[๑๔๙] อุปฺปาเทตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น
อุปฺปาเทตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ
เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ
กตโม จ ภิกฺขเว น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม ฯ
กตโม จ ภิกฺขเว อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อุปฺปาเทตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

[๑๕๐] อาเสวิตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น
อาเสวิตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ
ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ
กตโม จ ภิกฺขเว น อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม
จ ภิกฺขเว อาเสวิตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อาเสวิตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

[๑๕๑] ภาเวตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น
ภาเวตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ
ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจะ
กตโม จ ภิกฺขเว น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ มิจฺฉาวิมุตฺติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น ภาเวตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม จ
ภิกฺขเว ภาเวตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อยํ
วุจฺจติ ภิกฺขเว ภาเวตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

[๑๕๒] พหุลีกาตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น พหุลีกาตพฺพญฺจ
ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ
ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ
กตโม จ ภิกฺขเว น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม
จ ภิกฺขเว พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว พหุลีกาตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

[๑๕๓] อนุสฺสริตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น
อนุสสริตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ
ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ
กตโม จ ภิกฺขเว น อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม
จ ภิกฺขเว อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อนุสฺสริตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ

[๑๕๔] สจฺฉิกาตพฺพญฺจ โว ภิกฺขเว ธมฺมํ เทสิสฺสามิ น
สจฺฉิกาตพฺพญฺจ ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ
เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ
กตโม จ ภิกฺขเว น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
มิจฺฉาวิมุตฺติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว น สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม ฯ กตโม
จ ภิกฺขเว สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโม สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สจฺฉิกาตพฺโพ ธมฺโมติ ฯ
อริยมคฺควคฺโค ปญฺจโม ฯ
ตติยปณฺณาสโก ตติโย ฯ
____________
จตุตฺถปณฺณาสโก
ปุคฺคลวคฺโค ปฐโม

[๑๕๕] ทสหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ
กตเมหิ ทสหิ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก โหติ มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ มิจฺฉาวาโจ
โหติ มิจฺฉากมฺมนฺโต โหติ มิจฺฉาอาชีโว โหติ มิจฺฉาวายาโม
โหติ มิจฺฉาสติ โหติ มิจฺฉาสมาธิ โหติ มิจฺฉาญาณี โหติ
มิจฺฉาวิมุตฺติ โหติ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล
น เสวิตพฺโพ ฯ ทสหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ
กตเมหิ ทสหิ สมฺมาทิฏฺฐิโก โหติ สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ สมฺมาวาโจ
โหติ สมฺมากมฺมนฺโต โหติ สมฺมาอาชีโว โหติ สมฺมาวายาโม
โหติ สมฺมาสติ โหติ สมฺมาสมาธิ โหติ สมฺมาญาณี
โหติ สมฺมาวิมุตฺติ โหติ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต
ปุคฺคโล เสวิตพฺโพติ ฯ (ฉุตฺตรทิยฑฺฒสตาทิสุตฺตํ เปยฺยาลวเสน คณิตพฺพํ)
ทสหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล น ภชิตพฺโพ … ภชิตพฺโพ …
น ปยิรุปาสิตพฺโพ … ปยิรุปาสิตพฺโพ … น ปุชฺโช ๑ โหติ … ปุชฺโช
โหติ … น ปาสํโส โหติ … ปาสํโส โหติ … อคารโว โหติ …
สคารโว โหติ อปฺปติกฺโข ๒ โหติ … สปฺปติกฺโข ๒ โหติ … น
อาราธโก โหติ … อาราธโก โหติ … น วิสุชฺฌติ … วิสุชฺฌติ …
มานํ นาธิโภติ … มานํ อธิโภติ … ปญฺญาย น วฑฺฒติ … ปญฺญาย
วฑฺฒติ … พหห
#๑ โป. สพฺพวาเรสุ ปชฺชา ฯ ๒ ม. อปฺปติสฺโส … สปฺปติสฺโส ฯ
อปุญฺญํ ปสวติ … พหุํ ปุญฺญํ ปสวติ ฯ กตเมหิ ทสหิ สมฺมาทิฏฺฐิโก
โหติ สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ สมฺมาวาโจ โหติ สมฺมากมฺมนฺโต
โหติ สมฺมาอาชีโว โหติ สมฺมาวายาโม โหติ สมฺมาสติ โหติ
สมฺมาสมาธิ โหติ สมฺมาญาณี โหติ สมฺมาวิมุตฺติ โหติ อิเมหิ
โข ภิกฺขเว ทสหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล พหุํ ปุญฺญํ ปสวตีติ ฯ
ปุคฺคลวคฺโค ปฐโม ฯ
___________
ชาณุสฺโสณิวคฺโค ทุติโย

