[๓๖๒] ๒ ปเร อมฺพาฏการาเม วนสณฺฑมฺหิ ภทฺทิโย
สมูลํ ตณฺหํ อพฺพุยฺห ตตฺถ ภทฺโท ฌิยายติ ๕ ฯ
รมนฺเตเก มุทิงฺเคหิ ๖ วีณาหิ ปณเวหิ จ
#๑ ม. ยุ. มาลธารี ฯ ๒ เวสิยาติปิ ฯ ๓ ม. ยุ. มหิตปุพฺพํ อพฺภาสถ ฯ
#๔ จตุกฺกนิปาเต ทฏฺฐพฺพา ฯ ๕ ม. ภทฺโทว ฌายติ ฯ ๖ สี. ยุ. มุติงฺเคหิ ฯ
อหญฺจ รุกฺขมูลสฺมึ รโต พุทฺธสฺส สาสเน ฯั
พุทฺโธ จ ๑ เม วรํ ทชฺชา โส จ ลพฺเภถ เม วโร ๒
คเณฺหหํ สพฺพโลกสฺส นิจฺจํ กายคตาสตึ ๓ ฯ
เย มํ รูเปน ปามึสุ เย จ โฆเสน อนฺวคู
ฉนฺทราควสูเปตา น มํ ชานนฺติ เต ชนา ฯ
อชฺฌตฺตญฺจ น ชานาติ พหิทฺธา จ น ปสฺสติ
สมนฺตาวรโณ พาโล ส เว โฆเสน วุยฺหติ ฯ
อชฺฌตฺตญฺจ น ชานาติ พหิทฺธา จ วิปสฺสติ
พหิทฺธาผลทสฺสาวี โสปิ โฆเสน วุยฺหติ ฯ
อชฺฌตฺตญฺจ ปชานาติ พหิทฺธา จ วิปสฺสติ
อนาวรณทสฺสาวี น โส โฆเสน วุยฺหตีติ ฯ
ลกุณฺฏโก เถโร ๔ ฯ

[๓๖๓] ๓ เอกปุตฺโต อหํ อาสึ ปิโย มาตุ ปิโย ปิตุ
พหูหิ วตจริยาหิ ลทฺโธ อายาจนาหิ จ ฯ
เต จ มํ อนุกมฺปาย อตฺถกามา หิเตสิโน
อุโภ ปิตา จ มาตา จ พุทฺธสฺส อุปนามยุํ ฯ
กิจฺฉา ลทฺโธ อยํ ปุตฺโต สุขุมาโล สุเขธิโต
อิมํ ททาม เต นาถ ชินสฺส ปริจารกํ ฯ
สตฺถา จ มํ ปฏิคฺคยฺห อานนฺทํ เอตทพฺรวิ
ปพฺพาเชหิ อิมํ ขิปฺปํ เหสฺสตฺยาชานิโย อยํ ฯ
#๑ ม. พุทฺโธ เจ ฯ ๒ โป. ยุ. วรํ ฯ ๓ ม. กายคตํ สตึ ฯ
#๔ ม. ลกุณฺทกภทฺทิโย เถโร ฯ
ปพฺพาเชตฺวาน มํ สตฺถา วิหารํ ปาวิสี ชิโน
อโนคฺคตสฺมึ สุริยสฺมึ ตโต จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม ฯ
ตโต สตฺถา นิรงฺกตฺวา ปฏิสลฺลานวุฏฺฐิโต
เอหิ ภทฺทาติ มํ อาห สา เม อาสูปสมฺปทา ฯ
ชาติยา สตฺตวสฺเสน ลทฺธา เม อุปสมฺปทา
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา อโห ธมฺมสุธมฺมตาติ ฯ
ภทฺโท เถโร ฯ

