[๘๗] อถ โข อายสฺมา เมฆิโย อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ
อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา เยน ตํ อมฺพวนํ เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ตํ อมฺพวนํ อชฺโฌคเหตฺวา ๑ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล
ทิวาวิหารํ นิสีทิ ฯ อถ โข อายสฺมโต เมฆิยสฺส ตสฺมึ อมฺพวเน
วิหรนฺตสฺส เยภุยฺเยน ตโย ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ
เสยฺยถีทํ กามวิตกฺโก พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก ฯ อถ
โข อายสฺมโต เมฆิยสฺส เอตทโหสิ อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภูตํ
วต โภ สทฺธา จ วตมฺหิ อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิโต
อถ โข ๒ ปนิเมหิ ตีหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ วิตกฺเกหิ อนฺวาสโต ๓
เสยฺยถีทํ กามวิตกฺเกน พฺยาปาทวิตกฺเกน วิหึสาวิตกฺเกนาติ ฯ
อถ โข อายสฺมา เมฆิโย สายณฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต
เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา เมฆิโย
ภควนฺตํ เอตทโวจ อิธ [๔] ภนฺเต ตสฺมึ อมฺพวเน วิหรนฺตสฺส เยภุยฺเยน
#๑ ม. อชฺโฌคาเหตฺวา ฯ ๒ ม. ยุ. อถ จ ฯ ๓ โป. อนุสนฺตา ฯ ม. อนฺวาสตฺตา ฯ
#ยุ. อนฺวาสนฺโน ฯ ๔ ม. ยุ. มยฺหํ ฯ
ตโย ปาปกา อกุสลา วิตกฺกา สมุทาจรนฺติ เสยฺยถีทํ กามวิตกฺโก
พฺยาปาทวิตกฺโก วิหึสาวิตกฺโก ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอตทโหสิ
อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภูตํ วต โภ สทฺธา จ วตมฺหิ อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพชิโต อถ โข ปนิเมหิ ตีหิ ปาปเกหิ อกุสเลหิ
วิตกฺเกหิ อนฺวาสโต เสยฺยถีทํ กามวิตกฺเกน พฺยาปาทวิตกฺเกน
วิหึสาวิตกฺเกนาติ ฯ

[๘๘] อปริปกฺกาย เมฆิย เจโตวิมุตฺติยา ปญฺจ ธมฺมา
ปริปากาย สํวตฺตนฺติ กตเม ปญฺจ ๑ อิธ เมฆิย ภิกฺขุ กลฺยาณมิตฺโต
โหติ กลฺยาณสมฺปวงฺโก อปริปกฺกาย เมฆิย เจโตวิมุตฺติยา อยํ
ปฐโม ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ ฯ ๒ ปุน จ ปรํ เมฆิย ภิกฺขุ
สีลวา โหติ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต วิหรติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน
อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี สมาทาย สิกฺขติ สิกฺขาปเทสุ อปริปกฺกาย
เมฆิย เจโตวิมุตฺติยา อยํ ทุติโย ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ ฯ
๓ ปุน จ ปรํ เมฆิย ภิกฺขุ ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา
เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย
สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ เสยฺยถีทํ อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา
ปวิเวกกถา อสํสคฺคกถา วิริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา
ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา เอวรูปิยา
กถาย นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี อปริปกฺกาย เมฆิย
เจโตวิมุตฺติยา อยํ ตติโย ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ ฯ ๔ ปุน จ
ปรํ เมฆิย ภิกฺขุ อารทฺธวิริโย วิหรติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย
กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ๑ ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร
กุสเลสุ ธมฺเมสุ อปริปกฺกาย เมฆิย เจโตวิมุตฺติยา อยํ จตุตฺโถ
ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ ฯ ๕ ปุน จ ปรํ เมฆิย ภิกฺขุ ปญฺญวา
โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย
สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา อปริปกฺกาย เมฆิย เจโตวิมุตฺติยา อยํ
ปญฺจโม ธมฺโม ปริปากาย สํวตฺตติ ฯ อปริปกฺกาย เมฆิย เจโตวิมุตฺติยา
อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปริปากาย สํวตฺตนฺติ ฯ กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ
เมฆิย ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส
ยํ สีลวา ภวิสฺสติ ปาติโมกฺขสํวรสํวุโต
วิหริสฺสติ อาจารโคจรสมฺปนฺโน อณุมตฺเตสุ วชฺเชสุ ภยทสฺสาวี
สมาทาย สิกขิสฺสติ สิกฺขาปเทสุ ฯ กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ เมฆิย
ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส ยํ
ยายํ กถา อภิสลฺเลขิกา เจโตวิวรณสปฺปายา เอกนฺตนิพฺพิทาย
วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย
สํวตฺติสฺสติ เสยฺยถีทํ อปฺปิจฺฉกถา สนฺตุฏฺฐิกถา ปวิเวกกถา
อสํสคฺคกถา วิริยารมฺภกถา สีลกถา สมาธิกถา ปญฺญากถา วิมุตฺติกถา
วิมุตฺติญาณทสฺสนกถา เอวรูปิยา กถาย นิกามลาภี ภวิสฺสติ ๒
อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี ฯ กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ เมฆิย ภิกฺขุโน
ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส ยํ อารทฺธวิริโย
#๑ ม. ยุ. อุปสมฺปทาย ฯ ๒ ยุ. โหติ ฯ
วิหริสฺสติ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย
ถามวา ทฬฺหปรกฺกโม อนิกฺขิตฺตธุโร กุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯ กลฺยาณมิตฺตสฺเสตํ
เมฆิย ภิกฺขุโน ปาฏิกงฺขํ กลฺยาณสหายสฺส กลฺยาณสมฺปวงฺกสฺส
ยํ ปญฺญวา ภวิสฺสติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย
สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมาทุกฺขกฺขยคามินิยา ฯ

