปีติกราปิ
#เจ สิยา ฯ ๔ ม. ยํ เจ ทิสฺวา กณฺฑรีกินฺนรานํ ฯ ๕ ม. ปุริสํ ฯ ๖ ม. พาวริกสฺส
#สี. ปาวาริกสฺส ฯ ๗ ม. อวาจรี ฯ

[๓๐๙] ปิงฺคิยานี สพฺพโลกิสฺสรสฺส
รญฺโญ ปิยา พฺรหฺมทตฺตสฺส ภริยา
อนาจรี ๑ ปฏฺฐวสานุคสฺส
ตํ วาปิ สา นาชฺฌคา กามกามินี ฯ

[๓๑๐] ขุทฺทานํ ๒ ลหุจิตฺตานํ อกตญฺญูน ทุพฺภินํ
นาเทวสตฺโต ปุริโส ถีนํ สทฺธาตุมรหติ ฯ
น ตา ปชานนฺติ กตํ น กิจฺจํ
น มาตรํ ปิตรํ ภาตรํ วา
อนริยา สมติกฺกนฺตธมฺมา
สสฺเสว จิตฺตสฺส วสํ วชนฺติ ฯ
จิรานุวุตฺถํปิ ปิยํ มนาปํ
อนุกมฺปกํ ปาณสมํปิ สนฺตํ ๓
อาวาสุ กิจฺเจสุ จ นํ ชหนฺติz
ตสฺมาหํ อิตฺถีนํ น วิสฺสสามิ ฯ
ถีนํ หิ จิตฺตํ ยถา วานรสฺส
กนฺนปฺปกนฺนํ ยถา รุกฺขฉายา
จลาจลํ หทยํ อิตฺถิยานํ
จกฺกสฺส เนมิ วิย ปริวตฺตติ ฯ
ยทา ตา ปสฺสนฺติ สเมกฺขมานา
อาเทยฺยรูปํ ปุริสสฺส วิตฺตํ
#๑ ม. อวาจรี ฯ ๒ ม. ลุทฺธานํ ฯ ๓ ม. ภตฺตรํ ฯ
สณฺหาหิ วาจาหิ นยนฺติเมนํ
กมฺโพชกา ชลเชเนว อสฺสํ ฯ
ยทา น ปสฺสนฺติ สเมกฺขมานา
อาเทยฺยรูปํ ปุริสสฺส วิตฺตํ
สมนฺตโต ตํ ปริวชฺชยนฺติ
ติณฺโณ นทีปารคโตว กุลฺลํ ฯ
สิเลสูปมา สิขีริว สพฺพภกฺขา
ติกฺขมายา นทีริว สีฆโสตา
เสวนฺติ เหตา ปิยมปฺปิยญฺจ
นาวา ยถา โอรกูลํ ปรญฺจ ฯ
น ตา เอกสฺส น ทฺวินฺนํ อาปโณว ปสาริโต
โย ตา มยฺหนฺติ มญฺเญยฺย วาตํ ชาเลน พนฺธเย ฯ
ยถา นที จ ปนฺโถ จ ปานาคารํ สภา ปปา
เอวํ โลกิตฺถิโย นาม เวลา ตาสํ น วิชฺชติ ฯ
ฆตาสนสมา เอตา กณฺหสปฺปสิรูปมา
คาโว พหิ ติณสฺเสว โอมสนฺติ วรํ วรํ ฯ
ฆตาสนํ กุญฺชรํ กณฺหสปฺปํ
มุทฺธาภิสิตฺตํ ปมทา จ สพฺพา
เอเต นโร นิจฺจยโต ภเชถ
เตสํ หเว ทุพฺพิทุ สจฺจภาโว ๑ ฯ
#๑ ม. สพฺพภาโว ฯ
นาจฺจนฺตวณฺณา น พหูน กนฺตา
น ทกฺขิณา ปมุทา เสวิตพฺพา
น ปรสฺส ภริยา น ธนสฺส เหตุ
เอติตฺถิโย ปญฺจ น เสวิตพฺพา ฯ

