[๑๘๗] ๙ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ โลภํ
#๑ โป. อวิราชิยํ ฯ ๒ ม. สพฺพปริญฺญา โส ฯ ๓ ม. ทุกฺขมุปจฺจตา ฯ
#๔ โป. เอตฺถนฺตเร โส ฯ ๕ ม. สพฺพทุกฺขมุปจฺจคุนฺติ ฯ ยุ. สพฺพทุกฺขํ– ฯ
ภิกฺขเว อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ อภพฺโพ
ทุกฺขกฺขยาย โลภญฺจ โข ภิกฺขเว อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ
วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ
ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
เยน โลเภน ลุทฺธาเส สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ
ตํ โลภํ สมฺมทญฺญาย ปชหนฺติ วิปสฺสิโน
ปหาย น ปุนายนฺติ อิมํ โลกํ กุทาจนนฺติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ นวมํ ฯ

[๑๘๘] ๑๐ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ
โทสํ ภิกฺขเว อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ
อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย โทสญฺจ โข ภิกฺขเว อภิชานํ ปริชานํ
ตตฺถ จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายาติ ฯ เอตมตฺถํ
ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
เยน โทเสน ทุฏฺฐาเส สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ
ตํ โทสํ สมฺมทญฺญาย ปชหนฺติ วิปสฺสิโน
ปหาย น ปุนายนฺติ อิมํ โลกํ กุทาจนนฺติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ทสมํ ฯ
ปาฏิโภควคฺโค ปฐโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
ราคโทสา ๑ อถ โมโห
#๑ โป. ราโค โทโส ฯ
โกธมกฺขา มานํ สพฺพํ
มานโต ราคโทสา ปุน เทฺว
ปกาสิตา วคฺคมหุ ๑ ปฐมนฺติ ฯ
_____________
อิติวุตฺตเก เอกนิปาตสฺส ทุติยวคฺโค

[๑๘๙] ๑ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ โมหํ
ภิกฺขเว อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ
อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย โมหญฺจ โข ภิกฺขเว อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ
จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา
อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
เยน โมเหน มูฬฺหาเส สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ
ตํ โมหํ สมฺมทญฺญาย ปชหนฺติ วิปสฺสิโน
ปหาย น ปุนายนฺติ อิมํ โลกํ กุทาจนนฺติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ปฐมํ ฯ

[๑๙๐] ๒ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ โกธํ
ภิกฺขเว อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ
อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย โกธญฺจ โข ภิกฺขเว อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ
จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา
อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
#๑ ม. ยุ. วคฺคมาหุ ฯ
เยน โกเธน กุทฺธาเส สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ
ตํ โกธํ สมฺมทญฺญาย ปชหนฺติ วิปสฺสิโน
ปหาย น ปุนายนฺติ อิมํ โลกํ กุทาจนนฺติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ทุติยํ ฯ

[๑๙๑] ๓ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ มกฺขํ
ภิกฺขเว อนภิชานํ อปริชานํ ตตฺถ จิตฺตํ อวิราชยํ อปฺปชหํ
อภพฺโพ ทุกฺขกฺขยาย มกฺขญฺจ โข ภิกฺขเว อภิชานํ ปริชานํ ตตฺถ
จิตฺตํ วิราชยํ ปชหํ ภพฺโพ ทุกฺขกฺขยายาติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา
อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
เยน มกฺเขน มกฺขิตาเส สตฺตา คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ
ตํ มกฺขํ สมฺมทญฺญาย ปชหนฺติ วิปสฺสิโน
ปหาย น ปุนายนฺติ อิมํ โลกํ กุทาจนนฺติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ตติยํ ฯ

[๑๙๒] ๔ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ นาหํ
ภิกฺขเว อญฺญํ เอกนีวรณมฺปิ สมนุปสฺสามิ เยน นีวรเณน
นิวุตา ปชา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ ยถยิทํ ภิกฺขเว
อวิชฺชานีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน หิ ภิกฺขเว นิวุตา ปชา ทีฆรตฺตํ
สนฺธาวนฺติ สํสรนฺตีติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ
อิติ วุจฺจติ
นตฺถญฺโญ เอกธมฺโมปิ เยเนวํ นิวุตา ปชา
สํสรนฺติ อโหรตฺตํ ยถา โมเหน อาวุฏา
เย จ โมหํ ปหนฺตฺวาน ตโมกฺขนฺธํ ปทาลยุํ
น เต ปุน สํสรนฺติ เหตุ เตสํ น วิชฺชตีติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ จตุตฺถํ ฯ

