[๒๘๗] ๘ พหุการา ภิกฺขเว พฺราหฺมณคหปติกา ตุมฺหากํ
เย เต ๒ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺช-
ปริกฺขาเรหิ ฯ ตุเมฺหปิ ภิกฺขเว พหุการา พฺราหฺมณคหปติกานํ
ยํ เนสํ ธมฺมํ เทเสถ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ
สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ
ปกาเสถ ฯ เอวมิทํ ภิกฺขเว อญฺญมญฺญํ นิสฺสาย พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ
โอฆสฺส นิตฺถรณตฺถาย สมฺมาทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายาติ ฯ
#๑ โป. ยุ. พหูปการา ฯ ๒ ม. ยุ. โว ฯ
สาคารา อนาคารา จ อุโภ อญฺโญญฺญนิสฺสิตา
อาราธยนฺติ สทฺธมฺมํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ
สาคาเรสุ จ จีวรํ ปจฺจยํ สยนาสนํ
อนาคารา ปฏิจฺฉนฺติ ปริสฺสยวิโนทนํ ฯ
สุคตํ ปน นิสฺสาย คหฏฺฐา ฆรเมสิโน
สทฺทหานา ๑ อรหตํ อริยปญฺญาย ฌายิโน
อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน มคฺคํ สุคติคามินํ
นนฺทิโน เทวโลกสฺมึ โมทนฺติ กามกามิโนติ ฯ อฏฺฐมํ ฯ

[๒๘๘] ๙ เย เกจิ ภิกฺขเว ภิกฺขู กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี
อุนฺนฬา อสมาหิตา ฯ น เม เต ภิกฺขเว ภิกฺขู มามกา
อปคตา จ เต ภิกฺขเว ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา น จ เต [๒]
อิมสฺมึ ธมฺมวินเย วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺติ ฯ เย จ
โข ภิกฺขเว ภิกฺขู นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา อถทฺธา สุสมาหิตา
เต จ ๓ โข เม ภิกฺขเว ภิกฺขู มามกา อนปคตา จ เต ภิกฺขเว
ภิกฺขู อิมสฺมา ธมฺมวินยา อิมสฺมึ ๔ จ เต ธมฺมวินเย วุฑฺฒึ
วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชนฺตีติ ฯ
กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี อุนฺนฬา อสมาหิตา
น เต ธมฺเม วิรูหนฺติ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต ฯ
นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา อถทฺธา สุสมาหิตา
เต เว ธมฺเม วิรูหนฺติ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเตติ ฯ นวมํ ฯ
#๑ สทฺทหนฺตา ฯ ๒ โป. ยุ. ภิกฺขเว ฯ ๓ ม. จสทโท นตฺถิ
#๔ ม. เต จ อิมสฺมึ … ฯ ยุ. เต จ ภิกฺขเว ภิกฺขู อิมสฺมึ … ฯ

[๒๘๙] ๑๐ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส นทิยา โสเตน โอวุเยฺหยฺย
ปิยรูปสาตรูเปน ตเมนํ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโต ทิสฺวา
เอวํ วเทยฺย กิญฺจาปิ โข ตฺวํ อมฺโภ ปุริส นทิยา โสเตน
โอวุยฺหสิ ปิยรูปสาตรูเปน อตฺถิ เจตฺถ เหฏฺฐา รหโท สอูมี
สาวฏฺโฏ สคโห สรกฺขโส ยํ ตฺวํ อมฺโภ ปุริส รหทํ
ปาปุณิตฺวา มรณํ วา นิคจฺฉสิ มรณมตฺตํ วา ทุกฺขนฺติ ฯ อถ
โข โส ภิกฺขเว ปุริโส ตสฺส ปุริสสฺส สทฺทํ สุตฺวา หตฺเถหิ จ
ปาเทหิ จ ปฏิโสตํ วายเมยฺย ฯ อุปมา โข เม อยํ ภิกฺขเว
กตา อตฺถสฺส วิญฺญาปนาย ฯ อยญฺเจเวตฺถ ๑ อตฺโถ นทิยา ๒
โสเตนาติ โข ภิกฺขเว ตณฺหาเยตํ อธิวจนํ ปิยรูปสาตรูเปนาติ ๓
โข ภิกฺขเว ฉนฺเนตํ อชฺฌตฺติกานํ อายตนานํ อธิวจนํ เหฏฺฐา
รหโทติ โข ภิกฺขเว ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ อธิวจนํ
สอูมีติ ๔ โข ภิกฺขเว โกธุปายาสสฺเสตํ อธิวจนํ สาวฏฺโฏติ ๕ โข
ภิกฺขเว ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ สคโห ๖ สรกฺขโสติ โข
ภิกฺขเว มาตุคามสฺเสตํ อธิวจนํ ปฏิโสตนฺติ ๗ โข ภิกฺขเว
เนกฺขมฺมสฺเสตํ อธิวจนํ หตฺเถหิ จ ปาเทหิ จ วายาโมติ โข ภิกฺขเว
วิริยารมฺภสฺเสตํ อธิวจนํ จกฺขุมา ปุริโส ตีเร ฐิโตติ โข
ภิกฺขเว ตถาคตสฺเสตํ อธิวจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺสาติ ฯ
สหาปิ ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม
โยคกฺเขมํ อายตึ ปตฺถยาโน
#๑ ม. ยุ. อยญฺเจตฺถ ฯ ๒ ม. ยุ. นทิยา โสโตติ ฯ ๓ ม. ปิยรูปํ สาตรูปํ ฯ ยุ.