[๓๖๔] ๔ ทิสฺวา ปาสาทฉายายํ จงฺกมนฺตํ นรุตฺตมํ
ตตฺถ นํ อุปสงฺกมฺม วนฺทิสฺสํ ปุริสุตฺตมํ ฯ
เอกํสํ จีวรํ กตฺวา สงฺฆริตฺวาน ๑ ปาณิโย
อนุจงฺกมิสฺสํ วิรชํ สพฺพสตฺตานมุตฺตมํ ฯ
ตโต ปเญฺห อาปุจฺฉิ มํ ปญฺหานํ โกวิโท วิทู
อจฺฉมฺภี จ อภีโต จ พฺยากาสึ สตฺถุโน อหํ ฯ
วิสฺสชฺชิเตสุ ปเญฺหสุ อนุโมทิ ตถาคโต
ภิกฺขุสงฺฆํ วิโลเกตฺวา อิมมตฺถํ อภาสถ ฯ
ลาภา องฺคมคธานํ เยสายํ ปริภุญฺชติ
จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ ฯ
ปจฺจุฏฺฐานญฺจ สามจึ เตสํ ลาภาติ จาพฺรวิ ฯ
อชฺชตคฺเค ๒ มํ โสปาก ทสฺสนาโยปสงฺกม
#๑ ม. ยุ. สํหริตฺวาน ฯ ๒ ยุ. อชฺชทคฺเค ฯ
เอสา เจว เต โสปาก ภวตุ อุปสมฺปทา ฯ
ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ ลทฺธาน อุปสมฺปทํ
ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ อโห ธมฺมสุธมฺมตาติ ฯ
โสปาโก เถโร ฯ

[๓๖๕] ๕ สเร หตฺเถหิ ภญฺชิตฺวา กตฺวาน กุฏิมจฺฉิสํ
เตน เม สรภงฺโคติ นามํ สมฺมติยา ๑ อหุ ฯ
น มยฺหํ กปฺปเต อชฺช สเร หตฺเถหิ ภญฺชิตุํ
สิกฺขาปทา โน ปญฺญตฺตา โคตเมน ยสสฺสินา ฯ
สกลํ สมตฺตํ โรคํ สรภงฺโค นาทฺทสํ ปุพฺเพ
โสยํ โรโค ทิฏฺโฐ วจนกเรนาติเทวสฺส ฯ
เยเนว มคฺเคน คโต วิปสฺสี
เยเนว มคฺเคน สิขี จ เวสฺสภู
กกุสนฺธโกนาคมโน จ กสฺสโป
เตนญฺชเสน อคมาสิ โคตโม ฯ
วีตตณฺหา อนาทานา สตฺต พุทฺธา ขโยคธา
เยหยํ เทสิโต ธมฺโม ธมฺมภูเตหิ ตาทิหิ
จตฺตาริ อริยสจฺจานิ อนุกมฺปาย ปาณินํ
ทุกฺขํ สมุทโย มคฺโค นิโรโธ ทุกฺขสงฺขโย ฯ
ยสฺมึ นิวตฺตเต ๒ ทุกฺขํ สํสารสฺมึ อนนฺตกํ
#๑ ม. ยุ. สมฺมุติยา ฯ ๒ ยุ. นิพฺพตฺตเต ฯ
เภทา อิมสฺส กายสฺส ชิวิตสฺส จ สงฺขยา
อญฺโญ ปุนพฺภโว นตฺถิ สุวิมุตฺโตมฺหิ สพฺพธีติ ฯ
สรภงฺโค เถโร ฯ
อุทฺทานํ
สุนฺทรสมุทฺโท เถโร เถโร ลกุณฺฏภทฺทิโย
ภทฺโท เถโร จ โสปาโก สรภงฺโค มหาอิสิ
สตฺตเก ปญฺจกา เถรา คาถาโย ปญฺจตึสตีติ ฯ
สตฺตกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ
__________________
เถรคาถาย อฏฺฐกนิปาโต

