[๔๑๗] ๑๐ กถํทสฺสี กถํสีโล อุปสนฺโตติ วุจฺจติ
ตมฺเม โคตม ปพฺรูหิ ปุจฺฉิโต อุตฺตมํ นรํ ฯ
วีตตโณฺห ปุรา เภทา (ติ ภควา) ปุพฺพมนฺตมนิสฺสิโต
เวมชฺเฌ นุปสงฺเขยฺโย ตสฺส นตฺถิ ปุเรกฺขตํ ฯ
อกฺโกธโน อสนฺตาสี อวิกตฺถี อกุกฺกุจฺโจ ๔
มนฺตาภาณี อนุทฺธโต ส เว วาจายโต มุนิ ฯ
นิราสตฺตี อนาคเต อตีตํ นานุโสจติ
วิเวกทสฺสี ผสฺเสสุ ทิฏฺฐีสุ จ น นิยฺยติ
ปฏิลีโน อกุหโก อปิหาลุ อมจฺฉรี
#๑ ทิฏฺฐิยายโก น … ฯ ๒ โป. ยุ. โส ฯ ๓ ม. ยุ. ฆฏฺฏยนฺตา ฯ
#๔ ม. ยุ. อกฺกุกุโจ
อปฺปคพฺโภ อเชคุจฺโฉ เปสุเณยฺเย จ โน ยุโต
สาติเยสุ อนสฺสาวี อติมาเน จ โน ยุโต|
สโณฺห จ ปฏิภาณวา น สทฺโธ น วิรชฺชติ
ลาภกมฺยา น สิกฺขติ อลาเภ จ น กุปฺปติ
อวิรุทฺโธ จ ตณฺหาย รเสสุ ๑ นานุคิชฺฌติ
อุเปกฺขโก สทา สโต น โลเก มญฺญเต สมํ
น วิเสสี น นีเจยฺโย ตสฺส โน สนฺติ อุสฺสทา ฯ
ยสฺส นิสฺสยตา ๒ นตฺถิ ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต
ภวาย วิภวาย วา ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ
ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโตติ กาเมสุ อนเปกฺขินํ
คนฺถา ตสฺส น วิชฺชนฺติ อตาริ ๓ โส วิสตฺติกํ ฯ
น ตสฺส ปุตฺตา ปสโว เขตฺตํ วตฺถุญฺจ วิชฺชติ
อตฺตํ วาปิ นิรตฺตํ วา ๔ น ตสฺมึ อุปลพฺภติ ฯ
เยน นํ วชฺชุํ ปุถุชฺชนา อโถ สมณพฺราหฺมณา
ตํ ตสฺส อปุรกฺขตํ ตสฺมา วาเทสุ เนชติ ๕ ฯ
วีตเคโธ อมจฺฉรี น อุสฺเสสุ วทเต มุนิ
น สเมสุ น โอเมสุ กปฺปํ เนติ อกปฺปิโย ฯ
ยสฺส โลเก สกํ นตฺถิ อสตา จ น โสจติ
ธมฺเมสุ จ น คจฺฉติ ส เว สนฺโตติ วุจฺจตีติ ฯ
ปุราเภทสุตฺตํ ทสมํ
#๑ ยุ. รเส จ ฯ ๒ ม. นิสฺสยนา ฯ ๓ โป. ม. อตรี ฯ ๔ ม. อตฺตา วาปิ นิรตฺตา ฯ
#๕ โป. นิญฺชติ ฯ
สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส
เอกาทสมํ กลหวิวาทสุตฺตํ

[๔๑๘] ๑๑ กุโต ปหูตา กลหา วิวาทา
ปริเทวโสกา สหมจฺฉรา จ
มานาติมานา สหเปสุณา จ
กุโต ปหูตา เต ตทิงฺฆ พฺรูหิ ฯ
ปิยปฺปหูตา กลหา วิวาทา
ปริเทวโสกา สหมจฺฉรา จ
มานาติมานา สหเปสุณา จ
มจฺเฉรยุตฺตา กลหา วิวาทา
วิวาทชาเตสุ จ เปสุณานิ ฯ
ปิยา สุ โลกสฺมึ กุโตนิทานา
เย วาปิ ๑ โลภา วิจรนฺติ โลเก
อาสา จ นิฏฺฐา จ กุโตนิทานา
เย สมฺปรายาย นรสฺส โหนฺติ ฯ
ฉนฺทานิทานานิ ปิยานิ โลเก
เย วาปิ โลภา วิจรนฺติ โลเก
อาสา จ นิฏฺฐา จ อิโตนิทานา
เย สมฺปรายาย นรสฺส โหนฺติ ฯ
#๑ โป. ม. สพฺพตฺถ วาเรสุ จาปิ ฯ
ฉนฺโท นุ โลกสฺมึ กุโตนิทาโน
วินิจฺฉยา วาปิ กุโต ปหูตา
โกโธ โมสวชฺชญฺจ กถงฺกถา จ
เย วาปิ ธมฺมา สมเณน วุตฺตา ฯ
สาตํ อสาตนฺติ ยมาหุ โลเก
ตมูปนิสฺสาย ปโหติ ฉนฺโท
รูเปสุ ทิสฺวา วิภวํ ภวญฺจ
วินิจฺฉยํ กุรุเต ๑ ชนฺตุ โลเก ฯ
โกโธ โมสวชฺชญฺจ กถงฺกถา จ
เอเตปิ ธมฺมา ทฺวยเมว สนฺเต
กถงฺกถี ญาณปถาย สิกฺเข
ญตฺวา ปวุตฺตา สมเณน ธมฺมา ฯ
สาตํ อสาตญฺจ กุโตนิทานา
กิสฺมึ อสนฺเต น ภวนฺติ เหเต
วิภวํ ภวญฺจาปิ ยเมตมตฺถํ
เอตมฺเม ปพฺรูหิ ยโตนิทานํ ฯ
ผสฺสนิทานํ สาตํ อสาตํ
ผสฺเส อสนฺเต น ภวนฺติ เหเต
วิภวํ ภวญฺจาปิ ยเมตมตฺถํ
เอตนฺเต ปพฺรูมิ อิโตนิทานํ ฯ
#๑ ม. กุพฺพติ ฯ
ผสฺโส นุ โลกสฺมึ กุโตนิทาโน
ปริคฺคหา วาปิ กุโต ปหูตา
กสฺมึ อสนฺเต น มมตฺตมตฺถิ
กสฺมึ วิภูเต น ผุสนฺติ ผสฺสา ฯ
นามญฺจ รูปญฺจ ปฏิจฺจ ผสฺโส
อิจฺฉานิทานานิ ปริคฺคหานิ
อิจฺฉาย ๑ อสนฺตฺยา น มมตฺตมตฺถิ
รูเป วิภูเต น ผุสนฺติ ผสฺสา ฯ
กถํสเมตสฺส วิโภติ รูปํ
สุขํ ทุกฺขํ วาปิ กถํ วิโภติ
