[๒๓๖๗] รญฺโญหํ ปหิโต ทูโต โกรพฺยสฺส ยสสฺสิโน
อตฺถํ ธมฺมญฺจ ปุจฺเฉสิ อิจฺจพฺรวิ ยุธิฏฺฐิโล
#๑ ยุ. จรํ กจฺเฉ ฯ ๒ ม. นิสีเถ ฯ ๓ ม. พลิพทฺทญฺจ ฯ
ตํ ตฺวํ อตฺถญฺจ ธมฺมญฺจ สมฺภวกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

[๒๓๖๘] ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ ยถาปิ กุสโล ตถา
ราชา จ โข ตํ ชานาติ ยทิ กาหติ วา น วา ฯ

[๒๓๖๙] อชฺช สุเวติ สํเสยฺย รญฺญา ปุฏฺโฐ สุจีรต
มา กตฺวา อวสี ราชา อตฺเถ ชาเต ยุธิฏฺฐิโล
อชฺฌตฺตญฺเญว สํเสยฺย รญฺญา ปุฏฺโฐ สุจีรต
กุมฺมคฺคํ น นิเวเสยฺย ยถา มุโฬฺห อเจตโส ฯ
อตฺตานํ นาติวตฺเตยฺย อธมฺมํ น สมาจเร
อติตฺเถ นปฺปตาเรยฺย อนตฺเถ น ยุโต สิยา ฯ
โย จ เอตานิ ฐานานิ กตฺตุํ ชานาติ ขตฺติโย
สทา โส วฑฺฒเต ราชา สุกฺกปกฺเขว จนฺทิมา ฯ
ญาตีนญฺจ ปิโย โหติ มิตฺเตสุ จ วิโรจติ
กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ ฯT
สมฺภวชาตกํ ปญฺจมํ ฯ
________________
๖ มหากปิชาตกํ

[๒๓๗๐] พาราณสฺยํ ๑ อหุ ราชา กาสีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน
มิตฺตามจฺจปริพฺยูโฬฺห อคมาสิ มิคาชินํ ๒ ฯ
ตตฺถ พฺราหฺมณมทฺทกฺขิ เสตํ จิตฺรํ กิลาสินํ
วิทฺธสฺตํ โกวิฬารํว กีสํ ธมนิสนฺถตํ ฯ
#๑ สี. ยุ. พาราณสฺสํ ฯ ๒ สี. มิคาชิรํ ฯ ยุ. มิคาจิรํ ฯ
ปรมการุญฺญตํ ปตฺตํ ทิสฺวา กิจฺฉคตํ นรํ
อวจ พฺยมฺหิโต ราชา ยกฺขานํ กตโม นุสิ ฯ
หตฺถปาทา จ เต เสตา ตโต เสตตรํ สิโร
คตฺตํ กมฺมาสวณฺณนฺเต กิลาสพหุโล จสิ ฯ
วฏฺฏนาวลิสงฺกาสา ปิฏฺฐิ เต นินฺนตุนฺนตา
กาฬปพฺพา จ เต องฺคา นาญฺญํ ปสฺสามิ เอทิสํ ฯ
อุคฺฆฏฺฐปาโท ตสิโต กีโส ธมนิสนฺถโต
ฉาโต อติตฺตรูโปสิ กุโตสิ กตฺถ คจฺฉสิ ฯ
ทุทฺทสี อปฺปกาโรสิ ทุพฺพณฺโณ ภีมทสฺสโน
ชเนตฺติ ยาปิ เต มาตา น ตํ อิจฺเฉยฺย ปสฺสิตุํ ฯ
กึ กมฺมมกรา ๑ ปุพฺเพ กึ ๒ อวชฺฌํ อฆาตยิ
กิพฺพิสํ ยํ กริตฺวาน อิทํ ทุกฺขํ อุปาคมิ ฯ