#ปิยรูปสาตรูปํ ฯ ๔ ม. อูมิภยนฺติ ฯ ๕ ม. อาวฏฺฏนฺติ ๖ ม. คหรกฺขโสติ ฯ
#๗ ม. ยุ. ปฏิโสโตติ
สมฺมปฺปชาโน สุวิมุตฺตจิตฺโต
วิมุตฺติยา ผสฺสเย ตตฺถ ตตฺถ
ส เวทคู วูสิตพฺรหฺมจริโย
โลกนฺตคู ปารคโตติ วุจฺจตีติ ฯ ทสมํ ฯ

[๒๙๐] ๑๑ จรโต เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก
วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา ตญฺเจ [๑]
ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ
คเมติ จรมฺปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตปฺปี ๒
สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวิริโยติ วุจฺจติ ฯ ฐิตสฺส เจปิ
ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา
วิหึสาวิตกฺโก วา ตญฺเจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น
วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ ฐิโตปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ
เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวิริโยติ
วุจฺจติ ฯ นิสินฺนสฺส เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก
วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา ตญฺเจ
ภิกฺขุ อธิวาเสติ นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ
คเมติ นิสินฺโนปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํภูโต อนาตาปี
อโนตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ กุสีโต หีนวิริโยติ วุจฺจติ ฯ สยานสฺส เจปิ
ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก
วา วิหึสาวิตกฺโก วา ตญฺเจ ภิกฺขุ อธิวาเสติ
#๑ ม. ยุ. ภิกฺขเว ฯ ๒ ม. อโนตฺตาปิ ฯ
นปฺปชหติ น วิโนเทติ น พฺยนฺตีกโรติ น อนภาวํ คเมติ สยาโนปิ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อนาตาปี อโนตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ
กุสีโต หีนวิริโยติ วุจฺจติ ฯ

[๒๙๑] จรโต เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก
วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา ตญฺเจ ภิกฺขุ น
อธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ จรมฺปิ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตปฺปี ๑ สตตํ สมิตํ อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโตติ
วุจฺจติ ฯ ฐิตสฺส เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก
วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา ตญฺเจ ภิกฺขุ น ๒
อธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ ฐิโตปิ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวิริโย
ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ ฯ นิสินฺนสฺส เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน
อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก
วา ตญฺเจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ น อธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ
พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ นิสินฺโนปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี
โอตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ ฯ
สยานสฺส เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ชาครสฺส อุปฺปชฺชติ กามวิตกฺโก