[๓๖๖] ๑ กมฺมํ พหุกํ น การเย ปริวชฺเชยฺย ชนํ น อุยฺยเม
โส อุสฺสุโก รสานุคิทฺโธ อตฺถํ ริญฺจติ โย สุขาธิวาโห ฯ
ปงฺโกติ หิ นํ อเวทยุํ ยายํ วนฺทนปูชนา กุเลสุ
สุขุมํ สลฺลํ ทุรุพฺพหํ สกฺกาโร กาปุริเสน ทุชฺชโห ฯ
น ปรสฺสุปณิธาย กมฺมํ มจฺจสฺส ปาปกํ
อตฺตนา ตํ น เสเวยฺย กมฺมพนฺธู หิ มาติยา ฯ
น ปเร วจนา โจโร น ปเร วจนา มุนิ
อตฺตานญฺจ ยถา เวทิ เทวาปิ นํ ตถา วิทู ฯ
ปเร จ น วิชานนฺติ มยเมตฺถ ยมามฺหเส ๑
#๑ ม. ยุ. ยมามเส ฯ
เย จ ตตฺถ วิชานนฺติ ตโต สมฺมนฺติ เมธคา ฯ
ชีวเตวาปิ สปฺปญฺโญ อปิ วิตฺตปริกฺขยา ๑
ปญฺญาย จ อลาเภน วิตฺตวาปิ น ชีวติ ฯ
สพฺพํ สุณาติ โสเตน สพฺพํ ปสฺสติ จกฺขุนา
น จ ทิฏฺฐํ สุตํ ธีโร สพฺพํ อุชฺฌิตุมรหติ ฯ
จกฺขุมสฺส ยถา อนฺโธ โสตวา พธิโร ยถา
ปญฺญาวสฺส ยถา มูโค พลวา ทุพฺพโลริว
อถ อตฺเถ สมุปฺปนฺเน สเยถ มตสายิกนฺติ ฯ
มหากจฺจายโน เถโร ฯ

[๓๖๗] ๒ อกฺโกธโน อนุปนาหี อมาโย ริตฺตเปสุโณ
ส เว ตาทิสโก ภิกฺขุ เอวํ เปจฺจ น โสจติ ฯ
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมาโย ริตฺตเปสุโณ
คุตฺตทฺวาโร สทา ภิกฺขุ เอวํ เปจฺจ น โสจติ ฯ
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมาโย ริตฺตเปสุโณ
กลฺยาณสีโล โย ๒ ภิกฺขุ เอวํ เปจฺจ น โสจติ ฯ
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมาโย ริตฺตเปสุโณ
กลฺยาณมิตฺโต โย ๒ ภิกฺขุ เอวํ เปจฺจ น โสจติ ฯ
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมาโย ริตฺตเปสุโณ
กลฺยาณปญฺโญ โย ๒ ภิกฺขุ เอวํ เปจฺจ น โสจติ ฯ
ยสฺส สทฺธา ตถาคเต อจลา สุปติฏฺฐิตา
#๑ ม. วิตฺตปริกฺขโย ฯ ๒ ม. โส ฯ
สีลญฺจ ยสฺส กลฺยาณํ อริยกนฺตํ ปสํสิตํ
สงฺเฆ ปสาโท ยสฺสตฺถิ อุชุภูตญฺจ ทสฺสนํ
อทลิทฺโทติ ตํ อาหุ อโมฆนฺตสฺส ชีวิตํ ฯ
ตสฺมา สทฺธญฺจ สีลญฺจ ปสาทํ ธมฺมทสฺสนํ
อนุยุญฺเชถ เมธาวี สรํ พุทฺธาน สาสนนฺติ ฯ
สิริมิตฺโต เถโร ฯ

[๓๖๘] ๓ ยทา ปฐมมทฺทกฺขึ สตฺถารมกุโตภยํ
ตโต เม อหุ สํเวโค ปสฺสิตฺวา ปุริสุตฺตมํ ฯ
สิรึ หตฺเถหิ ปาเทหิ โย ปณาเมยฺย อาคตํ
เอตาทิสํ โส สตฺถารํ อาราเธตฺวา วิราธเย ฯ
ตทาหํ ปุตฺตทารญฺจ ธนธญฺญญฺจ ฉฑฺฑยึ
เกสมสฺสูนิ เฉเทตฺวา ปพฺพชึ อนคาริยํ ฯ
สิกฺขาสาชีวสมฺปนฺโน อินฺทฺริเยสุ สุสํวุโต
นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ วิหาสึ อปราชิโต ฯ
ตโต เม ปณิธี อาสิ เจตโส อภิปตฺถิโต
น นิสีเท มุหุตฺตมฺปิ ตณฺหาสลฺเล อนูหเต ฯ
ตสฺส เมวํ วิหรโต ปสฺส วิริยปรกฺกมํ
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ
ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ
อรหา ทกฺขิเณยฺโยมฺหิ วิปฺปมุตฺโต นิรูปธิ ฯ
ตโต รตฺยา วิวสเน ๑ สุริยสฺสุคฺคมนํ ปติ
สพฺพํ ตณฺหํ วิโสเสตฺวา ปลฺลงฺเกน อุปาวิสินฺติ ฯ
มหาปนฺถโก เถโร ฯ
อุทฺทานํ
มหากจฺจายโน เถโร สิริมิตฺโต มหาปนฺถโก
ตโย ๒ อฏฺฐนิปาตมฺหิ คาถาโย จตุวีสตีติ ฯ
อฏฺฐกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ
__________________
เถรคาถาย นวกนิปาโต