เอตมฺเม ปพฺรูหิ ยถา วิโภติ
ตํ ชานิยาม อิติ ๒ เม มโน อหุ ฯ
น สญฺญสญฺญี น วิสญฺญสญฺญี
โนปิ อสญฺญี น วิภูตสญฺญี
เอวํสเมตสฺส วิโภติ รูปํ
สญฺญานิทานา หิ ปปญฺจสงฺขา ฯ
ยนฺตํ อปุจฺฉิมฺห อกิตฺตยิ โน
อญฺญนฺตํ ปุจฺฉาม ตทิงฺฆ พฺรูหิ
เอตฺตาวตคฺคํ โน ๓ วทนฺติ เหเก
ยกฺขสฺส สุทฺธึ อิธ ปณฺฑิตาเส
#๑ ยุ. อิจฺฉา น สนฺตฺยา ฯ ๒ ม. ชานิยามาติ ฯ ๓ ม. นุ ฯ
อุทาหุ อญฺญมฺปิ วทนฺติ เอตฺโต ฯ
เอตฺตาวตคฺคมฺปิ วทนฺติ เหเก
ยกฺขสฺส สุทฺธึ อิธ ปณฺฑิตาเส
เตสํ ปุเนเก สมยํ วทนฺติ
อนุปาทิเสเส กุสลา วทานา ฯ
เอเต จ ญตฺวา อุปนิสฺสิตาติ
ญตฺวา มุนี นิสฺสเย โส วิมํสี
ญตฺวา วิมุตฺโต น วิวาทเมติ
ภวาภวาย น สเมติ ธีโรติ ฯ
กลหวิวาทสุตฺตํ เอกาทสมํ ฯ
______________
สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส ทฺวาทสมํ จูฬวิยูหสุตฺตํ

[๔๑๙] ๑๒ สกํ สกํ ทิฏฺฐิปริพฺพสานา
วิคฺคยฺห นานา กุสลา วทนฺติ
โย เอวํ ชานาติ ส เวทิ ธมฺมํ
อิทํ ปฏิกฺโกสมเกวลี โส ฯ
เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ
พาโล ปโร อกุสโลติ จาหุ
สจฺโจ นุ วาโท กตโม อิเมสํ
สพฺเพว หีเม กุสลา วทานา ฯ
ปรสฺส เจ ธมฺมมนานุชานํ
พาโล มโค ๑ โหติ นิหีนปญฺโญ
สพฺเพว พาลา สุนิหีนปญฺญา
สพฺเพวิเม ทิฏฺฐิปริพฺพสานา ฯ
สนฺทิฏฺฐิยา เว ปน วีวทาตา ๒
สํสุทฺธปญฺญา กุสลา มตีมา
น เตสํ โกจิ นิหีนปญฺโญ ๓
ทิฏฺฐีหิ เตสมฺปิ ตถา สมตฺตา ฯ
น วาหเมตํ ตถิวนฺติ ๔ พฺรูมิ
ยมาหุ พาโล ๕ มิถุ อญฺญมญฺญํ
สกํ สกํ ทิฏฺฐิมกํสุ สจฺจํ
ตสฺมา หิ พาโลติ ปรํ ทหนฺติ ฯ
ยมาหุ สจฺจํ ตถิวนฺติ เอเก
ตมาหุ อญฺเญปิ ๖ ตุจฺฉํ มุสาติ
เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ ๗
กสฺมา น เอกํ สมณา วทนฺติ ฯ
เอกํ หิ สจฺจํ น ทุตียมตฺถิ
ยสฺมึ ปชาโน วิวเท ปชานํ
นานา เต สจฺจานิ สยํ ถุนนฺติ
#๑ ม. พาโลมโก ฯ ๒ โป. เจว น เจวทาตา ฯ ม. เจว น วีวทาตา ฯ
#๓ ม. ยุ. ปริหีนปญฺโญ ฯ ๔ ม. ยุ. ตถิยนฺติ ฯ ๕ ม. ยุ. พาลา ฯ
#๖ ม. ยุ. อญฺเญ จ ฯ ๗ ยุ. วิวาทิยนฺติ ฯ
ตสฺมา น เอกํ สมณา วทนฺติ ฯ
กสฺมา นุ สจฺจานิ วทนฺติ นานา ฯ
ปวาทิยาเส กุสลา วทานา
สจฺจานิ สุตานิ พหูนิ นานา
อุทาหุ เต ตกฺกมนุสฺสรนฺติ ฯ
น เหว สจฺจานิ พหูนิ นานา
อญฺญตฺร สญฺญาย นิจฺจานิ โลเก
ตกฺกญฺจ ทิฏฺฐีสุ ปกปฺปยิตฺวา
สจฺจํ มุสาติ ทฺวยธมฺมมาหุ ฯ
ทิฏฺเฐ สุเต สีลพฺพเต มุเต วา
เอเต จ นิสฺสาย วิมานทสฺสี
วินิจฺฉเย ฐตฺวา ปหสฺสมาโน
พาโล ปโร อกุสโลติ จาห ฯ
เยเนว พาโลติ ปรํ ทหาติ
เตนาตุมานํ กุสโลติ จาห
สยมตฺตนา โส กุสโล วทาโน
อญฺญํ วิมาเนติ ตเทว ปาวา ฯ
อติสารทิฏฺฐิยา โส สมตฺโต
มาเนน มตฺโต ปริปุณฺณมานี
สยเมว สามํ มนสาภิสิตฺโต
ทิฏฺฐีหิ สา ตสฺส ตถา สมตฺตา ฯ
ปรสฺส เจ หิ วจสา นิหีโน
ตุโม สหา โหติ นิหีนปญฺโญ
อถ เจ สยํ เวทคู โหติ ธีโร
น โกจิ พาโล สมเณสุ อตฺถิ ฯ
อญฺญํ อิโต ยาภิวทนฺติ ธมฺมํ
อปรทฺธา สุทฺธิมเกวลี เต ๑
เอวมฺปิ ติตฺถฺยา ปุถุโส วทนฺติ
สนฺทิฏฺฐิราเคน หิ ตฺยาภิรตฺตา ๒ ฯ
อิเธว สุทฺธึ อิติ วาทยนฺติ
นาญฺเญสุ ธมฺเมสุ วิสุทฺธิมาหุ
เอวมฺปิ ติตฺถฺยา ปุถุโส นิวิฏฺฐา
สกายเน ตตฺถ ทฬฺหํ วทานา ฯ
สกายเน วาปิ ทฬฺหํ วทาโน
กเมตฺถ พาโลติ ปรํ ทเหยฺย
สยเมว โส เมธคํ อาวเหยฺย
ปรํ วทํ พาลมสุทฺธิธมฺมํ ฯ
วินิจฺฉเย ฐตฺวา สยํ ปมาย
อุทฺธํ โส โลกสฺมึ วิวาทเมติ
หิตฺวาน สพฺพานิ วินิจฺฉยานิ
#๑ ยุ. สุทฺธิมเกวลี โน ฯ ๒ โป. สนฺทิฏฺฐิราเคน ติตฺถฺยาภิรตฺตา ฯ ยุ. เตภิรตฺตา ฯ