[๘๙] เตน จ ปน เมฆิย ภิกฺขุนา อิเมสุ ปญฺจสุ ๑ ปติฏฺฐาย
จตฺตาโร ธมฺมา อุตฺตรึ ๒ ภาเวตพฺพา อสุภา ภาเวตพฺพา ราคสฺส
ปหานาย เมตฺตา ภาเวตพฺพา พฺยาปาทสฺส ปหานาย
อานาปานสฺสติ ภาเวตพฺพา วิตกฺกุปจฺเฉทาย อนิจฺจสญฺญา ภาเวตพฺพา
อสฺมิมานสมุคฺฆาตาย ฯ อนิจฺจสญฺญิโน หิ เมฆิย อนตฺตสญฺญา
สณฺฐาติ อนตฺตสญฺญี อสฺมิมานสมุคฺฆาตํ ปาปุณาติ ทิฏฺเฐว
ธมฺเม นิพฺพานนฺติ ฯ อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ
เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ
ขุทฺทา ๓ วิตกฺกา สุขุมา วิตกฺกา
อนุคตา มนโส อุพฺพิลาปา
เอเต อวิทฺวา มนโส วิตกฺเก
หุราหุรํ ธาวติ ภนฺตจิตฺโต ฯ
เอเต จ วิทฺวา มนโส วิตกฺเก
อาตาปิโย สํวรติ สติมา
#๑ ม. ยุ. ปญฺจสุ ธมฺเมสุ ฯ ๒ ม. ยุ. อุตฺตริ ฯ ๓ โป. โอฬารา ฯ
อนุคเต มนโส อุพฺพิลาเป
อเสสเมเต ปชหาติ พุทฺโธติ ฯ สุตฺตํ ปฐมํ ฯ

[๙๐] ๒ เอวมฺเม สุตํ ฯ เอกํ สมยํ ภควา กุสินารายํ วิหรติ
อุปวตฺตเน มลฺลานํ สาลวเน ฯ เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา
ภิกฺขู ภควโต อวิทูเร อรญฺญกุฏิกายํ วิหรนฺติ อุทฺธตา [๑] อุนฺนฬา
จปลา มุขรา วิกิณฺณวาจา มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชานา อสมาหิตา
วิพฺภนฺตจิตฺตา ปากตินฺทฺริยา ฯ อทฺทสา โข ภควา เต สมฺพหุเล
ภิกฺขู อวิทูเร อรญฺญกุฏิกายํ วิหรนฺเต อุทฺธเต อุนฺนเฬ จปเล
มุขเร วิกิณฺณวาเจ มุฏฺฐสฺสติโน อสมฺปชาเน อสมาหิเต วิพฺภนฺตจิตฺเต
ปากตินฺทฺริเย ฯ อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ
อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ
อรกฺขิเตน กาเยน มิจฺฉาทิฏฺฐิคเตน ๒ จ
ถีนมิทฺธาภิภูเตน วสํ มารสฺส คจฺฉติ ฯ
ตสฺมา รกฺขิตจิตฺตสฺส สมฺมาสงฺกปฺปโคจโร
สมฺมาทิฏฺฐิปุเรกฺขาโร ญตฺวาน อุทยพฺพยํ
ถีนมิทฺธาภิภู ภิกฺขุ สพฺพา ทุคฺคติโย ชเหติ ฯ ทุติยํ ฯ