วา พฺยาปาทวิตกฺโก วา วิหึสาวิตกฺโก วา ตญฺเจ ภิกฺขุ น
อธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ
สยาโนปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตปฺปี สตตํ
#๑ ม. โอตฺตาปี ฯ ๒ ม. ยุ. นาธิวาเสติ ฯ
สมิตํ อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ ๑ ฯ
จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ นิสินฺโน อุทวา สยํ
โย วิตกฺกํ วิตกฺเกติ ปาปกํ เคหนิสฺสิตํ
กุมคฺคํ ปฏิปนฺโน โส โมหเนยฺเยสุ มุจฺฉิโต
อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ ฯ
โย ๒ จรํ วา ยทิ วา ติฏฺฐํ นิสินฺโน อุทวา สยํ
วิตกฺกํ สมยิตฺวาน วิตกฺกูปสเม รโต
ภพฺโพ โส ตาทิโส ภิกฺขุ ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมนฺติ ฯ เอกาทสมํ ฯ

[๒๙๒] ๑๒ สมฺปนฺนสีลา ภิกฺขเว โหถ ๓ สมฺปนฺนปาติโมกฺขา
ปาติโมกฺขสํวรสํวุตา วิหรถ อาจารโคจรสมฺปนฺนา อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ
ภยทสฺสาวิโน ๔ สมาทาย สิกฺขถ สิกฺขาปเทสุ ฯ สมฺปนฺนสีลานํ [๕]
ภิกฺขเว ภวตํ ๖ สมฺปนฺนปาติโมกฺขานํ ปาติโมกฺขสํวรสํวุตานํ
วิหรตํ อาจารโคจรสมฺปนฺนานํ อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวีนํ
สมาทาย สิกฺขตํ สิกฺขาปเทสุ กิมสฺส ๗ ภิกฺขเว อุตฺตรึ กรณียํ
จรโต เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อภิชฺฌา วิคตา โหติ พฺยาปาโท
วิคโต โหติ ถีนมิทฺธํ วิคตํ โหติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ วิคตํ โหติ
วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ อารทฺธวิริยํ ๘ โหติ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา
สติ อปฺปมุฏฺฐา ๙ ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ สมาหิตํ จิตฺตํ
#๑ ม. ยุ. วุจฺจตีติ ฯ ๒ ม. โย จ จรํ วา ติฏฺฐํ วา ฯ ยุ. โย จรํ วา
#โย ติฏฺฐํ วา ฯ ๓ ม. ยุ. วิหรถ ฯ ๔ ยุ. ภยทสฺสาวี ฯ ๕ ม. โว ฯ
#๖ ม. ยุ. วิหรตํ ฯ ๗ ม. กิมสฺส อุตฺตริ กรณียํ ฯ ยุ. กิญฺจสฺส ฯ ๘ ม. ยุ.
#อารทฺธํ โหติ วิริยํ ฯ ๙ สี. ม. ยุ. อสมฺมุฏฺฐา ฯ
เอกคฺคํ จรํปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตปฺปี สตตํ
สมิตํ อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ ฯ ฐิตสฺส เจปิ ภิกฺขเว
ภิกฺขุโน อภิชฺฌา วิคตา โหติ พฺยาปาโท วิคโต โหติ ถีนมิทฺธํ
วิคตํ โหติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ วิคตํ โหติ วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ
อารทฺธํ โหติ วิริยํ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมุฏฺฐา
ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ ฐิโตปิ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวิริโย
ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ ฯ นิสินฺนสฺส เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อภิชฺฌา
วิคตา โหติ พฺยาปาโท วิคโต โหติ ถีนมิทฺธํ วิคตํ โหติ
อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ วิคตํ โหติ วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ อารทฺธํ
โหติ วิริยํ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมุฏฺฐา ปสฺสทฺโธ
กาโย อสารทฺโธ สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ นิสินฺโนปิ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ อารทฺธวิริย