น เมธคํ กุรุเต ชนฺตุ โลเกติ ฯ
จูฬวิยูหสุตฺตํ ทฺวาทสมํ ฯ
______________
สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส เตรสมํ มหาวิยูหสุตฺตํ

[๔๒๐] ๑๓ เย เกจิเม ทิฏฺฐิปริพฺพสานา
อิทเมว สจฺจนฺติ วิวาทยนฺติ
สพฺเพว เต นินฺทมนฺวานยนฺติ
อโถ ปสํสมฺปิ ลภนฺติ ตตฺถ ฯ
อปฺปญฺหิ เอตํ น อลํ สมาย
ทุเว วิวาทสฺส ผลานิ พฺรูมิ
เอตมฺปิ ทิสฺวาน วิวาทเยถ
เขมาภิปสฺสํ อวิวาทภูมึ ฯ
ยา กาจิมา สมฺมติโย ปุถุชฺชา
สพฺพา ว เอตา น อุเปติ วิทฺวา
อนูปโย โส อุปยํ กิเมยฺย
ทิฏฺเฐ สุเต ขนฺติมกุพฺพมาโน ฯ
สีลุตฺตมา สญฺญเมนาหุ สุทฺธึ
วตฺตํ สมาทาย อุปฏฺฐิตาเส
อิเธว สิกฺเขม อถสฺส สุทฺธึ
ภวูปนีตา กุสลา วทานา ฯ
สเจ จุโต สีลวตาโต โหติ
ปเวธตี กมฺม วิราธยิตฺวา
ปชปฺปตี ๑ ปตฺถยตี จ สุทฺธึ
สตฺถา ว หีโน ปวสํ ฆรมฺหา ฯ
สีลพฺพตํ วาปิ ปหาย สพฺพํ
ธมฺมญฺจ สาวชฺชนวชฺชเมตํ
สุทฺธี อสุทฺธีติ อปตฺถยาโน
วิรโต จเร สนฺติมนุคฺคหาย ฯ
ตมูปนิสฺสาย ชิคุจฺฉิตํ วา
อถ วาปิ ทิฏฺฐํ ว สุตํ มุตํ วา
อุทฺธํสรา สุทฺธิมนุตฺถุนนฺติ
อวีตตณฺหาเส ภวาภเวสุ ฯ
ปตฺถยมานสฺส หิ ชปฺปิตานิ
ปเวธิตํ วาปิ ปกปฺปิเตสุ
จุตูปปาโต อิธ ยสฺส นตฺถิ
ส เกน เวเธยฺย กุหิญฺจิ ชปฺเป ๒ ฯ
ยมาหุ ธมฺมํ ปรมนฺติ เอเก
ตเมว หีนนฺติ ปนาหุ อญฺเญ
สจฺโจ นุ วาโท กตโม อิเมสํ
#๑ โป. ปชมฺปติ ฯ ๒ โป. กุหึ ปชปฺเป ฯ
สพฺเพว หีเม กุสลา วทานา ฯ
สกญฺหิ ธมฺมํ ปริปุณฺณมาหุ
อญฺญสฺส ธมฺมํ ปน หีนมาหุ
เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ
สกํ สกํ สมฺมติมาหุ ๑ สจฺจํ ฯ
ปรสฺส เจ วมฺภยิเตน หีโน
น โกจิ ธมฺเมสุ วิเสสิ อสฺส
ปุถูหิ อญฺญสฺส วทนฺติ ธมฺมํ
นิหีนโต สมฺหิ ทฬฺหํ วทานา ฯ
สธมฺมปูชา จ ปนา ตเถว
ยถา ปสํสนฺติ สกายนานิ
สพฺเพ ปวาทา ๒ ตถิวา ภเวยฺยุํ
สุทฺธีหิ เนสํ ปจฺจตฺตเมว ฯ
น พฺราหฺมณสฺส ปรเนยฺยมตฺถิ
ธมฺเมสุ นิจฺเฉยฺย สมุคฺคหีตํ
ตสฺมา วิวาทานิ อุปาติวตฺโต
น หิ เสฏฺฐโต ปสฺสติ ธมฺมมญฺญํ ฯ
ชานามิ ปสฺสามิ ตเถว เอตํ
ทิฏฺฐิยา เอเก ปจฺเจนฺติ สุทฺธึ
อทฺทกฺขิ เจ กิญฺหิ ตุมสฺส เตน
#๑ โป. ยุ. สมฺมุติมาหุ ฯ ๒ โป. สพฺเพว วาทา ฯ
อติสิตฺวา อญฺเญน วทนฺติ สุทฺธึ ฯ
ปสฺสํ นโร ทกฺขติ ๑ นามรูปํ
ทิสฺวาน วาญฺญสฺสติ ตานิ เจว
กามํ พาหุํ ปสฺสตุ อปฺปกํ วา
น หิ เตน สุทฺธึ กุสลา วทนฺติ ฯ
นิวิสฺสวาที น หิ สุพฺพินาโย
ปกปฺปิตํ ทิฏฺฐิ ปุเรกฺขราโน
ยนฺนิสฺสิโต ตตฺถ สุภํวทาโน
สุทฺธึวโท ๒ ตตฺถ ตถทฺทสา โส ฯ
น พฺราหฺมโณ กปฺปมุเปติ สงฺขํ
น ทิฏฺฐิสารี นปิ ญาณพนฺธุ
ญตฺวา จ โส สมฺมติโย ปุถุชฺชา
อุเปกฺขติ อุคฺคหณนฺติมญฺเญ ฯ
วิสชฺช คนฺถานิ มุนีธ โลเก
วิวาทชาเตสุ น วคฺคสารี
สนฺโต อสนฺเตสุ อุเปกฺขโก โส
อนุคฺคโห อุคฺคหณนฺติมญฺเญ ฯ
ปุพฺพาสเว หิตฺวา นเว อกุพฺพํ
น ฉนฺทคู นาปิ นิวิสฺสวาโท
ส วิปฺปมุตฺโต ทิฏฺฐิคเตหิ ธีโร
#๑ ยุ. ทกฺขิติ ฯ ๒ โป. สุทฺธิวโท ฯ
น ลิมฺปตี โลเก อนตฺตครหี ฯ
ส สพฺพธมฺเมสุ วิเสนิภูโต
ยํ กิญฺจิ ทิฏฺฐํ ว ๑ สุตํ มุตํ วา
สมฺปนฺนภาโร มุนิ วิปฺปมุตฺโต
น กปฺปิโย นูปรโต น ปตฺถิโยติ ภควาติ ฯ
มหาวิยูหสุตฺตํ เตรสมํ
_______________
สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส จุทฺทสมํ ตุวฏกสุตฺตํ

[๔๒๑] ๑๔ ปุจฺฉามิ ตํ อาทิจฺจพนฺธธ
วิเวกํ สนฺติปทญฺจ มเหสึ
กถํ ทิสฺวา นิพฺพาติ ภิกฺขุ
อนุปาทิยาโน โลกสฺมึ กิญฺจิ ฯ
มูลํ ปปญฺจสงฺขายา (ติ ภควา)
มนฺตา อสฺมีติ สพฺพมุปรุทฺเธ
