[๑๑๙] เตน โข ปน สมเยน ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ตทหุโปสเถ
สีสนฺหาโต นวํ โขมยุคํ นิวตฺโถ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย ภควโต
อวิทูเร เอกมนฺตํ ฐิโต โหติ ฯ อทฺทสา โข ภควา ชาณุสฺโสณึ
พฺราหฺมณํ ตทหุโปสเถ สีสนฺหาตํ นวํ โขมยุคํ นิวตฺถํ อลฺลกุสมุฏฺฐึ
อาทาย อวิทูเร เอกมนฺตํ ฐิตํ ทิสฺวาน ชาณุสฺโสณึ พฺราหฺมณํ
เอตทโวจ กึ นุ ตฺวํ พฺราหฺมณ ตทหุโปสเถ สีสนฺหาโต นวํ โขมยุคํ
นิวตฺโถ อลฺลกุสมุฏฺฐึ อาทาย เอกมนฺตํ ฐิโต กึ นุ อชฺช ๑
พฺราหฺมณกุลสฺสาติ ฯ ปจฺโจโรหณี โภ โคตม อชฺช พฺราหฺมณกุลสฺสาติ ฯ
ยถากถํ ปน พฺราหฺมณ พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี โหตีติ ฯ อิธ โภ
โคตม พฺราหฺมณา ตทหุโปสเถ สีสนฺหาตา นวํ โขมยุคํ นิวตฺถา อลฺเลน
โคมเยน ปฐวึ โอปุญฺชิตฺวา ๒ หริเตหิ กุเสหิ ปตฺถริตฺวา อนฺตรา จ
#๑ ม. นฺวชฺช ฯ ยุ. กึ นุ โข อชฺช ฯ ๒ โป. โอมุญฺเชตฺวา ฯ
เวลํ อนฺตรา จ อคฺยาคารํ เสยฺยํ กปฺเปนฺติ เต ตํ รตฺตึ ติกฺขตฺตุํ
ปจฺจุฏฺฐาย ปญฺชลิกา อคฺคึ นมสฺสนฺติ ปจฺโจโรหาม ภวนฺตํ
ปจฺโจโรหาม ภวนฺตนฺติ ปหุเตน จ สปฺปิเตเลน นวนีเตน อคฺคึ
สนฺตปฺเปนฺติ ตสฺสา จ รตฺติยา อจฺจเยน ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน
พฺราหฺมเณ สนฺตปฺเปนฺติ เอวํ โภ โคตม พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี
โหตีติ ฯ อญฺญถา โข พฺราหฺมณ พฺราหฺมณานํ ปจฺโจโรหณี [๑] อญฺญถา
จ ปน อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตีติ ฯ ยถากถํ ปน โภ
โคตม อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ สาธุ เม ภวํ โคตโม
ตถาธมฺมํ เทเสตุ ยถา อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตีติ ฯ
เตนหิ พฺราหฺมณ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ โภติ
โข ชาณุสฺโสณิ พฺราหฺมโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ ฯ ภควา เอตทโวจ
อิธ พฺราหฺมณ อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา โข
ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย
มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส โข
ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ
ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาสงฺกปฺปํ ปชหติ มิจฺฉาสงฺกปฺปา ปจฺโจโรหติ
มิจฺฉาวาจาย โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ
โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาวาจํ ปชหติ มิจฺฉาวาจาย ปจฺโจโรหติ
มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ
โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉากมฺมนฺตํ ปชหติ มิจฺฉากมฺมนฺตา
#๑ ม. เอตฺถนฺตเร โหตีติ อตฺถิ ฯ
ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาอาชีวสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาอาชีวํ ปชหติ
มิจฺฉาอาชีวา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาวายามสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาวายามํ ปชหติ
มิจฺฉาวายามา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาสติยา โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาสตึ ปชหติ
มิจฺฉาสติยา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาสมาธิสฺส โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาสมาธึ ปชหติ
มิจฺฉาสมาธิมฺหา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาญาณสฺส โข ปาปโก วิปาโก
ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาญาณํ
ปชหติ มิจฺฉาญาณา ๑ ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาวิมุตฺติยา โข ปาปโก
วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย
มิจฺฉาวิมุตฺตึ ปชหติ มิจฺฉาวิมุตฺติยา ปจฺโจโรหติ เอวํ โข พฺราหฺมณ
อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหตีติ ฯ อญฺญถา โภ โคตม พฺราหฺมณานํ
ปจฺโจโรหณี อญฺญถา จปน อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณี โหติ
อิมิสฺสา จ โภ โคตม อริยสฺส วินเย ปจฺโจโรหณิยา พฺราหฺมณานํ
ปจฺโจโรหณี กลฺลํ น อคฺฆติ โสฬสึ อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม ฯเปฯ
อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณคตนฺติ ฯ