[๓๑๑] อถ ขลุ โภ อานนฺโท คิชฺฌราชา กุณาลสฺส
สกุณสฺส อาทิมชฺฌคาถาปริโยสานํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา
คาถาโย อภาสิ
ปุณฺณมฺปิ เจมํ ปฐวึ ธเนน
ทชฺชิตฺถิยา ปุริโส สมฺมตาย
ลทฺธา ขณํ อติมญฺเญยฺย ตํปิ
ตาสํ วสํ อสตีนํ น คจฺเฉ ฯ
อุฏฺฐาหกญฺเจว อลีนวุตฺตึ
โกมารภตฺตารํ ปิยํ มนาปํ
อาวาสุ กิจฺเจสุ จ นํ ชหนฺติ
ตสฺมาหํ อิตฺถีนํ น วิสฺสสามิ ฯ
น วิสฺสเส อิจฺฉติ มนฺติ โปโส
น วิสฺสเส โรทติ เม สกาเส
เสวนฺติ เหตา ปิยมปฺปิยญฺจ
นาวา ยถา โอรกูลํ ปรญฺจ ฯ
น วิสฺสเส สาขปุราณสนฺถตํ
น วิสฺสเส มิตฺตปุราณโจรํ
น วิสฺสเส ราช สขา ๑ มนนฺติ
น วิสฺสเส อิตฺถิ ทสนฺน มาตรํ ฯ
น วิสฺสเส รามกราสุ นาริสุ
อจฺจนฺตสีลาสุ อสญฺญตาสุ
อจฺจนฺตเปมานุคตสฺส ภริยา
น วิสฺสเส ติตฺถสมา หิ นาริโย ฯ
หเนยฺยยปิ ฉินฺเทยฺยยปิ เฉทาเปยฺยยปิ ๒
กณฺฐํปิ ๓ เฉตฺวา รุธิรํ ปิเวยฺยุํ
มา ทีนกามาสุ อสญฺญตาสุ
ภาวํกเร คงฺคติตฺถูปมาสุ ฯ
มุสา ตาสํ ยถา สจฺจํ สจฺจํ ตาสํ ยถา มุสา
คาโว พหิ ติณสฺเสว โอมสนฺติ วรํ วรํ ฯ
คเตน ตา ปโลเภนฺติ เปกฺขิเตน หสิเตน จ ๔
อโถปิ ทุนฺนิวตฺเถน มญฺชุนา ภณิเตน จ ฯ
โจริโย กฐินา ๕ เหตา วาฬา จ ลปสกฺขรา
น ตา กิญฺจิ น ชานนฺติ ยํ มนุสฺเสสุ วญฺจนํ ฯ
อสา โลกิตฺถิโย นาม เวลา ตาสํ น วิชฺชติ
สารตฺตา จ ปคพฺภา จ สิขี สพฺพฆโส ยถา ฯ
#๑ ม. ราชานํ สขา ฯ สี.ยุ. ราชา สขา ฯ ๒ ม. หเนยฺยุํ ฉินฺเทยฺยุํ ฯ สี.ยุ. หเนยฺยุ
#ฉินฺเทยฺยยปิ เฉทเยยฺยุํ ฯ ๓ ม. กณฺเฐปิ ฯ ๔ ม. เปกฺขิเตนมฺหิเตน จ ฯ ๕ ม. กถินา ฯ
นตฺถิตฺถีนํ ปิโย นาม อปฺปิโยปิ น วิชฺชติ
เสวนฺติ เหตา ปิยมปฺปิยญฺจ
นาวา ยถา โอรกุลํ ปรญฺจ ฯ
นตฺถิตฺถีนํ ปิโย นาม อปฺปิโยปิ น วิชฺชติ
ธนตฺถา ปฏิเวลฺลนฺติ ลตาว ทุมนิสฺสิตา ฯ
หตฺถิพนฺธํ อสฺสพนฺธํ โคปุริสญฺจ จณฺฑาลํ
ฉวทาหกํ ปุปฺผฉฑฺฑกํ สธนํ อนุปตนฺติ นาริโย ฯ
กุลปุตฺตํปิ ชหนฺติ อกิญฺจินํ ฉวกสมํ
สทิสํ อนุปตนฺติ ธนเหตุ จ นาริโยติ ฯ

