[๓๘๒] ๒ ยถาปิ ภทฺโท ๑ อาชญฺโญ ธุเร ยุตฺโต ธุรสฺสโห
#๑ โป. ภทฺโร ฯ
มถิโต อติภาเรน สํยุตฺตํ ๑ นาติวตฺตติ
เอวํ ปญฺญาย เย ติตฺตา สมุทฺโท วารินา ยถา
น ปเร อติมญฺญนฺติ อริยธมฺโมว ปาณินํ ฯ
กาเล กาลวสมฺปตฺตา ภวาภววสํ คตา
นรา ทุกฺขํ นิคจฺฉนฺติ เต จ ๒ โสจนฺติ มาณวา ฯ
อุนฺนตา สุขธมฺเมน ทุกฺขธมฺเมน โวนตา
ทฺวเยน พาลา หญฺญนฺติ ยถาภูตํ อทสฺสิโน ฯ
เย จ ทุกฺเข สุขมฺหิ จ มชฺเฌ สิพฺพนิมจฺจคู ๓
ฐิตา เต อินฺทขีโลว น เต อุนฺนตโอนตา ฯ
น เหว ลาเภ นาลาเภ น ยเส น จ กิตฺติยา
น นินฺทาย ปสํสาย น เต ทุกฺเข สุขมฺหิ จ
สพฺพตฺถ เต น ลิปฺปนฺติ อุทพินฺทุว โปกฺขเร
สพฺพตฺถ สุขิตา ธีรา ๔ สพฺพตฺถ อปราชิตา ฯ
ธมฺเมน จ อลาโภ โย โย จ ลาโภ อธมฺมิโก
อลาโภ ธมฺมิโก เสยฺโย ยญฺเจ ลาโภ อธมฺมิโก ฯ
ยโส จ อปฺปพุทฺธีนํ วิญฺญูนํ อยโส จ โย
อยโส จ ๕ เสยฺโย วิญฺญูนํ น ยโส อปฺปพุทฺธินํ ฯ
ทุมฺเมเธหิ ปสํสา จ วิญฺญูหิ ครหา จ ยา
ครหาว เสยฺโย วิญฺญูหิ ยญฺเจ พาลปฺปสํสนา ฯ
#๑ ยุ. สํยุคํ ฯ ๒ ยุ. เตธ ฯ ๓ ยุ. สิพฺพนิมชฺฌคู ฯ ๔ ยุ. วีรา ฯ ๕ ม. ว ฯ
สุขญฺจ กามมยิกํ ทุกฺขญฺจ ปวิเวกิยํ
ปวิเวกิยํ ทุกฺขํ เสยฺโย ยญฺเจ กามมยํ สุขํ ฯ
ชีวิตญฺจ อธมฺเมน ธมฺเมน มรณญฺจ ยํ
มรณํ ธมฺมิกํ เสยฺโย ยญฺเจ ชีเว อธมฺมิกํ ฯ
กามโกธปฺปหีนา ๑ เย สนฺตจิตฺตา ภวาภเว
จรนฺติ โลเก อสิตา นตฺถิ เตสํ ปิยาปิยํ ฯ
ภาวยิตฺวาน โพชฺฌงฺเค อินฺทฺริยานิ พลานิ จ
ปปฺปุยฺย ๒ ปรมํ สนฺตึ ปรินิพฺพนฺติ อนาสวาติ ฯ
โคทตฺโต เถโร ฯ
อุทฺทานํ
เรวโต เจว โคทตฺโต เถรา เทฺวเต มหิทฺธิกา
จุทฺทสมฺหิ นิปาตมฺหิ คาถาโย อฏฺฐวีสตีติ ฯ
จุทฺทสกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ
______________________
เถรคาถาย โสฬสกนิปาโต

[๓๘๓] ๑ เอส ภิยฺโย ปสีทามิ สุตฺวา ธมฺมํ มหารสํ
วิราโค เทสิโต ธมฺโม อนุปาทาย สพฺพโส ฯ
พหูนิ โลเก จิตฺรานิ อสฺมึ ปฐวิมณฺฑเล ๓
#๑ ม. กามโกปปฺปหีนา ฯ ยุ. กามโกปปหีนา ฯ ๒ โป. ปปฺเปยฺย ฯ ๓ โป. ยุ.
