[๓๐๗] เอวํ วุตฺเต อคฺคิกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ
เอตทโวจ อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม
เสยฺยถาปิ นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย
มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ
ธาเรยฺย จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ เอวเมวํ อเนกปริยาเยน โภตา
#๑ ม. ยุ. ยสํ ปรมํ ปตฺโต ฯ ๒ โป. ม. อาคจฺฉฉ ฯ ๓ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
#๔ ม. ยุ. อชฺฌายกกุเล ฯ ๕ ม. ทุคฺคตฺยา ฯ
โคตเมน ธมฺโม ปกาสิโต เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ
คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ
อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณํ คตนฺติ ฯ
วสลสุตฺตํ สตฺตมํ ฯ
_____________
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส อฏฺฐมํ เมตฺตสุตฺตํ

[๓๐๘] ๘ กรณียมตฺถกุสเลน
ยนฺตํ สนฺตํ ปทํ อภิสเมจฺจ
สกฺโก อุชู จ สุหุชู ๑ จ
สุวโจ จสฺส มุทุ อนติมานี ฯ
สนฺตุสฺสโก จ สุภโร จ
อปฺปกิจฺโจ จ สลฺลหุกวุตฺติ
สนฺตินฺทฺริโย จ นิปโก จ
อปฺปคพฺโภ กุเลสุ อนนุคิทฺโธ ฯ
น จ ขุทฺทํ สมาจเร กิญฺจิ
เย น วิญฺญู ปเร อุปวเทยฺยุํ ฯ
สุขิโน วา ๒ เขมิโน โหนฺตุ
สพฺเพ ๓ สตฺตา ภวนฺตุ สุขิตตฺตา
เย เกจิ ปาณภูตตฺถิ
#๑ ยุ. สูชู จ ฯ ๒ ม. สุขิโน ว ฯ ๓ ม. สพฺพสตฺตา ฯ
ตสา วา ถาวรา ๑ วา อนวเสสา
ทีฆา วา เย ๒ มหนฺตา วา
มชฺฌิมา รสฺสกา อณุกถูลา
ทิฏฺฐา วา เย ๓ จ อทิฏฺฐา
เย ๔ จ ทูเร วสนฺติ อวิทูเร
ภูตา วา สมฺภเวสี วา ๕
สพฺเพ สตฺตา ภวนฺตุ สุขิตตฺตา ฯ
น ปโร ปรํ นิกุพฺเพถ
นาติมญฺเญถ กตฺถจิ ๖ นํ กิญฺจิ
พฺยาโรสนา ปฏีฆสญฺญา
นาญฺญมญฺญสฺส ทุกฺขมิจฺเฉยฺย ฯ
มาตา ยถา นิยํ ปุตฺตํ
อายุสา เอกปุตฺตมนุรกฺเข
เอวมฺปิ สพฺพภูเตสุ
มานสมฺภาวเย ๗ อปริมาณํ
เมตฺตญฺจ สพฺพโลกสฺมึ
มานสมฺภาวเย ๗ อปริมาณํ
อุทฺธํ อโธ จ ติริยญฺจ
อสมฺพาธํ อเวรํ อสปตฺตํ
ติฏฺฐญฺจรํ นิสินฺโน วา ๘
#๑ ม. ถาวรา อนวเสสา ฯ ๒ ม. เยว มหนฺตา ฯ ๓ ม. เยว อทิฏฺฐา ฯ ยุ. เย วา
#อทิฏฺฐา ฯ ๔ ม. เยว … ฯ ๕ ม. ภูตา ว สมฺภเวสี ว ฯ ๖ ม. น กญฺจิ ฯ
#๗ ม. มานสํ … ฯ ๘ ม. นิสินฺโน ว ฯ
สยาโน ๑ วา ยาว ตสฺส วิคตมิทฺโธ ฯ
เอตํ สตึ อธิฏฺเฐยฺย
พฺรหฺมเมตํ วิหารํ อิธมาหุ ฯ
ทิฏฺฐิญฺจ อนุปคมฺม สีลวา
ทสฺสเนน สมฺปนฺโน9
กาเมสุ วิเนยฺย เคธํ
น หิ ชาตุ คพฺภเสยฺยํ ปุนเรตีติ ฯ
เมตฺตสุตฺตํ อฏฺฐมํ ฯ
__________________
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส นวมํ เหมวตสุตฺตํ

[๓๐๙] ๙ อชฺช ปณฺณรโส อุโปสโถ (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)
ทิพฺยา ๒ รตฺติ อุปฏฺฐิตา
อโนมนามํ สตฺถารํ หนฺท ปสฺสาม โคตมํ ฯ
กจฺจิ มโน สุปณิหิโต (อิติ เหมวโต ยกฺโข)
สพฺพภูเตสุ ตาทิโน
กจฺจิ อิฏฺเฐ อนิฏฺเฐ จ สงฺกปฺปสฺส วสีกตา ฯ
มโน จสฺส สุปณิหิโต (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)
สพฺพภูเตสุ ตาทิโน
อโถ อิฏฺเฐ อนิฏฺเฐ จ สงฺกปฺปสฺส วสีกตา ฯ
#๑ ม. สยาโน ยาวตาสฺส วิคตมิทฺโธ ฯ ๒ ม. ทิพฺพา ฯ