[๓๑๒] อถ ขลุ โภ นารโท เทวพฺราหฺมโณ อานนฺทสฺส
คิชฺฌราชสฺส อาทิมชฺฌคาถาปริโยสานํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมา
คาถาโย อภาสิ
จตฺตาโรเม น ปูเรนฺติ เต เม สุณาถ ภาสโต
สมุทฺโท พฺราหฺมโณ ราชา อิตฺถี จาปิ ทิชมฺปติ ฯ
สริตา สาครํ ยนฺติ ยากาจิ ปฐวิสฺสิตา
ตา สมุทฺทํ น ปูเรนฺติ โอนตฺตา ๑ หิ น ปูรติ ฯ
พฺราหฺมโณ จ อธิยาน ๒ เวทมกฺขานปญฺจมํ
ภิยฺโยปิ สุตมิจฺเฉยฺย โอนตฺตา หิ น ปูรติ ฯ
ราชา จ ปฐวึ สพฺพํ สสมุทฺทํ สปพฺพตํ
อชฺฌาวสํ วิชินิตฺวา อนนฺตรตโนจิตํ
#๑ ม. อูนตฺตา ฯ อิโต ปรํ อิทิสเมว ฯ ๒ อธิยานํ อิติปิ ฯ
ปารํ สมุทฺทํ ปตฺเถติ โอนตฺตา หิ น ปูรติ ฯ
เอกเมกาย อิตฺถิยา อฏฺฐฏฺฐ ปติโน สิยุํ ๑
สูรา จ พลวนฺโต จ สพฺพกามรสาหรา
กเรยฺย นวเม ฉนฺทํ โอนตฺตา หิ น ปูรติ ฯ
สพฺพิตฺถิโย สิขีริว สพฺพภกฺขา
สพฺพิตฺถิโย นทีริว สพฺพวาหินี
สพฺพิตฺถิโย กณฺฏกานํว สาขา
สพฺพิตฺถิโย ธนเหตุ วชนฺติ ฯ
วาตญฺจ ชาเลน นโร ปรามเส
โอสิญฺจเย สาครเมกปาณินา
สเกน หตฺเถน หเนยฺย ๒ โฆสํ
โย สพฺพภาวํ ปมทาสุ โอสฺสเช ฯ(
โจรีนํ พหุพุทฺธีนํ ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภํ
ถีนํ ภาโว ทุราชาโน มจฺฉสฺเสโวทเก คตํ ฯ
อนลา มุทุสมฺภาสา ทุปฺปูรา ตา นทีสมา
สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย ฯ
อาวฏฺฏนี มหามายา พฺรหฺมจริยวิโกปนา
สีทนฺติ นํ วิทิตฺวาน อารกา ปริวชฺชเย ฯ
ยญฺเจตา อุปเสวนฺติ ฉนฺทสา วา ธเนน วา
ชาตเวโทว สณฺฐานํ ขิปฺปํ อนุทหนฺติ นนฺติ ฯ
#๑ ม. สิยา ฯ ๒ ม. กเรยฺย ฯ

