[๘๗] ตํ ตตฺถ อวจุํ กญฺญา ทีฆาวว รฏฺฐวฑฺฒนํ
กุหึ ราชา อนุปฺปตฺโต อิโต ราชา กุหึ คโต ฯ

[๘๘] ปงฺกํ ราชา อติกฺกนฺโต ถเล ราชา ปติฏฺฐิโต
อกณฺฏกํ อคหนํ ปฏิปนฺโน มหาปถํ ฯ
อหญฺจ ปฏิปนฺโนสฺมิ มคฺคํ ทุคฺคติคามินํ
สกณฺฏกํ สคหนํ เยน คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ ฯ

[๘๙] ตสฺส เต สฺวาคตํ ราช สีหสฺเสว คิริพฺพชํ
อนุสาส มหาราช ตฺวํ โน สพฺพาสมิสฺสโรติ ฯ
โสณกชาตกํ ปฐมํ ฯ
____________
๒ สงฺกิจฺจชาตกํ

[๙๐] ทิสฺวา นิสินฺนํ ราชานํ พฺรหฺมทตฺตํ รเถสภํ
อถสฺส ปฏิเวเทสิ ยสฺสาสิ อนุกมฺปโก ฯ
สงฺกิจฺจายํ อนุปฺปตฺโต อิสีนํ สาธุสมฺมโต
ตรมานรูโป นิยฺยาหิ ขิปฺปํ ปสฺส มเหสินํ ฯ
ตโต จ ราชา ตรมาโน ยุตฺตมารุยฺห สนฺทนํ
มิตฺตามจฺจปริพฺยูโฬฺห ๑ อคมาสิ รเถสโภ ฯ
นิกฺขิปฺป ปญฺจ กกุธานิ กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน
วาลวีชนิมุณฺหีสํ ขคฺคํ ฉตฺตญฺจุปาหนํ ฯ
โอรุยฺห ราชา ยานมฺหา ฐปยิตฺวา ปฏิจฺฉทํ
#๑ สี. ยุ. -ปริพฺพูโฬฺห ฯ
อาสีนํ ทายปสฺสสฺมึ สงฺกิจฺจมุปสงฺกมิ ฯ
อุปสงฺกมิตฺวา โส ราชา สมฺโมทิ อิสินา สห
ตํ กถํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ อุปาวิสิ ฯ
เอกมนฺตํ นิสินฺโนว อถ กาลํ อมญฺญถ
ตโต ปาปานิ กมฺมานิ ปุจฺฉิตุํ ปฏิปชฺชถ ฯ
อิสึ ปุจฺฉาม ๑ สงฺกิจฺจํ อิสีนํ สาธุสมฺมตํ
อาสีนํ ทายปสฺสสฺมึ อิสิสงฺฆปุรกฺขตํ ฯ
กํ คตึ เปจฺจ คจฺฉนฺติ นรา ธมฺมาติจาริโน
อติจิณฺโณ มยา ธมฺโม ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

[๙๑] อิสิ อวจ สงฺกิจฺโจ กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒนํ
อาสีนํ ทายปสฺสสฺมึ มหาราช สุโณหิ เม ฯ
อุปฺปเถน วชนฺตสฺส โย มคฺคมนุสาสติ
ตสฺส เจ วจนํ กยิรา นาสฺส มคฺเคยฺย กณฺฏโก ฯ
อธมฺมํ ปฏิปนฺนสฺส โย ธมฺมมนุสาสติ
ตสฺส เจ วจนํ กยิรา น โส คจฺเฉยฺย ทุคฺคตึ ฯ