กจฺจิ อทินฺนํ นาทิยติ (อิติ เหมวโต ยกฺโข)
กจฺจิ ปาเณสุ สญฺญโต
กจฺจิ อารา ปมาทมฺหา กจฺจิ ฌานํ น ริญฺจติ ฯ
น โส อทินฺนํ อาทิยติ (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)
อโถ ปาเณสุ สญฺญโต
อโถ อารา ปมาทมฺหา พุทฺโธ ฌานํ น ริญฺจติ ฯ
กจฺจิ มุสา น ภณติ (อิติ เหมวโต ยกฺโข)
กจฺจิ น ขีณพฺยปฺปโถ
กจฺจิ เวภูติยํ ๑ นาห กจฺจิ สมฺผํ น ภาสติ
มุสา จ โส น ภณติ (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)
อโถ น ขีณพฺยปฺปโถ
อโถ เวภูติยํ นาห มนฺตา อตฺถํ จ ๒ ภาสติ ฯ
กจฺจิ น รชฺชติ กาเมสุ (อิติ เหมวโต ยกฺโข)
กจฺจิ จิตฺตํ อนาวิลํ
กจฺจิ โมหํ อติกฺกนฺโต กจฺจิ ธมฺเมสุ จกฺขุมา ฯ
น โส รชฺชติ กาเมสุ (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)
อโถ จิตฺตํ อนาวิลํ
สพฺพโมหํ อติกฺกนฺโต พุทฺโธ ธมฺเมสุ จกฺขุมา ฯ
กจฺจิ วิชฺชาย สมฺปนฺโน (อิติ เหมวโต ยกฺโข)
กจฺจิ สํสุทฺธจารโณ
#๑ ป. เวภูติยนฺนาห ฯ ๒ โป. ส ฯ
กจฺจิสฺส อาสวา ขีณา กจฺจิ นตฺถิ ปุนพฺภโว ฯ
วิชฺชาย เจว ๑ สมฺปนฺโน (อิติ สาตาคิโร ยกฺโข)
อโถ สํสุทฺธจารโณ
สพฺพสฺส อาสวา ขีณา นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว ฯ
สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ กมฺมุนา ๒ พฺยปฺปเถน จ
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ ธมฺมโต นํ ปสํสสิ
สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ กมฺมุนา พฺยปฺปเถน จ
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ ธมฺมโต อนุโมทสิ
สมฺปนฺนํ มุนิโน จิตฺตํ กมฺมุนา พฺยปฺปเถน จ
วิชฺชาจรณสมฺปนฺนํ หนฺท ปสฺสาม โคตมํ ฯ
เอณิชงฺฆํ กีสํ ๓ ธีรํ อปฺปาหารํ อโลลุปํ
มุนึ วนสฺมึ ฌายนฺตํ เอหิ ปสฺสาม โคตมํ ฯ
สีหํ เอกจรํ นาคํ กาเมสุ อนเปกฺขินํ
อุปสงฺกมฺม ปุจฺฉาม มจฺจุปาสปโมจนํ ฯ
อกฺขาตารํ ปวตฺตารํ สพฺพธมฺมานปารคุํ
พุทฺธํ เวรภยาตีตํ มยํ ปุจฺฉาม โคตมํ ฯ
กิสฺมึ โลโก สมุปฺปนฺโน (อิติ เหมวโต ยกฺโข)
กิสฺมึ กุพฺพติ สนฺถวํ
กิสฺส โลโก อุปาทาย กิสฺมึ โลโก วิหญฺญติ ฯ
#๑ ยุ. วิชาย เมว ฯ ๒ ยุ. กมฺมนา ฯ ๓ ม. กิสํ วีรํ ฯ
ฉสุ โลโก สมุปฺปนฺโน (เหมวตาติ ภควา)
ฉสุ กุพฺพติ สนฺถวํ
ฉนฺนเมว อุปาทาย ฉสุ โลโก วิหญฺญติ ฯ
กตมนฺตํ อุปาทานํ ยตฺถ โลโก วิหญฺญติ
นิยฺยานํ ปุจฺฉิโต พฺรูหิ กถํ ทุกฺขา ปมุญฺจติ ฯ
ปญฺจ กามคุณา โลเก มโนฉฏฺฐา ปเวทิตา
เอตฺถ ฉนฺทํ วิราเชตฺวา เอวํ ทุกฺขา ปมุญฺจติ ฯ
เอตํ โลกสฺส นิยฺยานํ อกฺขาตํ โว ๑ ยถาตถํ
เอตํ โว อหมกฺขามิ เอวํ ทุกฺขา ปมุญฺจติ ฯ
โกสูธ ตรติ โอฆํ โกธ ตรติ อณฺณวํ
อปฺปติฏฺเฐ อนาลมฺเพ โก คมฺภีเร น สีทติ ฯ
สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต
อชฺฌตฺตสญฺญี ๒ สติมา โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ ฯ
วิรโต กามสญฺญาย สพฺพสํโยชนาติโค ๓
นนฺทิภวปริกฺขีโณ โส คมฺภีเร น สีทติ ฯ
คมฺภีรปญฺญํ นิปุณตฺถทสฺสึ
อกิญฺจนํ กามภเว อสตฺตํ
ตํ ปสฺสถ สพฺพธิ วิปฺปมุตฺตํ
ทิเพฺย ปเถ กมฺมานํ ๔ มเหสึ
อโนมนามํ นิปุณตฺถทสฺสึ
#๑ โป. เต ฯ ๒ ม. ยุ. อชฺฌตฺตจินฺตี ฯ ๓ โป. สพฺพโยชนาติโต ฯ ๔ โป.