[๓๖๙] ๑ ยถา ทุกฺขํ ชรามรณนฺติ ปณฺฑิโต
อวิทฺทสู ยตฺถ สิตา ปุถุชฺชนา
ทุกฺขํ ปริญฺญาย สโตว ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
ยทา ทุกฺขสฺสาวหนึ วิสตฺติกํ
ปปญฺจสงฺฆาฏทุกฺขาธิวาหนึ
ตณฺหํ ปหตฺวาน สโตว ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
ยทา สิวํ เทฺวจตุรงฺคคามินํ
#๑ ม. วิวสาเน ฯ ๒ ยุ. เอเต ฯ
มคฺคุตฺตมํ สพฺพกิเลสโสธนํ
ปญฺญาย ผุสิตฺวา ๑ สโตว ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
ยทา อโสกํ วิรชํ อสงฺขตํ
สนฺตํ ปทํ สพฺพกิเลสโสธนํ
ภาเวติ สญฺโญชนพนฺธนจฺฉิทํ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
ยทา นเภ คชฺชติ เมฆทุนฺทุภิ
ธารากุลา วิหงฺคปเถ สมนฺตโต
ภิกฺขุ จ ปพฺภารคโตว ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
ยทา นทีนํ กุสุมากุลานํ
วิจิตฺตวาเนยฺยวฏํสกานํ
ตีเร นิสินฺโน สุมโนว ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
ยทา นิสีเว ๒ รหิตมฺหิ กานเน
เทเว คฬนฺตมฺหิ นทนฺติ ทาฐิโน
ภิกฺขุ จ ปพฺภารคโตว ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
#๑ ม. ยุ. ปสฺสิตฺวา ฯ ๒ ยุ. นิสีเถ ฯ
ยทา วิตกฺเก อุปรุนฺธิยตฺตโน
นคนฺตเร นควิวรํ สมสฺสิโต
วีตทฺทโร วิคตขิโลว ๑ ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ ฯ
ยทา สุขี มลขิลโสกนาสโน
นิรคฺคโล นิพฺพนโถ วิสลฺโล
สพฺพาสเว พฺยนฺติกโตว ฌายติ
ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทตีติ ฯ
ภูโต เถโร ฯ
อุทฺทานํ
ภูโต ตถทฺทโส เถโร เอโก ขคฺควิสาณวา
นวกมฺหิ นิปาตมฺหิ คาถาโยปิ อิมา นวาติ ฯ
นวกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ
_________________๔
เถรคาถาย ทสกนิปาโต

