[๔๗๒] ๑ ชีวกมฺพวนํ รมฺมํ คจฺฉนฺตึ ภิกฺขุนึ สุภํ
ธุตฺตโก สนฺนิวาเรสิ ตเมนํ อพฺรวี สุภา ฯ
กึ เต อปราธิตํ มยา ยํ มํ โอวทิยานุติฏฺฐสิ ๑
น หิ ปพฺพชิตาย อาวุโส ปุริโส สมฺผุสนาย กปฺปติ ฯ
ครุเก มม สตฺถุ สาสเน ยา สิกฺขา สุคเตน เทสิตา
ปริสุทฺธปทํ อนงฺคณํ กึ มํ โอวทิยานุติฏฺฐสิ ๑ ฯ
อาวิลจิตฺโต อนาวิลํ สรโช วีตรชํ อนงฺคณํ
สพฺพตฺถ วิมุตฺตมานสํ กึ มํ โอวทิยานุติฏฺฐสิ ๑ ฯ
ทหรา จ อปาปิกา จาสิ กินฺเต ปพฺพชฺชา กริสฺสติ
นิกฺขิป กาสายจีวรํ เอหิ รมามเส ๒ สุปุปฺผิเต วเน ฯ
มธุรญฺจ ปวนฺติ สพฺพโส กุสุมรเชน สมุฏฺฐิตา ทุมา
ปฐมวสนฺโต สุโข อุตุ เอหิ รมามเส ๒ สุปุปฺผิเต วเน ฯ
กุสุมิตสิขรา จ ปาทปา อภิคชฺชนฺติว มาลุเตริตา
กา ตุยฺหํ รติ ภวิสฺสติ ยทิ เอกา วนโมคาหิสฺสสิ ฯ
วาฬมิคสงฺฆเสวิตํ กุญฺชรมตฺตกเรณุโลฬิตํ
อสหายิกา คนฺตุมิจฺฉสิ รหิตํ ภีสนกํ มหาวนํ ฯ
ตปนียกตาว ธีติกา วิจรสิ จิตฺตรเถว ๓ อจฺฉรา
#๑ ม. ยุ. โอวริยาน ติฏฺฐสิ ฯ ๒ ม. รมาม ฯ ๓ ม. จิตฺตลเตว ฯ
กาสิกสุขุเมหิ วคฺคุหิ โสภสิ นิวสเนหิโนปเม ฯ
อหํ ตว วสานุโค สิยํ ยทิ วิหเรมเส กานนนฺตเร
น หิ มตฺถิ ตยา ปิยตโร ปาโณ กินฺนริมนฺทโลจเน ฯ
ยทิ เม วจนํ กริสฺสสิ สุขิตา เอหิ อคารมาวส
ปาสาทนิวาตวาสินี ปริกมฺมนฺเต กโรนฺตุ นาริโย ฯ
กาสิกสุขุมานิ ธารสฺสุ ๑ อภิโรเปหิ จ มาลวณฺณกํ
กญฺจนมณิมุตฺตกํ พหุํ วิวิธํ อาภรณํ กโรมิ เต ฯ
สุโธตรชปจฺฉทํ สุภํ โคณกตูลิกสนฺถตํ นวํ
อภิรูหิ สยนํ มหารหํ จนฺทนมณฺฑิตํ สารคนฺธิกํ ฯ
อุปฺปลํ จ อุทกโต ๒ อุพฺภตํ ยถา ยํ อมนุสฺสเสวิตํ
เอวํ ตุวํ พฺรหฺมจารินิ สเกสุ องฺเคสุ ชรํ คมิสฺสสิ ฯ
กินฺเต อิธ สารสมฺมตํ กุณปปูรมฺหิ สุสานวฑฺฒเนถ
เภทนธมฺเม กเฬวเร ยํ ทิสฺวา วิมโน อุทิกฺขสิ ฯ
อกฺขีนิ จ ตุริยาริว กินฺนริยาริว ปพฺพตนฺตเร
ตว เม นยนานิ ทกฺขิย ภิยฺโย กามรติ ปวฑฺฒติ ฯ
อุปฺปลสิขโรปมานิ เต วิมเล หาฏกสนฺนิเภ มุเข
ตว เม นยนานิ ทกฺขิย ภิยฺโย กามคุโณ ปวฑฺฒติ ฯ
อปิ ทูรคตา สเรมฺหเส อายตปเมฺห วิสุทฺธทสฺสเน
#๑ ม. ธารย ฯ ๒ ม. อุปฺปลํ จุทกา สมุคฺคตํ ยถาตํ ฯ
น หิ มตฺถิ ตยา ปิยตรา นยนา กินฺนริมนฺทโลจเน ฯ
อปเถน ปยาตุมิจฺฉสิ จนฺทํ กีฬนกํ คเวสสิ
สิเนรุํ ๑ ลงฺเฆตุมิจฺฉสิ โย ตฺวํ พุทฺธสุตํ ปตฺเถสิ ๒ ฯ
นตฺถิ หิ โลเก สเทวเก ราโค ยตฺถปิ ทานิ เม สิยา
นปิ นํ ชานามิ กีริโส อถ มคฺเคน หโต สมูลโก ฯ
อิงฺฆาฬขุยาว อุชฺฌิโต วิสปตฺโตริว อคฺคโต ๓ กโต
นปิ นํ ปสฺสามิ กีริโส อถ มคฺเคน หโต สมูลโก ฯ
ยสฺสา สิยา อปจฺจเวกฺขิตํ สตฺถา วา อนุสาสิโต สิยา
ตฺวํ ตาทิสิกํ ปโลภย ชานนฺตึ โส อิมํ วิหญฺญสิ ฯ
มยฺหํ หิ อกฺกุฏฺฐวนฺทิเต สุขทุกฺเข จ สติ อุปฏฺฐิตา