ยา กาจิ ตณฺหา อชฺฌตฺตํ
ตาสํ วินยา สทา สโต สิกฺเข ฯ
ยํ กิญฺจิ ธมฺมํ อภิชญฺญา ๒
อชฺฌตฺตํ อถ วาปิ พหิทฺธา
น เตน ถามํ กุพฺเพถ ๓
#๑ โป. จ ฯ ๒ โป. ธมฺมมภิชญฺญา ฯ ๓ โป. กุรุพฺเพถ ฯ
น หิ สา นิพฺพุติ สตํ วุตฺตา
เสยฺโย น เตน มญฺเญยฺย
นีเจยฺโย อถ วาปิ สริกฺโข
ปุฏฺโฐ อเนกรูเปหิ
นาตุมานํ วิกปฺปยํ ติฏฺเฐ ฯ
อชฺฌตฺตเมว อุปสเม
น อญฺญโต ๑ ภิกฺขุ สนฺติเมเสยฺย
อชฺฌตฺตํ อุปสนฺตสฺส
นตฺถิ อตฺตา กุโต นิรตฺตํ วา ๒ ฯ
มชฺเฌ ยถา สมุทฺทสฺส
อูมิ โน ชายติ ฐิโต โหติ
เอวํ ฐิโต อเนชสฺส
อุสฺสทํ ภิกฺขุ น กเรยฺย กุหิญฺจิ ฯ
อกิตฺตยิ วิวฏจกฺขุ
สกฺขิธมฺมํ ปริสฺสยวินยํ
ปฏิปทญฺจ วเทหิ ภทฺทนฺเต
ปาฏิโมกฺขํ อถ วาปิ สมาธึ ฯ
จกฺขูหิ เนว โลลสฺส
คามกถาย อาวรเย โสตํ
รเส จ นานุคิชฺเฌยฺย
#๑ ยุ. นาญฺญโต ฯ ๒ โป. ว ฯ
น จ มมาเยถ กิญฺจิ โลกสฺมึ ฯ
ผสฺเสน ยทา ผุฏฺฐสฺส
ปริเทวํ ภิกฺขุ น กเรยฺย
กุหิญฺจิ ภวญฺจ นาภิชปฺเปยฺย
เภรเวสุ จ น สมฺปเวเธยฺย ฯ
อนฺนานมโถ ปานานํ
ขาทนียานํ อโถปิ วตฺถานํ
ลทฺธา น สนฺนิธึ กยิรา
น จ ปริตฺตเส ตานิ อลภมาโน ฯ
ฌายี น ปาทโลลสฺส
วิรเม กุกฺกุจฺจา นปฺปมชฺเชยฺย
อถ วา อาสเนสุ สยเนสุ!
อปฺปสทฺเทสุ ภิกฺขุ วิหเรยฺย ฯ
นิทฺทํ พหุลํ น กเรยฺย
ชาคริยํ ภเชยฺย อาตาปี
ตนฺทึ มายํ หสฺสํ ขิฑฺฑํ
เมถุนํ วิปฺปชเห สวิภูสํ ฯ
อาถพฺพณํ สุปินํ ลกฺขณํ
โน วิทเห อโถปิ นกฺขตฺตํ
วิรุตญฺจ คพฺภกรณํ
ติกิจฺฉํ มามโก น เสเวยฺย ฯ
นินฺทาย นปฺปเวเธยฺย
น อุณฺณเมยฺย ปสํสิโต ภิกฺขุ
โลภํ สห มจฺฉริเยน
โกธํ เปสุณิยญฺจ ปนุเทยฺย ฯ
กยวิกฺกเย น ติฏฺเฐยฺย
อุปวาทํ ภิกฺขุ น กเรยฺย กุหิญฺจิ
คาเม จ นาภิสชฺเชยฺย
ลาภกมฺยา ชนํ น ลปเยยฺย ฯ
น จ กตฺถิตา สิยา ภิกฺขุ
น จ วาจํ ปยุตฺตํ ภาเสยฺย
ปาคพฺภิยํ น สิกฺเขยฺย
กถํ วิคาหิกํ น กเถยฺย ฯ
โมสวชฺเช น นิยฺเยถ
สมฺปชาโน สฐานิ น กยิรา
อถ ชีวิเตน ปญฺญาย
สีลพฺพเตน นาญฺญมติมญฺเญ ฯ
สุตฺวา รุสิโต พหุํ วาจํ
สมณานํ วา ปุถุวจนานํ
ผรุเสน นปฺปฏิวชฺชา
น หิ สนฺโต ปฏิเสนิกโรนฺติ ฯ
เอตญฺจ ธมฺมมญฺญาย
วิจินํ ภิกฺขุ สทา สโต สิกฺเข
สนฺตีติ นิพฺพุตึ ญตฺวา
สาสเน โคตมสฺส นปฺปมชฺเชยฺย ฯ
อภิภู หิ โส อนภิภูโต
สกฺขิธมฺมํ อนีติหมทสฺสี
ตสฺมา หิ ตสฺส ภควโต สาสเน
อปฺปมตฺโต สทา นมสฺสมนุสิกฺเขติ ภควาติ ฯ
ตุวฏกสุตฺตํ จุทฺทสมํ ฯ
__________________
สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส
ปณฺณรสมํ อตฺตทณฺฑสุตฺตํ

[๔๒๒] ๑๕ อตฺตทณฺฑา ภยํ ชาตํ ชนํ ปสฺสถ เมธคํ
สํเวคํ กิตฺตยิสฺสามิ ยถา สํวิชิตํ มยา ฯ
ผนฺทมานํ ปชํ ทิสฺวา มจฺเฉ อปฺโปทเก ยถา
อญฺญมญฺเญหิ พฺยารุทฺเธ ทิสฺวา มํ ภยมาสิวิ ฯ
สมนฺตมสาโร โลโก ทิสา สพฺพา สเมริตา
อิจฺฉํ ภวนมตฺตโน นาทฺทสาสึ อโนสิตํ
โอสาเน เตฺวว พฺยารุทฺเธ ทิสฺวา เม อรตี อหุ
อเถตฺถ สลฺลมทฺทกฺขึ ทุทฺทสํ หทยนิสฺสิตํ ฯ
เยน สลฺเลน โอติณฺโณ ทิสา สพฺพา วิธาวติ
ตเมว สลฺลํ อพฺพุยฺห น ธาวติ น สีทติ ฯ
ตตฺถ สิกฺขานุคียนฺติ ……………
(ยานิ โลเก คธิตานิ) น เตสุ ปสุโต สิยา
นิพฺพิชฺช สพฺพโส กาเม สิกฺเข นิพฺพานมตฺตโน ฯ
สจฺโจ สิยา อปฺปคพฺโภ อมาโย ริตฺตเปสุโณ
อกฺโกธโน โลภปาปกํ ๑ เววิจฺฉํ วิตเร มุนิ ฯ
นิทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนํ ปมาเทน น สํวเส
อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย นิพฺพานมนโส นโร ฯ
โมสวชฺเชน นิยฺเยถ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย
มานญฺจ ปริชาเนยฺย สาหสา วิรโต จเร ฯ
ปุราณํ นาภินนฺเทยฺย นเว ขนฺติมกุพฺพเย
หิยฺยมาเน น โสเจยฺย อากาสํ น สิโต สิยา ฯ
เคธํ พฺรูมิ มโหโฆติ อาชวํ พฺรูมิ ชปฺปนํ
อารมฺมณํ ปกปฺปนํ กามปงฺโก ทุรจฺจโย ฯ
สจฺจา อโวกฺกมฺม มุนิ ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ
สพฺพโส ปฏินิสฺสชฺช ส เว สนฺโตติ วุจฺจติ ฯ
ส เว วิทฺวา ๒ ส เวทคู ญตฺวา ธมฺมํ อนิสฺสิโต
#๑ ยุ. โลภปาปํ ฯ ๒ โป. วิทฺธา ฯ
สมฺมา โส โลเก อิริยาโน น ปิเหตีธ กสฺสจิ ฯ
โยธ กาเม อจฺจุตฺตริ ๑ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ
น โส โสจติ นาชฺเฌติ ฉินฺนโสโต อพนฺธโน ฯ
ยํ ปุพฺเพ ตํ วิโสเสหิ ปจฺฉา เต มาหุ กิญฺจนํ
มชฺเฌ เจ โน คเหสฺสสิ อุปสนฺโต จริสฺสสิ ฯ
สพฺพโส นามรูปสฺมึ ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ
อสตา จ น โสจติ ส เว โลเก น ชิยฺยติ ฯ
ยสฺส นตฺถิ อิทํ เมติ ปเรสํ จาปิ ๒ กิญฺจนํ
มมตฺตํ โส อสํวินฺทํ นตฺถิ เมติ น โสจติ ฯ
อนุฏฺฐุริ ๓ อนนุคิทฺโธ อเนโช สพฺพธิ สโม
ตมานิสํสํ ปพฺรูมิ ปุจฺฉิโต อวิกปฺปินํ ฯ
อเนชสฺส วิชานโต นตฺถิ กาจิ นิสงฺขติ ๔
วิรโต โส วิยารมฺภา เขมํ ปสฺสติ สพฺพธิ ฯ
น สเมสุ น โอเมสุ น อุสฺเสสุ วทเต มุนิ
สนฺโต โส วีตมจฺฉโร นาเทติ น นิรสฺสตีติ ภควาติ ฯ
อตฺตทณฺฑสุตฺตํ ปณฺณรสมํ ฯ
______________
#๑ โป. อจฺจตฺตริ ฯ ยุ. อจฺจตริ ฯ ๒ ยุ. วาปิ ฯ ๓ โป. อนุฏฺฐริ ฯ ยุ.
#อนิฏฺฐุริ ฯ ๔ โป. กาจินิ สงฺขิติ ฯ
สุตฺตนิปาเต จตุตฺถสฺส อฏฺฐกวคฺคสฺส
โสฬสมํ สารีปุตฺตสุตฺตํ

[๔๒๓] ๑๖ นเม ทิฏฺโฐ อิโต ปุพฺเพ (อิจฺจายสฺมา สารีปุตฺโต)
น สุโต อุท กสฺสจิ
เอวํ วคฺคุวโท สตฺถา ตุสิตา คณิมาคโต ฯ
สเทวกสฺส โลกสฺส ยถา ทิสฺสติ จกฺขุมา
สพฺพนฺตมํ วิโนเทตฺวา เอโกว รติมชฺฌคา ฯ
ตํ พุทฺธํ อสิตํ ตาทึ อกุหํ คณิมาคตํ
พหุนฺนมิธ พทฺธานํ อตฺถี ปเญฺหน อาคมํ
ภิกฺขุโน วิชิคุจฺฉโต ภชโต ริตฺตมาสนํ
รุกฺขมูลํ สุสานํ วา ปพฺพตานํ คุหาสุ วา
อุจฺจาวเจสุ สยเนสุ คีวนฺโต ตตฺถ เภรวา
เยหิ ภิกฺขุ น เวเธยฺย นิคฺโฆเส สยนาสเน ฯ
กตี ปริสฺสยา โลเก คจฺฉโต อคตํ ทิสํ

เย ภิกฺขุ อภิสมฺภเว ปนฺตมฺหิ สยนาสเน ฯ
กฺยาสฺส พฺยปถโย อสฺสุ กฺยสฺสสฺสุ อิธ โคจรา
กานิ สีลพฺพตานสฺส ๑ ปหิตตฺตสฺส ภิกฺขุโน
กํ โส สิกฺขํ สมาทาย เอโกทิ นิปโก สโต
กมฺมาโร รชตสฺเสว นิทฺธเม มลมตฺตโน ฯ
#๑ โป. ยุ. สีลพฺพานาสฺสุ ฯ
วิชิคุจฺฉมานสฺส ยทิทํ ผาสุ (สารีปุตฺตาติ ภควา)
ริตฺตาสนํ สยนํ เสวโต เจ
สมฺโพธิกามสฺส ยถานุธมฺมํ
ตนฺเต ปวกฺขามิ ยถา ปชานํ ฯ
ปญฺจนฺน ๑ ธีโร ภยานํ น ภาเย
ภิกฺขุ สโต ส ปริยนฺตจารี
ฑํสาธิปาตานํ สิรึสปานํ
มนุสฺสผสฺสานํ จตุปฺปทานํ
ปรธมฺมิกานมฺปิ น สนฺตเสยฺย
ทิสฺวาปิ เตสํ พหุเภรวานิ
อถาปรานิ อภิสมฺภเวยฺย
ปริสฺสยานิ กุสลานุเอสี ฯ
อาตงฺกผสฺเสน ขุทาย ผุฏฺโฐ
สีตํ อจฺจุณฺหํ อธิวาสเยยฺย
โส เตหิ ผุฏฺโฐ พหุธา อโนโก
วิริยํ ปรกฺกมฺม ทฬฺหํ กเรยฺย ฯ
เถยฺยํ น กเรยฺย น มุสา ภเณยฺย
เมตฺตาย ผสฺเส ตสถาวรานิ
ยทาวิลตฺตํ มนโส วิชญฺญา
กณฺหสฺส ปกฺโขติ วิโนทเยยฺย ฯ
#๑ โป. ยุ. ปญฺจนฺนํ ฯ
โกธาติมานสฺส วสํ น คจฺเฉ
มูลมฺปิ เตสํ ปลิขญฺญ ติฏฺเฐ
อถปฺปิยํ วา ปน อปฺปิยํ วา
อทฺธา ภวนฺโต อภิสมฺภเวยฺย ฯ
ปญฺญํ ปุรกฺขตฺวา ๑ กลฺยาณปีติ
วิกฺขมฺภเย ตานิ ปริสฺสยานิ
อรตึ สเหถ สยนมฺหิ ปนฺเต
จตุโร สเหถ ปริเทวธมฺเม
กึสู อสิสฺสามิ กุวํ วา อสฺสิสฺสํ
ทุกฺขํ วต เสตฺถ ๒ กุวชฺชเสสฺสํ