[๑๒๐] อริยํ โว ภิกฺขเว ปจฺโจโรหณึ เทสิสฺสามิ ตํ สุณาถ …
กตมา จ ภิกฺขเว อริยา ปจฺโจโรหณี อิธ ภิกฺขเว อริยสาวโก
#๑ ม. มิจฺฉาญาณมฺหา ฯ
อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว
ธมฺเม อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาทิฏฺฐึ ปชหติ
มิจฺฉาทิฏฺฐิยา ปจฺโจโรหติ มิจฺฉาสงฺกปฺปสฺส โข … มิจฺฉาวาจาย
โข … มิจฺฉากมฺมนฺตสฺส โข … มิจฺฉาอาชีวสฺส โข … มิจฺฉาวายามสฺส่
โข … มิจฺฉาสติยา โข … มิจฺฉาสมาธิสฺส โข … มิจฺฉาญาณสฺส
โข … มิจฺฉาวิมุตฺติยา โข ปาปโก วิปาโก ทิฏฺเฐเจว ธมฺเม
อภิสมฺปรายญฺจาติ โส อิติ ปฏิสงฺขาย มิจฺฉาวิมุตฺตึ ปชหติ มิจฺฉาวิมุตฺติยา
ปจฺโจโรหติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อริยา ปจฺโจโรหณีติ ฯ

[๑๒๑] สุริยสฺส ภิกฺขเว อุทยโต เอตํ ปุพฺพงฺคมํ เอตํ
ปุพฺพนิมิตฺตํ ยทิทํ อรุณุตฺตํ ๑ เอวเมว โข ภิกฺขเว กุสลานํ ธมฺมานํ
เอตํ ปุพฺพงฺคมํ เอตํ ปุพฺพนิมิตฺตํ ยทิทํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาทิฏฺฐิกสฺส
ภิกฺขเว สมฺมาสงฺกปฺโป ปโหติ สมฺมาสงฺกปฺปสฺส สมฺมาวาจา ปโหติ
สมฺมาวาจสฺส สมฺมากมฺมนฺโต ปโหติ สมฺมากมฺมนฺตสฺส สมฺมาอาชีโว
ปโหติ สมฺมาอาชีวสฺส สมฺมาวายาโม ปโหติ สมฺมาวายามสฺส
สมฺมาสติ ปโหติ สมฺมาสติสฺส สมฺมาสมาธิ ปโหติ สมฺมาสมาธิสฺส
สมฺมาญาณํ ปโหติ สมฺมาญาณิสฺส สมฺมาวิมุตฺติ ปโหติ ๒ ฯ

[๑๒๒] ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อาสวานํ
ขยาย สํวตฺตนฺติ กตเม ทส สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา
สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ
#๑ ยุ. อรุณคฺคํ ฯ โป. ม. อรุณุคฺคํ ฯ ๒ ม. ยุ. ปโหตีติ ฯ
สมฺมาญาณํ สมฺมาวิมุตฺติ อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ภาวิตา
พหุลีกตา อาสวานํ ขยาย สํวตฺตนฺตีติ ฯ
ปจฺโจโรหณิวคฺโค ทุติโย ฯ
[๑]
___________
ปาริสุทฺธิวคฺโค ตติโย

[๑๒๓] ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา ปริสุทฺธา ปริโยทาตา น อญฺญตฺร ๒
สุคตวินยา กตเม ทส สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา
สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ
สมฺมาญาณํ สมฺมาวิมุตฺติ อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ปริสุทฺธา
ปริโยทาตา น อญฺญตฺร สุคตวินยาติ ฯ

[๑๒๔] ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา อนุปฺปนฺนา อุปฺปชฺชนฺติ น
อญฺญตฺร ๓ สุคตวินยา กตเม ทส สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ
อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา อนุปฺปนฺนา อุปฺปชฺชนฺติ น อญฺญตฺร
สุคตวินยาติ ฯ

[๑๒๕] ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา มหปฺผลา มหานิสํสา น อญฺญตฺร
สุคตวินยา กตเม ทส สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อิเม
#๑ ยุ. ตสฺสุทฺทานํ
# ตโย อธมฺมา อชิโต สคารโว จ โอริมํ
# เทฺว เจว ปจฺโจโรหณิ ปุพฺพงฺคมํ อาวุโส ๔ จาติ ฯ
#๒-๓ ม. นาญฺญตฺร ฯ ๔ ม. อาสวกฺขโยติ ฯ
โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา มหปฺผลา มหานิสํสา น อญฺญตฺร สุคตวินยาติ ฯ

[๑๒๖] ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา ราควินยปริโยสานา โหนฺติ
โทสวินยปริโยสานา โหนฺติ โมหวินยปริโยสานา โหนฺติ น
อญฺญตฺร สุคตวินยา กตเม ทส สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ
อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ราควินยปริโยสานา โหนฺติ
โทสวินยปริโยสานา โหนฺติ โมหวินยปริโยสานา โหนฺติ น
อญฺญตฺร สุคตวินยาติ ฯ

[๑๒๗] ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย
อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ น อญฺญตฺร
สุคตวินยาติ กตเม ทส สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาวิมุตฺติ อิเม
โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย อุปสมาย
อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตนฺติ น อญฺญตฺร สุคตวินยาติ ฯ

[๑๒๘] ทสยิเม ภิกฺขเว ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา อนุปฺปนฺนา
อุปฺปชฺชนฺติ น อญฺญตฺร สุคตวินยา กตเม ทส สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
สมฺมาวิมุตฺติ อิเม โข ภิกฺขเว ทส ธมฺมา ภาวิตา พหุลีกตา
อนุปฺปนฺนา อุปฺปชฺชนฺติ น อญฺญตฺร สุคตวินยาติ ฯ