[๑๕๖] เตน โข ปน สมเยน ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ
ตทหุโปสเถ สีสนฺหาโต นวํ โขมยุคํ นิวตฺโถ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย
ภควโต อวิทูเร เอกมนฺตํ ฐิโต โหติ ฯ อทฺทสา โข ภควา ชาณุสฺโสณึ
พฺราหฺมณํ ตทหุโปสเถ สีสนฺหาตํ นวํ โขมยุคํ นิวตฺถํ อลฺลกุสมุฏฺฐึ
อาทาย เอกมนฺตํ ฐิตํ ทิสฺวาน ชาณุสฺโสณึ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ
กึ นุ ตฺวํ พฺราหฺมณ ตทหุโปสเถ สีสนฺหาโต นวํ โขมยุคํ นิวตฺโถ
อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย เอกมนฺตํ ฐิโต กึ นุ โข อชฺช พฺราหฺมณกุลสฺสาติ ฯ
ปจฺโจโรหณี โภ โคตม อชฺช พฺราหฺมณกุลสฺสาติ ฯ
ยถากถํ ปน พฺราหฺมณ พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหตีติ ฯ อิธ โภ
โคตม พฺราหฺมณา ตทหุโปสเถ สีสนฺหาตา นวํ โขมยุคํ นิวตฺถา
อลฺเลน โคมเยน ปฐวึ โอปุญฺชิตฺวา หริเตหิ กุเสหิ ปตฺถริตฺวา อนฺตรา
จ เวลํ อนฺตรา จ อคฺยาคารํ เสยฺยํ กปฺเปนฺติ เต ตํ รตฺตึ
ติกฺขตฺตุํ ปจฺจุฏฺฐาย ปญฺชลิกา อคฺคึ นมสฺสนฺติ ปจฺโจโรหาม ภวนฺตํ
ปจฺโจโรหาม ภวนฺตนฺติ ปหุเตน จ สปฺปิเตเลน นวนีเตน อคฺคึ
สนฺตปฺเปนฺติ ตสฺสา จ รตฺติยา อจฺจเยน ปณีเตน ขาทนีเยน
โภชนีเยน พฺราหฺมเณ สนฺตปฺเปนฺติ เอวํ โข โภ โคตม พฺราหฺมณานํ
ปจฺโจโรหณี โหตีติ อญฺญถา โข พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหติ
อญฺญถา จ ปน อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตีติ ยถากถํ
ปน โภ โคตม อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ สาธุ วต เม
ภวํ โคตโม ตถา ธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี
โหตีติ ฯ เตนหิ พฺราหฺมณ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ ภาสิสฺสามีติ ฯ
เอวํ โภติ โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ ฯ ภควา
เอตทโวจ อิธ พฺราหฺมณ อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ ปาณาติปาตสฺส
โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ
โส อิติ ปฏิสงฺขาย ปาณาติปาตํ ปชหติ ปาณาติปาตา ปจฺโจโรหติ
อทินฺนาทานสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ
โส อิติ ปฏิสงฺขาย อทินฺนาทานํ ปชหติ อทินฺนาทานา ปจฺโจโรหติ
กาเมสุ มิจฺฉาจารสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม
อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย กาเมสุ มิจฺฉาจารํ ปชหติ กาเมสุ
มิจฺฉาจารา ปจฺโจโรหติ มุสาวาทสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มุสาวาทํ ปชหติ
มุสาวาทา ปจฺโจโรหติ ปิสุณาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย ปิสุณํ วาจํ ปชหติ
ปิสุณาย วาจาย ปจฺโจโรหติ ผรุสาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก
ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย ผรุสํ วาจํ
ปชหติ ผรุสาย วาจาย ปจฺโจโรหติ สมฺผปฺปลาปสฺส โข ปาปโก
วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย
สมฺผปฺปลาปํ ปชหติ สมฺผปฺปลาปา ปจฺโจโรหติ อภิชฺฌาย โข
ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย อภิชฺฌํ ปชหติ อภิชฺฌาย ปจฺโจโรหติ พฺยาปาทสฺส
โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย พฺยาปาทํ ปชหติ พฺยาปาทา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา
โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ เอวํ โข
พฺราหฺมณ อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตีติ ฯ อญฺญถา [๑] โภ
โคตม พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหติ อญฺญถา จ ปน อริยสฺส
วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ อิมิสฺสา จ โภ โคตม อริยสฺส วินเย
ปจฺโจโรหณิยา พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี กลฺลํ นาคฺฆติ โสฬสึ
อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม ฯเปฯ อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ
อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณงฺคตนฺติ ฯ