สงฺขตมสุภนฺติ ชานิย สพฺพตฺเถว มโน น ลิมฺปติ ฯ
สาหํ สุคตสฺส สาวิกา มคฺคฏฺฐงฺคิกยานยายินี
อุทฺธฏสลฺลา อนาสวา สุญฺญาคารคตา รมามิหํ ฯ
ทิฏฺฐา หิ มยา สุจิตฺติตา โสมฺภา ทารุกจิลฺลกานิ วา
ตนฺตีหิ จ ขีลเกหิ จ วินิพทฺธา วิวิธํ ปนจฺจิตา ฯ
ตมฺหุทฺธเฏ ตนฺติขีลเก วิสฺสฏฺเฐ วิกเล ปริปกฺกเต
อวินฺเท ขณฺฑโส กเต กิมฺหิ ตตฺถ มนํ นิเวสเย ฯ
ตถูปมํ เทหกานิ มํ เตหิ ธมฺเมหิ วินา น วตฺตนฺติ
#๑ ม. ยุ. เมรุํ ฯ ๒ ยุ. มคฺคยสิ ฯ ๓ ม. อคฺคิโต ฯ
ธมฺเมหิ วินา น วตฺตนฺติ กิมฺหิ ตตฺถ มนํ นิเวสเย ฯ
ยถา หริตาเลน มกฺขิตํ อทฺทส จิตฺติกํ ภิตฺติยา กตํ
ตมฺหิ เต วิปรีตทสฺสนํ ปญฺญา ๑ มานุสิกา นิรตฺถิกา ฯ
มายํ วิย อคฺคโต กตํ สุปินนฺเตว สุวณฺณปาทปํ
อุปธาวสิ อนฺธ ริตฺตกํ ชนมชฺเฌริว รุปฺปรูปกํ ฯ
วฏฺฏนิริว โกฏโรหิตา มชฺเฌ พุพฺพุฬกา สอสฺสุกา
ปีฬโกฬิกา เจตฺถ ชายติ วิวิธา จกฺขุวิธา ว ๒ มณฺฑิตา ฯ
อุปาทิย ๓ จารุทสฺสนา น จ ปชฺชิตฺถ อลคฺคมานสา ๔
หนฺท เต จกฺขุํ หรสฺสุ ตํ ตสฺส นรสฺส อทาสิ ตาวเท ฯ
ตสฺส จ วิรมาสิ ตาวเท ราโค ตตฺถ ขมาปยิ จ นํ
โสตฺถิ สิยา พฺรหฺมจารินิ น ปุโน เอทิสกํ ภวิสฺสต ฯ
อาหนิย ๕ เอทิสํ ชนํ อคฺคึ ปชฺชลิตํว ลิงฺคิย
คณฺหิสฺสํ อาสีวิสํ ๖ วิย อปิ นุ โสตฺถิ สิยา ขเมหิ โน ฯ
มุตฺตา จ ตโต สา ภิกฺขุนี อคมิ พุทฺธวรสฺส สนฺติกํ
ปสฺสิย วรปุญฺญลกฺขณํ จกฺขุ อาสิ ยถาปุราณกนฺติ ฯ
สุภา ชีวกมฺพวนิกา ฯ
ตึสนิปาโต สมตฺโต ฯ
________________
#๑ โป. ม. สญฺญา มานุสิกา ฯ ๒ ม. ยุ. จ ปิณฺฑิตา ฯ ๓ ม. ยุ. อุปฺปาฏิย ฯ
#๔ ม. ยุ. อสงฺคมานสา ฯ ๕ ม. อาสาทิย ฯ ๖ ม. คณฺหิย อาสีวิสํ ฯ
เถรีคาถาย จตฺตาฬีสนิปาโต

[๔๗๓] ๑ นครมฺหิ กุสุมนาเม ปาฏลิปุตฺตมฺหิ ปฐวิยา
มณฺเฑ สกฺยกุลกุลีนาโย เทฺว ภิกฺขุนิโย คุณวติโย ฯ
อิสิทาสี ตตฺถ เอกา ทุติยา โพธีติ สีลสมฺปนฺนา จ
ฌานชฺฌายนรตาโย พหุสฺสุตาโย ธุตกิเลสาโย ฯ
ตา ปิณฺฑาย จริตฺวาน ๑ ภตฺตตฺถํ กริย โธตาปตฺตาโย
รหิตมฺหิ สุขนิสินฺนา อิมา คิรา อพฺภวเทสุํ ๒ ฯ
ปาสาทิกาสิ อยฺเย อิสิทาสิ วโยปิ เต อปริหีโน
กึ ทิสฺวาน วลิกํ ๓ อถาสิ เนกฺขมฺมมนุยุตฺตา ฯ
เอวมนุยุญฺชิยมานา สา รหิเต ธมฺมเทสนากุสลา
อิสิทาสี อิทํ วจนมพฺรวิ ๔ สุณ โพธิ ยถามฺหิ ปพฺพชิตา ฯ
อิโต ปรํ วิสชฺชนกถา ๕
อุชฺเชนิยา ปุรวเร มยฺหํ ปิตา สีลสํวุโต เสฏฺฐี
ตสฺสมฺหิ เอกา ธีตา ๖ ปิยา มนาปา ทยิตา จ ฯ
อถ เม สาเกตโต วรโก อาคจฺฉิ อุตฺตมกุลีโน
เสฏฺฐี ปหูตรตโน ตสฺส มํ สุณฺหํ อทาสิ ตาโต ฯ
สสฺสุยา สสฺสุรสฺส จ สายํ ปาตํ ปณามมุปคมฺม
สิรสา กโรมิ ปาเท วนฺทามิ ยถามฺหิ อนุสิฏฺฐา ฯ
#๑ ม. ยุ. จริตฺวา ฯ ๒ ม. ยุ. อพฺภุทีเรสุํ ฯ ๓ ม. พฺยาลิกํ ฯ ๔ โป. ม. อิสิทาสี