#ม. ยุ. กมมานํ ฯ
ปญฺญาททํ กามาลเย อสตฺตํ
ตํ ปสฺสถ สพฺพวิทุํ สุเมธํ
อริเย ปเถ กมฺมานํ ๑ มเหสึ ฯ
สุทิฏฺฐํ วต โน อชฺช สุปฺปภาตํ สุหุฏฺฐิตํ
ยํ อทฺทสาม สมฺพุทฺธํ โอฆติณฺณมนาสวํ ฯ
อิเม ทสสตยกฺขา ๒ อิทฺธิมนฺโต ยสสฺสิโน
สพฺเพ ตํ สรณํ ยนฺติ ตฺวํ โน สตฺถา อนุตฺตโร ฯ
เต มยํ วิจริสฺสาม คามา คามํ นคา นคํ
นมสฺสมานา สมฺพุทฺธํ ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตนฺติ ฯ
เหมวตสุตฺตํ นวมํ ฯ
_______________
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส ทสมํ อาฬวกสุตฺตํ

[๓๑๐] ๑๐ เอวมฺเม สุตํ ฯ เอกํ สมยํ ภควา อาฬวิยํ
วิหรติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส ภวเน ฯ อถ โข อาฬวโก ยกฺโข
เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจ
นิกฺขม สมณาติ ฯ สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ ฯ ปวิส สมณาติ ฯ
สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ ฯ ทุติยมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข
ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ ฯ สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ ฯ
ปวิส สมณาติ ฯ สาธาวุโสติ ภควา ปาวิสิ ฯ ตติยมฺปิ โข
โส ๓ อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม สมณาติ ฯ
#๑ โป. ม. ยุ. กมมานํ ฯ ๒ ม. ยุ. ทสสตา ยกฺขา ฯ ๓ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
สาธาวุโสติ ภควา นิกฺขมิ ฯ ปวิส สมณาติ ฯ สาธาวุโสติ ภควา
ปาวิสิ ฯ จตุตฺถมฺปิ โข อาฬวโก ยกฺโข ภควนฺตํ เอตทโวจ นิกฺขม
สมณาติ ฯ น ขฺวาหํ อาวุโส นิกฺขมิสฺสามิ ยนฺเต กรณียํ
ตํ กโรหีติ ฯ ปญฺหนฺตํ สมณ ปุจฺฉิสฺสามิ สเจ เม น
พฺยากริสฺสสิ จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ หทยํ วา เต ผาเลสฺสามิ ๑
ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิปิสฺสามีติ ฯ น ขฺวาหนฺตํ [๒]
ปสฺสามิ สเทวเก โลเก สมารเก สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา
ปชาย สเทวมนุสฺสาย โย เม จิตฺตํ วา ขิเปยฺย หทยํ วา
ผาเลยฺย ปาเทสุ วา คเหตฺวา ปารคงฺคาย ขิเปยฺย อปิ จ
ตุวํ อาวุโส ปุจฺฉ ยทากงฺขสีติ ฯ อถ โข อาฬวโก ยกฺโข
ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ

[๓๑๑] กึ สูธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ
กึ สุ สุจิณฺณํ สุขมาวหาติ
กึ สุ หเว สาธุตรํ รสานํ
กถํชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ ฯ
สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ
ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ
สจฺจํ หเว สาธุตรํ รสานํ
ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ ฯ
กถํ สุ ตรติ โอฆํ กถํ สุ ตรติ อณฺณวํ
#๑ โป. ผาลิสฺสามิ ฯ ๒ ม. ยุ. อาวุโส ฯ
กถํ สุ ทุกฺขมจฺเจติ กถํ สุ ปริสุชฺฌติ ฯ
สทฺธาย ตรติ โอฆํ อปฺปมาเทน อณฺณวํ
วิริเยน ๑ ทุกฺขมจฺเจติ ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ ฯ
กถํ สุ ลภเต ปญฺญํ กถํ สุ วินฺทเต ธนํ
กถํ สุ กิตฺตึ ปปฺโปติ กถํ มิตฺตานิ คนฺถติ
อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ กถํ เปจฺจ น โสจติ ฯ
สทฺทหาโน อรหตํ ธมฺมํ นิพฺพานปตฺติยา
สุสฺสูสํ ๒ ลภเต ปญฺญํ อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ
ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ
สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ ฯ
ยสฺเสเต จตุโร ธมฺมา สทฺธสฺส ฆรเมสิโน
สจฺจํ ธมฺโม ธิติ จาโค ส ๓ เว เปจฺจ น โสจติ ฯ
อิงฺฆ อญฺเญปิ ปุจฺฉสฺสุ ปุถู สมณพฺราหฺมเณ
ยทิ สจฺจา ทมา จาคา ขนฺตฺยา ภิยฺโยธ วิชฺชติ ฯ
กถํ นุทานิ ปุจฺเฉยฺยํ ปุถู สมณพฺราหฺมเณ
โยหํ ๔ อชฺช ปชานามิ โย อตฺโถ ๕ สมฺปรายิโก
อตฺถาย วต เม พุทฺโธ วาสายาฬวิมาคมา ฯ
โยหํ ๔ อชฺช ปชานามิ ยตฺถ ทินฺนํ มหปฺผลํ
โส อหํ วิจริสฺสามิ คามา คามํ ปุรา ปุรํ
นมสฺสมาโน สมฺพุทฺธํ ธมฺมสฺส จ สุธมฺมตนฺติ ฯ
อาฬวกสุตฺตํ ทสมํ ฯ
_______________
#๑ ม. วีริเยน ฯ ๒ ยุ. สุสฺสูสา ฯ ๓ โป. โส ฯ ๔ ยุ. โสหํ ฯ ๕ โป. โย จตฺโถ ฯ
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส เอกาทสมํ วิชยสุตฺตํ

[๓๑๒] ๑๑ จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ นิสินฺโน อุท วา สยํ
สมฺมิญฺเชติ ๑ ปสาเรติ เอสา กายสฺส อิญฺชนา ฯ
อฏฺฐินฺหารูหิ ๒ สํยุตฺโต ตจมํสาวเลปโน
ฉวิยา กาโย ปฏิจฺฉนฺโน ยถาภูตํ น ทิสฺสติ
อนฺตปูโร อุทรปูโร ยกเปฬสฺส ๓ วตฺถิโน
หทยสฺส ปปฺผาสสฺส วกฺกสฺส ปิหกสฺส จ
สิงฺฆาณิกาย เขลสฺส เสทสฺส จ เมทสฺส จ
โลหิตสฺส ลสิกาย ปิตฺตสฺส จ วสาย จ ฯ
อถสฺส นวหิ โสเตหิ อสุจี สวติ สพฺพทา
อกฺขิมฺหา อกฺขิคูถโก กณฺณมฺหา กณฺณคูถโก
สิงฺฆาณิกา จ นาสโต มุเขน วมเตกทา
ปิตฺตํ เสมฺหํ จ วมติ กายมฺหา เสทชลฺลิกา ฯ
อถสฺส สุสิรํ สีสํ มตฺถลุงฺคสฺส ปูริตํ
สุภโต นํ มญฺญติ พาโล อวิชฺชาย ปุรกฺขโต ฯ
ยทา ๔ จ โส มโต เสติ อุทฺธุมาโต วินีลโก
อปวิฏฺโฐ สุสานสฺมึ อนเปกฺขา โหนฺติ ญาตโย ฯ
ขาทนฺติ นํ สุวาณา จ ๕ สิงฺคาลา ๖ จ วกา กิมี
#๑ ม. สมิญฺเชติ ฯ ๒ ม. ยุ. อฏฺฐินฺหารูสญฺญุตฺโต ฯ ๓ ม. ยกนเปฬสฺส ฯ
#๔ โป. ยถา ฯ ๕ ยุ. สุปาณา จ ฯ ๖ ยุ. สิคาลา ฯ