[๙๒] ธมฺโม ปโถ มหาราช อธมฺโม ปน อุปฺปโถ
อธมฺโม นิรยํ เนติ ธมฺโม ปาเปติ สุคฺคตึ ฯ
อธมฺมจาริโน ราช นรา วิสมชีวิโน
ยํ คตึ เปจฺจ คจฺฉนฺติ นิรเย เต สุโณหิ เม ฯ
สญฺชีโว กาฬสุตฺโต จ สงฺฆาโฏ ๒ เทฺว จ โรรุวา
#๑ สี. ยุ. ปุจฺฉามิ ฯ ๒ ม. สงฺฆาโต ฯ
อถาปโร มหาวีจิ ตาปโน จ ปตาปโน ฯ
อิจฺเจเต อฏฺฐ นิรยา อกฺขาตา ทูรติกฺกมา
อากิณฺณา ลุทฺทกมฺเมหิ ปจฺเจกา โสฬสุสฺสทา ฯ
กทริยา ตาปนา ๑ โฆรา อจฺจิมนฺโต ๒ มหพฺภยา
โลมหํสนรูปา จ เภสฺมา ปฏิภยา ทุขา ฯ
จตุกฺกณฺณา ๓ จตุทฺวารา วิภตฺตา ภาคโส มิตา
อโยปาการปริยนฺตา อยสา ปฏิกุชฺชิตา ฯ
เตสํ อโยมยา ภูมิ ชลิตา เตชสา ยุตา
สมนฺตา โยชนสตํ ผุฏา ติฏฺฐนฺติ สพฺพทา ฯ
เอเต ปตนฺติ นิรเย อุทฺธํปาทา อวํสิรา
อิสีนํ อติวตฺตาโร สญฺญตานํ ตปสฺสินํ ฯ
เต ภูนหุโน ปจฺจนฺติ มจฺฉา พิลกตา ยถา
สํวจฺฉเร อสงฺเขยฺเย นรา กิพฺพิสการิโน ฯ
ฑยฺหมาเนน คตฺเตน นิจฺจํ สนฺตรพาหิรํ
นิรยา นาธิคจฺฉนฺติ ทฺวารํ นิกฺขมเนสิโน ฯ
ปุรตฺถิเมน ธาวนฺติ ตโต ธาวนฺติ ปจฺฉโต
อุตฺตเรนปิ ธาวนฺติ ตโต ธาวนฺติ ทกฺขิณํ
ยํ ยญฺหิ ทฺวารํ คจฺฉนฺติ ตนฺตเทว ปิถิยฺยเร ๔ ฯ
พหูนิ สตสหสฺสานิ ชนา นิรยคามิโน
พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺติ ปตฺวา ทุกฺขํ อนปฺปกํ ฯ
#๑ สี. ยุ. กทรียตปนา ฯ ม. กทริยตาปนา ฯ ๒ ยุ. อจฺจิมนฺตา ฯ ๓ จตุกฺโกณาติปิ ฯ
#๔ ม. ปิธียเร ฯ สี. ปิถิยฺยติ ฯ
อาสีวิสํว กุปฺปิตํ เตชสึ ทูรติกฺกมํ
น สาธุรูเป อาสีเท สญฺญตานํ ตปสฺสินํ ฯ
อติกาโย มหิสฺสาโส อชฺชุโน เกกกาธิโป
สหสฺสพาหุ อุจฺฉินฺโน อิสิมาสชฺช โคตมํ ฯ
อรชํ รชสา วจฺฉํ กีสํ อวกฺรีย ๑ ทณฺฑกี
ตาโลว มูลโต ฉินฺโน ส ราชา วิภวงฺคโต ฯ
อุปหจฺจ มนํ เมชฺโฌ ๒ มาตงฺคสฺมึ ยสสฺสิเน
สปาริสชฺโช อุจฺฉินฺโน เมชฺฌารญฺญํ ๓ ตทา อหุ ฯ
กณฺหทีปายนาสชฺช อิสึ อนฺธกเวนฺทโย ๔
อญฺญมญฺญํ มุสเล ๕ หนฺตฺวา สมฺปตฺตา ยมสาธนํ ฯ
อถายํ อิสินา สตฺโต อนฺตลิกฺขจโร ปุเร
ปาเวกฺขิ ปฐวึ เจจฺโจ หีนตฺโต กาลปริยายํ ฯ
ตสฺมา หิ ฉนฺทาคมนํ นปฺปสํสนฺติ ปณฺฑิตา
อทุฏฺฐจิตฺโต ภาเสยฺย คิรํ สจฺจูปสญฺหิตํ ฯ
มนสา เจ ปทุฏฺเฐน โย นโร เปกฺขเต มุนึ
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ คนฺตฺวา โส นิรยํ อโธ ฯ
เย วุฑฺเฒ ปริภาสนฺติ ผรุสูปกฺกมา ชนา
อนปจฺจา อทายาทา ตาลวตฺถู ๖ ภวนฺติ เต ฯ
โย จ ปพฺพชิตํ หนฺติ กตกิจฺจํ มเหสินํ
ส กาฬสุตฺเต นิรเย จิรํ รตฺตาย ปจฺจติ ฯ
#๑ ม. อวกิริย ฯ ๒ ม. มชฺโฌ ฯ ๓ ม. มชฺฌารญฺญํ ฯ ๔ สี. ยุ. อนฺธกเวณฺหุโย ฯ
#ม. -เวณฺฑโย ฯ ๕ ม. อญฺโญญฺญํ มุสลา ฯ ๖ ม. ตาลวตฺถุ ฯ ยุ. ตาลาวตฺถุ ฯ
โย จ ราชา อธมฺมฏฺโฐ รฏฺฐวิทฺธํสโน มโต ๑
ตาปยิตฺวา ชนปทํ ตาปเน เปจฺจ ปจฺจติ ฯ
โส จ วสฺสสหสฺสานํ ๒ สตํ ทิพฺยานิ ปจฺจติ
อจฺจิสงฺฆปเรโต โส ทุกฺขํ เวเทติ เวทนํ ฯ
ตสฺส อคฺคิสิขา กายา นิจฺฉรนฺติ ปภสฺสรา
เตโชภกฺขสฺส คตฺตานิ โลมคฺเคหิ ๓ นเขหิ จ ฯ
ฑยฺหมาเนน คตฺเตน นิจฺจํ สนฺตรพาหิรํ
ทุกฺขาภิตุนฺโน นทติ นาโค ตุณฺฑฏฺฏิโต ๔ ยถา ฯ
โย โลภา ปิตรํ หนฺติ โทสา วา ปุริสาธโม
ส กาฬสุตฺเต นิรเย จิรํ รตฺตาย ปจฺจติ ฯ
ส ตาทิโส ปจฺจติ โลหกุมฺภิยํ
ปกฺกญฺจ สตฺตีหิ หนนฺติ นิตฺตจํ