[๙๑] ๓ เอวมฺเม สุตํ ฯ เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ
จรติ มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ฯ อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม
เยน อญฺญตรํ รุกฺขมูลํ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต
อาสเน นิสีทิ ฯ อถ โข อญฺญตโร โคปาลโก เยน ภควา
#๑ ยุ. โหนฺติ ฯ ๒ ม. มิจฺฉาทิฏฺฐิหเตน ฯ
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ
นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ตํ โคปาลกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย
สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ สมฺปหํเสสิ ฯ อถ โข โส
โคปาลโก ภควโต ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต
สมฺปหํสิโต ภควนฺตํ เอตทโวจ อธิวาเสตุ เม ภนฺเต ภควา
สฺวาตนาย ภตฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆนาติ ฯ อธิวาเสสิ ภควา
ตุณฺหีภาเวน ฯ อถ โข โส โคปาลโก ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา
อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ ฯ
อถ โข โส โคปาลโก ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน สเก นิเวสเน๒
ปหุตํ อปฺโปทกปายาสํ ปฏิยาทาเปตฺวา นวญฺจ สปฺปึ ภควโต
กาลํ อาโรเจสิ กาโล ภนฺเต นิฏฺฐิตํ ภตฺตนฺติ ฯ อถ โข ภควา
ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน เยน
ตสฺส โคปาลกสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต
อาสเน นิสีทิ ฯ อถ โข ๑ โคปาลโก พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ
อปฺโปทกปายาเสน จ นเวน จ สปฺปินา สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ
สมฺปวาเรสิ ฯ อถ โข โส โคปาลโก ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ
อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ
นิสินฺนํ โข ตํ โคปาลกํ ภควา ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา
สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ ฯ

[๙๒] อถ โข อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต ตํ โคปาลกํ
#๑ โป. ม. ยุ. โข โส ฯ
อญฺญตโร ปุริโส สีมนฺตริกาย ชีวิตา โวโรเปสิ ฯ อถ โข สมฺพหุลา
ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ
อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู
ภควนฺตํ เอตทโวจุํ เยน ภนฺเต โคปาลเกน อชฺช พุทฺธปฺปมุโข
ภิกฺขุสงฺโฆ อปฺโปทกปายาเสน จ นเวน จ สปฺปินา สหตฺถา
สนฺตปฺปิโต สมฺปวาริโต โส กิร ภนฺเต โคปาลโก อญฺญตเรน
ปุริเสน สีมนฺตริกาย ชีวิตา โวโรปิโตติ ฯ อถ โข ภควา เอตมตฺถํ
วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ
ทิโส ทิสํ ยนฺตํ กยิรา เวรี วา ปน เวรินํ
มิจฺฉาปณิหิตํ จิตฺตํ ปาปิโย นํ ตโต กเรติ ฯ ตติยํ ฯ

[๙๓] ๔ เอวมฺเม สุตํ ฯ เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ
เวฬุวเน กลนฺทกนิวาเป ฯ เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา จ
สารีปุตฺโต อายสฺมา จ มหาโมคฺคลฺลาโน กโปตกนฺทรายํ
วิหรนฺติ ฯ เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา สารีปุตฺโต ชุณฺหาย
รตฺติยา นโวโรปิเตหิ เกเสหิ อพฺโภกาเส นิสินฺโน โหติ อญฺญตรํ
สมาธึ สมาปชฺชิตฺวา ฯ