กากา คิชฺฌา จ ขาทนฺติ เย จญฺเญ สนฺติ ปาณิโน ฯ
สุตฺวาน พุทฺธวจนํ ภิกฺขุ ปญฺญาณวา อิธ
โส โข นํ ปริชานาติ ยถาภูตญฺหิ ปสฺสติ ฯ
ยถา อิทํ ตถา เอตํ ยถา เอตํ ตถา อิทํ
อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ กาเย ฉนฺทํ วิราชเย ฯ
ฉนฺทราควิรตฺโต โส ภิกฺขุ ปญฺญาณวา อิธ
อชฺฌคา อมตํ สนฺตึ นิพฺพานปทมจฺจุตํ ๑ ฯ
ทิปาทโกยํ ๒ อสุจิ ทุคฺคนฺโธ ปริหีรติ ๓
นานากุณปปริปูโร วิสฺสวนฺโต ตโต ตโต ฯ
เอตาทิเสน กาเยน โย มญฺเญ อุณฺณเมตเว
ปรํ วา อวชาเนยฺย กิมญฺญตฺร อทสฺสนาติ ฯ
วิชยสุตฺตํ เอกาทสมํ ฯ
______________6
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส ทฺวาทสมํ มุนิสุตฺตํ

[๓๑๓] ๑๒ สนฺถวาโต ภยํ ชาตํ กิเกตา ชายเต รโช
อนิเกตมสนฺถวํ เอตํ เว มุนิทสฺสนํ ฯ
โย ชาตมุจฺฉิชฺช น โรปเยยฺย
ชายนฺตมสฺส นานุปฺปเวจฺเฉ
ตมาหุ เอกํ มุนินํ จรนฺตํ
#๑ โป. ม. นิพฺพานํ ปทมจฺจุตํ ฯ ๒ ม. ทฺวิปาทโกยํ ฯ ๓ ม. ปริหารติ ฯ
อทฺทกฺขิ โส สนฺติปทํ มเหสิ ฯ
สงฺขาย วตฺถูนิ ปมาย ๑ พีชํ
สิเนหมสฺส นานุปฺปเวจฺเฉ
ส เว มุนิ ชาติขยนฺตทสฺสี
ตกฺกํ ปหาย น อุเปติ สงฺขํ ฯ
อญฺญาย สพฺพานิ นิเวสนานิ
อนิกามยํ อญฺญตรมฺปิ เตสํ
ส เว มุนิ วีตเคโธ อคิทฺโธ
นายูหตี ปารคโต หิ โหติ ฯ
สพฺพาภิภุํ สพฺพวิทุํ สุเมธํ
สพฺเพสุ ธมฺเมสุ อนูปลิตฺตํ
สพฺพญฺชหํ ตณฺหกฺขเย วิมุตฺตํ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ ๒ เวทยนฺติ ฯ
ปญฺญาพลํ สีวลตูปปนฺนํ
สมาหิตํ ฌานรตํ สตีมํ
สงฺคา ปมุตฺตํ อขิลํ อนาสวํ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ ๔ เวทยนฺติ ฯ
เอกํ จรนฺตํ มุนิ ๓ อปฺปมตฺตํ
นินฺทาปสํสาสุ อเวธมานํ
สีหํว สทฺเทสุ อสนฺตสนฺตํ
#๑ โป. ปหาย ฯ ๒-๓ ๔ ยุ. มุนึ ฯ
วาตํว ชาลมฺหิ อสชฺชมานํ
ปทุมํว ๑ โตเยน อลิมฺปมานํ ๒
เนตารมญฺเญสมนญฺญเนยฺยํ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ ฯ
โย โอคหเณ ถมฺโภริวาภิชายติ
ยสฺมึ ปเร วาจาปริยนฺตํ วทนฺติ
ตํ วีตราคํ สุสมาหิตินฺทฺริยํ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ ฯ
โย เว ฐิตตฺโต ตสรํว อุชฺชุํ ๓
ชิคุจฺฉติ กมฺเมหิ ปาปเกหิ
วีมํสมาโน วิสมํ สมญฺจ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ ฯ
โย สญฺญตตฺโต น กโรติ ปาปํ
ทหโร จ มชฺโฌ จ มุนี ยตตฺโต
อโรสเนยฺโย น ๔ โรเสติ กญฺจิ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ ฯ
ยทคฺคโต มชฺฌโต เสสโต วา
ปิณฺฑํ ลเภถ ปรทตฺตูปชีวี
นาลํ ถุตุํ นาปิ ๕ นิปจฺจวาที
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ ฯ
#๑ ม. ปทฺมํว ฯ ๒ โป. ม. ยุ. อลิปฺปมานํ ฯ ๓ โป. ม. อุชฺชู ฯ ๔ ม.
