[๒๐๗] ๒ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ ทฺวีหิ
ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ
อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา สุคติ
#๑ โป. ยุ. โขสทฺโท นตฺถิ ฯ ๒ ม. ยุ. อคุตฺตานิธ ฯ
ปาฏิกงฺขา กตเมหิ ทฺวีหิ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตาย จ โภชเน
มตฺตญฺญุตาย จ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต
ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขํ วิหรติ อวิฆาตํ อนุปายาสํ อปริฬาหํ
กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา สุคติ ปาฏิกงฺขาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา
อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
จกฺขุโสตญฺจ ฆานญฺจ ชิวฺหา กาโย อโถ ๑ มโน
เอตานิ ยสฺส ทฺวารานิ สุคุตฺตานิ จ ภิกฺขุโน
โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญู อินฺทฺริเยสุ จ สํวุโต
กายสุขํ เจโตสุขํ สุขํ โส อธิคจฺฉติ
อฑยฺหมาเนน กาเยน อฑยฺหมาเนน เจตสา
ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ สุขํ วิหรติ ตาทิโสติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ทุติยํ ฯผ

[๒๐๘] ๓ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ เทฺวเม
ภิกฺขเว ธมฺมา ตปนียา กตเม เทฺว อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ
อกตกลฺยาโณ โหติ อกตกุสโล อกตภีรุตฺตาโณ กตปาโป กตลุทฺโธ ๒
กตกิพฺพิโส โส อกตํ เม กลฺยาณนฺติปิ ตปฺปติ กตํ เม
ปาปนฺติปิ ตปฺปติ อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมา ตปนียาติ ฯ
เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
กายทุจฺจริตํ กตฺวา วจีทุจฺจริตานิ วา ๓
#๑ ม. ยุ. ตถา ฯ ๒ ยุ. กตตฺถทฺโธ ฯ ๓ ม. จ ฯ
มโนทุจฺจริตํ กตฺวา ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ ๑
อกตฺวา กุสลกมฺมํ กตฺวานากุสลํ พหุํ
กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ นิรยํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ตติยํ ฯ

[๒๐๙] ๔ วุตฺตํ เหตํ ภควา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ เทฺวเม
ภิกฺขเว ธมฺมา อตปนียา กตเม เทฺว อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ
กตกลฺยาโณ โหติ กตกุสโล กตภีรุตฺตาโณ อกตปาโป อกตลุทฺโธ
อกตกิพฺพิโส โส กตํ เม กลฺยาณนฺติปิ น ตปฺปติ อกตํเม
ปาปนฺติปิ น ตปฺปติ อิเม โข ภิกฺขเว เทฺว ธมฺมา
อตปนียาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
กายทุจฺจริตํ หิตฺวา วจีทุจฺจริตานิ วา
มโนทุจฺจริตํ หิตฺวา ยญฺจญฺญํ โทสสญฺหิตํ
อกตฺวา ๒ อกุสลํ กมฺมํ กตฺวาน กุสลํ พหุํ
กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ จตุตฺถํ ฯ

[๒๑๐] ๕ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ
ทฺวีหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต
เอวํ นิรเย กตเมหิ ทฺวีหิ ปาปเกน จ สีเลน ปาปิกาย จ
ทิฏฺฐิยา อิเมหิ โข ภิกฺขเว ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล
ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเยติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ
#๑ ยุ. โทสสญฺญิตํ ฯ ๒ ม. ยุ. อกตฺวากุสลํ ฯ
ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
ปาปเกน จ สีเลน ปาปิกาย จ ทิฏฺฐิยา
เอเตหิ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ โย สมนฺนาคโต นโร
กายสฺส เภทา ทุปฺปญฺโญ นิรยํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ปญฺจมํ ฯ