#วจนมพฺรวิ ฯ ๕ ยุ. อิทํ ปาฐตฺตยํ น ทิสฺสติ ฯ ๖ ม. เอกธีตา ฯf
ยา มยฺหํ สามิกสฺส ภคินิโย ภาตุโน ปริชโน วา ๑
ตํ เอกวารกํปิ ทิสฺวา อุพฺพิคฺคา อาสนํ เทมิ ฯ
อนฺเนน จ ปาเนน จ ขชฺเชน จ ยญฺจ ตตฺถ สนฺนิหิตํ
ฉาเทมิ อุปนยามิ จ เทมิ ยํ ยสฺส ปฏิรูปํ ฯ
กาเลน อุฏฺฐหิตฺวา ๒ ปติฆรํ สมุปคมึ
อุมฺมารโธตหตฺถปาทา ๓ ปญฺชลิกา สามิกมุเปมิหํ ๓ ฯ
โกจฺฉํ ปสาทํ อญฺชนญฺจ อาทาสกญฺจ คณฺหิตฺวา
ปริกมฺมการิกา วิย สยเมว ปตึ วิภูเสมิ ฯ
สยเมว โอทนํ สาธยามิ สยเมว ภาชนํ โธวึ ๔
มาตาว เอกปุตฺตกํ ตถา ภตฺตารํ ปริจรามิ
เอวํ มํ ภตฺติกตํ อนุตฺตรํ การิกํ ตํ นิหตมานํ
อุฏฺฐายิกํ อนลสํ สีลวตึ ทุสฺสเต ภตฺตา ฯ
โส มาตรญฺจ ปิตรญฺจ ภณติ อาปุจฺฉาหํ คมิสฺสามิ
อิสิทาสิยา น สห วจฺฉํ เอกาคาเรหํ สห วตฺถุํ ฯ
มา เอวํ ปุตฺต อวจ อิสิทาสี ปณฺฑิตา ปริพฺยตฺตาย
อุฏฺฐายิกา อนลสา กึ ตุยฺหํ น โรจเต ปุตฺต ฯ
น จ เม หึสติ กิญฺจิ น จาหํ อิสิทาสิยา สห วจฺฉํ
เทสฺสาว เม อลํ เม อาปุจฺฉาหํ คมิสฺสามิ ฯ
ตสฺส วจนํ สุณิตฺวา สสฺสู สสฺสุโร จ มํ อปุจฺฉึสุ
กิสฺส ตยา อปรทฺธํ ภณ กตํ วิสฺสฏฺฐา ยถาภูตํ ฯ
#๑ ยุ. วาสทฺโท นตฺถิ ฯ ๒ ม. อุปฏฺฐหิตฺวา ฆรํ สมุปคมามิ ฯ ๓ ม. อูมฺมาเรโธวนฺตี
#หตฺถปาเท ปญฺจลิกา สามิกมุเปมิ ฯ ๔ ม. โธวนฺตี ฯ
นปิหํ อปรชฺฌํ กิญฺจิ นปิ หึเสว ๑ น คณามิ ทุพฺพจนํ
กึ สกฺกา กาตุเย ยํ มํ วิเทสฺสเต ภตฺตา ฯ
เต มํ ปิตุ ฆรํ ปฏิ นยึสุ วิมนา ทุกฺเขน อธิภูตา
ปุตฺตมนุรกฺขมานา ชินามฺหเส รูปินึ ลจฺฉึ ๒ ฯ
อถ มํ อทาสิ ตาโต อฑฺฒสฺส ฆรมฺหิ ทุติยกุลิกสฺส
ตโต อุปฑฺฒสุงฺเกน เยน มํ วินฺทถ เสฏฺฐิ ฯ
ตสฺสปิ ฆรมฺหิ มาสํ อวสึ อถ โสปิ มํ ปฏิจฺฉติ ๓
ทาสีว อุปฏฺฐหนฺตึ อทูสิกํ สีลสมฺปนฺนํ ฯ
ภิกฺขาย จ วิจรนฺตํ ทมกํ ทนฺตํ เม ปิตา ภณติ
โส ๔ สิหิ เม ชามาตา นิกฺขิป โปนฺติญฺจ ฆฏิกญฺจ ฯ
โสปิ วสิตฺวา ปกฺขํ อถ ตาตํ ภณติ เทหิ เม
โปนฺตึ ฆฏิกญฺจ กปลฺลกญฺจ ๕ ปุนปิ ภิกฺขํ จริสฺสามิ ฯ
อถ นํ ภณติ ตาโต อมฺมา สพฺโพ จ เม ญาติคณวคฺโค
กินฺเต น กิรติ อิธ ภณ ขิปฺปํ ยนฺเต กริหิติ ฯ
เอวํ ภณิโต ภณติ ยทิ เม อตฺตา สกฺโกติ อลํ มยฺหํ
อิสิทาสิยา น สห วจฺฉํ เอกฆเรหํ สห วตฺถุํ ฯ
วิสฺสชฺชิโต คโต โส อหํปิ เอกากินี วิจินฺเตมิ
อาปุจฺฉิตฺวาน คจฺฉามิ มริตุํ วา ปพฺพชิตุํ ๖ ฯ
อถ อยฺยา ชินทตฺตา อาคจฺฉิ โคจราย จรมานา
#๑ ม. นปิ หึเสมิ น ภณามิ ฯ ๒ ม. ลกฺขึ ฯ ๓ ม. ปฏิจฺฉรติ ฯ ๔ ม. โหหิสิ ฯ
#๕ ม. ยุ. มลฺลกญฺจ ฯ ๖ ม. ยุ. อาปุจฺฉิตูน คจฺฉํ มริตุเย ปพฺพชิสฺสํ วา ฯ
ตาตกุลํ วินยธรี พหุสฺสุตา สีลสมฺปนฺนา ฯ
ตํ ทิสฺวาน อมฺหากํ อุฏฺฐายาสนํ ตสฺสา ปญฺญาปยึ
นิสินฺนาย จ ปาเท วนฺทิตฺวา โภชนมทาสึ ฯ
อนฺนปาเนน ๑ ขชฺเชน จ ยญฺจ ตตฺถ สนฺนิหิตํ