ปหิตตฺโตติ วุจฺจติ ฯ สยานสฺส เจปิ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ชาครสฺส
อภิชฺฌา วิคตา โหติ พฺยาปาโท วิคโต โหติ ถีนมิทฺธํ วิคตํ
โหติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ วิคตํ โหติ วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ
อารทฺธํ โหติ วิริยํ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมุฏฺฐา
ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคํ สยาโนปิ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ ชาคโร เอวํภูโต อาตาปี โอตฺตปฺปี สตตํ สมิตํ
อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโตติ วุจฺจตีติ ฯ
ยตํ จเร ยตํ ติฏฺเฐ ยตํ อจฺเฉ ยตํ สเย
ยตํ สมฺมิญฺชเย ภิกฺขุ ยตเมนํ ปสารเย
อุทฺธํ ติริยํ อปาจีนํ ยาวตา ชคโต คติ
สมเวกฺขิตา จ ๑ ธมฺมานํ ขนฺธานํ อุทยพฺพยํ
เอวํ วิหาริมาตาปึ สนฺตวุตฺตึ อนุทฺธตํ
เจโตสมถสามีจึ สิกฺขมานํ สทา สตํ
สตตํ ปหิตตฺโตติ อาหุ ภิกฺขุํ ตถาวิธนฺติ ฯ ทฺวาทสมํ ฯ

[๒๙๓] ๑๓ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ โลโก
ภิกฺขเว ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ โลกสฺมา ตถาคโต วิสํยุตฺโต
โลกสมุทโย ภิกฺขเว ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ โลกสมุทโย ตถาคตสฺส
ปหีโน โลกนิโรโธ ภิกฺขเว ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺโธ โลกนิโรโธ
ตถาคตสฺส สจฺฉิกโต โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา ภิกฺขเว
ตถาคเตน อภิสมฺพุทฺธา โลกนิโรธคามินี ปฏิปทา ตถาคตสฺส
ภาวิตา ฯ ยํ ภิกฺขเว สเทวกสฺส โลกสฺส สมารกสฺส สพฺรหฺมกสฺส
สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ
วิญฺญาตํ ปตฺตํ ปริเยสิตํ อนุวิจริตํ มนสา ยสฺมา ตํ ตถาคเตน
อภิสมฺพุทฺธํ ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ ฯ ยญฺจ ภิกฺขเว รตฺตึ
ตถาคโต อนุตฺตรํ สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌติ ยญฺจ รตฺตึ
อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพายติ ยเมตสฺมึ อนฺตเร
ภาสติ ลภติ นิทฺทิสติ สพฺพนฺตํ ตเถว โหติ โน อญฺญถา ตสฺมา
#๑ ยุ. ว ฯ
ตถาคโตติ วุจฺจติ ฯ ยถาวาที ภิกฺขเว ตถาคโต ตถาการี ยถาการี ๑
ตถาวาที อิติ ยถาวาที ตถาการี ยถาการี ตถาวาที
ตสฺมา ตถาคโตติ วุจฺจติ ฯ สเทวเก ภิกฺขเว โลเก สมารเก
สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต
อภิภู อนภิภูโต อญฺญทตฺถุทโส วสวตฺตี ตสฺมา ตถาคโตติ
วุจฺจตีติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
สพฺพโลกํ อภิญฺญาย สพฺพโลเก ยถาตถํ
สพฺพโลกวิสํยุตฺโต สพฺพโลเก อนูปโม ๒
สพฺเพ ๓ สพฺพาภิภู ธีโร สพฺพคนฺถปฺปโมจโน ฯ
ผุฏฺฐสฺส ๔ ปรมา สนฺติ นิพฺพานํ อกุโตภยํ ฯ
เอส ขีณาสโว พุทฺโธ อนีโฆ ฉินฺนสํสโย
สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต วิมุตฺโต อุปธิสงฺขเย
เอส โส ภควา พุทฺโธ เอส สีโห อนุตฺตโร
สเทวกสฺส โลกสฺส พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺตยิ ฯ
อิติ เทวา มนุสฺสา จ เย พุทฺธํ สรณํ คตา
สงฺคมฺม ตํ นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ ฯ
ทนฺโต ทมยตํ เสฏฺโฐ สนฺโต สมยตํ อิสี
มุตฺโต โมจยตํ อคฺโค ติณฺโณ ตารยตํ วโร ฯ
อิติ เหตํ นมสฺสนฺติ มหนฺตํ วีตสารทํ ฯ