[๓๑๓] อถ ขลุ โภ กุณาโล สกุโณ นารทสฺส เทวพฺราหฺมณสฺส
อาทิมชฺฌคาถาปริโยสานํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ
อิมา คาถาโย อภาสิ
สลฺลเป นิสิตขคฺคปาณินา
ปณฺฑิโต อปิ ปิสาจโทสินา
อุคฺคเตชํ อุรคํปิ อาสิเท
เอโก เอกาย ปมุทาย นาลเป ฯ
โลกจิตฺตมถนา หิ นาริโย
นจฺจคีตภณิตมฺหิตาวุธา
พาธยนฺติ อนุปฏฺฐิตสฺสตึ
ทีเป รกฺขสิคณาว วาณิเช ฯ
นตฺถิ ตาสํ วินโย น สํวโร
มชฺชมํสนิรตา อสญฺญตา
ตา คิลนฺติ ปุริสสฺส ปาภตํ
สาคเรว มกรํ ติมิงฺคโล ๑ ฯ
ปญฺจกามคุณสาตโคจรา
อุทฺธตา อนิยตา อสญฺญตา
โอสรนฺติ ปมุทา ปมาทินํ
โลณโตยวติยํว อาปคา ฯ
ยํ นรํ อุปลเปนฺติ ๒ นาริโย
#๑ สี. ยุ. ติมิงฺคิโล ฯ ๒ สี. ยุ. อุปรมนฺติ ฯ
ฉนฺทสา วา รติยา วา ธเนน วา
ชาตเวทสทิสํปิ ตาทิสํ
ราคโทสวธิโย ๑ ทหนฺติ นํ ฯ
อทฺธํ ญตฺวา ปุริสํ มหทฺธนํ
โอสรนฺติ สธนํ ๒ สหตฺตนา
รตฺตจิตฺตํ อติเวฐยนฺติ นํ
สาลํ มาลุวลตาว กานเน ฯ
ตา อุเปนฺติ วิวิเธน ฉนฺทสา
จิตฺรพิมฺพมุขิโย อลงฺกตา
โอหสนฺติ ๓ ปหสนฺติ นาริโย
สํวโรว ๔ สตมายโกวิทา ฯ
ชาตรูปมณิมุตฺตภูสิตา
สกฺกตา ปติกุเลสุ นาริโย
รกฺขิตา อติจรนฺติ สามิกํ
ทานวํว หทยนฺตรนิสฺสิตา ๕ ฯ
เตชวาปิ หิ นโร วิจกฺขโณ
สกฺกโต พหุชนสฺส ปูชิโต
นารีนํ วสงฺคโต น ภาสติ
ราหุนา อุปหโตว จนฺทิมา ฯ
ยํ กเรยฺย กุปิโต ทิโส ทิสํ
#๑ สี. ยุ. -วติโย ฯ ๒ ม. สธนา ฯ ๓ ม. อุหสนฺติ ฯ สี. ยุ. อูหสนฺติ ฯ
#๔ ม. สมฺพโรว ฯ ๕ ม. -รสฺสิตา ฯ
ทุฏฺฐจิตฺโตว สมาคตํ อรึ
เตน ภิยฺโย พฺยสนํ นิคจฺฉติ
นารีนํ วสงฺคโต อเปกฺขวา ฯ
เกสลูนนขฉินฺนตชฺชิตา
ปาทปาณิกสทณฺฑตาฬิตา
หีนเมวุปคตา หิ นาริโย
ตา รมนฺติ กุณเปว มกฺขิกา ฯ
ตา กุเลสุ วิสิขนฺตเรสุ วา
ราชธานีสุ นิคเมสุ วา ปน ๑
โอฑฺฑิตํ นมุจิปาสวาคุรํ ๒
จกฺขุมา ปริวชฺเชยฺย สุขตฺถิโก ฯ
โอสฺสชิตฺวา กุสลํ ตโปคุณํ
โย อนริยจริตานิ มาจริ
เทวตาหิ นิรยํ นิมิสฺสติ
เฉทคามิมณิยํว วาณิโช ฯ
โส อิธ ครหิโต ปรตฺถ จ
ทุมฺมตี อุปหโต ๓ สกมฺมุนา
คจฺฉติ อนิยโต คลาคลํ
ทุฏฺฐคทฺรภรโถว อุปฺปเถ ฯ
โส อุเปติ นิรยํ ปตาปนํ
#๑ ม. ปุน ฯ ๒ ม. -วากรํ ฯ ๓ สี. ยุ. อุปคโต ฯ
สตฺติสิมฺพลิวนญฺจ อายสํ
อาวสิตฺวาน ติรจฺฉานโยนิยํ
เปตราชวิสยํ น มุญฺจติ ฯ
ทิพฺยา ขิฑฺฑา รติโย จ นนฺทเน
จกฺกวตฺติจริตญฺจ มานุเส
นาสยนฺติ ปมุทา ปมาทินํ
ทุคฺคติญฺจ ปฏิปาทยนฺติ นํ ฯ
ทิพฺยา ขิฑฺฑา รติโย น ทุลฺลภา
จกฺกวตฺติจริตญฺจ มานุเส
โสวณฺณพฺยมฺหนิลยา จ อจฺฉรา
เย จรนฺติ ปมุทาหนตฺถิกา ฯ
กามธาตุสมติกฺกมา คติ
รูปธาตุสมฺภโว น ทุลฺลโภ
วีตราควิสยูปปตฺติ ยา
เย จรนฺติ ปมุทาหนตฺถิกา ฯ
สพฺพทุกฺขสมติกฺกมํ สิวํ
อจฺจนฺตํ อจลิตํ อสงฺขตํ
นิพฺพุเตหิ สุจีหิ น ทุลฺลภํ
เย จรนฺติ ปมุทาหนตฺถิกาติ ฯ

[๓๑๔] กุณาโลหํ ตทา อาสึ อุทายี ปุสฺสโกกิโล
อานนฺโท คิชฺฌราชาสิ สารีปุตฺโต จ นารโท
ปริสา พุทฺธปริสา เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ ฯ
กุณาลชาตกํ จตุตฺถํ ฯ
____________
๕ มหาสุตโสมชาตกํ

[๓๑๕] กสฺมา ตุวํ รสก เอทิสานิ
กโรสิ กมฺมานิ สุทารุณานิ
หนาสิ อิตฺถี ปุริเส จ มุโฬฺห
มํสสฺส เหตุ อาทู ธนสฺส การณา ฯ

[๓๑๖] น อตฺตเหตุ น ธนสฺส การณา
น ปุตฺตทารสฺส สหายญาตินํ
ภตฺตา จ เม ภควา ภูมิปาโล
โส ขาทติ มํสํ ภทนฺเต เอทิสํ ฯ