สนฺตปฺปยิตฺวาน ๒ อวจํ อยฺเย อิจฺฉามิ ปพฺพชิตุํ ฯ
อถ มํ ภณติ ตาโต อิเธว ปุตฺติเก ๓ จราหิ ตํ ๔ ธมฺมํ
อนฺเนน จ ปาเนน จ สนฺตปฺปย ๕ สมเณ ทฺวิชาตี จ ฯ
อถาหํ ภณามิ ตาตํ โรทนฺตี อญฺชลึ ปณาเมตฺวา
อนุชานาหิ ๖ มํ ตาต มยา ปกตํ กมฺมํ ตํ นิชฺชเรสฺสามิ ฯ
อถ มํ ภณติ ตาโต ปาปุณ โพธิญฺจ อคฺคธมฺมญฺจ
นิพฺพานญฺจ ลภสฺสุ ยํ สจฺฉิกริ ทฺวิปทเสฏฺโฐ ฯ
มาตาปิตู อภิวาทยิตฺวา สพฺพญฺจ ญาติคณวคฺคํ่
สตฺตาหํ ปพฺพชิตา ติสฺโส วิชฺชา อผุสฺสยึ ๗ ฯ
ชานามิ อตฺตโน สตฺต ชาติโย ยสฺสา ยํ ผลํ วิปาโก
ตํ ตว อาจิกฺขิสฺสํ ตํ เอกมนา นิสาเมหิ
นครมฺหิ เอรกกจฺเฉ สุวณฺณกาโร อหํ ปหูตธโน
โยพฺพนมเทน มตฺโต โส ปรทารํ อเสวิหํ ฯ
โสหํ ตโต จวิตฺวา นิรยมฺหิ อปจฺจิสํ จิรํ
ปกฺโก ตโต จ อุฏฺฐหิตฺวา มกฺกฏิยา กุจฺฉิโมกฺกมึ ฯ
#๑ ม. ยุ. อนฺเนน จ ปาเนน จ ขชฺเชน จ ฯ ๒ ม. ยุ. สนฺตปฺปยิตฺวา ฯ
#๓ ยุ. ปุตฺตก ฯ ๔ ม. ตฺวํ ธมฺมํ ฯ ๕ ม. ตปฺปย ฯ ๖ ยุ. ปาปํ หิ มยา
# ปกตํ ฯ ๗ ยุ. อผสฺสยึ ฯ
สตฺตาหํ ชาตกมฺมํ ๑ มหากปิ ยูถโป นิลฺลจฺเฉสิ
ตสฺเสตํ กมฺมผลํ ยถาปิ คนฺตฺวาน ปรทารํ ฯ
โสหํ ตโต จวิตฺวา กาลํ กริตฺวา สินฺธวารญฺเญ
กาณาย จ ขญฺชาย จ เอฬกิยา กุจฺฉิโมกฺกมึ ฯ
ทฺวาทสวสฺสานิ อหํ นิลฺลจฺฉิโต ทารเก ปริวหิตฺวา
กิมินาวฏฺโฏ อกลฺโล ยถาปิ คนฺตฺวาน ปรทารํ ฯ
โสหํ ตโต จวิตฺวา โควาณิชกสฺส คาวิยา ชาโต
วจฺโฉ ลาขาตมฺโพ นิลฺลจฺฉิโต ทฺวาทเส มาเส ฯ
เต ปุน ๒ นงฺคลมหํ สกฏํ จ ธารยามิ
อนฺโธวฏฺโฏ อกลฺโล ยถาปิ คนฺตฺวาน ปรทารํ ฯ
โสหํ ตโต จวิตฺวา วีถิยา ทาสิยา ฆเร ชาโต
เนว มหิลา น ปุริโส ยถาปิ คนฺตฺวาน ปรทารํ ฯ
ตึสติวสฺสมฺหิ มโต สากฏิกกุลมฺหิ ทาริกา ชาตา
กปณมฺหิ อปฺปโภเค ธนิกปุริสปาตพหุลมฺหิ ฯ
ตํ มํ ตโต สตฺถวาโห อุสฺสนฺนาย วิปุลาย วฑฺฒิยา
โอกฑฺฒติ วิลปนฺตึ อจฺฉินฺทิตฺวา กุลฆรสฺส ๓ ฯ
อถ โสฬสเม วสฺเส ทิสฺวาน ๔ มํ ปตฺตโยพฺพนํ กญฺญํ
โอรุทฺธตสฺส ปุตฺโต คิริทาโส นาม นาเมน ฯ
ตสฺสปิ อญฺญา ภริยา สีลวตี คุณวตี ยสวตี จ
#๑ ม. สตฺตาหชาตกํ มํ ฯ ๒ ม. โวฒูน ฯ ๓ ม. กุลฆรสฺมา ฯ ๔ ม. ทิสฺวา ฯ
อนุรตฺตา ภตฺตารํ ตสฺสาหํ วิทฺเทสนมกาสึ ฯ
ตสฺเสตํ กมฺมผลํ ยํ มํ อปกิริตูน คจฺฉนฺติ
ทาสีว อุปฏฺฐหนฺตึ ตสฺสปิ อนฺโต กโต มยาติ ฯ
อิสิทาสี ฯ
จตฺตาฬีสนิปาโต สมตฺโต ฯ
_________________
เถรีคาถาย มหานิปาโต

[๔๗๔] ๑ มนฺตาวติยา นคเร รญฺโญ โกญฺจสฺส อคฺคมเหสิยา
ธีตา อาสิ ๑ สุเมธา ปาสาทิกา สาสนกเรหิ ฯ
สีลวตี จิตฺตกถิกา พหุสฺสุตา พุทฺธสาสเน วินีตา
มาตาปิตโร อุปคมฺม ภณติ อุภโย นิสาเมถ ฯ
นิพฺพานาภิรตา อหํ อสสฺสตํ ภวคตํ ยทิปิ ทิพฺพํ
กิมงฺคํ ปน ตุจฺฉา กามา อปฺปสฺสาทา พหุวิฆาตา ฯ