อนฺธํ กริตฺวา มุตฺตกรีสภกฺขํ
ขาเร นิมุชฺชนฺติ ตถาวิธํ นรํ ฯ
ตตฺตํ ปกฺกุฏฺฐิตมโยคุฬญฺจ
ทีเฆ จ ผาเล จิรรตฺตตาปิเต
วิกฺขมฺภมาทาย วิภชฺช ๕ รชฺชุภิ
วิวเฏ มุเข สํสวยนฺติ ๖ รกฺขสา ฯ
สามา จ โสณา สพลา จ คิชฺฌา
กาโกลสงฺฆา จ ทิชา อโยมุขา
#๑ สี. จฺโต ฯ ม. มโค ฯ ๒ ม. -สหสฺสานิ ฯ ๓ ม. โลเมหิ จ ฯ
#๔ สี. ตุตฺตทฺทิโต ฯ ม. ตุตฺตฏฺฏิโต ฯ ๕ สี. วิพทฺธ ฯ ม. วิพนฺธ ฯ ๖ สี. ยุ.
#สํจวยนฺติ ฯ ม. สมฺปวิสนฺติ ฯ
สงฺคมฺม ขาทนฺติ วิผนฺทมานํ
ชิวฺหํ วิภชฺช วิฆาสํ สโลหิตํ ฯ
ตํ ทฑฺฒตาลํ ปริภินฺนคตฺตํ
นิปฺโปถยนฺตา อนุวิจรนฺติ รกฺขสา
รตี หิ เตสํ ทุขิโน ปนีตเร
เอตาทิสสฺมึ นิรเย วสนฺติ
เยเกจิ โลเก อิธ เปตฺติฆาติโน ฯ
ปุตฺโต จ มาตรํ หนฺตฺวา อิโต คนฺตฺวา ยมกฺขยํ
ภุสมาปชฺชเต ทุกฺขํ อตฺตกมฺมผลูปโค ฯ
อมนุสฺสา อติพาลา หนฺตารํ ชนยนฺติยา
อโยมเยหิ วาเลหิ ปีฬยนฺติ ปุนปฺปุนํ ฯ
ตํ ปสฺสวํ ๑ สกา คตฺตา รุธิรํ ๒ อตฺตสมฺภวํ
ตมฺพโลหวิลีนํว ตตฺตํ ปาเยนฺติ มตฺติฆํ ฯ
ชิคุจฺฉํ กุณปํ ปูตึ ทุคฺคนฺธํ คูถกทฺทมํ
ปุพฺพโลหิตสงฺกาสํ รหโทคฺคยฺห ๓ ติฏฺฐติ ฯ
ตเมนํ กิมิโย ๔ ตตฺถ อติกายา อโยมุขา
ฉวึ เภตฺวาน ๕ ขาทนฺติ ปคิทฺธา ๖ มํสโลหิเต ฯ
โส จ ตํ นิรยํ ปตฺโต นิมุคฺโค สตโปริสํ
ปูติกํ กุณปํ วาติ สมนฺตา สตโยชนํ ฯ
จกฺขุมาปิ หิ จกฺขูนิ ๗ เตน คนฺเธน ชิยฺยติ
#๑ ม. ตมสฺสวํ ฯ ยุ. ตํ ปสฺสุตํ ฯ ๒ ม. รุหิรํ ฯ ๓ ม. รหทโมคยฺห ฯ
#๔ ม. กิมโย ฯ ๕ สี. ยุ. เฉตฺวาน ฯ ๖ ม. สํคิทฺธา ฯ ๗ ม. จกฺขูหิ ฯ
เอตาทิสํ พฺรหฺมทตฺต มาตุโฆ ลภเต ทุขํ ฯ
ขุรธารมนุกฺกมฺม ติกฺขํ ทูรภิสมฺภวํ
ปตนฺติ คพฺภปาตินิโย ๑ ทุคฺคํ เวตฺตรณึ นทึ ฯ
อโยมยา สิมฺพลิโย โสฬสงฺคุลิกณฺฏกา
อุภโต มภิลมฺพนฺติ ทุคฺคํ เวตฺตรณึ นทึ ฯ
เต อจฺจิมนฺโต ติฏฺฐนฺติ อคฺคิกฺขนฺธาว อารกา
อาทิตฺตา ชาตเวเทน อุทฺธํ โยชนมุคฺคตา ฯ
เอเต ปชฺชนฺติ ๒ นิรเย ตตฺเต ติขิณกณฺฏเก
นาริโย จ อติจารินิโย ๓ นรา จ ปรทารคู ฯ
เต ปตนฺติ อโธกฺขนฺธา วิวตฺตา วิหตา ปุถู
สยนฺติ วินิวิทฺธงฺคา ทีฆํ ชคฺคนฺติ สพฺพทา ๔ ฯ
ตโต รตฺยา วิวสเน ๕ มหตึ ปพฺพตูปมํ
โลหกุมฺภึ ปวชฺชนฺติ ตตฺตํ อคฺคิสมูทกํ ฯ
เอวํ ทิวา จ รตฺโต จ ทุสฺสีลา โมหปารุตา๑
อนุโภนฺติ สกํ กมฺมํ ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน ฯ
ยา จ ภริยา ธนกฺกีตา สามิกํ อติมญฺญติ
สสฺสุํ วา สสฺสุรํ วาปิ เชฏฺฐํ วาปิ นนนฺทนํ ๖
ตสฺสา วงฺเกน ชิวฺหคฺคํ นิพฺพหนฺติ สพนฺธนํ ฯ
ส พฺยามมตฺตํ กิมินํ ชิวฺหํ ปสฺสติ อตฺตโน ๗
#๑ ม. คพฺภปาติโย ฯ ๒ ม. วชนฺติ ฯ สี. ยุ. สชนฺติ ฯ ๓ ม. อติจารา ฯ
#๔ สี. ยุ. สํวรึ ฯ ๕ ม. วิวสาเน ฯ ๖ ม. นนนฺทรํ ฯ ๗ ม. อตฺตนิ ฯ
วิญฺญาเปตุํ น สกฺโกติ ตาปเน เปจฺจ ปจฺจติ ฯ
โอรพฺภิกา สูกริกา มจฺฉิกา มิคพนฺธกา
โจรา โคฆาตกา ลุทฺทา อวณฺเณ วณฺณการกา ฯ
สตฺตีหิ โลหกูเฏหิ เนตฺตึเสหิ อุสูหิ จ
หญฺญมานา ขารนทึ ปปตนฺติ อวํสิรา ฯ
สายํ ปาโต กูฏการี อโยกูเฏหิ หญฺญติ
ตโต วนฺตํ ทุรตฺตานํ ปเรสํ ภุญฺชเต ๑ สทา ฯ
ธงฺกา เภรณฺฑกา คิชฺฌา กาโกลา จ อโยมุขา
วิปฺผนฺทมานํ ขาทนฺติ นรํ กิพฺพิสการกํ ฯ
เย มิเคน มิคํ หนฺติ ปกฺขึ วา ปน ปกฺขินา
อสนฺโต รชสา ฉนฺนา คนฺตฺวา ๒ เต นิรยุสฺสทํ ๓ ฯ