เอเต วิตกฺเก ปริเทวเนยฺเย
วินเยถ เสกฺโข อนิเกตสารี ฯ
อนฺนญฺจ ลทฺธา วสนญฺจ กาเล
มตฺตํ โส ชญฺญา อิธ โตสนตฺถํ
โส เตสุ คุตฺโต ยตจาริ คาเม
รุสิโตปิ วาจํ ผรุสํ น วชฺชา ฯ
โอกฺขิตฺตจกฺขุ น จ ปาทโลโล
ฌานานุยุตฺโต พหุชาครสฺส
อุเปกฺขมารพฺภ สมาหิตตฺโต
ตกฺกาสยํ กุกฺกุจฺจิยูปฉินฺเท ฯ
#๑ โป. ปุรกฺขิตฺวา ฯ ๒ โป. ทุกฺขํ วสเยถ ฯ
จุทิโต วจีภิ สติมาภินนฺเท
สพฺรหฺมจารีสุ ขิลํ ปภินฺเท
วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ
ชนวาทธมฺมาย น เจตเยยฺย ฯ
อถาปรํ ปญฺจ รชานิ โลเก
เยสํ สติมา วินยาย สิกฺเข
รูเปสุ สทฺเทสุ อโถ รเสสุ
คนฺเธสุ ผสฺเสสุ สเหถ ราคํ ฯ
เอเตสุ ธมฺเมสุ วิเนยฺย ฉนฺทํ
ภิกฺขุ สติมา สุวิมุตฺตจิตฺโต
กาเลน โส สมฺมาธมฺมํ ปริวีมํสมาโน
เอโกทิภูโต วิหเน ตมํ โสติ ภควาติ ฯ
สารีปุตฺตสุตฺตํ โสฬสมํ ฯ
อฏฺฐกวคฺโค จตุตฺโถ ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
กามคุหญฺจ ทุฏฺฐา จ สุทฺธญฺจ ปรมํ ชรา
เมตฺเตยฺโย จ ปสูโร จ มาคนฺที ปุรเภทนํ
กลหํ เทฺว จ พฺยูหานิ ปุนเรว ตุวฏฺฏกํ
อตฺตทณฺฑวรํ สุตฺตํ เตน สารีปุตฺเตน ๑ โสฬส
อิติ เอตานิ สุตฺตานิ สพฺพานฏฺฐกวคฺคิกาติ ฯ
#๑ ยุ. เถรปเญฺหน โสฬส ฯ
สุตฺตนิปาเต ปญฺจโม ปารายนวคฺโค
วตฺถุกถา

[๔๒๔] โกสลานํ ปุรา รมฺมา อคฺคมา ทกฺขิณาปถํ
อาจิญฺญํ ปตฺถยาโน พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู ฯ
โส อสฺสกสฺส วิสเย มุฬกสฺส สมาสเน
วสี โคธาวรีกุเล อุญฺเฉน จ ผเลน จ ฯ
ตสฺเสว อุปนิสฺสาย คาโม จ วิปุโล อหุ
ตโต ชาเตน อาเยน มหายญฺญมกปฺปยิ
มหายญฺญํ ยชิตฺวาน ปุน ปาวิสิ อสฺสมํ ฯ
ตสฺมึ ปติปวิฏฺฐมฺหิ อญฺโญ อาคญฺฉิ พฺราหฺมโณ
อุคฺฆฏฺฏปาโท ตสิโต ปงฺกทนฺโต รชสฺสิโร
โส จ นํ อุปสงฺกมฺม สตานิ ปญฺจ ยาจติ ฯ
ตเมนํ พาวรี ทิสฺวา อาสเนน นิมนฺตยิ
สุขญฺจ กุสลํ ปุจฺฉิ อิทํ วจนมพฺรวิ
ยํ โข มมํ เทยฺยธมฺมํ สพฺพํ วิสชฺชิตมฺมยา
อนุชานาหิ เม พฺรเหฺม นตฺถิ ปญฺจ สตานิ เม ฯ
สเจ เม ยาจมานสฺส ภวํ นานุปทสฺสติ
สตฺตเม ทิวเส ตุยฺหํ มุทฺธา ผลตุ สตฺตธา ฯ
อภิสงฺขริตฺวา กุหโก เภรวํ โส อกิตฺตยิ
ตสฺส ตํ วจนํ สุตฺวา พาวรี ทุกฺขิโต อหุ
อุสฺสุสฺสติ อนาหาโร โสกสลฺลสมปฺปิโต
อโถปิ เอวํจิตฺตสฺส ๑ ฌาเน น รมตี มโน ฯ
อุตฺรสตํ ทุกฺขิตํ ทิสฺวา เทวตา อตฺถกามินี
พาวรึ อุปสงฺกมฺม อิทํ วจนมพฺรวิ
น โส มุทฺธํ ปชานาติ กุหโก โส ธนตฺถิโก
มุทฺธนิ มุทฺธาธิปาเต จ ๒ ญาณํ ตสฺส น วิชฺชติ ฯ
โภตี จรหิ ชานาติ ตมฺเม อกฺขาหิ ปุจฺฉิตา
มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ ตํ สุโณม วโจ ตว ฯ
อหมฺเปตํ ๓ น ชานามิ ญาณเมตฺถ ๔ น วิชฺชติ
มุทฺธํ มุทฺธาธิปาโต จ ชินานํ เหต ๕ ทสฺสนํ ฯ
อถ โก จรหิ ชานาติ อสฺมึ ปฐวิมณฺฑเล
มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ ตํ เม อกฺขาหิ เทวเต ฯ
ปุรา กปิลวตฺถุมฺหา นิกฺขนฺโต โลกนายโก
อปจฺโจ โอกฺกากราชสฺส สกฺยปุตฺโต ปภงฺกโร ฯ
โส หิ พฺราหฺมณ สมฺพุทฺโธ สพฺพธมฺมาน ปารคู
สพฺพาภิญฺญาพลปฺปตฺโต สพฺพธมฺเมสุ จกฺขุมา
สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต วิมุตฺโต อุปธิกฺขเย ๖
พุทฺโธ โส ภควา โลเก ธมฺมํ เทเสสิ จกฺขุมา
#๑ โป. จินฺเตนฺตสฺส ฯ ๒ โป. มุทฺธํ มุทฺธาธิปาเต วา ฯ ๓ โป. อหเมตํ ฯ
#๔ โป. ยุ. ญาณมฺเปตฺถ ฯ ๕ โป. เหตฺถ ฯ ๖ ยุ. อุปธิสงฺขเย ฯ
ตํ ตฺวํ คนฺตฺวาน ปุจฺฉสฺสุ โส เต ตํ พฺยากริสฺสติ ฯ