[๑๕๗] อริยํ โว ภิกฺขเว ปจฺโจโรหณึ เทสิสฺสามิ ตํ สุณาถ
สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข เต ภิกฺขู ภควโต
#๑ ม. ยุ. โขสทฺโท ทิสฺสติ ฯ
ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตมา จ ภิกฺขเว อริยา ปจฺโจโรหณี
อิธ ภิกฺขเว อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ ปาณาติปาตสฺส
โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย ปาณาติปาตํ ปชหติ ปาณาติปาตา ปจฺโจโรหติ อทินฺนาทานสฺส
โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ
โส อิติ ปฏิสงฺขาย อทินฺนาทานํ ปชหติ อทินฺนาทานา ปจฺโจโรหติ
กาเมสุ มิจฺฉาจารสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม
อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย กาเมสุ มิจฺฉาจารํ ปชหติ กาเมสุ
มิจฺฉาจารา ปจฺโจโรหติ มุสาวาทสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มุสาวาทํ ปชหติ
มุสาวาทา ปจฺโจโรหติ ปิสุณาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย ปิสุณํ วาจํ ปชหติ
ปิสุณาย วาจาย ปจฺโจโรหติ ผรุสาย วาจาย โข ปาปโก วิปาโก
ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย ผรุสํ วาจํ
ปชหติ ผรุสาย วาจาย ปจฺโจโรหติ สมฺผปฺปลาปสฺส โข ปาปโก
วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย
สมฺผปฺปลาปํ ปชหติ สมฺผปฺปลาปา ปจฺโจโรหติ อภิชฺฌาย โข
ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย อภิชฺฌํ ปชหติ อภิชฺฌาย ปจฺโจโรหติ พฺยาปาทสฺส
โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย พฺยาปาทํ ปชหติ พฺยาปาทา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา
โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ อยํ
วุจฺจติ ภิกฺขเว อริยา ปจฺโจโรหณีติ ฯ

[๑๕๘] อถโข สคารโว พฺราหฺมโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ สมฺโมทนียํ กถํ สาราณียํ
วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สคารโว
พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ กึ นุ โข โภ โคตม โอริมํ ตีรํ
กึ ปาริมํ ตีรนฺติ ฯ ปาณาติปาโต โข พฺราหฺมณ โอริมํ ตีรํ ปาณาติปาตา
เวรมณี ปาริมํ ตีรํ อทินฺนาทานํ โอริมํ ตีรํ อทินฺนาทานา
เวรมณี ปาริมํ ตีรํ กาเมสุ มิจฺฉาจาโร โอริมํ ตีรํ กาเมสุ
มิจฺฉาจารา เวรมณี ปาริมํ ตีรํ มุสาวาโท โอริมํ ตีรํ มุสาวาทา
เวรมณี ปาริมํ ตีรํ ปิสุณา วาจา โอริมํ ตีรํ ปิสุณาย วาจาย
เวรมณี ปาริมํ ตีรํ ผรุสา วาจา โอริมํ ตีรํ ผรุสาย วาจาย
เวรมณี ปาริมํ ตีรํ สมฺผปฺปลาโป โอริมํ ตีรํ สมฺผปฺปลาปา
เวรมณี ปาริมํ ตีรํ อภิชฺฌา โอริมํ ตีรํ อนภิชฺฌา ปาริมํ ตีรํ
พฺยาปาโท โอริมํ ตีรํ อพฺยาปาโท ปารมํ ตีรํ มิจฺฉาทิฏฺฐิ โอริมํ
ตีรํ สมฺมาทิฏฺฐิ ปาริมํ ตีรํ อิทํ โข พฺราหฺมณ โอริมํ ตีรํ
อิทํ ปาริมํ ตีรนฺติ ฯ
อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ เย ชนา ปารคามิโน
อถายํ อิตรา ปชา ตีรเมวานุธาวติ ฯ
เย จ โข สมฺมทกฺขาเต ธมฺเม ธมฺมานุวตฺติโน
เต ชนา ปารเมสฺสนฺติ มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ ฯ
กณฺหํ ธมฺมํ วิปฺปหาย สุกฺกํ ภาเวถ ปณฺฑิโต
โอกา อโนกมาคมฺม วิเวเก ยตฺถ ทูรมํ ฯ
ตตฺราภิรติมิจฺเฉยฺย หิตฺวา กาเม อกิญฺจโน
ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ จิตฺตเกฺลเสหิ ปณฺฑิโต ฯ
เยสํ สมฺโพธิยงฺเคสุ สมฺมา จิตฺตํ สุภาวิตํ
อาทานปฏินิสฺสคฺเค อนุปาทาย เย รตา
ขีณาสวา ชุติมนฺโต เต โลเก ปรินิพฺพุตาติ ฯ