[๙๓] สนฺโตว ๔ อุทฺธํ คจฺฉนฺติ สุจิณฺเณนีธ กมฺมุนา
สุจิณฺณสฺส ผลํ ปสฺส สินฺทา ๕ เทวา สพฺรหฺมกา
ตนฺตํ พฺรูมิ มหาราช ธมฺมํ รฏฺฐปตี จร
ตถา ตถา ๖ ราช จราหิ ธมฺมํ
ยถา ตํ สุจิณฺณํ นานุตปฺเปยฺย ปจฺฉาติ ฯ
สงฺกิจฺจชาตกํ ทุติยํ ฯ
__________________
ตสฺสุทฺทานํ ฯ
อถ สฏฺฐินิปาตมฺหิ สุณาถ มม ภาสิตํ
#๑ ม. ภุญฺชเร ฯ ๒ ม. คนฺตา ฯ ๓ ยุ. นิรยํ อโธ ฯ ๔ ม. -จ ฯ
#๕ ม. สอินฺทา ฯ ๖ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
ชาตกสวฺหยโน ปวโร
โสณกอรินฺทมสวฺหยโน
ตถาวุตฺตรเถสภสงฺกิจฺจวโร ฯ
สฏฺฐินิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ
_________
สตฺตตินิปาตํ
๑ กุสชาตกํ