#๑ ยุ. ยถาวาที ตถาคโต ตถาวาที ฯ ๒ อฏฺฐกถายํ สนูสโย ฯ ม. อนูปโย ฯ
#๓ ม. ส เว ฯ ๔ ม. ผุฏฺฐาสฺส ฯ
สเทวกสฺมึ โลกสฺมึ นตฺถิ เต ปฏิปุคฺคโลติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ เตรสมํ ฯ
จตุกฺกนิปาโต นิฏฺฐิโต ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
พฺราหฺมณา ๑ จตฺตาริ ชานํ สมณสีลา ตณฺหา พฺรหฺมา
พหุการา กุหนา ๒ ปุริสา จรํ ๓ สมฺปนฺนโลเกน เตรสาติ ฯ
อิติวุตฺตเก ทฺวาทสาธิกสตสุตฺตนฺติ
อิติวุตฺตกํ นิฏฺฐิตํ ฯ
______________
สตฺตวิเสกนิปาตํ
ทุกฺกํ พาวีสสุตฺตสงฺคหิตํ
สมปญฺญาสมถ ติกํ
เตรส จตุกฺกญฺจ อิติ ยมิทํ
ทฺวิทสุตฺตรสุตฺตสเต
สํคายิตฺวา สมาทหํสุ ปุรา
อรหนฺโต จิรฏฺฐิติยา
ตมาหุ นาเมน อิติวุตฺตนฺติ ฯ
อิติวุตฺตกปาฬิ นิฏฺฐิตา ฯ
อิทํ มรมฺมโปตฺถเก อาคตํ ฯ
_____________
#๑ ม. พฺราหฺมณสุลภา ฯ ๒ ม. กุหปุริสา ฯ ๓ ม. จรสมฺปนฺน … ฯ
สุตฺตนฺตปิฏเก ขุทฺทกนิกายสฺส
สุตฺตนิปาโต
__________
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส ฯ
ปฐโม อุรควคฺโค
ปฐมํ อุรคสุตฺตํ

[๒๙๔] ๑ โย เว ๑ อุปฺปติตํ วิเนติ โกธํ
วิสฏํ สปฺปวิสํว โอสเถหิ ๒
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย ราคมุทจฺฉิทา อเสสํ
ภึสปุปฺผํว ๓ สโรรุหํ วิคยฺห
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย ตณฺหมุทจฺฉิทา อเสสํ
สริตํ สีฆสรํ วิโสสยิตฺวา
#๑ ม. ยุ. เวสทฺโท นตฺถิ ฯ ๒ ม. โอสเธหิ ฯ ๓ ม. ยุ. ภิสปุปฺผํว ฯ
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย มานมุทพฺพธี อเสสํ
นฬเสตตว สุทุพฺพลํ มโหโฆ
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นาชฺฌคมา ภเวสุ สารํ
วิจินํ ปุปฺผมิว อุทุมฺพเรสุ
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
ยสฺสนฺตรโต น สนฺติ โกปา
อิติ ภวาภวตญฺจ วีติวตฺโต
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
ยสฺส วิตกฺกา วิธูปิตา
อชฺฌตฺตํ สุวิกปฺปิตา อเสสา
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี
สพฺพํ อจฺจุคมา ๑ อิมํ ปปญฺจํ
#๑ ม. ยุ. อจฺจคมา ฯ
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี
สพฺพํ วิตถมิทนฺติ ญตฺวา ๑ โลเก
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี
สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตโลโภ
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี
สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตราโค
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี
สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตโทโส
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นาจฺจสารี น ปจฺจสารี
สพฺพํ วิตถมิทนฺติ วีตโมโห
#๑ ม. ญตฺว ฯ
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
ยสฺสานุสยา น สนฺติ เกจิ
มูลา [๑] อกุสลา สมูหตาเส
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
ยสฺส ทรถชา น สนฺติ เกจิ
โอรํ อาคมนาย ปจฺจยาเส
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
ยสฺส วนถชา น สนฺติ เกจิ
วินิพนฺธาย ภวาย เหตุกปฺปา
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณํ ฯ
โย นีวรเณ ปหาย ปญฺจ
อนีโฆ ติณฺณกถงฺกโถ วิสลฺโล
โส ภิกฺขุ ชหาติ โอรปารํ
อุรโค ชิณฺณมิว ตจํ ปุราณนฺติ ฯ
อุรคสุตฺตํ ปฐมํ ฯ
______________
#๑ ม. จสทฺโท ทิสฺสติ ฯ