กามา กฏุกา อาสีวิสูปมา เยสุ มุจฺฉิตา พาลา
เต ทีฆรตฺตํ นิรเย สมปฺปิตา หญฺญนฺเต ๒ ทุกฺขิตา ฯ
โสจนฺติ ปาปกมฺมา วินิปาเต ปาปพุทฺธิโน สทา
กาเยน วาจาย จ มนสา จ อสํวุตา พาลา ฯ
พาลา เต ทุปฺปญฺญา อเจตนา ทุกฺขสมุทโยรุทฺธา
#๑ ม. อาสึ ฯ ๒ ม. หญฺญนฺติ ฯ
เทเสนฺเต อชานนฺตา น พุชฺฌเร อริยสจฺจานิ ฯ
สจฺจานิ อมฺม พุทฺธวรเทสิตานิ เต พหุตรา อชานนฺตา เย
อภินนฺทนฺติ ภวคตํ ปิหนฺติ เทเวสุ อุปปตฺตึ ฯ
เทเวสุปิ อุปปตฺติ อสสฺสตา ภวคเต อนิจฺจมฺหิ
น จ อุตฺตสนฺติ ๑ พาลา ปุนปฺปุนํ ชายิตพฺพสฺส ฯ
จตฺตาโร วินิปาตา เทฺว จ คติโย กถญฺจิ ลพฺภนฺติ
น จ วินิปาตคตานํ ปพฺพชฺชา อตฺถิ นิรเยสุ ฯ
อนุชานาถ มํ อุภโย ปพฺพชิตุํ ทสพลสฺส ปาวจเน
อปฺโปสฺสุกฺกา ฆฏิสฺสํ ชาติมรณปฺปหานาย ฯ
กึ ภวคเตน ๒ อภินนฺทิเตน กายกลินา อสาเรน
ภวตณฺหาย นิโรธา อนุชานาถ ปพฺพชิสฺสามิ ฯ
พุทฺธานํ อุปฺปาโท วิวชฺชิโต อกฺขโณ ขโณ ลทฺโธ
สีลานิ พฺรหฺมจริยํ ยาวชีวํ น ทูเสยฺยํ ฯ
เอวํ ภณติ สุเมธา อถ ๓ นํ มาตาปิตโร อหํสุ
น มยํ ๔ คหฏฺฐา มรณวสํ คตาว ชเหสฺสาม ๕ ฯ
มาตา ทุกฺขิตา โรทติ ปิตา จ ทุกฺขิโต ๖ ตถา โสกสมภิภูโต
ฆเฏนฺติ ตํ สญฺญาเปตุํ ปาสาทตเล ฉมา ปติตํ ฯ
อุฏฺเฐหิ ปุตฺติเก กึ โสจิเตน ทินฺนาสิ วารณวติมฺหิ
#๑ ม. ยุ. สนฺตสนฺติ ฯ ๒ ม. ภวคเต ฯ ๓ ม. มาตาปิตโร น ตาว ฯ
#ยุ. มาตาปิตโร น ตาว อาหารํ ฯ ๔ ม. อาหารํ อาหริสฺสํ ฯ ยุ. อาหริย ฯ
#๕ ยุ. เหสฺสามิ ฯ ๖ ม. อสฺสา สพฺพโส สมภิหโต ฯ ยุ. อสฺสา สพฺพโส สมภิสาโต ฯ
ราชา อนิกรตฺโต อภิรูโป ตสฺส ตฺวํ ทินฺนา ฯ
อคฺคมเหสี ภวิสฺสสิ อนิกรตฺตสฺส ราชิโน ภริยา
สีลานิ พฺรหฺมจริยํ ปพฺพชฺชา ทุกฺกรา ปุตฺติเก ฯ
รชฺเช อาณา ธนมิสฺสริยํ โภคา สุขา ทหริกาปิ ๑
ตสฺมา ภุญฺชาหิ กามโภเค วาเรยฺยํ โหตุ เต ปุตฺต ฯถ
อถ เน ภณติ สุเมธา มา เอทิสกานิ ภวคตํ อสารํ
ปพฺพชฺชา วา โหตุ ๒ มรณํ วา เม น เจว วาเรยฺยํ ฯ
กิมิว ปูติกายํ อสุจึ สวนคนฺธํ ภยานกํ กุณปํ
อภิสํวิเสยฺยํ ภสฺตํ สกิปคฺฆริตํ อสุจิปุณฺณํ ฯ
กิมิว ตาหํ ชานนฺตี วิกูลกํ มํสโลหิตุปลิตฺตํ ๓
กิมิกุลาลยํ สกุณภตฺตํ กเฬวรํ กิสฺส ทิยฺยตีติ ฯ
นิพฺพุยฺหติ สุสานํ อจิรํ กาโย อเปตวิญฺญาโณ
ฉฑฺฑิโต ๔ กลิงฺครํ วิย ชิคุจฺฉมาเนหิ ญาตีหิ ฯ
ฉฑฺฑูน ๕ นํ สุสาเน ปรภตฺตํ นฺหายนฺติ ชิคุจฺฉนฺตา
นิยกา มาตาปิตโร กึ ปน สาธารณา ชนตา ฯ
อชฺโฌสิตา อสาเร กเฬวเร อฏฺฐินฺหารุสงฺฆาเต
เขฬสฺสุจฺจารสฺสว ปริปุณฺเณ ปูติกายมฺหิ ฯ
โย นํ วินิพฺภุชิตฺวา อพฺภนฺตรมสฺส พาหิรํ
#๑ ม. ทหริกาสิ ฯ ๒ ยุ. โหหิติ ฯ ๓ ม. มํสโสณิตุปลิตฺตํ ฯ ยุ. มํสโสณิตปลิตฺตํ ฯ
#๔ ม. ฉุทฺโธ ฯ ๕ ม. ฉุทฺธูน ฯ
กยิรา คนฺธสฺส อสหมานา สกาปิ มาตา ชิคุจฺเฉยฺย ฯ