#ปุถุวิมณฺฑเล ฯ
มเถนฺติ มญฺเญ สงฺกปฺปํ สุภํ ราคูปสํหิตํ ฯ
รชมุหตํ วาเตน ยถา เมโฆปสามเย
เอวํ สมฺมนฺติ สงฺกปฺปา ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ ฯ
สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ
อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา ฯ
สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขาติ ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ
อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา ฯ
สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ
อถ นิพฺพินฺทติ ทุกฺเข เอส มคฺโค วิสุทฺธิยา ฯ
พุทฺธานุพุทฺโธ โย เถโร โกณฺฑญฺโญ ติพฺพนิกฺกโม ๑
ปหีนชาติมรโณ พฺรหฺมจริยสฺส เกวลี ฯ
โอฆปาโส ทโฬฺห ขีโล ปพฺพโต ทุปฺปทาลิโย
เฉตฺวา ขีลญฺจ ปาสญฺจ เสลํ เฉตฺวาน ๒ ทุพฺภิทํ
ติณฺโณ ปารงฺคโต ฌายี มุตฺโต โส มารพนฺธนา ฯ
อุทฺธโต จปโล ภิกฺขุ มิตฺเต อาคมฺม ปาปเก
สํสีทติ มโหฆสฺมึ อุมฺมิยา ปฏิกุชฺชิโต ฯ
อนุทฺธโต อจปโล นิปโก สํวุตินฺทฺริโย
กลฺยาณมิตฺโต เมธาวี ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา ฯ
กาลาปพฺพงฺคสงฺกาโส กีโส ธมนิสณฺฐิโต ๓
#๑ โป. ยุ. ติพฺพนิกฺขโม ฯ ๒ โป. ม. เภตฺวาน ฯ ๓ ยุ. ธมนิสนฺถโต ฯ
มตฺตญฺญู อนฺนปานสฺมึ อทีนมนโส นโร
ผุฏฺโฐ ฑํเสหิ มกเสหิ อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน
นาโค สงฺคามสีเสว สโต ตตฺราธิวาสเย ฯ
นาภินนฺทามิ มรณํ นาภินนฺทามิ ชีวิตํ
กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ นิพฺพิสํ ภตโก ยถา ฯ
นาภินนฺทามิ มรณํ นาภินนฺทามิ ชีวิตํ
กาลญฺจ ปฏิกงฺขามิ สมฺปชาโน ปติสฺสโต ฯ
ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ
โอหิโต ครุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ
ยสฺส จตฺถาย ปพฺพชิโต อคารสฺมา อนคาริยํ
โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต กึ เม สทฺธิวิหารินาติ ๑ ฯ
อญฺญาโกณฺฑญฺโญ เถโร ฯ

[๓๘๔] ๒ มนุสฺสภูตํ สมฺพุทฺธํ อตฺตทนฺตํ สมาหิตํ
อิริยมานํ พฺรหฺมปเถ จิตฺตสฺสูปสเม รตํ
ยํ มนุสฺสา นมสฺสนฺติ สพฺพธมฺมาน ปารคุํ
เทวาปิ นํ นมสฺสนฺติ อิติ เม อรหโต สุตํ
สพฺพสํโยชนาตีตํ วนา นิพฺพานมาคตํ
กาเมหิ เนกฺขมฺมรตํ มุตฺตํ เสลาว กญฺจนํ
ส เว อจฺจรุจิ ๒ นาโค หิมวาวญฺเญ สิลุจฺจเย
#๑ ยุ. สนฺทวิหาเรนาติ ฯ ๒ ยุ. อจฺจนฺตรุจี ฯ
สพฺเพสํ นาคนามานํ สจฺจนาโม อนุตฺตโร
นาคํ โว กิตฺตยิสฺสามิ น หิ อาคุํ กโรติ โส ฯ
โสรจฺจํ อวิหึสา จ ปาทา นาคสฺส เต ทุเว ฯ
สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ จรณา นาคสฺส เต ๑ ปเร ฯ
สทฺธาหตฺโถ มหานาโค อุเปกฺขาเสตทนฺตวา ฯ
สติ คีวา สิโร ปญฺญา วีมํสา ธมฺมจินฺตนา
ธมฺมกุจฺฉิสมาวาโส ๒ วิเวโก ตสฺส วาลธิ ฯ
โส ฌายี อสฺสาสรโต อชฺฌตฺตํ สุสมาหิโต
คจฺฉํ สมาหิโต นาโค ฐิโต นาโค สมาหิโต
สยํ สมาหิโต นาโค นิสินฺโนปิ สมาหิโต
สพฺพตฺถ สํวุโต นาโค เอสา นาคสฺส สมฺปทา ฯ
ภุญฺชติ อนวชฺชานิ สาวชฺชานิ น ภุญฺชติ
ฆาสํ อจฺฉาทนํ ลทฺธา สนฺนิธึ ปริวชฺชยํ
สํโยชนํ อณณ ถูลํ สพฺพํ เฉตฺวาน พนฺธนํ
เยน เยเนว คจฺฉติ อนเปกฺโขว คจฺฉติ ฯ