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส ทุติยํ ธนิยสุตฺตํ

[๒๙๕] ๒ ปกฺโกทโน ทุกฺขขีโรหมสฺมิ (อิติ ธนิโย โคโป)
อนุตีเร มหิยา สมานวาโส
ฉนฺนา กุฏิ อาหิโต คินิ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
อกฺโกธโน วิคตขิโลหมสฺมิ (อิติ ภควา)
อนุตีเร มหิเยกรตฺติวาโส
วิวฏา กุฏิ นิพฺพุโต คินิ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
อนฺธกมกสา น วิชฺชเร (อิติ ธนิโย โคโป)
กจฺเฉ รูฬฺหติเณ จรนฺติ คาโว
วุฏฺฐิมฺปิ สเหยฺยุมาคตํ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
ภทฺธา หิ ๑ ภิสี สุสงฺขตา (อิติ ภควา)
ติณฺโณ ปารคโต วิเนยฺย โอฆํ
อตฺโถ ภิสิยา น วิชฺชติ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
โคปี มม อสฺสวา อโลลา (อิติ ธนิโย โคโป)
ทีฆรตฺตํ สํวาสิยา มนาปา
#๑ ม. ภทฺธาสิ ฯ
ตสฺสา น สุณามิ กิญฺจิ ปาปํ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
จิตฺตํ มม อสฺสวํ วิมุตฺตํ (อิติ ภควา)
ทีฆรตฺตํ ปริภาวิตํ สุทนฺตํ
ปาปํ ปน เม น วิชฺชติ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
อตฺตเวตฺตนภโตหมสฺมิ (อิติ ธนิโย โคโป)
ปุตฺตา จ เม สมานิยา อโรคา
เตสํ น สุณามิ กิญฺจิ ปาปํ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
นาหํ ภตโกสฺมิ กสฺสจิ (อิติ ภควา)
นิพฺพิฏฺเฐน จรามิ สพฺพโลเก
อตฺโถ ภติยา น วิชฺชติ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
อตฺถิ วสา อตฺถิ เธนุปา (อิติ ธนิโย โคโป)
โคธรณิโย ปเวนิโยปิ อตฺถิ
อุสโภปิ ควมฺปตี ๑ จ อตฺถิ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
นตฺถิ วสา นตฺถิ เธนุปา (อิติ ภควา)
โคธรณิโย ปเวนิโยปิ นตฺถิ
#๑ ม. ยุ. สพฺพตฺถ ควมฺปตีธาติ ทิสฺสติ ฯ
อุสโภปิ ควมฺปตี จ นตฺถิ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
ขีลา นิขาตา อสมฺปเวที (อิติ ธนิโย โคโป)
ทามา มุญฺชมยา นวา สุสณฺฐานา
น หิ สกฺขินฺติ เธนุปาปิ เฉตฺตุํ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
อุสโภริว เฉตฺวา ๑ พนฺธนานิ (อิติ ภควา)
นาโค ปูติลตํว ทาลยิตฺวา
นาหํ ปุน ๒ อุเปสฺสํ คพฺภเสยฺยํ
อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว ฯ
นินฺนญฺจ ถลญฺจ ปูรยนฺโต
มหาเมโฆ ปาวสฺสิ ตาวเทว
สุตฺวา เทวสฺส วสฺสโต
อิมมตฺถํ ธนิโย อภาสถ
ลาภา วต โน อนปฺปกา
เย มยํ ภควนฺตํ อทฺทสาม
สรณํ ตํ อุเปม จกฺขุม
สตฺถา โน โหหิ ๓ มหามุนิ ฯ
โคปี จ อหญฺจ อสฺสวา
พฺรหฺมจริยํ สุคเต จรามเส
#๑ ม. ยุ. เฉตฺว ฯ ๒ ม. ปุนุเปสฺสํ ฯ โป. อุเปยฺยํ ฯ ๓ โป. ม. ยุ. ตุวํ ฯ
ชาติมรณสฺส ปารคา ๑
ทุกฺขสฺสนฺตกรา ภวามเส ฯ
นนฺทติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา (อิติ มาโร ปาปิมา)
โคปิโก ๒ โคหิ ตเถว นนฺทติ
อุปธีหิ นรสฺส นนฺทนา
น หิ โส นนฺทติ โย นิรูปธิ ฯ
โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา (อิติ ภควา)
โคปิโก โคหิ ตเถว โสจติ
อุปธีหิ นรสฺส โสจนา
น หิ โส โสจติ โย นิรูปธีติ ฯ
ธนิยสุตฺตํ ทุติยํ ฯ
______________
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส ตติยํ ขคฺควิสาณสุตฺตํ

[๒๙๖] ๓ สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํส
อวิเหฐยํ อญฺญตรมฺปิ เตสํ
น ปุตฺตมิจฺเฉยฺย กุโต สหายํ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
สํสคฺคชาตสฺส ภวนฺติ เสฺนหา