ขนฺธธาตุอายตนํ สงฺขตํ ชาติมูลกํ ทุกฺขํ
โยนิโส อรุจึ ๑ ภณนฺติ วาเรยฺยํ กิสฺส อิจฺเฉยฺยํ ฯ
ทิวเส ทิวเส ติสตฺติสตานิ นวนวา ปาเตยฺยุํ กายมฺหิ
วสฺสสตมฺปิ ปฆาโต ๒ เสยฺโย ทุกฺขสฺส เจว ขโย ฯ
อชฺฌุปคจฺเฉ ฆาตํ โย วิญฺญาเยวํ สตฺถุโน วจนํ
ทีโฆ จ ๓ เตสํ สํสาโร ปุนปฺปุนํ หญฺญมานานํ ฯ
เทเวสุ มนุสฺเสสุ จ ติรจฺฉานโยนิยา อสุรกาเย
เปเตสุ จ นิรเยสุ จ อปริมิตา ทียนฺเต ๔ ฆาตา ฯ
นิรเยสุ พหู วินิปาตคตสฺส กิลิสฺสมานสฺส
เทเวสุปิ อตฺตาณํ นิพฺพานสุขา ปรํ นตฺถิ ฯ
ปตฺตา เต นิพฺพานํ เย ยุตฺตา ทสพลสฺส ปาวจเน
อปฺโปสฺสุกฺกา ฆเฏนฺติ ชาติมรณปฺปหานาย ฯ
อชฺเชว ตาต อภินิกฺขมิสฺสํ โภเคหิ กึ อสาเรหิ
นิพฺพิณฺณา เม กามา วนฺตสมา ตาลวตฺถุกตา ฯ
สา เจวํ ภณติ ปิตรํ อนิกรตฺโต จ ยสฺส ทินฺนา
อุปยาสิปิ ๕ ตรุณาวุโต วาเรยฺยํ อุปฏฺฐิเต กาเล ฯ
อถ อสิตนิจิตมุทุเก เกเส ขคฺเคน ฉินฺทิย
สุเมธา ปาสาทญฺจ ปิเธตฺวา ๖ ปฐมชฺฌานํ สมาปชฺชิ ฯ
#๑ ม. อนุวิจินนฺตี ฯ ๒ ยุ. จ ฆาโต ฯ ๓ ม. ยุ. จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๔ ม. ทิสฺสเร ฯ
#๕ ม. อุปยาสิ วารณวเต ฯ ยุ. อุปยาสิ ปีตรุณาวุโต ฯ ๖ ม. ปิทหิตฺวา ฯ
สมาปตฺตีหิ ๑ สมาปนฺนา อนิกรตฺโต จ อาคโต นครํ
ปาสาเทว สุเมธา อนิจฺจสญฺญา สุภาเวติ ฯ
สา จ มนสิ กโรติ อนิกรตฺโต จ อารุหิ ตุริตํ
มณิกนกภูสิตงฺโค กตญฺชลี ยาจติ สุเมธํ ฯ
รชฺเช อาณา ธนมิสฺสริยํ โภคา สุขา ทหริกาปิ ๒
ภุญฺชาหิ กามโภเค กามสุขา ทุลฺลภา โลเก ฯ
นิสฺสฏฺฐํ เต รชฺชํ โภเคว ภุญฺชสฺสุ เทหิ ทานานิ
มา ทุมฺมนา อโหสิ มาตาปิตโร เต ทุกฺขิตา ฯ
ตนฺตํ ภณติ สุเมธา กาเมหิ อนตฺถิกา วิคตโมหา
มา กาเม อภินนฺทิ กาเมสฺวาทีนวํ ปสฺส ฯ
จาตุทฺทีโป ราชา มนฺธาตา อาสิ กามโภคินํ อคฺโค
อติตฺโต กาลกโต น จสฺส ปริปูริตา อิจฺฉา ฯ
สตฺต รตนานิ วสฺเสยฺย วุฏฺฐิมา ทสทิสา สมนฺเตน
น จตฺถิ ติตฺติ กามานํ อติตฺตาว มรนฺติ นรา ฯ๔
อสิสูนูปมา กามา กามา สปฺปสิโรปมา
อุกฺโกปมา อนุทหนฺติ อฏฺฐิกงฺกลสนฺนิภา ฯ
อนิจฺจา อทฺธุวา กามา พหุทุกฺขา มหาวิสา
อโยคุโฬว สนฺตตฺโต อฆมูลา ทุกฺขปฺผลา ฯ
รุกฺขปฺผลูปมา กามา มํสเปสูปมา ทุขา
#๑ ยุ. สา จ ตหึ ฯ ๒ ม. ทหริกาสิ ฯ
สุปิโนปมา วญฺจนียา กามา ยาจิตกูปมา ฯ
สตฺติสูลูปมา กามา โรโค คณฺโฑ อฆํ นิฆํ
องฺคารกาสุสทิสา อฆมูลํ ภยํ วโธ ฯ
เอวํ พหุทุกฺขา กามา อกฺขาตา อนฺตรายิกา
คจฺฉถ น เม ภวคเต วิสฺสาโส อตฺถิ อตฺตโน ฯ
กึ มม ปโร กริสฺสติ อตฺตโน สีสมฺหิ ฑยฺหมานมฺหิ
อนุพนฺเธ ชรามรเณ ตสฺส ฆาตาย ฆฏิตพฺพํ ฯ
ทฺวารํ อปาปุณิตฺวานายํ ๑ มาตาปิตโร อนิกรตฺตญฺจ
ทิสฺวาน ฉมํ นิสินฺเน โรทนฺเต อิทมโวจ
ทีโฆ พาลานํ สํสาโร ปุนปฺปุนญฺจ โรทตํ