สมฺพุทฺโธติ วโจ สุตฺวา อุทคฺโค พาวรี อหุ
โสกสฺส ตนุโก อาสิ ปีติญฺจ วิปุลํ ลภิ ฯ
โส พาวรี อตฺตมโน อุทคฺโค
ตํ เทวตํ ปุจฺฉติ เวทชาโต
กตมมฺหิ ๑ คาเม นิคมมฺหิ วา ปน
กตมมฺหิ วา ชนปเท โลกนาโถ
ยตฺถ คนฺตฺวา นมสฺเสมุ
สมฺพุทฺธํ ทิปทุตฺตมํ ฯ
สาวตฺถิยํ โกสลมนฺทิเร ชิโน
ปหูตปญฺโญ วรภูริเมธโส
โส สกฺยปุตฺโต วิธุโร อนาสโว
มุทฺธาธิปาตสฺส วิทู นราสโภ ฯ
ตโต อามนฺตยิ สิสฺเส พฺราหฺมเณ มนฺตปารเค ๒
เอถ มาณวา อกฺขิสฺสํ สุโณถ วจนํ มม
ยสฺเสโส ทุลฺลโภ โลเก ปาตุภาโว อภิณฺหโส
สฺวาชฺช โลกมฺหิ อุปฺปนฺโน สมฺพุทฺโธ อิติ วิสฺสุโต
ขิปฺปํ คนฺตฺวาน สาวตฺถึ ปสฺสโวฺห ทิปทุตฺตมํ ฯ
กถํ จรหิ ชาเนมุ ทิสฺวา พุทฺโธติ พฺราหฺมณ
อชานตํ โน ปพฺรูหิ ยถา ชาเนมุ ตํ มยํ ฯ
#๑ โป. กถมฺหิ ฯ ๒ โป. มนฺตปารคู ฯ
อาคตานิ หิ มนฺเตสุ มหาปุริสลกฺขณา
ทฺวตฺตึสา จ พฺยกฺขฺยาตา ๑ สมตฺตา อนุปุพฺพโส ฯ
ยสฺเสเต โหนฺติ คตฺเตสุ มหาปุริสลกฺขณา
ทุเวว ตสฺส ๒ คติโย ตติยา หิ น วิชฺชติ
สเจ อคารํ อาวสติ ๓ วิเชยฺย ปฐวึ อิมํ
อทณฺเฑน อสตฺเถน ธมฺเมน มนุสาสติ
สเจ จ โส ปพฺพชติ อคารา อนคาริยํ
วิวฏจฺฉโท สมฺพุทฺโธ อรหา ภวติ อนุตฺตโร ฯ
ชาติโคตฺตญฺจ ลกฺขณํ มนฺเต สิสฺเส ปุนาปเร
มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ มนสา เยว ปุจฺฉถ ฯ
อนาวรณทสฺสาวี ยทิ พุทฺโธ ภวิสฺสติ
มนสา ปุจฺฉิเต ปเญฺห วาจาย วิสชฺเชสฺสติ ฯ(
พาวริสฺส วโจ สุตฺวา สิสฺสา โสฬส พฺราหฺมณา
อชิโต ติสฺสเมตฺเตยฺโย ปุณฺณโก อถ เมตฺตคู
โธตโก อุปสีโว จ นนฺโท จ อถ เหมโก
โตเทยฺยกปฺปา ทุภโย ชตุกณฺณี จ ปณฺฑิโต
ภทฺราวุโธ อุทโย จ โปสาโล จาปิ พฺราหฺมโณ
โมฆราชา จ เมธาวี ปิงฺคิโย จ มหาอิสิ
ปจฺเจกคณิโน สพฺเพ สพฺพโลกสฺส วิสฺสุตา
ฌายี ฌานรตา ธีรา ปุพฺพวาสนวาสิตา
#๑ โป. พฺยาขาตา ฯ ยุ. วฺยาขฺยาตา ฯ ๒ โป. เทฺวเยวสฺส ฯ
#๓ ยุ. อชฺฌาวสติ ฯ
พาวรึ อภิวาเทตฺวา กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ
ชฏาชินธรา สพฺเพ ปกฺกามม อุตฺตรามุขา
มุฬกสฺส ๑ ปติฏฺฐานํ ปุรํ ๒ มาหิสฺสตึ ตทา
อุชฺเชนึ จาปิ โคนทฺธํ เวทิสํ วนสวฺหยํ
โกสมฺพึ วาปิ สาเกตํ สาวตฺถิญฺจ ปุรุตฺตมํ
เสตพฺยํ กปิลวตฺถุํ กุสินารญฺจ มนฺทิรํ
ปาวญฺจ โภคนครํ เวสาลึ มาคธํ ปุรํ
ปาสาณกํ เจติยญฺจ รมณียํ มโนรมํ
ตสิโตว อุทกํ ๓ สีตํ มหาลาภํว วาณิโช
ฉายํ ฆมฺมาภิตตฺโต จ ตุริตา ปพฺพตมารุหุํ ฯ
ภควา จ ตมฺหิ สมเย ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต
ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ สีโหว นทตี วเน ฯ
อชิโต อทฺทส สมฺพุทฺธํ วีตรํสึว ภาณุมํ
จนฺทํ ยถา ปณฺณรเส ปาริปูรึ อุปาคตํ ฯ
อถสฺส คตฺเต ทิสฺวาน ปริปูรํ ๔ วิยญฺชนํ
เอกมนฺตํ ฐิโต หฏฺโฐ มโนปเญฺห อปุจฺฉถ
อาทิสฺส ชมฺมนํ พฺรูหิ โคตฺตํ พฺรูหิ สลกฺขณํ
มนฺเตสุ ปารมึ พฺรูหิ กตี วาเจติ พฺราหฺมโณ ฯ
วีสํ วสฺสสตํ อายุ โส จ โคตฺเตน พาวรี
ตีณิสฺส ๕ ลกฺขณา คตฺเต ติณฺณํ เวทานปารคู
#๑ ยุ. อฬกสฺส ฯ ๒ ยุ. ปุริมํ … ฯ ๓ โป. ยุ. ตสิโตวุทกํ ฯ ๔ ยุ. ปุริปูรญฺจ ฯ
#๕ ยุ. ตีณสฺส ฯ
ลกฺขเณ อิติ หาเส จ สนิฆณฺฑุสเกฏุเภ
ปญฺจ สตานิ วาเจติ สทฺธมฺเม ปารมึ คโต ฯ
ลกฺขณานํ ปวิจยํ พาวริสฺส นรุตฺตม
ตณฺหจฺฉิท ๑ ปกาเสหิ มา โน กงฺขายิตํ อหุ ฯ
มุขํ ชิวฺหาย ฉาเทติ อุณฺณาสฺส ภมุกนฺตเร
โกโสหิตํ วตฺถคุยฺหํ เอวํ ชานาหิ มาณว ฯ
ปุจฺฉํ หิ กญฺจิ ๒ อสุณนฺโต สุตฺวา ปเญฺห พฺยากเต
วิจินฺเตติ ชโน สพฺโพ เวทชาโต กตญฺชลี