[๒๓๗๑] ตคฺฆ เต อหมกฺขิสฺสํ ยถาปิ กุสโล ตถา
สจฺจวาทึ หิ โลกสฺมึ ปสํสนฺตีธ ปณฺฑิตา ฯ
เอโก จรํ โคคเวโส มูโฬฺห อจฺจสรึ วเน
อรญฺเญ อีริเณ วิวเน นานากุญฺชรเสวิเต ฯ
วาฬมิคานุจริเต วิปฺปนฏฺโฐสฺมิ กานเน
อจรึ ตตฺถ สตฺตาหํ ขุปฺปิปาสสมปฺปิโต ฯ
ตตฺถ ติณฺฑุกมทฺทกฺขึ วิสมฏฺฐํ พุภุกฺขิโต
ปปาตมภิลมฺพนฺตํ สมฺปนฺนผลธารินํ ฯ
#๑ ม. กมฺมมกรํ ฯ ๒ ม. กํ ฯ
วาตสฺสิตานิ ภกฺเขสึ ตานิ รุจฺจึสุ เม ภุสํ
อติตฺโต รุกฺขมารุยฺห ๑ ตตฺถ เหสฺสามิ อสฺสิโต ๒ ฯ
เอกํ เม ภกฺขิตํ อาสิ ทุติยํ อภิปตฺถิตํ
ตโต สา ภญฺชถ สาขา ฉินฺนา ผรสุนา วิย ฯ
โสหํ สหาว สาขาหิ อุทฺธํปาโท อวํสิโร
อปฺปติฏฺเฐ อนาลมฺเพ คิริทุคฺคสฺมิ ปาปตํ ฯ
ยสฺมา จ วาริ คมฺภีรํ ตสฺมา น สมปชฺชิสํ ๓
ตตฺถ เสสึ นิรานนฺโท อนูนา ๔ ทสรตฺติโย ฯ
อเถตฺถ กปิ มาคจฺฉิ โคนงฺคุโล ทรีจโร
สาขาหิ สาขํ วิจรนฺโต ขาทมาโน ทุมปฺผลํ
โส มํ ทิสฺวา กีสํ ปณฺฑฑ การุญฺญมกรํ มยิ ฯ
อมฺโภ โก นาม โส เอตฺถ เอวํ ทุกฺเขน อฏฺฏิโต
มนุสฺโส อมนุสฺโส วา อตฺตานมฺเม ปเวทย ฯ
ตสฺสญฺชลึ ปณาเมตฺวา อิทํ วจนมพฺรวึ
มนุสฺโสหํ พฺยสมฺปตฺโต สา เม นตฺถิ อิโต คติ
ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว ตฺวญฺจ เม สรณํ ภว ฯ
ครุํ สิลํ คเหตฺวาน วิจรี ปพฺพเต กปิ
สิลาย โยตฺตํ กตฺวาน นิสโภ เอตทพฺรวิ ฯ
เอหิ เม ปิฏฺฐิมารุยฺห คีวํ คณฺหาหิ พาหุหิ
อหนฺตํ อุทฺธริสฺสามิ คิริทุคฺคต เวคสา ฯ
#๑ ม. รุกฺขมารูหึ ฯ ๒ ม. ยุ. อาสิโต ฯ ๓ สี. สมปชฺชสึ ฯ ยุ. สมภชฺชิสํ ฯ
#๔ ยุ. อนาโถ ฯ
ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา วานรินฺทสฺส สิรีมโต
ปิฏฺฐิมารุยฺห ธีรสฺส คีวํ พาหาหิ อคฺคหึ ฯ
โส มํ ตโต สมุฏฺฐาสิ เตชสี พลวา กปิ
วิหญฺญมาโน กิจฺเฉน คิริทุคฺคต เวคสา ฯ
อุทฺธริตฺวาน มํ สนฺโต นิสโภ เอตทพฺรวิ
อิงฺฆ มํ สมฺม รกฺขสฺสุ ปสฺสุปิสฺสํ มุหุตฺตกํ ฯ
สีหา พฺยคฺฆา จ ทีปิ จ อจฺฉโกกตรจฺฉโย
เต มํ ปมตฺตํ หึเสยฺยุํ เต ตฺวํ ทิสฺวา นิวารย ฯ
เอวํ เม ปริตฺตาตูน ปสฺสุปิ โส มุหุตฺตกํ
ตทาหํ ปาปิกํ ทิฏฺฐึ ปฏิลจฺฉึ อโยนิโส ฯ
ภกฺโข อยํ มนุสฺสานํ ยถา จญฺเญ วเน มิคา
ยนฺนูนิมํ วธิตฺวาน ฉาโต ขาเทยฺย วานรํ ฯ
อสิโต จ คมิสฺสามิ มํสมาทาย สมฺพลํ
กนฺตารํ นิตฺถริสฺสามิ ปาเถยฺยํ เม ภวิสฺสติ ฯ
ตโต สิลํ คเหตฺวาน มตฺถกํ สนฺนิตาฬยึ
มม ภตฺตกิลนฺตสฺส ๑ ปหาโร ทุพฺพโล อหุ ฯ
โส จ เวเคนุทปฺปตฺโต กปิ รุหิรมกฺขิโต
อสฺสุปุณฺเณหิ เนตฺเตหิ โรทนฺโต มํ อุทิกฺขติ ฯ
มายฺโย มํ กริ ภทฺทนฺเต ตฺวญฺจ นาเมทิสํ กริ
ตฺวญฺจ โข นาม ทีฆาวุ ๒ อญฺเญ ๓ วาเรตุมรหสิ ฯ
#๑ ม. คตฺตคิลนฺตสฺส ฯ ยุ. หตฺถ … ฯ ๒ ยุ. ฑีฆายุ ฯ ๓ ยุ. อญฺญํ ฯ
อโห วต เร ปุริส ตาว ทุกฺกรการก
เอทิสา วิสมา ทุคฺคา ปปาตา อุทฺธโต มยา ฯ
อานีโต ปรโลกาว ทุพฺเภยฺยํ มํ อมญฺญถ
ตนฺเตน ปาปธมฺเมน ปาปํ ปาเปน จินฺติตํ ฯ
มา เหว ตฺวํ อธมฺมฏฺฐ เวทนํ กฏกํ ผุสิ
มา เหว ปาปกมฺมนฺตํ ผลํ เวฬฬว ตํ วธิ ฯ
ตยิ เม นตฺถิ วิสฺสาโส ปาปธมฺม อสญฺญต
เอหิ เม ปิฏฺฐิโต คจฺฉ ทิสฺสมาโนว สนฺติเก ฯ
มุตฺโตสิ หตฺถา วาฬานํ ปตฺโตสิ มานุสึ ปทํ
เอส มคฺโค อธมฺมฏฺฐ เตน คจฺฉ ยถาสุขํ ฯ
อิทํ วตฺวา คิริจโร รุหิรํ ๑ ปกฺขลฺย มตฺถกํ
อสฺสูนิ สมฺปมชฺชิตฺวา ตโต ปพฺพตมารุหิ ฯ
โสหํ เตนาภิสตฺโตสฺมิ ปริฬาเหน อฏฺฏิโต
ฑยฺหมาเนน คตฺเตน วารึ ปาตุํ อุปาคมึ ฯ
อคฺคินา วิย สนฺตตฺโต รหโท รุหิรมกฺขิโต
ปุพฺพโลหิตสงฺกาโส สพฺโพ เม สมปชฺชถ ฯ
ยาวนฺโต อุทพินฺทูนิ กายสฺมึ นิปตึสุ เม
ตาวนฺโต คณฺฑุ ๒ ชาเยถ อฑฺฒเวลุวสาทิสา ฯ
ปภินฺนา ปคฺฆรึสุ เม กุณปา ปุพฺพโลหิตา
เยน เยเนว คจฺฉามิ คาเมสุ นิคเมสุ จ ฯ
#๑ ม. รหเท ฯ ๒ สี. ยุ. คณฺฑู ฯ
ทณฺฑหตฺถา นิวาเรนฺติ อิตฺถิโย ปุริสา จ มํ
โอกฺกิตา ปูติคนฺเธน มาสฺสุ โอเรน อาคมา ฯ
เอตาทิสํ อิทํ ทุกฺขํ สตฺตวสฺสานิทานิ เม
อนุโภมิ สกํ กมฺมํ ปุพฺเพ ทุกฺกฏมตฺตโน ฯ
ตํ โว วทามิ ภทฺทนฺเต ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา
มาสฺสุ มิตฺตาน ทุพฺภิตฺโถ มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก ฯ
กุฏฺฐี กิลาสี ภวติ โย มิตฺตานีธ ทุพฺภติ
กายสฺส เภทา มิตฺตทุพฺภี นิรยํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ
มหากปิชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ
__________
๗ ทกรกฺขสชาตกํ