[๙๔] อิทนฺเต รฏฺฐํ สธนํ สโยคฺคํ
สกายุรํ สพฺพกามูปปนฺนํ
อิทนฺเต รชฺชํ อนุสาส อมฺม
คจฺฉามหํ ยตฺถ ปิยา ปภาวตี ฯ

[๙๕] อนุชุภูเตน หรํ มหนฺตํ
ทิวา จ รตฺโต จ นิสีถกาเล
ปฏิคจฺฉ ตฺวํ ขิปฺปํ กุสาวตึ [๑]
นิจฺฉามิ ทุพฺพณฺณมหํ วสนฺตํ ฯ

[๙๖] นาหํ คมิสฺสามิ อิโต กุสาวตึ
ปภาวตี วณฺณปโลภิโต ตว
รมามิ มทฺทสฺส นิเกตรมฺเม
หิตฺวาน รฏฺฐํ ตว ทสฺสเน รโต ฯ
ปภาวตี วณฺณปโลภิโต ตว
สมฺมูฬฺหรูโป วิจรามิ เมทนึ ๒
ทิสํ น ชานามิ กุโตมฺหิ อาคโต
ตยิมฺหิ มตฺโต มิคมนฺทโลจเน
โสวณฺณจีรวสเน ชาตรูปสุเมขเล
#๑ ม. กุส ฯ ๒ ม. เมทินึ ฯ
สุสฺโสณิ ตว กามา หิ นาหํ รชฺเชน มตฺถิโก ฯ