โก นุ เทโว วา พฺรหฺมา วา อินฺโท วาปิ สุชมฺปติ
มนสา ปุจฺฉิเต ปเญฺห กเมตํ ปฏิภาสติ ฯ
มุทฺธํ มุทฺธาธิปาตญฺจ พาวรี ปริปุจฺฉติ
ตํ พฺยากโรหิ ภควา กงฺขํ วินย โน อิเส ฯ
อวิชฺชา มุทฺธาติ วิชานาหิ ๓ วิชฺชา มุทฺธาธิปาตนี
สทฺธาสติสมาธีหิ ฉนฺทวิริเยน สํยุตา ฯ
ตโต เวเทน มหตา สณฺฐมฺเภตฺวาน มาณโว
เอกํสํ อชินํ กตฺวา ปาเทสุ สิรสา ปติ
พาวรี พฺราหฺมโณ โภโต สห สิสฺเสหิ มาริส
อุทคฺคจิตฺโต สุมโน ปาเท วนฺทติ จกฺขุม ฯ
สุขิโต พาวรี โหตุ สห สิสฺเสหิ พฺราหฺมโณ
ตฺวํ วาปิ ๔ สุขิโต โหหิ จิรํ ชีวาหิ มาณว ฯ
#๑ โป. ตํ ปุจฺฉํ ฯ ม. กงฺขจฺฉิท ฯ ๒ โป. ม. ยุ. ปุจฺฉญฺหิ กิญฺจิ ฯ
#๓ ม. ยุ. ชานาติ ฯ ๔ ม. ยุ. ตฺวญฺจาปิ ฯ
พาวริสฺส จ ตุยฺหํ วา สพฺเพสํ สพฺพสํสยํ
กตาวกาสา ปุจฺฉโวฺห ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉถ
สมฺพุทฺเธน กโตกาโส นิสีทิตฺวาน ปญฺชลี
อชิโต ปฐมํ ปญฺหํ ตตฺถ ปุจฺฉิ ๑ ตถาคตนฺติ ฯ
วตฺถุคาถา นิฏฺฐิตา ฯ
___________________
สุตฺตนิปาเต ปญฺจมสฺส ปารายนวคฺคสฺส ปฐมา อชิตปญฺหา

[๔๒๕] ๑ เกนสฺสุ นิวุโต โลโก (อิจฺจายสฺมา อชิโต)
เกนสฺสุ นปฺปกาสติ
กิสฺสาภิเลปนํ พฺรูสิ กึสุ ตสฺส มหพฺภยํ ฯ
อวิชฺชาย นิวุโต โลโก (อชิตาติ ภควา)
เววิจฺฉา (ปมาทา) นปฺปกาสติ
ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ ฯ
สวนฺติ สพฺพธิ โสตา (อิจฺจายสฺมา อชิโต)
โสตานํ กึ นิวารณํ
โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ เกน โสตา ปิถิยฺยเร ๒ ฯ
ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ (อชิตาติ ภควา) สติ เตสํ นิวารณํ
โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ ปญฺญาเยเต ปิถิยฺยเร ๓ ฯ
ปญฺญา เจว สตี จ ๔ (อิจฺจายสฺมา อชิโต) นามรูปญฺจ มาริส
#๑ ม. ยุ. .. ปุจฺฉา ฯ อิโต ปรํ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ ๒-๓ ม. ปิธิยฺยเร ฯ
#๔ ม. สติยญฺจ ฯ
เอตมฺเม ปุฏฺโฐ ปพฺรูมิ กตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ ฯ
ยเมตํ ปญฺหํ อปุจฺฉิ อชิต ตํ วทามิ เต
ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ อเสสํ อุปรุชฺฌติ
วิญฺญาณสฺส นิโรเธน เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ ฯ
เย จ สงฺขาตธมฺมาเส เย จ เสขา ปุถู อิธ
เตสํ เม นิปโก อิริยํ ปุฏฺโฐ ปพฺรูหิ มาริส ฯ
กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย มนสานาวิโล สิยา
กุสโล สพฺพธมฺมานํ สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ ฯ
อชิตมาณวกปญฺหา ปฐมา ฯ
_______________
สุตฺตนิปาเต ปญฺจมสฺส ปารายนวคฺคสฺส
ทุติยา ติสฺสเมตฺเตยฺยปญฺหา

[๔๒๖] ๒ โกธ สนฺตุสิโต โลเก (อิจฺจายสฺมา ติสฺสเมตฺเตยฺโย ๑-)
กสฺส โน สนฺติ อิญฺชิตา
โก อุภนฺตมภิญฺญาย มชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ
กํ พฺรูสิ มหาปุริโสติ โก อิธ สิพฺพนิมจฺจคา ๒ ฯ
กาเมสุ พฺรหฺมจริยวา (เมตฺเตยฺยาติ ภควา)
วีตตโณฺห สทา สโต
#๑ ยุ. ติสฺโส เมตฺเตยฺโย ฯ ๒ ม. สิพฺพินิมจฺจคา ฯ
สงฺขาย นิพฺพุโต ภิกฺขุ ตสฺส โน สนฺติ อิญฺชิตา
โส อุภนฺตมภิญฺญาย มชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ
ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ โส อิธ สิพฺพนิมจฺจคาติ ฯ
ติสฺสเมตฺเตยฺยมาณวกปญฺหา ทุติยา ฯ
______________
สุตฺตนิปาเต ปญฺจมสฺส ปารายนวคฺคสฺส ตติยา ปุณฺณกปญฺหา