[๒๑๑] ๖ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ ทฺวีหิ
ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ
สคฺเค กตเมหิ ทฺวีหิ ภทฺทเกน จ สีเลน ภทฺทิกาย จ ทิฏฺฐิยา
อิเมหิ โข ภิกฺขเว ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ยถาภตํ
นิกฺขตฺโต เอวํ สคฺเคติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ
อิติ วุจฺจติ
ภทฺทเกน จ สีเลน ภทฺทิกาย จ ทิฏฺฐิยา
เอเตหิ ทฺวีหิ ธมฺเมหิ โย สมนฺนาคโต นโร
กายสฺส เภทา สปฺปญฺโญ สคฺคํ โส อุปปชฺชตีติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ฉฏฺฐํ ฯ

[๒๑๒] ๗ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ อนาตาปี
ภิกฺขเว ภิกฺขุ อโนตฺตปฺปี อภพฺโพ สมฺโพธาย อภพฺโพ
นิพฺพานาย อภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย อาตาปี
โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ โอตฺตปฺปี ภพฺโพ สมฺโพธาย ภพฺโพ นิพฺพานาย
ภพฺโพ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมายาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา
อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
อนาตาปี อโนตปฺปี กุสีโต หีนวีริโย
โย ถีนมิทฺธพหุโล อหิริโก อนาทโร
อภพฺโพ ตาทิโส ภิกฺขุ ผุฏฺฐุํ สมฺโพธิมุตฺตมํ
โย จ สติมา นิปโก ฌายี
อาตาปี โอตฺตปฺปี จ อปฺปมตฺโต
สญฺโญชนํ ชาติชราย ๑ เฉตฺวา
อิเธว สมฺโพธิมนุตฺตรํ ผุเสติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ สตฺตมํ ฯ

[๒๑๓] ๘ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ นยิทํ
ภิกฺขเว พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ น ๒ ชนลปนตฺถํ น ๒
ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ น ๒ อิติ มํ ชโน ชานาตูติ อถ โข
อิทํ ภิกฺขเว พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ สํวรตฺถญฺเจว ปหานตฺถญฺจาติ ฯ
เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
สํวรตฺถํ ปหานตฺถํ พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ
อเทสยิ โส ภควา นิพฺพาโนคธคามินํ
เอส มคฺโค มหตฺเถหิ ๓ อนุยาโต มเหสิภิ ๔
เย เย ตํ ปฏิปชฺชนฺติ ยถา พุทฺเธน เทสิตํ
ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ สตฺถุ สาสนการิโนติ ฯ
#๑ โป. ชาติชรานํ ฯ ๒ อฏฺฐกถายํ น ทิสฺสนฺติ ฯ ยุ นสทฺโท น ทิสฺสติ
#๓ ม. ยุ. มหตฺเตหิ ฯ ๔ ยุ. มเหสิโน ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ อฏฺฐมํ ฯ

[๒๑๔] ๙ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ นยิทํ
ภิกฺขเว พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ ชนกุหนตฺถํ น ชนลปนตฺถํ น
ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ น อิติ มํ ชโน ชานาตูติ อถ โข อิทํ
ภิกฺขเว พฺรหฺมจริยํ วุสฺสติ อภิญฺญตฺถญฺเจว ปริญฺญตฺถญฺจาติ ฯ
เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
อภิญฺญตฺถํ ปริญฺญตฺถํ พฺรหฺมจริยํ อนีติหํ
อเทสยิ โส ภควา นิพฺพาโนคธคามินํ
เอส มคฺโค มหตฺเถหิ อนุยาโต มเหสิภิ
เย เย ตํ ปฏิปชฺชนฺติ ยถา พุทฺเธน เทสิตํ
ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ สตฺถุ สาสนการิโนติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ นวมํ ฯ