#น โส โรเสติ ฯ ยุ. โส น โรเสติ ฯ ๕ ม. ยุ. โนปิ ฯ
มุนึ จรนฺตํ วิรตํ เมถุนสฺมา
โย โยพฺพเน น ๑ อุปนิภชฺฌเต กฺวจิ
มทปฺปมาทา วิรตํ วิปฺปยุตฺตํ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ ฯ
อญฺญาย โลกํ ปรมตฺถทสฺสึ
โอฆํ สมุทฺทํ อติตริย ตาทึ
ตํ ฉินฺนคนฺถํ อสิตํ อนาสวํ
ตํ วาปิ ธีรา มุนิ เวทยนฺติ ฯ
อสฺมา อุโภ ทูรวิหารวุตฺติโน
คิหี ๒ ทารโปสี อมโม จ สุพฺพโต
ปรปาณโรธาย คิหี อสญฺญโต
นิจฺจํ มุนี รกฺขติ ปาณิเน ยโต ฯ
สิขี ยถา นีลคิโว ๓ วิหงฺคโม
หํสสฺส โนเปติ ชวํ กุทาจนํ
เอวํ คิหี นานุกโรติ ภิกฺขุโน
มุนิโน วิวิตฺตสฺส วนมฺหิ ฌายโตติ ฯ
มุนิสุตฺตํ ทฺวาทสมํ ฯ
อุรควคฺโค ปฐโม
ตสฺสุทฺทานํ
อุรโค ธนิโย ขคฺค ๔ วิสาโณ กสิ ๕ จุนฺท จ
#๑ ม. โน ฯ ๒ ยุ. คิหิ ฯ ๓ ยุ. นีลคีโว ฯ ๔ ม. ยุ. เจว ฯ ๕ ม. ยุ.
#วิสาณญฺจ ตถา กสิ ฯ
ปราภโว วสโล เมตฺต เหมวตาฬวโก อถ
วิชยํ มุนิ อุรค วคฺคํ วทนฺติ พารส ฯ
_______________
สุตฺตนิปาเต ทุติโย จูฬวคฺโค
ปฐมํ รตนสุตฺตํ

[๓๑๔] ๑ ยานีธภูตานิ สมาคตานิ
ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข
สพฺเพว ภูตา สุมนา ภวนฺตุ
อโถปิ สกฺกจฺจ สุณนฺตุ ภาสิตํ
ตสฺมา หิ ภูตา นิสาเมถ สพฺเพ
เมตฺตํ กโรถ มานุสิยา ปชาย ฯ
ทิวา จ รตฺโต จ หรนฺติ เย พลึ
ตสฺมา หิ เน รกฺขถ อปฺปมตฺตา ฯ
ยํ กิญฺจิ วิตฺตํ อิธ วา หุรํ วา
สคฺเคสุ วา ยํ รตนํ ปณีตํ
น โน สมํ อตฺถิ ตถาคเตน(
อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
ขยํ วิราคํ อมตํ ปณีตํ
ยทชฺฌคา สกฺยมุนี สมาหิโต
น เตน ธมฺเมน สมตฺถิ กิญฺจิ
อิทมฺปิ ธมฺเม รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
ยมฺพุทฺธเสฏฺโฐ ๑ ปริวณฺณยี สุจึ
สมาธิมานนฺตริกญฺญมาหุ
สมาธินา เตน สโม น วิชฺชติ
อิทมฺปิ ธมฺเม รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
เย ปุคฺคลา อฏฺฐสตํ ปสฏฺฐา
จตฺตาริ เอตานิ ยุคานิ โหนฺติ
เต ทกฺขิเณยฺยา สุคตสฺส สาวกา8
เอเตสุ ทินฺนานิ มหปฺผลานิ
อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
เย สุปฺปยุตฺตา มนสา ทเฬฺหน
นิกฺกามิโน โคตมสาสนมฺหิ
เต ปตฺติปตฺตา อมตํ วิคยฺห
ลทฺธา มุธา นิพฺพุตึ ภุญฺชมานา
อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ
#๑ ม. ยํ … ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
ยถินฺทขีโล ปฐวึ สิโต สิยา
จตุพฺภิ วาเตภิ อสมฺปกมฺปิโย
ตถูปมํ สปฺปุริสํ วทามิ
โย อริยสจฺจานิ อเวจฺจ ปสฺสติ
อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
เย อริยสจฺจานิ วิภาวยนฺติ
คมฺภีรปญฺเญน สุเทสิตานิ
กิญฺจาปิ เต โหนฺติ ภุสปฺปมตฺตา
น เต ภวํ อฏฺฐมมาทิยนฺติ
อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
สหาวสฺส ทสฺสนสมฺปทาย
ตยสฺสุ ธมฺมา ชหิตา ภวนฺติ
สกฺกายทิฏฺฐิ วิจิกิจฺฉิตญฺจ
สีลพฺพตํ วาปิ ยทตฺถิ กิญฺจิ