[๑๙๓] ๕ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ นาหํ
ภิกฺขเว อญฺญํ เอกสํโยชนมฺปิ สมนุปสฺสามิ เยเนวํ ๑ สํโยชเนน
สํยุตฺตา สตฺตา ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺติ ยถยิทํ ภิกฺขเว
ตณฺหาสํโยชนํ ตณฺหาสํโยชเนน หิ ภิกฺขเว สํยุตฺตา สตฺตา
ทีฆรตฺตํ สนฺธาวนฺติ สํสรนฺตีติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ
ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
ตณฺหาทุติโย ปุริโส ทีฆมทฺธาน สํสรํ
อิตฺถมฺภาวญฺญถาภาวํ ๒ สํสารํ นาติวตฺตติ
เอตมาทีนวํ ๓ ญตฺวา ตณฺหํ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ
วีตตโณฺห อนาทาโน สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเชติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ปญฺจมํ ฯ

[๑๙๔] ๖ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ
เสขสฺส ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อปฺปตฺตมานสสฺส อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ
ปตฺถยมานสฺส วิหรโต อชฺฌตฺติกํ องฺคนฺติ กริตฺวา น อญฺญํ เอกงฺคมฺปิ
สมนุปสฺสามิ เอวํ พหุการํ ยถยิทํ ภิกฺขเว โยนิโส มนสิกาโร
โยนิโส ภิกฺขเว ภิกฺขุ มนสิกโรนฺโต อกุสลํ ปชหติ กุสลํ
#๑ โป. ยุ. เยเนว ฯ ม. เยน ฯ ๒ โป. ม. ยุ. อิตฺถภาวญฺญถาภาวํ ฯ
#๓ ยุ. เอวมาทีนวํ ฯ
ภาเวตีติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
โยนิโส มนสิกาโร ธมฺโม เสขสฺส ภิกฺขุโน
นตฺถญฺโญ เอวํ พหุกาโร อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา
โยนิโส ปทหํ ภิกฺขุ ขยํ ทุกฺขสฺส ปาปุเณติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ ฉฏฺฐํ ฯ

[๑๙๕] ๗ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ
เสขสฺส ภิกฺขเว ภิกฺขุโน อปฺปตฺตมานสสฺส อนุตฺตรํ โยคกฺเขมํ
ปตฺถยมานสฺส วิหรโต พาหิรํ องฺคนฺติ กริตฺวา น อญฺญํ เอกงฺคมฺปิ
สมนุปสฺสามิ เอวํ พหุการํ ยถยิทํ ภิกฺขเว กลฺยาณมิตฺตตา
กลฺยาณมิตฺโต ภิกฺขเว ภิกฺขุ อกุสลํ ปชหติ กุสลํ ภาเวตีติ ฯ
เอตมตฺถํ ภควา อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
กลฺยาณมิตฺโต โย ภิกฺขุ สปฺปติสฺโส สคารโว
กรํ มิตฺตานวจนํ ๑ สมฺปชาโน ปติสฺสโต
ปาปุเณ อนุปุพฺเพน สพฺพสํโยชนกฺขยนฺติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ สตฺตมํ ฯ

[๑๙๖] ๘ วุตฺตํ เหตํ ภควตา วุตฺตมรหตาติ เม สุตํ เอกธมฺโม
ภิกฺขเว โลเก อุปฺปชฺชมาโน อุปฺปชฺชติ พหุชนาหิตาย พหุชนาสุขาย
พหุโน ชนสฺส อนตฺถาย อหิตาย ทุกฺขาย เทวมนุสฺสานํ
กตโม เอกธมฺโม สงฺฆเภโท สงฺเฆ โข ปน ภิกฺขเว ภินฺเน
อญฺญมญฺญํ ภณฺฑนานิ เจว โหนฺติ อญฺญมญฺญํ ปริภาสา จ
#๑ โป. ม. ยุ. มิตฺตานํ วจนํ ฯ
โหนฺติ อญฺญมญฺญํ ปริกฺเขปา จ โหนฺติ อญฺญมญฺญํ
ปริจฺจชนา จ โหนฺติ ตตฺถ อปฺปสนฺนา เจว นปฺปสีทนฺติ
ปสนฺนานญฺจ เอกจฺจานํ อญฺญถตฺตํ โหตีติ ฯ เอตมตฺถํ ภควา
อโวจ ฯ ตตฺเถตํ อิติ วุจฺจติ
อาปายิโก เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ สงฺฆเภทโก
วคฺคาราโม อธมฺมฏฺโฐ โยคกฺเขมโต ๑ ธํสติ
สงฺฆํ ๒ สมคฺคํ เภตฺวาน กปฺปํ นิรยมฺหิ ปจฺจตีติ ฯ
อยมฺปิ อตฺโถ วุตฺโต ภควตา อิติ เม สุตนฺติ ฯ อฏฺฐมํ ฯ