ยถาปิ อุทเก ชาตํ ปุณฺฑรีกํ ปวฑฺฒติ
โนปลิปฺปติ โตเยน สุจิคนฺธํ มโนรมํ
ตเถว จ โลเก ชาโต พุทฺโธ โลเก วิหรติ
โนปลิปฺปติ โลเกน โตเยน ปทุมํ ยถา ฯ
มหาคฺคินิ ๓ ปชฺชลิโต อนาหาโรปสมฺมติ
#๑ ตฺยาปเรติปิ ฯ ๒ ธมฺมกุจฺฉิสมาตโปติปิ ฯ ๓ ยุ. มหาคินิ ฯ
องฺคาเรสุ จ สนฺเตสุ นิพฺพุโตติ ปวุจฺจติ ฯ
อตฺถสฺสายํ วิญฺญาปนี อุปมา วิญฺญูหิ เทสิตา
วิญฺญิสฺสนฺติ มหานาคา นาคํ นาเคน เทสิตํ ฯ
วีตราโค วีตโทโส วีตโมโห อนาสโว
สรีรํ วิชหํ นาโค ปรินิพฺพิสฺสตฺยนาสโวติ ฯ
อุทายี เถโร ฯ
ตตฺรุทฺทานํ ภวติ
โกณฺฑญฺโญ จ อุทายี จ เถรา เทฺว เต มหิทฺธิกา
โสฬสมฺหิ นิปาตมฺหิ คาถาโย เทฺว จ ตึส จาติ ฯ
โสฬสกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ
_________________
เถรคาถาย วีสตินิปาโต

[๓๘๕] ๑ ยญฺญตฺถํ วา ธนตฺถํ วา เย หนาม มยํ ปุเร
อวเสสํ ภยํ โหติ เวธนฺติ วิลปนฺติ จ ฯ
ตสฺส เต นตฺถิ ภีตตฺตํ ภิยฺโย วณฺโณ ปสีทติ
กสฺมา น ปริเทเวสิ เอวรูเป มหพฺภเย ฯ
นตฺถิ เจตสิกํ ทุกฺขํ อนเปกฺขสฺส คามณิ
อติกฺกนฺตา ภยา สพฺเพ ขีณสํโยชนสฺส เว ฯ
ขีณาย ภวเนตฺติยา ทิฏฺเฐ ธมฺเม ยถาตถา ๑
#๑ โป. ม. ยุ. ยถาตเถ ฯ
น ภยํ มรเณ โหติ ภารนิกฺเขปเน ยถา ฯ
สุจิณฺณํ พฺรหฺมจริยํ เม มคฺโค จาปิ สุภาวิโต
มรเณ เม ภยํ นตฺถิ โรคานมิว สงฺขเย ฯ
สุจิณฺณํ พฺรหฺมจริยํ เม มคฺโค จาปิ สุภาวิโต
นิรสฺสาทา ภวา ทิฏฺฐา วิสํ ปิตฺวาน ฉฑฺฑิตํ ฯ
ปารคู อนุปาทาโน กตกิจฺโจ อนาสโว
ตุฏฺโฐ อายุกฺขยา โหติ มุตฺโต อาฆาตนา ยถา ฯ
อุตฺตมํ ธมฺมตํ ปตฺโต สพฺพโลเก อนตฺถิโก
อาทิตฺตาว ฆรา มุตฺโต มรณสฺมึ น โสจติ ฯ
ยทตฺถิ สงฺขตํ กิญฺจิ ภโว จ ยตฺถ ลพฺภติ
สพฺพํ อนิสฺสรํ เอตํ อิทํ ๑ วุตฺตํ มเหสินา ฯ
โย ตํ ตถา ปชานาติ ยถา พุทฺเธน เทสิตํ
น คณฺหาติ ภวํ กิญฺจิ สุตตฺตํว อโยคุฬํ ฯ
น เม โหติ อโหสินฺติ ภวิสฺสนฺติ น โหติ เม
สงฺขารา วิภวิสฺสนฺติ ตตฺถ กา ปริเทวนา ฯ
สุทฺธํ ธมฺมสมุปฺปาทํ สุทฺธํ สงฺขารสนฺตตึ
ปสฺสนฺตสฺส ยถาภูตํ น ภยํ โหติ คามณิ ฯ
ติณกฏฺฐสมํ โลกํ ยทา ปญฺญาย ปสฺสติ
มมตฺตํ โส อสํวินฺทํ นตฺถิ เมติ น โสจติ ฯ
อุกฺกณฺฐามิ สรีเรน ภเวนมฺหิ อนตฺถิโก
#๑ โป. ม. ยุ. อิติ ฯ
โสยํ ภิชฺชิสฺสติ กาโย อญฺโญ จ น ภวิสฺสติ ฯ
ยํ โว กิจฺจํ สรีเรน ตํ กโรถ ยทิจฺฉถ
น เม ตปฺปจฺจยา ตตฺถ โทโส เปมํ จ เหหิติ ฯ
ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา อพฺภูตํ โลมหํสนํ
สตฺถานิ นิกฺขิปิตฺวาน มาณวา เอตทพฺรวว ฯ
กึ ภทนฺเต กริตฺวาน โก วา อาจริโย ตว
กสฺส สาสนมาคมฺม ลพฺภเต ตํ อโสกตา ฯ
สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี ชิโน อาจริโย มม
มหาการุณิโก สตฺถา สพฺพโลกติกิจฺฉโก ฯ
เตนายํ เทสิโต ธมฺโม ขยคามี อนุตฺตโร
ตสฺส สาสนมาคมฺม ลพฺภเต ตํ อโสกตา ฯ
สุตฺวาน โจรา อิสิโน สุภาสิตํ
นิกฺขิปฺป สตฺถานิ จ อาวุธานิ จ
ตมฺหา จ กมฺมา วิรมึสุ เอเก
เอเก จ ปพฺพชฺชมโรจยึสุ ฯ
เต ปพฺพชิตฺวา สุคตสฺส สาสเน
ภาเวตฺวา โพชฺฌงฺคพลานิ ปณฺฑิตา
อุทคฺคจิตฺตา สุมนา กตินฺทฺริยา
ผุสึสุ นิพฺพานปทํ อสงฺขตนฺติ ฯ
อธิมุตฺโต เถโร ฯ

[๓๘๖] ๒ สมณสฺส อหู จินฺตา ปาราสริยสฺส ๑ ภิกฺขุโน
เอกกสฺส นิสินฺนสฺส ปวิวิตฺตสฺส ฌายิโน