[๓๗๐] ๑ องฺคาริโนทานิ ทุมา ภทนฺเต
ผเลสิโน ฉทนํ วิปฺปหาย
เต อจฺจิมนฺโตว ปภาสยนฺติ
สมโย มหาวีร ภคี ๒ รสานํ ฯ
#๑ ม. วีตขิโลว ฯ ๒ ม. ภาคี ฯ
ทุมานิ ผุลฺลานิ มโนรมานิ
สมนฺตโต สพฺพทิสา ปวนฺติ
ปตฺตํ ปหาย ผลมาสสานา
กาโล อิโต ปกฺกมนาย วีร ฯ
เนวาติสีตํ น ปนาติอุณฺหํ
สุขา อุตุ อทฺธนิยา ภทนฺเต8
ปสฺสนฺตุ ตํ สากิยา โกฬิยา จ
ปจฺฉามุขํ โรหิณิยํ ตรนฺตํ ฯ
อาสาย กสเต เขตฺตํ พีชํ อาสาย วปฺปติ
อาสาย วาณิชา ยนฺติ สมุทฺทํ ธนหารกา ฯ
ยาย อาสาย ติฏฺฐามิ สา เม อาสา วิปจฺจตุ ๑ ฯ
ปุนปฺปุนญฺเจว วปนฺติ พีชํ
ปุนปฺปุนํ วสฺสติ เทวราชา
ปุนปฺปุนํ เขตฺตํ กสนฺติ กสฺสกา
ปุนปฺปุนํ ธญฺญมุเปติ รฏฺฐํ ฯ
ปุนปฺปุนํ ยาจนกา จรนฺติ
ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททนฺติ
ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททิตฺวา
ปุนปฺปุนํ สคฺคมุเปนฺติ ฐานํ ฯ
#๑ ม. ยุ. สมิชฺฌตุ ฯ
ธีโร ๑ หเว สตฺตยุคํ ปุเนติ
ยสฺมึ กุเล ชายติ ภูริปญฺโญ
มญฺญามหํ สกฺกติ เทวเทโว
ตยา หิ ชาโต มุนิ สจฺจนาโม ฯ
สุทฺโธทโน นาม ปิตา มเหสิโน
พุทฺธสฺส มาตา ปน มายา ๒ มเหสี
ยา โพธิสตฺตํ ปริหริย กุจฺฉินา
กายสฺส เภทา ติทิวสฺมิ โมทติ ฯ
สา โคตมี กาลกตา อิโต จุตา
ทิพฺเพหิ กาเมหิ สมงฺคิภูตา
สา โมทติ กามคุเณหิ ปญฺจหิ
ปริวาริตา เทวคเณหิ เตหิ ฯ
พุทฺธสฺส ปุตฺโตมฺหิ อสยฺหสาหิโน
องฺคีรสสฺสปฺปฏิมสฺส ตาทิโน
ปิตุ ปิตา มยฺหํ ตุวํสิ สกฺก
ธมฺเมน เม โคตม อยฺยโกสีติ ฯ
กาฬุทายี เถโร ฯ

[๓๗๑] ๒ ปุรโต ปจฺฉโต วาปิ อปโร เจ น วิชฺชติ
อตีว ผาสุ ภวติ เอกสฺส วสโต วเน ฯ
#๑ ม. ยุ. วีโร ฯ ๒ ม. มายนามสฺส ฯ ยุ. มายนามา ฯ
หนฺท เอโก คมิสฺสามิ อรญฺญํ พุทฺธวณฺณิตํ
ผาสุํ เอกวิหาริสฺส ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน ฯ
โยคิปีติกรํ รมฺมํ มตฺตกุญฺชรเสวิตํ
เอโก อตฺถวสี ขิปฺปํ ปวิสิสฺสามิ กานนํ ฯ
สุปุปฺผิเต สีตวเน สีตเล คิริกนฺทเร
คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา จงฺกมิสฺสามิ เอกโก ฯ
เอกากิโย อทุติโย รมณีเย มหาวเน
กทาหํ วิหริสฺสามิ กตกิจฺโจ อนาสโว ฯ
เอวํ เม กตฺตุกามสฺส อธิปฺปาโย สมิชฺฌตุ
สาธยิสฺสามหํ เยว นาญฺโญ อญฺญสฺส การโก ฯ
เอส พนฺธามิ สนฺนาหํ ปวิสิสฺสามิ กานนํ
น ๑ ตโต นิกฺขมิสฺสามิ อปฺปตฺโต อาสวกฺขยํ ฯ
มาลุเต อุปวายนฺเต สีเต สุรภิคนฺธเก ๒
อวิชฺชํ ทาลยิสฺสามิ นิสินฺโน นคมุทฺธนิ ฯ
วเน กุสุมสญฺฉนฺเน ปพฺภาเร นูน สีตเล
วิมุตฺติสุเขน สุขิโต รมิสฺสามิ คิริพฺพเช ฯ
โสหํ ปริปุณฺณสงฺกปฺโป จนฺโท ปณฺณรโส ยถา
สพฺพาสวปริกฺขีโณ นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ฯ
เอกวิหาริโย เถโร ฯ
#๑ ยุ. เน ฯ ๒ ม. สุรภิคนฺธิเก ฯ