[๒๓๗๒] สเจ โว วุยฺหมานานํ สตฺตนฺนํ อุทกณฺณเว
มนุสฺสพลิเมสาโน นาวํ คเณฺหยฺย รกฺขโส
อนุปุพฺพํ กถํ ทตฺวา มุญฺเจสิ ทกรกฺขสา ฯ

[๒๓๗๓] มาตรํ ปฐมํ ทชฺชํ ภริยํ ทตฺวาน ภาตรํ
ตโต สหายํ ทตฺวาน ปญฺจมํ ทชฺช พฺราหฺมณํ
ฉฏฺฐาหํ ทชฺชมตฺตานํ เนว ทชฺชํ มโหสธํ ฯ

[๒๓๗๔] โปเสตา เต ชเนตฺตี จ ทีฆรตฺตานุกมฺปิกา
ฉพฺภิ ตยิ ปทุฏฺฐสฺมึ ๑ ปณฺฑิตา อตฺถทสฺสินี
#๑ ม. ปทุสฺสติ ฯ
อญฺญํ อุปนิสํ กตฺวา วธา ตํ ปริโมจยิ
ตํ ตาทิสึ ปาณททึ โอรสํ คพฺภธารินึ
มาตรํ เกน โทเสน ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน ฯ

[๒๓๗๕] ทหรา วิยลงฺการํ ธาเรติ อปิลนฺธนํ
โทวาริเก อนีกฏฺเฐ อติเวลํ ปชคฺฆติ
อโถปิ ปฏิราชูนํ สยํ ทูตานิ สาสติ
มาตรํ เตน โทเสน ทชฺชาหํ ทกรกฺขิโน ฯ

[๒๓๗๖] อิตฺถีคุมฺพสฺส ปวรา อจฺจนฺตํ ปิยภาณินี ๑
อนุพฺพตา ๒ สีลวตี ฉายาว อนุปายินี
อกฺโกธนา ปุญฺญวตี ๓ ปณฺฑิตา อตฺถทสฺสินี
อุพฺพรึ เกน โทเสน ทชฺชาสิ ทกรกฺขิโน ฯ