อนมตคฺเค ปิตุ มรเณ ภาตุ วเธ อตฺตโน จ วเธ ฯ
อสฺสุ ถญฺญํ รุธิรํ สํสารํ อนมตคฺคโต สรถ
สตฺตานํ สํสรตํ สราหิ อฏฺฐีนญฺจ สนฺนิจยํ ฯ
สร จตุโรทธี อุปนีเต อสฺสุถญฺญรุธิรมฺหิ
สร เอกกปฺปมฏฺฐีนํ สญฺจยํ วิปุเลน สมํ ฯ
อนมตคฺเค สํสรโต มหึ ชมฺพุทีปมุปนีตํ
โกลฏฺฐิมตฺตคุฬิกา มาตาปิตูเสฺวว นปฺปโหนฺติ ฯ
สร ติณกฏฺฐสาขาปลาสํ อุปนีตํ อนมตคฺคโต
ปิตูสุ จตุรงฺคุลิกา ฆฏิกา ปิตุปิตูเสฺว นปฺปโหนฺติ ฯ
สร กาณกจฺฉปํ ปุพฺเพ สมุทฺเท อปรโต จ ยุคจฺฉิทฺทํ
#๑ ม. อปาปุริตฺวานหํ … อิทมโวจํ ฯ
สิรํ ตสฺส จ ปฏิมุกฺกํ มนุสฺสลาภมฺหิ โอปมฺมํ ฯ
สร รูปํ เผณปิณฺโฑปมสฺส กายกลิโน อสารสฺส
ขนฺเธ ปสฺส อนิจฺเจ สราหิ นิรเย พหุวิฆาเต ฯ
สร กฏสึ วฑฺเฒนฺเต ปุนปฺปุนํ ตาสุ ตาสุ ชาตีสุ
สร กุมฺภีลภยานิ จ สราหิ จตฺตาริ สจฺจานิ ฯ
อมตมฺหิ วิชฺชมาเน กึ ตว ปญฺจกฏุเกน ปีเตน
สพฺพา หิ กามรติโย กฏุกตรา ปญฺจกฏุเกน ฯ
อมตมฺหิ วิชฺชมาเน กึ ตว กาเมหิ เย ปริฬาหา
สพฺพา หิ กามรติโย ชลิตา จ กุถิตา กุปิตา ๑ สนฺตาปิตา ฯ
อสปตฺตมฺหิ สมาเน กึ ตว กาเมหิ เย พหุสปตฺตา
ราชคฺคิโจรอุทกปฺปิเยหิ สาธารณา กามา พหุสปตฺตา ฯ
โมกฺขมฺหิ วิชฺชมาเน กึ ตว กาเมหิ เยสุ วธพนฺโธ
กาเมสุ หิ วธพนฺโธ กามกามา ทุกฺขานิ อนุโภนฺติ ฯ
อาทีปิตา ติณุกฺกา คณฺหนฺตํ ทหนฺติ เนว มุญฺจนฺติ ๒
อุกฺโกปมา หิ กามา ทหนฺติ เย เต น มุญฺจนฺติ ฯ
มา อปฺปกสฺส เหตุ กาม- สุขสฺส วิปุลํ ชหิ สุขํ
มา ปุถุโลโมว พลิสํ คิลิตฺวา ปจฺฉา วิหญฺญสิ ฯ
กาเมหิ ๓ มา ปริพฺภมสิ สุนโขว สงฺขลาพทฺโธ
กาหนฺติ ๔ ขุ ตํ กามา ฉาตา สุนขํว จณฺฑาลา ฯ
#๑ ม. กมฺปิตา ฯ ๒ ม. ยุ. มุญฺจนฺตํ ฯ ๓ ม. ยุ. กามํ กาเมสุ ทมสฺสุ ตาว ฯ
#๔ ยุ. กาหินฺติ ฯ
อปริมิตญฺจ ทุกฺขํ พหูนิ จ จิตฺตโทมนสฺสานิ
อนุโภหิสิ กามยุตฺโต ๑ ปฏินิสฺสช อทฺธุเว กาเม ฯ
อชรมฺหิ วิชฺชมาเน กึ ตว กาเมหิ เย สุชรา ๒
มรณพฺยาธิคหิตา สพฺพา สพฺพตฺถ ชาติโย ฯ
อิทมชรมิทมรณํ อิทมชรามรณปทมโสกํ ๓
อสปตฺตมสมฺพาธํ อขลิตมภยํ นิรุปตาปํ ฯ
อธิคตมิทํ พหูหิ อมตํ อชฺชาปิ จ ลภนียํ อิทํ
โย โยนิโส ปยุญฺชติ น จ สกฺกา อฆฏมาเนน ฯ
เอวํ ภณติ สุเมธา สงฺขารคเต รตึ อลภมานา
อนุเนนฺตี อนิกรตฺตํ เกเสว ฉมํ ขิปิ สุเมธา ฯ
อุฏฺฐาย อนิกรตฺโต ปญฺชลิโก ยาจิ ตสฺสา ปิตรํ โส
วิสฺสชฺเชถ สุเมธํ ปพฺพชิตุํ วิโมกฺขสจฺจทสฺสาวี ๔ ฯ
สา ๕ วิสฺสชฺชิตา มาตาปิตูหิ ปพฺพชิ โสกภยภีตา
ฉ อภิญฺญา สจฺฉิกตา อคฺคผลํ สิกฺขมานาย ฯ
อจฺฉริยมพฺภุตนฺตํ นิพฺพานํ อาสิ ราชกญฺญาย
ปุพฺเพนิวาสจริตํ ยถา พฺยากริ ปจฺฉิเม กาเล ฯ
ภควติ โกนาคมเน สงฺฆารามมฺหิ นวนิเวสมฺหิ
สขิโย ติสฺโส ๖ ชนิโย วิหารทานํ อทาสิมฺหา ๗ ฯ
ทสกฺขตฺตุํ สตกฺขตฺตุํ ทสสตกฺขตฺตุํ สตานิ จ สตกฺขตฺตุํ