#๑ ม. ปารคู ฯ ๒ โป. โคปิโก ฯ ม. โคมา. ฯ ยุ. สี. โคมิโก ฯ
เสฺนหนฺวยํ ทุกฺขมิทํ ปโหติ
อาทีนวํ เสฺนหชํ เปกฺขมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
มิตฺเต สุหชฺเช อนุกมฺปมาโน
หาเปติ อตฺถํ ปฏิพทฺธจิตฺโต
เอตํ ภยํ สนฺถวเปกฺขมาโน ๑
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
วํโส วิสาโล ว ยถา วิสตฺโต
ปุตฺเตสุ ทาเรสุ จ ยา อเปกฺขา
วํสากฬีโร ๒ ว อสชฺชมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
มิโค อรญฺญมฺหิ ยถา อพนฺโธ ๓
เยนิจฺฉกํ คจฺฉติ โคจราย
วิญฺญู นโร เสริตํ เปกฺขมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
อามนฺตนา โหติ สหายมชฺเฌ
วาเส ฐาเน คมเน จาริกาย
อนภิชฺฌิตํ เสริตํ เปกฺขมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
#๑ ม. ยุ. สนฺถเว เปกฺขมาโนติปิ ฯ ๒ โป. วํสกฬิโรว ฯ ม. วํสกฺกฬีโรว ฯ
#๓ ม. ยุ. อพทฺโธ ฯ
ขิฑฺฑา รตี โหติ สหายมชฺเฌ
ปุตฺเตสุ จ วิปูลํ โหติ เปมํ
ปิยวิปฺปโยคํ วิชิคุจฺฉมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
จาตุทฺทิโส อปฺปฏิโฆ จ โหติ
สนฺตุสฺสมาโน อิตรีตเรน
ปริสฺสยานํ สหิตา อฉมฺภี
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ทุสฺสงฺคหา ปพฺพชิตาปิ เอเก
อโถ คหฏฺฐา ฆรมาวสนฺตา
อปฺโปสฺสุโก ปรปุตฺเตสุ หุตฺวา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
โอโรปยิตฺวา คิหิพฺยญฺชนานิ
สญฺฉินฺนปตฺโต ๑ ยถา โกวิฬาโร
เฉตฺวาน ธีโร คิหิพนฺธนานิ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ
สทฺธึจรํ สาธุวิหาริธีรํ
อภิภุยฺย สพฺพานิ ปริสฺสยานิ
จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา ฯ
#๑ ยุ. สํสีนนปตฺโต ฯ
โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ
สทฺธึจรํ สาธุวิหาริธีรํ
ราชาว รฏฺฐํ วิชิตํ ปหาย
เอโก จเร มาตงฺครญฺเญว นาโค ฯ
อทฺธา ปสํสาม สหายสมฺปทํ
เสฏฺฐา สมา เสวิตพฺพา สหายา
เอเต อลทฺธา อนวชฺชโภชี
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ทิสฺวา สุวณฺณสฺส ปภสฺสรานิ
กมฺมารปุตฺเตน สุนิฏฺฐิตานิ
สงฺฆฏฺฏมานานิ ทุเว ภุชสฺมึ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
เอวํ ทุติเยน สหามมสฺส
วาจาภิลาโป อภิสชฺชนา วา
เอตํ ภยํ อายติ เปกฺขมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
กามา หิ จิตฺรา มธุรา มโนรมา
วิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํ
อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
อีตี จ คณฺโฑ จ อุปทฺทโว จ
โรโค จ สลฺลญฺจ ภยญฺจ เมตํ
เอตํ ภยํ กามคุเณสุ ทิสฺวา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
สีตญฺจ อุณฺหญฺจ ขุทํ ปิปาสํ
วาตาตเป ฑํสสิรึสเป ๑ จ
สพฺพานิเปตานิ อภิสมฺภวิตฺวา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
นาโคว ยูถานิ วิวชฺชยิตฺวา
สญฺชาตกฺขนฺโธ ปทุมี อุฬาโร
ยถาภิรนฺตํ วิหรํ ๒ อรญฺเญ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
อฏฺฐาน ตํ สงฺคณิการตสฺส
ยํ ผุสฺสเย ๓ สามยิกํ วิมุตฺตํ
อาทิจฺจพนฺธุสฺส วโจ นิสมฺม
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ทิฏฺฐีวิสูกานิ อุปาติวตฺโต
ปตฺโต นิยามํ ปฏิลทฺธมคฺโค
อุปฺปนฺนญาโณมฺหิ อนญฺญเนยฺโย
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
#๑ โป. ม. ฑํสสรีสเป ฯ ๒ ยุ. วิหเร ฯ ๓ ม. ยุ. ผสฺสเย ฯ