[๒๑๕] ๑๐ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ ทฺวีหิ
ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล
วิหรติ โยนิโส อารทฺโธ โหติ อาสวานํ ขยายาติ ๑
กตเมหิ ทฺวีหิ สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สํเวชเนน สํเวคสฺส ๒ จ โยนิโส
ปธาเนน อิเมหิ โข ภิกฺขเว ทฺวีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ
ทิฏฺเฐว ธมฺเม สุขโสมนสฺสพหุโล วิหรติ โยนิโส อารทฺโธ โหติ
อาสวานํ ขยายาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
สํเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สํวิชฺเชเถว ปณฺฑิโต
#๑ ม. ยุ. อิติสทฺโท น ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. สํวิคฺคสฺส ฯ
อาตาปี นิปโก ภิกฺขุ ปญฺญาย สมเวกฺขิย
เอวํ วิหารี อาตาปี สนฺตวุตฺติ อนุทฺธโต
เจโตสมถมนุยุตฺโต ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ทสมํ ฯ
วคฺโค ปฐโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
เทฺวเม ภิกฺขุ ตปนียา ตปนียา ปรตฺเถหิ
อาตาปี น ๑ กุหนา จ โสมนสฺเสน เต ทสาติ ฯ
__________
อิติวุตฺตเก ทุกนิปาตสฺส ทุติยวคฺโค

[๒๑๖] ๑ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ ตถาคตํ
ภิกฺขเว อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ เทฺว วิตกฺกา พหุลํ สมุทาจรนฺติ
เขโม จ วิตกฺโก วิเวโก ๒ จ ฯ อพฺยาปชฺฌาราโม ภิกฺขเว
ตถาคโต อพฺยาปชฺฌรโต ตเมนํ ภิกฺขเว ตถาคตํ
อพฺยาปชฺฌารามํ อพฺยาปชฺฌรตํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจรติ
อิมายาหํ อิริยาย น กิญฺจิ พฺยาพาเธมิ ตสํ วา ถาวรํ วาติ ฯ
ปวิเวการาโม ภิกฺขเว ตถาคโต ปวิเวกรโต ตเมนํ ภิกฺขเว
ตถาคตํ ปวิเวการามํ ปวิเวกรตํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ
สมุทาจรติ ยํ อกุสลํ ตํ ปหีนนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว ตุเมฺหปิ
#๑ ม. น กุหนา เทฺว ฯ ๒ ยุ. ปริเวโก ฯ
อพฺยาปชฺฌารามา วิหรถ อพฺยาปชฺฌรตา เตสํ โว ภิกฺขเว
ตุมฺหากํ อพฺยาปชฺฌารามานํ วิหรตํ อพฺยาปชฺฌรตานํ เอเสว
วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจริสฺสติ อิมาย มยํ อิริยาย น กิญฺจิ
พฺยาพาเธม ตสํ วา ถาวรํ วาติ ฯ ปวิเวการามา ภิกฺขเว วิหรถ
ปวิเวกรตา เตสํ โว ภิกฺขเว ตุมฺหากํ ปวิเวการามานํ วิหรตํ
ปวิเวกรตานํ เอเสว วิตกฺโก พหุลํ สมุทาจริสฺสติ กึ อกุสลํ
กึ อปฺปหีนํ กึ ปชหามาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ
อิติ วุจฺจติ
ตถาคตํ พุทฺธํ อสยฺหสาหินํ
เทฺว วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ นํ
เขโม วิตกฺโก ปฐโม อุทีริโต
ตโต วิเวโก ทุติโย ปกาสิโต ฯ
ตโมนุทํ ปารคตํ มเหสึ
ตํ ปตฺติปตฺตํ วสิมํ อนาสวํ
วิสนฺตรํ ตณฺหกฺขเย วิมุตฺตํ
ตํ เว มุนึ อนฺติมเทหธารึ
มารชหํ พฺรูมิ ชราย ปารคุํ ฯ
สเล ยถา ปพฺพตมุทฺธนิฏฺฐิโต
ยถาปิ ปสฺเส ชนตํ สมนฺตโต
ตถูปมํ ธมฺมมยํ สุเมโธ
ปาสาทมารุยห สมนฺตจกฺขุ
โสกาวติณฺณํ ชนตมฺมเปตโสโก ๑
อเวกฺขติ ชาติชราภิภูตนฺติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ปฐมํ ฯ