#๑ ยุ. กาเมสุ ยุตฺโต ฯ ๒ ม. เยสุ ชรา ฯ ๓ ม. อิทมชรมิทมมรํ อิทมชรามรํ ปทมโสกํ ฯ
#๔ ม. ยุ. … ทสฺสา ฯ ๕ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๖ ยุ. ตีณิ ฯ ๗ ม. อทาสิมฺหิ ฯ
เทเวสุ อุปปชฺชิมฺหา โก ปน วาโท มานุสเกสุ ๑ ฯ
เทเวสุ มหิทฺธิกา อหุมฺหา มานุสกมฺหิ โก ปน วาโท
สตฺตรตนสฺส มเหสี อิตฺถีรตนํ อหํ อาสึ ฯ
โส เหตุ โส ปภโว ตํ มูลํ จ สาสเน ขมํ ๒
ตํ ปฐมสโมธานํ ตํ ธมฺมรตาย นิพฺพานํ ฯ
เอวํ กเถนฺติ ๓ เย สทฺทหนฺติ วจนํ อโนมปญฺญสฺส
นิพฺพินฺทนฺติ ภวคเต นิพฺพินฺทิตฺวา วิรชฺชนฺตีติ ฯ
สุเมธา ฯ
มหานิปาโต สมตฺโต ฯ
คาถาสตานิ จตฺตาริ อสีติ ปุน จุทฺทส
เถริเยกุตฺตรสตฺตา ๔ สพฺพา ตา อาสวกฺขยาติ ฯ
เถริยา คาถาโย สมตฺตา ฯ
_______________________
#๑ ยุ. มนุสฺเสสุ ฯ ๒ ม. ตํ มูลํ ตาว สาสเน ขนฺติ ฯ ๓ ม. เอวํ กโรนฺติ ฯ
#๔ เถริเยกุตฺตรสตฺตติ อิติ วจนํ ยุตฺตตรํ ฯ

สุตฺตนฺตปิฏเก ขุทฺทกนิกายสฺส ชาตกํ
___________
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ
เอกนิปาตชาตกํ ๑
๑ อปณฺณกวคฺโค
๑ อปณฺณกชาตกํ

[๑] อปณฺณกํ ฐานเมเก ทุติยํ อาหุ ตกฺกิกา
เอตทญฺญาย เมธาวี ตํ คเณฺห ยทปณฺณกนฺติ ๒ ฯ
อปณฺณกชาตกํ ปฐมํ ฯ
___________
๒ วณฺณุปถชาตกํ ๓

[๒] อกิลาสุโน วณฺณุปเถ ๔ ขณนฺตา
อุทงฺคเณ ตตฺถ ปปํ อวินฺทุํ
เอวํ มุนิ วีริยพลูปปนฺโน ๕
อกิลาสุ วินฺเท หทยสฺส สนฺตินฺติ ฯ
วณฺณุปถชาตกํ ทุติยํ ฯ
#๑ ม. เอกกนิปาต ฯ ๒ โป. ตํ คเณฺหยฺย อปณฺณกํ ฯ ๓ โป. วณฺณปถชาตกํ ฯ
#๔ โป. วณฺณปเถ ฯ ๕. ม. มุนี วิริยพลูปปนฺโน ฯ
๓ เสริววาณิชชาตกํ

[๓] อิธ เจ ๑ นํ วิราเธสิ สทฺธมฺมสฺส นิยามกํ ๒
จิรํ ตฺวํ อนุตปฺเปสิ ๓ เสริวายํว วาณิโชติ ฯ
เสริววาณิชชาตกํ ตติยํ ฯ
____________
๔ จุลฺลกเสฏฺฐิชาตกํ

[๔] อปฺปเกนปิ เมธาวี ปาภเฏน วิจกฺขโณ
สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณณ อคฺคึว สนฺธมนฺติ ฯ
จุลฺลกเสฏฺฐิชาตกํ จตุตฺถํ ฯ
____________
๕ ตณฺฑุลนาฬิชาตกํ ๔

[๕] กิมคฺฆตี ตณฺฑุลนาฬิกา จ
พาราณสีอนฺตรพาหิรานิ
อสฺสปญฺจสเตตานิ เอกา ตณฺฑุลนาฬิกาติ ฯ
ตณฺฑุลนาฬิชาตกํ ปญฺจมํ ฯ
__________
#๑ สี. ยุ. เจ หิ นํ ฯ ๒ ม. นิยามตํ ฯ ๓. สี. ยุ. อนุตเปสฺสสิ อนุตปฺปิสฺสสิ ฯ
#๔ สี. อิทํ ชาตกํ น ทิสฺสติ ฯ ม. เอวํ ทิสฺสติ
# กิมคฺฆติ ตณฺฑุลนาฬิกายํ อสฺสาน มูลาย วเทหิ ราช
# พาราณสีสนฺตรพาหิรโต อยมคฺฆติ ตณฺฑุลนาฬิกา ฯ
๖ เทวธมฺมชาตกํ

[๖] หิริโอตฺตปฺปสมฺปนฺนา สุกฺกธมฺมสมาหิตา
สนฺโต สปฺปุริสา โลเก เทวธมฺมาติ วุจฺจเรติ ฯ
เทวธมฺมชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ
__________
๗ กฏฺฐหาริชาตกํ ๑