จตูหปาเยหิ จ วิปฺปมุตฺโต
ฉ ๑ จาภิฐานานิ อภพฺโพ ๒ กาตุํ
อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ
#๑ ม. ฉจฺจาภิฐานานิ ฯ ๒ ม. อภพฺพ กาตุํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
กิญฺจาปิ โส กมฺมํ ๑ กโรติ ปาปกํ
กาเยน วาจายุท เจตสา วา
อภพฺโพ โส ตสฺส ปฏิจฺฉทาย
อภพฺพตา ทิฏฺฐปทสฺส วุตฺตา
อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
วนปฺปคุมฺเพ ยถา ผุสฺสิตคฺเค
คิมฺหานมาเส ปฐมสฺมึ คิมฺเห
ตถูปมํ ธมฺมวรํ อเทสยิ
นิพฺพานคามึ ปรมํ หิตาย
อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
วโร วรญฺญู วรโท วราหโร
อนุตฺตโร ธมฺมวรํ อเทสยิ
อิทมฺปิ พุทฺเธ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
ขีณํ ปุราณํ นวํ นตฺถิ สมฺภวํ
วิรตฺตจิตฺตายติเก ๒ ภวสฺมึ
เต ขีณพีชา อวิรุฬฺหิฉนฺทา
#๑ ม. กมฺม ฯ ๒ โป. ยุ. วิรตฺตจิตฺตา อายติเก ฯ
นิพฺพนฺติ ธีรา ยถายมฺปทีโป ๑
อิทมฺปิ สงฺเฆ รตนํ ปณีตํ ฯ
เอเตน สจฺเจน สุวตฺถิ โหตุ ฯ
ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ
ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข
ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ
พุทฺธํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ ฯ
ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ
ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข
ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ
ธมฺมํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ ฯ
ยานีธ ภูตานิ สมาคตานิ
ภุมฺมานิ วา ยานิ ว อนฺตลิกฺเข
ตถาคตํ เทวมนุสฺสปูชิตํ
สงฺฆํ นมสฺสาม สุวตฺถิ โหตุ ฯ
รตนสุตฺตํ ปฐมํ ฯ
______________
#๑ ม. ยถายํ ฯ
สุตฺตนิปาเต ทุติยสฺส จูฬวคฺคสฺส ทุติยํ อามคนฺธสุตฺตํ

[๓๑๕] ๒ สามากจิงฺคุลกจีนกานิ ๑ จ
ปตฺตปฺผลํ มูลปฺผลํ ควิปฺผลํ
ธมฺเมน ลทฺธํ สตมสฺสมานา
น กามกามา อลิกํ ภณนฺติ ฯ
ยทสฺสมาโน สุกตํ สุนิฏฺฐิตํ
ปเรหิ ทินฺนํ ปยตํ ปณีตํ
สาลีนมนฺนํ ปริภุญฺชมาโน
โส ภุญฺชสี ๒ กสฺสป อามคนฺธํ ฯ
น อามคนฺโธ มม กปฺปตีติ
อิจฺเจว ตฺวํ ภาสติ พฺรหฺมพนฺธุ
สาลีนมนฺนํ ปริภุญฺชมาโน
สกุนฺตมํเสหิ สุสงฺขเตหิ ฯ
ปุจฺฉามิ ตํ กสฺสป เอตมตฺถํ
กถํปกาโร ตว อามคนฺโธ
ปาณาติปาโต วธเฉทพนฺธนํ
เถยฺยํ มุสาวาโท นิกตี วญฺจนานิ จ
อชฺเฌนกุตฺตํ ๓ ปรทารเสวนา
เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ ฯ
#๑ ม. … จิงฺคูลก … ฯ ยุ. สามากฑิงฺคลกจีนากานิ จ ฯ ๒ ยุ. ภุญฺชตี ฯ
#๓ ยุ. อชฺเชน กุชฺชํ ฯ
เย อิธ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา
รเสสุ คิทฺธา ๑ อสุจีกมิสฺสตา ๒
นตฺถีกทิฏฺฐี ๓ วิสมา ทุรนฺนยา
เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ ฯ
เย ลูขสา ทารุณ ๔ ปิฏฺฐิมํสิกา
มิตฺตทฺทุโน นิกฺกรุณาติมานิโน