[๙๔] เตน โข ปน สมเยน เทฺว ยกฺขา สหายกา อุตฺตราย
ทิสาย ทกฺขิณทิสํ คจฺฉนฺติ เกนจิเทว กรณีเยน ฯ อทฺทสํสุ โข}
เต ยกฺขา อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ ชุณฺหาย รตฺติยา นโวโรปิเตหิ
เกเสหิ อพฺโภกาเส นิสินฺนํ ทิสฺวาน เอโก ยกฺโข ทุติยํ ๑ ยกฺขํ
#๑ โป. ทุติยมฺปิ ฯ
เอตทโวจ ปฏิภาติ มํ สมฺม อิมสฺส สมณสฺส สีเส ปหารํ
ทาตุนฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ อลํ สมฺม
มา สมณํ อาสาเทสิ ๑ อุฬาโร โส สมฺม สมโณ มหิทฺธิโก
มหานุภาโวติ ฯ ทุติยมฺปิ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ
ปฏิภาติ มํ สมฺม อิมสฺส สมณสฺส สีเส ปหารํ ทาตุนฺติ ฯ ทุติยมฺปิ
โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ อลํ สมฺม มา สมณํ อาสาเทสิ
อุฬาโร โส สมฺม สมโณ มหิทฺธิโก มหานุภาโวติ ฯ ตติยมฺปิ
โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ เอตทโวจ ปฏิภาติ มํ สมฺม อิมสฺส
สมณสฺส สีเส ปหารํ ทาตุนฺติ ฯ ตติยมฺปิ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ
เอตทโวจ อลํ สมฺม มา สมณํ อาสาเทสิ อุฬาโร โส สมฺม
สมโณ มหิทฺธิโก มหานุภาโวติ ฯ อถ โข โส ยกฺโข ตํ ยกฺขํ
อนาทยิตฺวา อายสฺมโต สารีปุตฺตตฺเถรสฺส สีเส ปหารํ อทาสิ ฯ [๒]
อปิ เตน ปหาเรน สตฺตรตนํ วา อฏฺฐรตนํ วา นาคํ โอสาเทยฺย
มหนฺตํ วา ปพฺพตกูฏํ ปทาเลยฺย ฯ อถ จ ปน โส ยกฺโข ฑยฺหามีติ
วตฺวา ตตฺเถว มหานิรยํ อปตาสิ ๓ ฯ

[๙๕] อทฺทสา โข อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน ทิพฺเพน
จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน เตน ยกฺเขน อายสฺมโต
สารีปุตฺตสฺส สีเส ปหารํ ทิยมานํ ทิสฺวาน เยนายสฺมา สารีปุตฺโต
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ เอตทโวจ
กจฺจิ เต อาวุโส ขมนียํ กจฺจิ ยาปนียํ กจฺจิ น กิญฺจิ
#๑ โป. สพฺพวาเรสุ ปหาเรสีติ ทิสฺสติ ฯ ๒ โป. ตาว ปหาโร อโหสีติ ฯ ม. ตาว
#มหาปหาโร อโหสิ ฯ ๓ โป. อวฏฺฐาสิ ฯ
ทุกฺขนฺติ ขมนียํ เม อาวุโส โมคฺคลฺลาน ยาปนียํ เม อาวุโส
โมคฺคลฺลาน อปิ จ เม สีเส โถกํ ทุกฺขนฺติ ฯ อจฺฉริยํ อาวุโส
สารีปุตฺต อพฺภูตํ อาวุโส สารีปุตฺต ยํ ๑ มหิทฺธิโก อายสฺมา
สารีปุตฺโต มหานุภาโว อิธ เต อาวุโส สารีปุตฺต อญฺญตโร
ยกฺโข สีเส ปหารํ อทาสิ ตาว มหาปหาโร อโหสิ อปิ เตน
ปหาเรน สตฺตรตนํ วา อฏฺฐรตนํ วา นาคํ โอสาเทยฺย มหนฺตํ
วา ปพฺพตกูฏํ วา ปทาเลยฺยาติ ฯ อถ ปนายสฺมา สารีปุตฺโต
เอวมาห ขมนียํ เม อาวุโส โมคฺคลฺลาน ยาปนียํ เม อาวุโส
โมคฺคลฺลาน อปิ จ เม สีเส โถกํ ทุกฺขนฺติ อจฺฉริยํ อาวุโส
โมคฺคลฺลาน อพฺภูตํ อาวุโส โมคฺคลฺลาน ยํ ๒ มหิทฺธิโก
อายสฺมา มหาโมคฺคลฺลาโน มหานุภาโว ยตฺร หิ นาม ยกฺขมฺปิ
ปสฺสิสฺสติ มยํ ปเนตรหิ ปํสุปิสาจกมฺปิ น ปสฺสามาติ ฯ

[๙๖] อสฺโสสิ โข ภควา ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย
อติกฺกนฺตมานุสิกาย เตสํ อุภินฺนํ มหานาคานํ เอวรูปํ ๓
กถาสลฺลาปํ ฯ อถ โข ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ
อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ
ยสฺส เสลุปมํ จิตฺตํ ฐิตํ นานุปกมฺปติ
วิรตฺตํ รชนีเยสุ โกปเนยฺเย น กุปฺปติ
ยสฺเสวํ ภาวิตํ จิตฺตํ กุโต ตํ ทุกฺขเมสฺสตีติ ฯ จตุตฺถํ ฯ