กิมานุปุพฺพํ ปุริโส กึ วตฺตํ กึ สมาจารํ ๒
อตฺตโน กิจฺจการิสฺส น จ กิญฺจิ วิเหฐเย ฯ
อินฺทฺริยานิ มนุสฺสานํ หิตาย อหิตาย จ
อรกฺขิตานิ อหิตาย รกฺขิตานิ หิตาย จ ฯ
อินฺทฺริยาเนว สารกฺขํ อินฺทฺริยานิ จ โคปยํ
อตฺตโน กิจฺจการิสฺส น จ กิญฺจิ วิเหฐเย ฯ
จกฺขุนฺทฺริยญฺจ รูเปสุ คจฺฉนฺตํ อนิวารยํ
อนาทีนวทสฺสาวี โส ทุกฺขา น หิ มุจฺจติ ฯ
โสตินฺทฺริยญฺจ ๓ สทฺเทสุ คจฺฉนฺตํ อนิวารยํ
อนาทีนวทสฺสาวี โส ทุกฺขา น หิ มุจฺจติ ฯ
อนิสฺสรณทสฺสาวี คนฺเธ เจ ปฏิเสวติ
น โส มุจฺจติ ทุกฺขมฺหา คนฺเธสุ อธิมุจฺฉิโต ฯ
อมฺพิลมธุรคฺคญฺจ ติตฺตกคฺคมนุสฺสรํ
รสตณฺหาย คธิโต หทยํ นาวพุชฺฌติ ฯ
สุภานยปฺปฏิกูลานิ โผฏฺฐพฺพานิ อนุสฺสรํ
รตฺโต ราคาธิกรณํ วิวิธํ วินฺทเต ทุกฺขํ ๔ ฯ
มนญฺเจเตหิ ธมฺเมหิ โย น สกฺโกติ รกฺขิตุํ
#๑ ยุ. ปาราปริยสฺส ฯ ๒ โป. ยุ. สมาจรํ ฯ ๓ โป. ม. เจ ฯ ๔ ม. ยุ. ทุขํ ฯ
ตโต นํ ทุกฺขมเนฺวติ สพฺพโสเตหิ ปญฺจหิ ฯ
ปุพฺพโลหิตสมฺปุณฺณํ พหุสฺส กุณปสฺส จ
นรวีรกตํ วคฺคุํ สมุคฺคมิว จิตฺติตํ ฯ
กฏุกํ มธุรสฺสาทํ ปิยนิพนฺธนํ ทุกฺขํ ๑
ขุรํว มธุนาลิตฺตํ อุลฺลิตฺตํ นาวพุชฺฌติ ฯ
อิตฺถิรูเป อิตฺถิรเส โผฏฺฐพฺเพปิจ อิตฺถิยา
อิตฺถิคนฺเธสุ สารตฺโต วิวิธํ วินฺทเต ทุกฺขํ ๑ ฯ
อิตฺถิโสตานิ สพฺพานิ สนฺทนฺติ ปญฺจปญฺจสุ
เตสมาวรณํ กาตุํ โย สกฺโกติ วิริยวา ฯ
โส อตฺถวา โส ธมฺมฏฺโฐ โส ทกฺโข โส วิจกฺขโณ
กเรยฺย รมมาโน หิ กิจฺจํ ธมฺมตฺถสํหิตํ ฯ
อโถ สีทติ สญฺญุตฺตํ วชฺเช กิจฺจํ นิรตฺถกํ
น ตํ กิจฺจนฺติ มญฺญิตฺวา อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ ฯ
ยญฺจ อตฺเถน สญฺญุตฺตํ ยา จ ธมฺมคตา รติ
ตํ สมาทาย วตฺเตถ สา หิ เว อุตฺตมา รติ ฯ
อุจฺจาวเจหุปาเยหิ ปเรสมภิชิคีสาติ
หนฺตฺวา วธิตฺวา อถ โสจยิตฺวา
อาโลปติ สาหสา โย ปเรสํ ฯ
ตจฺฉนฺโต อาณิยา อาณึ นิหนฺติ พลวา ยถา
#๑ ม. ยุ. ทุขํ ฯ
อินฺทฺริยานินฺทฺริเยเหว นิหนฺติ กุสลา ตถา ฯ
สทฺธํ วิริยํ สมาธิญฺจ สติปญฺญญฺจ ภาวยํ
ปญฺจ ปญฺจหิ หนฺตฺวาน อนีโฆ ยาติ พฺราหฺมโณ ฯ
โส อตฺถวา โส ธมฺมฏฺโฐ กตฺวา วากฺยานุสาสนึ
สพฺเพน สพฺพํ พุทฺธสฺส โส นโร สุขเมธตีติ ฯ
ปาราสริโย ๑ เถโร ฯ

[๓๘๗] ๓ จิรรตฺตํ วตาตาปี ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ
สมํ จิตฺตสฺส นาลตฺถํ ปุจฺฉํ สมณพฺราหฺมเณ ฯ
โก โส ปารคโต ๒ โลเก โก ปตฺโต อมโตคธํ
กสฺส ธมฺมํ ปฏิจฺฉามิ ปรมตฺถวิชานนํ ฯ
อนฺโตวงฺกคโต อาสึ มจฺโฉว ฆสมามิสํ
พทฺโธ มหินฺทปาเสน เวปจิตฺยาสุโร ยถา ฯ
อญฺฉามิ นํ น มุญฺจามิ อสฺมา โสกปริทฺทวา
โก เม พนฺธํ มุญฺจํ โลเก สมฺโพธึ เวทยิสฺสติ ฯ
สมณํ พฺราหฺมณํ วา กํ อาทิสนฺตํ ปภงฺคุณํ
กสฺส ธมฺมํ ปฏิจฺฉามิ ชรามจฺจุปวาหนํ ฯ
วิจิกิจฺฉากงฺขาคธิตํ ๓ สารมฺภพลสญฺญุตํ
โกธปฺปตฺตมนตฺถทฺธํ อภิชปฺปปทารณํ ฯ
ตณฺหาธนุสมุฏฺฐานํ เทฺว จ ปนฺนรสายุตํ
#๑ ยุ. ปาราปริโย ฯ ๒ ม. ยุ. ปารงฺคโต ฯ ๓ ม. วิจิกิจฺฉากงฺขาคนฺถิตํ ฯ
#ยุ. …คถิตํ ฯ
ปสฺส โอรสิกํ พาลํ เภตฺวาน ยทิ ติฏฺฐติ ฯ
อนุทิฏฺฐีนํ อปฺปหานํ สงฺกปฺปสรเตชิตํ
เตน วิทฺโธ ปเวธามิ ปตฺตํว มาลุเตริตํ ฯ
อชฺฌตฺตํ เม สมุฏฺฐาย ขิปฺปํ ปจฺเจติ ๑ ปาปกํ