อทานสีลา น จ เทนฺติ กสฺสจิ
เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ ฯ
โกโธ มโท ถมฺโภ ปจฺจุฏฺฐาปนา ๕ จ
มายา อุสฺสุยา ๖ ภสฺสสมุสฺสโย จ
มานาติมาโน จ อสพฺภิ สนฺถโว
เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ ฯ
เย ปาปสีลา อิณฆา จ สูจกา ๗
โวหารกูฏา อิธ ปาฏิรูปิกา
นราธมา เยธ กโรนฺติ กิพฺพิสํ
เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ ฯ
เย อิธ ปาเณสุ อสญฺญตา ชนา
ปเรสมาทาย วิเหสมุยฺยุตา
ทุสฺสีลลุทฺธา ผรุสา อนาทรา
#๑ โป. เคธา ฯ ๒ โป. อสุจิภาวมิสฺสิตา ฯ ม. อสุจิภาวมสฺสิตา ฯ
#ยุ. อสุจีกมิสฺสิตา ฯ ๓ ม. นตฺถิกทิฏฺฐี ฯ ยุ. นตฺถิกทิฏฺฐิ ฯ
#๔ โป. ม. ยุ. ทารุณา ฯ ๕ โป. ม. ปจฺจุปฏฺฐาปนา ฯ ๖ โป. ยุ. อุสฺสุยฺยา ฯ
#ม. อุสูยา ฯ ๗ โป. ม. ยุ. อิณฆาตสุจกา ฯ
เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ ฯ
เอเตสุ คิทฺธา วิรุทฺธาติปาติโน
นิจฺจุยฺยุตา เปจฺจ ตมํ วชนฺติ เย
ปตนฺติ สตฺตา นิรยํ อวํสิรา
เอสามคนฺโธ น หิ มํสโภชนํ ฯ
น มจฺฉมํสํ ๑ นานาสกตฺตํ
น นคฺคิยํ (น ๒ มุณฺฑิยํ ชฏา ๓ ชลฺลํ
ขราชินานิ) นาคฺคิหุตสฺสุปเสวนา ๔
เย วาปิ โลเก อมรา พหู ตปา
มนฺตาหุตี ยญฺญมุตูปเสวนา
โสเธนฺติ มจฺจํ อวิติณฺณกงฺขํ ฯ
โย ๕ เตสุ คุตฺโต วิทิตินฺทฺริโย จเร
ธมฺเม ฐิโต อชฺชวมทฺทเว รโต
สงฺคาติโค สพฺพทุกฺขปฺปหีโน
น ลิมฺปติ ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร ฯ
อิจฺเจตมตฺถํ ภควา ปุนปฺปุนํ
อกฺขาสิ นํ เวทยิ มนฺตปารคู
จิตฺราหิ คาถาหิ มุนิปฺปกาสยิ ๖
นิรามคนฺโธ อสิโต ทุรนฺนโย ฯ
สุตฺวาน พุทฺธสฺส สุภาสิตํ ปทํ
#๑ ม. น มจฺฉมํสานมนาสกตฺตํ ๒ ยุ. นสทฺโท นตฺถิ ๓ โป. น มุณฺฑิยํ ชฏา น
#ชลฺลา ฯ ๔ โป. … อคฺคิหุตสฺสุปเสวนา ฯ ยุ. ขราชินานิวา นาคฺคิหุตสฺสุปเสวนาว
#ยา ฯ ๕ ยุ. โส ฯ ๖ ม. มุนี ฯ
นิรามคนฺธํ สพฺพทุกฺขปฺปนุทํ ๑
นีจมโน วนฺทิ ตถาคตสฺส
ตตฺเถว ปพฺพชฺชมโรจยิตฺถาติ ฯ
อามคนฺธสุตฺตํ ทุติยํ ฯ
_____________
สุตฺตนิปาเต ทุติยสฺส จูฬวคฺคสฺส ตติยํ หิริสุตฺตํ

[๓๑๖] ๓ หิรินฺตรนฺตํ วิชิคุจฺฉมานํ
สขาหมสฺมิ ๒ อิติ ภาสมานํ
สยฺหานิ กมฺมานิ อนาทิยนฺตํ
เนโส มมนฺติ อิติ นํ วิชญฺญา ฯ
อนนฺวยํ ปิยํ วาจํ โย มิตฺเตสุ ปกุพฺพติ
อกโรนฺตํ ภาสมานํ ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา ฯ
น โส มิตฺโต โย สทา อปฺปมตฺโต
เภทาสงฺกี รนฺธเมวานุปสฺสี
ยสฺมึ จ เสติ อุรสีว ปุตฺโต
ส เว มิตฺโต โย ปเรหิ อเภชฺโช ๓ ฯ
ปามุชฺชกรณํ ฐานํ ปสํสาวหนํ สุขํ
ผลานิสํโส ภาเวติ วหนฺโต โปริสํ ธุรํ ฯ
ปวิเวกรสํ ปิตฺวา รสํ อุปสมสฺส จ
#๑ ม. ยุ. สพฺพทุกฺขปฺปนูทนํ ฯ ๒ โป. ตวาหมสฺมิ ฯ ม. ตวาหมสฺมิ ฯ
#๓ โป. อภชฺโช ฯ
นิทฺทโร โหติ นิปฺปาโป ธมฺมปีติรสํ ปิวนฺติ ฯ
หิริสุตฺตํ ตติยํ ฯ
______________
สุตฺตนิปาเต ทุติยสฺส จูฬวคฺคสฺส จตุตฺถํ มงฺคลสุตฺตํ