นิลฺโลลุโป นิกฺกุโห นิปฺปิปาโส
นิมฺมกฺโข นิทฺธนฺตกสาวโมโห
นิราสโย สพฺพโลเก ภวิตฺวา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ปาปํ สหายํ ปริวชฺชเยถ
อนตฺถทสฺสึ วิสเม นิวิฏฺฐํ
สยํ น เสเว ปสุตํ ปมตฺตํ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
พหุสฺสุตํ ธมฺมธรํ ภเชถ
มิตฺตํ อุฬารํ ปฏิภาณวนฺตํ
อญฺญาย อตฺถานิ วิเนยฺย กงฺขํ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ขิฑฺฑํ รตึ กามสุขญฺจ โลเก
อนลงฺกริตฺวา อนเปกฺขมาโน
วิภูสนฏฺฐานา วิรโต สจฺจวาที
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ปุตฺตญฺจ ทารํ ปิตรญฺจ มาตรํ
ธนานิ ธญฺญานิ จ พนฺธวานิ ๑
หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
#๑ ยุ. พนฺธนานิ จ ฯ
สงฺโค เอโส ปริตฺตเมตฺถ โสขฺยํ
อปฺปสฺสาโท ทุกฺขเมตฺถ ภิยฺโย
คณฺโฑ ๑ เอโส อิติ ญตฺวา มติมา ๒
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ
ชาลํ ว เฉตฺวา ๓ สลิลมฺพุจารี
อคฺคีว ทฑฺฒํ อนิวตฺตมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
โอกฺขิตฺตจกฺขุ ๔ น จ ปาทโลโล
คุตฺตินฺทฺริโย รกฺขิตมานสาโน
อนวสฺสุโต อปริฑยฺหมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
โอหารยิตฺวา คิหิพฺยญฺชนานิ
สญฺฉินฺนปตฺโต ๕ ยถา ปาริฉตฺโต
กาสายวตฺโถ อภินิกฺขมิตฺวา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
รเสสุ เคธํ อกรํ อโลโล
อนญฺญโปสี สปทานจารี
กุเล กุเล อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
#๑ ม. ยุ. คโฬ ฯ ๒ ม. ยุ. มุตีมา ฯ ๓ โป. ภิตฺวา ฯ ๔ โป. ม. ยุ.
#โอกฺขิตฺตจกฺขู ฯ ๕ ม. สญฺฉนฺนปตฺโต ฯ
ปหาย ปญฺจาวรณานิ เจตโส
อุปกฺกิเลเส พฺยปนุชฺช สพฺเพ
อนิสฺสิโต เฉตฺวา สิเนหโทสํ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
วิปิฏฺฐิกตฺวาน สุขํ ทุกฺขญฺจ
ปุพฺเพว จ โสมนสฺสโทมนสฺสํ
ลทฺธานุเปกฺขํ สมถํ วิสุทฺธํ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
อารทฺธวิริโย ปรมตฺถปตฺติยา
อลีนจิตฺโต อกุสีตวุตฺตี
ทฬฺหนิกฺกโม ถามพลูปปนฺโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ปฏิสลฺลานํ ฌานมริญฺจมาโน
ธมฺเมสุ นิจฺจํ อนุธมฺมจารี
อาทีนวํ สมฺมสิตา ภเวสุ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ตณฺหกฺขยํ ปตฺถยํ อปฺปมตฺโต
อเนลมูโค สุตวา สติมา
สงฺขาตธมฺโม นิยโต ปธานวา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
สีโหว สทฺเทสุ อสนฺตสนฺโต
วาโตว ชาลมฺหิ อสชฺชมาโน
ปทุมํว โตเยน อลิมฺปมาโน ๑
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
สีโห ยถา ทาฐพลี ปสยฺห
ราชา มิคานํ อภิภุยฺยจารี
เสเวถ ปนฺตานิ เสนาสนานิ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
เมตฺตํ อุเปกฺขํ กรุณํ วิมุตฺตํ ๒
อาเสวมาโน มุทิตญฺจ กาเล
สพฺเพน โลเกน อวิรุชฺฌมาโน
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ
สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ
อสนฺตสํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ภชนฺติ เสวนฺติ จ การณตฺถา
นิกฺการณา ทุลฺลภา อชฺช มิตฺตา
อตฺตตฺถปญฺญา อสุจี มนุสฺสา
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป ฯ
ขคฺควิสาณสุตฺตํ ตติยํ ฯ
#๑ ม. ยุ. อลิปฺปมาโน ฯ ๒ ม. ยุ. วิมุตฺตึ ฯ
สุตฺตนิปาเต อุรควคฺคสฺส จตุตฺถํ กสิภารทฺวาชสุตฺตํ