ฉผสฺสายตนี กาโย ยตฺถ สรติ สพฺพทา ฯ
ตํ น ปสฺสามิ เตกิจฺฉํ โย เม ตํ สลฺลมุทฺธเร
นานารชฺเชน สตฺเถน นาญฺเญน วิจิกิจฺฉิตํ ฯ
โก เม อสตฺโถ อวโณ สลฺลมพฺภนฺตราปสฺสยํ
อหึสํ สพฺพคตฺตานิ ลลฺลํ เม อุทฺธริสฺสติ ฯ
ธมฺมปฺปติ หิ โส เสฏฺโฐ วิสโทสปวาหโก
คมฺภีเร ปติตสฺส เม ถลํ ปาณิว ทสฺสเย ฯ
รหเทหมสฺมิ โอคาโฬฺห อหาริยรชมนฺติเก
มายาอุสฺสุยฺยสารมฺภ ถีนมิทฺธมปตฺถเฏ ฯ
อุทฺธจฺจเมฆถนิตํ สํโยชนวลาหกํ
วาหา วหนฺติ กุทฺทิฏฺฐึ สงฺกปฺปา ราคนิสฺสิตา ฯ
สวนฺติ สพฺพธี โสตา ลตา อุพฺภิชฺช ติฏฺฐติ
เต โสเต โก นิวาเรยฺย ตํ ลตํ โก หิ เฉจฺฉติ ฯ
เวลํ กโรถ ภทนฺเต โสตานํ สนฺนิวารณํ
มา เต มโนมโย โสโต รุกฺขํว สหสา ลุเว ฯ
#๑ ม. ยุ. ปจฺจติ มามกํ ฯ
เอวํ เม ภยชาตสฺส อปารา ปารเมสโต
ตาโณ ปญฺญาวุโธ สตฺถา อิสิสงฺฆนิเสวิโต ฯ
โสปาณํ สุกตํ สุทฺธํ ธมฺมสารมยํ ทฬฺหํ
ปาทาสิ วุยฺหมานสฺส มา ภายีติ จ มพฺรวี ฯ
สติปฏฺฐานปาสาทํ อารุยฺห ปจฺจเวกฺขิสํ
ยนฺตํ ปุพฺเพ อมญฺญิสฺสํ สกฺกายาภิรตํ ปชํ ฯ
ยทา จ มคฺคมทฺทกฺขึ นาวาย อภิรูหนํ
อนธิฏฺฐาย อตฺตานํ ติตฺถมทฺทกฺขิมุตฺตมํ ฯ
สลฺลํ อตฺตสมุฏฺฐานํ ภวเนตฺติปภาวิตํ
เอเตสํ อปฺปวตฺตาย เทเสสิ มคฺคมุตฺตมํ ฯ
ทีฆรตฺตานุสยิตํ จิรรตฺตปติฏฺฐิตํ
พุทฺโธ เม ปานุที คนฺธํ วิสโทสปวาหโนติ ฯ
เตลุกานิ ๑ เถโร ฯ

[๓๘๘] ๔ ปสฺส จิตฺตกตํ พิมฺพํ อรุกายํ สมุสฺสิตํ
อาตุรํ พหุสงฺกปฺปํ ยสฺส นตฺถิ ธุวํ ฐิติ ฯ
ปสฺส จิตฺตกตํ รูปํ มณินา กุณฺฑเลน จ
อฏฺฐิตเจน ๒ โอนทฺธํ สห วตฺเถหิ โสภติ ฯ
อลตฺตกกตา ปาทา มุขํ จุณฺณกมกฺขิตํ
อลํ พาลสฺส โมหาย โน จ ปารคเวสิโน ฯ
#๑ ย. เตลกานิ ฯ ๒ ม. อฏฺฐึ ตเจน ฯ
อฏฺฐปทกตา เกสา เนตฺตา อญฺชนมกฺขิตา
อลํ พาลสฺส โมหาย โน จ ปารคเวสิโน ฯ
อญฺชนีว นวา จิตฺตา ปูติกาโย อลงฺกโต
อลํ พาลสฺส โมหาย โน จ ปารคเวสิโน ฯ
โอทหิ มิคโว ปาสํ นาสาทา วากุรํ มิโค
ภุตฺวา นิวาปํ คจฺฉาม กนฺทนฺเต มิคพนฺธเก ฯ
ฉินฺนา ปาสา มิควสฺส นาสาทา วากุรํ มิโค
ภุตฺวา นิวาปํ คจฺฉาม โสจนฺเต มิคลุทฺทเก ฯ
ปสฺสามิ โลเก สธเน มนุสฺเส
ลทฺธาน วิตฺตํ น ททนฺติ โมหา ฯ
ลทฺธา ธนํ สนฺนิจยํ กโรนฺติ
ภิยฺโย จ กาเม อภิปตฺถยนฺติ ฯ
ราชา ปสยฺหปฺปฐวึ วิเชตฺวา
สสาครนฺตํ มหิมาวสนฺโต
โอรํ สมุทฺทสฺส อติตฺตรูโป
ปารํ สมุทฺทสฺสปิ ปตฺถเยถ ฯ
ราชา จ อญฺเญ จ พหู มนุสฺสา
อวีตตณฺหา มรณํ อุเปนฺติ
อูนาว หุตฺวาน ชหนฺติ เทหํฎ
กาเมหิ โลกมฺหิ น หตฺถิ ติตฺติ ฯํ
กนฺทนฺตี นํ ญาตี ปกิริย เกเส
อโห วตา โน อมราติ จาหุ
วตฺเถน นํ ปารุตํ นีหริตฺวา
จิตํ สโมธาย ตโต ทหนฺติ ฯ
โส ฑยฺหติ สูเลหิ ตุชฺชมาโน
เอเกน วตฺเถน ปหาย โภเค
น มิยฺยมานสฺส ภวนฺติ ตาณา
ญาตี จ มิตฺตา อถ วา สหายา ฯ
ทายาทกา ตสฺส ธนํ หรนฺติ
สตฺโต ปน คจฺฉติ เยน กมฺมํ
น มิยฺยมานํ ธนมเนฺวติ กิญฺจิ
ปุตฺตา จ ทารา จ ธนญฺจ รฏฺฐํ ฯ
น ทีฆมายุํ ลภเต ธเนน
น จาปิ วิตฺเตน ชรํ วิหนฺติ
อปฺปญฺหิ นํ ชีวิตมาหุ ธีรา
อสสฺสตํ วิปฺปริณามธมฺมํ ฯ
อทฺธา ๑ ทลิทฺทา จ ผุสนฺติ ผสฺสํ
พาโล จ ธีโร จ ตเถว ผุฏฺโฐ
พาโล หิ พาลฺยา วธิโตว เสติ
#๑ อฑฺฒาติปิ ฯ
ธีโร จ น เวธติ ผสฺสผุฏฺโฐ ฯ
ตสฺมา หิ ปญฺญาว ธเนน เสยฺโย
ยาย โวสานมิธาธิคจฺฉติ
อโพฺยสิตตฺตา หิ ภวาภเวสุ
ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา ฯ
อุเปติ คพฺภญฺจ ปรญฺจ โลกํ
สํสารมาปชฺช ปรมฺปราย
ตสฺสปฺปปญฺโญ อภิสทฺทหนฺโต
อุเปติ คพฺภญฺจ ปรญฺจ โลกํ ฯ
โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต
สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม
เอวํ ปชา เปจฺจ ปรมฺหิ โลเก
สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม ฯ
กามา หิ จิตฺรา มธุรา มโนรมา
วิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํ
อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา
ตสฺมา อหํ ปพฺพชิโตมฺหิ ราช ฯ
ทุมปฺผลานีว ปตนฺติ มาณวา
ทหรา จ วุฑฺฒา จ สรีรเภทา
เอตมฺปิ ทิสฺวา ปพฺพชิโตมฺหิ ราช
อปณฺณกํ สามญฺญเมว เสยฺโย ฯ
สทฺธายาหํ ปพฺพชิโต อุเปโต ชินสาสเน
อวชฺชา มยฺหํ ปพฺพชฺชา อนโณ ภุญฺชามิ โภชนํ ฯ
กาเม อาทิตฺตโต ทิสฺวา ชาตรูปานิ สตฺถโต
คพฺเภ โวกฺกนฺติโต ทุกฺขํ นิรเยสุ มหพฺภยํ ฯ
เอตมาทีนวํ ทิสฺวา สํเวคํ อลภึ ตทา
โสหํ วิทฺโธ ตทา สนฺโต สมฺปตฺโต อาสวกฺขยํ ฯ
ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ
โอหิโต ครุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ
ยสฺส จตฺถาย ปพฺพชิโต อคารสฺมา อนคาริยํ
โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต สพฺพสํโยชนกฺขโยติ ฯ
รฏฺฐปาโล เถโร ฯ

[๓๘๙] ๕ รูปํ ทิสฺวา สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตํ มนสิกโรโต
สารตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา อเนกา รูปสมฺภวา
อภิชฺฌา จ วิเหสา จ จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ
เอวมาจินโต ทุกฺขํ อารา นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
สทฺทํ สุตฺวา สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตํ มนสิกโรโต
สารตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา อเนกา สทฺทสมฺภวา
อภิชฺฌา จ วิเหสา จ จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ
เอวมาจินโต ทุกฺขํ อารา นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
คนฺธํ ฆตฺวา สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตํ มนสิกโรโต
สารตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา อเนกา คนฺธสมฺภวา
อภิชฺฌา จ วิเหสา จ จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ
เอวมาจินโต ทุกฺขํ อารา นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
รสํ โภตฺวา สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตํ มนสิกโรโต
สารตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา อเนกา รสสมฺภวา
อภิชฺฌา จ วิเหสา จ จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ
เอวมาจินโต ทุกฺขํ อารา นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
ผสฺสํ ผุสฺส สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตํ มนสิกโรโต
สารตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา อเนกา ผสฺสสมฺภวา
อภิชฺฌา จ วิเหสา จ จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ
เอวมาจินโต ทุกฺขํ อารา นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
ธมฺมํ ญตฺวา สติ มุฏฺฐา ปิยนิมิตฺตํ มนสิกโรโต
สารตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ อชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ตสฺส วฑฺฒนฺติ เวทนา อเนกา ธมฺมสมฺภวา
อภิชฺฌา จ วิเหสา จ จิตฺตมสฺสูปหญฺญติ
เอวมาจินโต ทุกฺขํ อารา นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
น โส รชฺชติ รูเปสุ รูปํ ทิสฺวา ปติสฺสโต
วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ นาชฺโฌส ๑ ติฏฺฐติ ฯ
ยถาสฺส ปสฺสโต รูปํ เสวโต วาปิ เวทนํ
ขิยฺยติ โนปจิยฺยติ เอวํ โส จรตี สโต
เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ สนฺติเก นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
น โส รชฺชติ สทฺเทสุ สทฺทํ สุตฺวา ปติสฺสโต
วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ยถาสฺส สุณโต สทฺทํ เสวโต วาปิ เวทนํ
ขิยฺยติ โนปจิยฺยติ เอวํ โส จรตี สโต
เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ สนฺติเก นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
น โส รชฺชติ คนฺเธสุ คนฺธํ ฆตฺวา ปติสฺสโต
วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ยถาสฺส ฆายโต คนฺธํ เสวโต วาปิ เวทนํ
ขิยฺยติ โนปจิยฺยติ เอวํ โส จรตี สโต
เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ สนฺติเก นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
#๑ ยุ. นชฺโฌส ฯเปฯ ฯ
น โส รชฺชติ รเสสุ รสํ โภตฺวา ปติสฺสโต
วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ยถาสฺส สายโต รสํ เสวโต วาปิ เวทนํ
ขิยฺยติ โนปจิยฺยติ เอวํ โส จรตี สโต
เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ สนฺติเก นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
น โส รชฺชติ ผสฺเสสุ ผสฺสํ ผุสฺส ปติสฺสโต
วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ยถาสฺส ผุสโต ผสฺสํ เสวโต วาปิ เวทนํ
ขิยฺยติ โนปจิยฺยติ เอวํ โส จรตี สโต
เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ สนฺติเก นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
น โส รชฺชติ ธมฺเมสุ ธมฺมํ ญตฺวา ปติสฺสโต
วิรตฺตจิตฺโต เวเทติ ตญฺจ นาชฺโฌส ติฏฺฐติ ฯ
ยถาสฺส วิชานโต ธมฺมํ เสวโต วาปิ เวทนํ
ขิยฺยติ โนปจิยฺยติ เอวํ โส จรตี สโต
เอวํ อปจินโต ทุกฺขํ สนฺติเก นิพฺพาน วุจฺจติ ฯ
มาลุงฺกยปุตฺโต เถโร ฯ

[๓๙๐] ๖ ปริปุณฺณกาโย สุรุจิ สุชาโต จารุทสฺสโน
สุวณฺณวณฺโณสิ ภควา สุสุกฺกทาโฐสิ วิริยวา ฯ
นรสฺส หิ สุชาตสฺส เย ภวนฺติ วิยญฺชนา
สพฺเพ เต ตว กายสฺมึ มหาปุริสลกฺขณา ฯ
ปสนฺนเนตฺโต สุมุโข พฺรหา อุชุ ปตาปวา
มชฺเฌ สมณสงฺฆสฺส อาทิจฺโจว วิโรจสิ ฯ
กลฺยาณทสฺสโน ภิกฺขุ กญฺจนสนฺนิภตฺตโจ
กึ เต สมณภาเวน เอวํ อุตฺตมวณฺณิโน ฯ
ราชา อรหสิ ภวิตุํ จกฺกวตฺติ รเถสโภ
จาตุรนฺโต วิชิตาวี ชมฺพุสณฺฑสฺส อิสฺสโร ฯ
ขตฺติยา โภชราชาโน อนุยนฺตา ภวนฺติ เต
ราชาภิราชา มนุชินฺโท รชฺชํ กาเรหิ โคตม ฯ
ราชาหมสฺมิ เสลาติ (ภควา) ธมฺมราชา อนุตฺตโร
ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ จกฺกํ อปฺปฏิวตฺติยํ ฯ
สมฺพุทฺโธ ปฏิชานาสิ (อิติ เสโล พฺราหฺมโณ) ธมฺมราชา อนุตฺตโร
ธมฺเมน จกฺกํ วตฺเตมิ อิติ ภาสสิ โคตม ฯ
โก นุ เสนาปติ โภโต สาวโก สตฺถุรนฺวโย
โก อิมํ อนุวตฺเตติ ธมฺมจกฺกํ ปวตฺติตํ ฯ
มยา ปวตฺติตํ จกฺกํ (เสลาติ ภควา) ธมฺมจกฺกมนุตฺตรํ
สารีปุตฺโตนุวตฺเตติ อนุชาโต ตถาคตํ ฯ
อภิญฺเญยฺยํ อภิญฺญาตํ ภาเวตพฺพญฺจ ภาวิตํ
ปหาตพฺพํ ปหีนํ เม ตสฺมา พุทฺโธสฺมิ พฺราหฺมณ ฯ
วินยสฺสุ มยิ กงฺขํ อธิมุจฺจสฺสุ พฺราหฺมณ
ทุลฺลภํ ทสฺสนํ โหติ สมฺพุทฺธานํ อภิณฺหโส ฯ
เยสํ เว ทุลฺลโภ โลเก ปาตุภาโว อภิณฺหโส
โสหํ พฺราหฺมณ พุทฺโธสฺมิ สลฺลกตฺโต อนุตฺตโร ฯ่
พฺรหฺมภูโต อติตุโล มารเสนปฺปมทฺทโน
สพฺพามิตฺเต วสีกตฺวา โมทามิ อกุโตภโย ฯ
อิทํ โภนฺโต นิสาเมถ ยถา ภาสติ จกฺขุมา
สลฺลกตฺโต มหาวีโร สีโหว นทตี วเน ฯ
พฺรหฺมภูตํ อติตุลํ มารเสนปฺปมทฺทนํ
โก ทิสฺวา นปฺปสีเทยฺย อปิ กณฺหาภิชาติโก ฯ
โย มํ อิจฺฉติ อเนฺวตุ โย วา นิจฺฉติ คจฺฉตุ
อิธาหํ ปพฺพชิสฺสามิ วรปญฺญสฺส สนฺติเก ฯ
เอตญฺเจ รุจฺจตี โภโต สมฺมาสมฺพุทฺธสาสนํ
มยมฺปิ ปพฺพชิสฺสาม วรปญฺญสฺส สนฺติเก ฯ
พฺราหฺมณา ติสตา อิเม ยาจนฺติ ปญฺชลีกตา
พฺรหฺมจริยํ จริสฺสาม ภควา ตว สนฺติเก ฯ
สฺวากฺขาตํ พฺรหฺมจริยํ (เสลาติ ภควา) สนฺทิฏฺฐิกมกาลิกํ
ยตฺถ อโมฆา ปพฺพชฺชา อปฺปมตฺตสฺส สิกฺขโต ฯ
ยนฺตํ สรณมาคมฺม อิโต อฏฺฐมิ ๑ จกฺขุม
สตฺตรตฺเตน ภควา ทนฺตมฺห ตว สาสเน ฯ
#๑ ม. อฏฺฐเม ฯ
ตุวํ พุทฺโธ ตุวํ สตฺถา ตุวํ มาราภิภู มุนิ
ตุวํ อนุสเย เฉตฺวา ติณฺโณ ตาเรสิมํ ปชํ ฯ
อุปธี เต สมติกฺกนฺตา อาสวา เต ปทาลิตา
สีโหว อนุปาทาโน ปหีนภยเภรโว ฯ
ภิกฺขโว ติสตา อิเม ติฏฺฐนฺตี ปญฺชลีกตา
ปาเท วีร ปสาเรหิ นาคา วนฺทนฺตุ สตฺถุโนติ ฯ
เสโล เถโร ฯ

[๓๙๑] ๗ ยา ตํ เม หตฺถิคีวาย สุขุมา วตฺถา ปธาริตา
สาลีนํ โอทโน ภุตฺโต สุจิมํสูปเสจโน ฯ
โสชฺช ภทฺโท สาตติโก อุญฺฉาปตฺตาคเต รโต
ฌายติ อนุปาทาโน ปุตฺโต โคธาย ภทฺทิโย ฯ
ปํสุกูลี สาตติโก อุญฺฉาปตฺตาคเต รโต
ฌายติ อนุปาทาโน ปุตฺโต โคธาย ภทฺทิโย ฯ
ปิณฺฑปาตี สาตติโก ……………..
เตจีวรี สาตติโก ……………..
สปทานจารี สาตติโก ……………..
เอกาสนี สาตติโก ……………..
ปตฺตปิณฺฑี สาตติโก ……………..
ขลุปจฺฉาภตฺตี สาตติโก ……………..
อารญฺญิโก สาตติโก ……………..
รุกฺขมูลิโก สาตติโก ……………..
อพฺโภกาสี สาตติโก ……………..
โสสานิโก สาตติโก ……………..
ยถาสนฺถติโก สาตติโก ……………..
เนสชฺชิโก สาตติโก ……………..
อปฺปิจฺโฉ สาตติโก ……………..
สนฺตุฏฺโฐ สาตติโก ……………..
ปวิวิตฺโต สาตติโก ……………..
อสํสฏฺโฐ สาตติโก ……………..
อารทฺธวิริโย สาตติโก อุญฺฉาปตฺตาคเต รโต
ฌายติ อนุปาทาโน ปุตฺโต โคธาย ภทฺทิโย ฯ
หิตฺวา สตปลํ กํสํ โสวณฺณํ สตราชิกํ
อคฺคหึ มตฺติกาปตฺตํ อิทํ ทุติยาภิเสจนํ ฯ
อุจฺเจ มณฺฑลิปากาเร ทฬฺหมฏฺฏาลโกฏฺฐเก
รกฺขิโต ขคฺคหตฺเถหิ อุตฺตสํ วิหรึ ปุเร ฯ
โสชฺช ภทฺโท อนุตฺราสี ปหีนภยเภรโว
ฌายติ วนโมคยฺห ปุตฺโต โคธาย ภทฺทิโย ฯ
สีลกฺขนฺเธ ปติฏฺฐาย สตึ ปญฺญญฺจ ภาวยํ
ปาปุณึ อนุปุพฺเพน สพฺพสํโยชนกฺขยนฺติ ฯ
ภทฺทิโย กาลิโคธาย ปุตฺโต เถโร ฯ