[๕๙] ตสฺมา ติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ ยถาปพฺพชฺชาปริจิตญฺจ
โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ น จ อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา
ธมฺมา จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ อนิจฺจสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ
ภวิสฺสติ อนตฺตสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ อสุภสญฺญาปริจิตญฺจ
โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ อาทีนวสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ
ภวิสฺสติ โลกสฺส สมญฺจ วิสมญฺจ ญตฺวา ตํ สญฺญาปริจิตญฺจ
โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ โลกสฺส สมฺภวญฺจ ๑ วิภวญฺจ ญตฺวา ตํ
สญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ โลกสฺส สมุทยญฺจ อฏฺฐงฺคมญฺจ
ญตฺวา ตํ สญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ ปหานสญฺญาปริจิตญฺจ
#๑ ม. ภวญฺจ ฯ
โน จิตฺตํ ภวิสฺสติ วิราคสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ
ภวิสฺสติ นิโรธสญฺญาปริจิตญฺจ โน จิตฺตํ ภวิสฺสตีติ เอวญฺหิ
โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพํ ฯ ยโต โข ภิกฺขเว ภิกฺขุโน ยถาปพฺพชฺชาปริจิตญฺจ
จิตฺตํ โหติ น จ อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา จิตฺตํ
ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ อนิจฺจสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ
อนตฺตสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ อสุภสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ
โหติ อาทีนวสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ โลกสฺส สมญฺจ วิสมญฺจ
ญตฺวา ตํ สญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ โลกสฺส สมฺภวญฺจ
วิภวญฺจ ตํ สญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ โลกสฺส สมุทยญฺจ
อฏฺฐงฺคมญฺจ ญตฺวา ตํ สญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ
ปหานสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ วิราคสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ
นิโรธสญฺญาปริจิตญฺจ จิตฺตํ โหติ ตสฺส ทฺวินฺนํ ผลานํ อญฺญตรํ
ผลํ ปาฏิกงฺขํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญา สติ วา อุปาทิเสเส
อนาคามิตาติ ฯ

[๖๐] เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส
อาราเม ฯ เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา คิริมานนฺโท
อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน ฯ อถโข อายสฺมา อานนฺโท
เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ
เอตทโวจ อายสฺมา ภนฺเต คิริมานนฺโท อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต
พาฬฺหคิลาโน สาธุ ภนฺเต ภควา เยนายสฺมา คิริมานนฺโท เตนุปสงฺกมตุ
อนุกมฺปํ อุปาทายาติ ฯ สเจ โข ตฺวํ อานนฺท คิริมานนฺทสฺส
ภิกฺขุโน อุปสงฺกมิตฺวา ๑ ทส สญฺญา ภาเสยฺยาสิ ฐานํ โข
ปเนตํ วิชฺชติ ยํ คิริมานนฺทสฺส ภิกฺขุโน ทส สญฺญา สุตฺวา โส
อาพาโธ ฐานโส ปฏิปสฺสมฺเภยฺย กตมา ทส อนิจฺจสญฺญา
อนตฺตสญฺญา อสุภสญฺญา อาทีนวสญฺญา ปหานสญฺญา วิราคสญฺญา
นิโรธสญฺญา สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจสญฺญา ๒
อานาปานสติ ฯ
กตมา จานนฺท อนิจฺจสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ อรญฺญคโต
วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ รูปํ
อนิจฺจํ เวทนา อนิจฺจา สญฺญา อนิจฺจา สงฺขารา อนิจฺจา
วิญฺญาณํ อนิจฺจนฺติ อิติ อิเมสุ ปญฺจสุ อุปาทานกฺขนฺเธสุ
อนิจฺจานุปสฺสี วิหรติ อยํ วุจฺจตานนฺท อนิจฺจสญฺญา ฯ
กตมา จานนฺท อนตฺตสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ อรญฺญคโต
วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ จกฺขุํ ๓
อนตฺตา รูปํ ๔ อนตฺตา โสตํ อนตฺตา สทฺทา อนตฺตา ฆานํ
อนตฺตา คนฺธา อนตฺตา ชิวฺหา อนตฺตา รสา อนตฺตา กาโย ๕
อนตฺตา โผฏฺฐพฺพา อนตฺตา มโน อนตฺตา ธมฺมา อนตฺตาติ
อิติ อิเมสุ ฉสุ อชฺฌตฺติกพาหิเรสุ อายตเนสุ อนตฺตานุปสฺสี วิหรติ
อยํ วุจฺจตานนฺท อนตฺตสญฺญา ฯ
#๑ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ ม. อนิจฺฉาสญฺญา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๓ ม. จกฺขุ ฯ
#๔ ม. รูปา ฯ ๕ ม. กายา ฯ
กตมา จานนฺท อสุภสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ อิมเมว กายํ
อุทฺธํปาทตลา อโธเกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรนฺนานปฺปการสฺส ๑ อสุจิโน
ปจฺจเวกฺขติ อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสา โลมา นขา ทนฺตา ตโจ
มํสํ นฺหารู อฏฺฐี ๒ อฏฺฐิมิญฺชํ วกฺกํ หทยํ ยกนํ กิโลมกํ ปิหกํ
ปปฺผาสํ อนฺตํ อนฺตคุณํ อุทริยํ กรีสํ ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ
เสโท เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตนฺติ อิติ
อิมสฺมึ กาเย อสุภานุปสฺสี วิหรติ อยํ วุจฺจตานนฺท อสุภสญฺญา ฯ
กตมา จานนฺท อาทีนวสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ อรญฺญคโต
วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ
พหุทุกฺโข โข อยํ กาโย พหุอาทีนโวติ ๓ อิติ อิมสฺมึ กาเย วิวิธา
อาพาธา อุปฺปชฺชนฺติ เสยฺยถีทํ จกฺขุโรโค โสตโรโค ฆานโรโค ชิวฺหาโรโค
กายโรโค สีสโรโค กณฺณโรโค มุขโรโค ทนฺตโรโค [๔] กาโส
สาโส ปินาโส ฑโห ๕ ชโร กุจฺฉิโรโค มุจฺฉา ปกฺขนฺทิกา สุลา ๖ วิสูจิกา
กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส โสโส อปมาโร ททฺทุ กณฺฑุ กจฺฉุ รขสา ๗
วิตจฺฉิกา โลหิตํ ปิตฺตํ ๘ มธุเมโห อํสา ปิฬกา ภคนฺทลา ปิตฺตสมุฏฺฐานา
อาพาธา เสมฺหสมุฏฺฐานา อาพาธา วาตสมุฏฺฐานา อาพาธา
สนฺนิปาติกา อาพาธา อุตุปริณามชา อาพาธา วิสมปริหารชา อาพาธา
โอปกฺกมิกา อาพาธา กมฺมวิปากชา อาพาธา สีตํ อุณฺหํ ชิฆจฺฉา
ปิปาสา อุจฺจาโร ปสฺสาโวติ อิติ อิมสฺมึ กาเย อาทีนวานุปสฺสี
วิหรติ อยํ วุจฺจตานนฺท อาทีนวสญฺญา ฯ
#๑ ม. ปูรํ นานาปฺปการสฺส ฯ ยุ. ปูรํ นานปฺ __ ฯ ๒ ม. นฺหารุ อฏฺฐิ ฯ
#๓ ม. อิติสทฺโท นตฺถิ ฯ ๔ ม. โอฏฺฐโรโคติ ทิสฺสติ ฯ ๕ ม. ฑาโห ฯ ๖ ม. ยุ. สูลา ฯ
#๗ ม. นขสา ฯ ๘ ยุ. โลหิตปิตฺตํ ฯ
กตมา จานนฺท ปหานสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ อุปฺปนฺนํ
กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ
อุปฺปนฺนํ พฺยาปาทวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ
อนภาวํ คเมติ อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ
พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก อกุสเล ธมฺเม
นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ อยํ
วุจฺจตานนฺท ปหานสญฺญา ฯ
กตมา จานนฺท วิราคสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา
รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ เอตํ สนฺตํ
เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย ๑
วิราโค นิพฺพานนฺติ อยํ วุจฺจตานนฺท วิราคสญฺญา ฯ
กตมา จานนฺท นิโรธสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา
รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ เอตํ สนฺตํ
เอตํ ปณีตํ ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย ๑
นิโรโธ นิพฺพานนฺติ อยํ วุจฺจตานนฺท นิโรธสญฺญา ฯ
กตมา จานนฺท สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ
เย โลเก อุปายุปาทานา ๒ เจตโส อธิฏฺฐานาภินิเวสานุสยา เต ปชหนฺโต
วิรมติ น อุปาทิยนฺโต ๓ อยํ วุจฺจตานนฺท สพฺพโลเก อนภิรตสญฺญา ฯ
กตมา จานนฺท สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจสญฺญา อิธานนฺท ภิกฺขุ
สพฺพสงฺขาเรหิ ๔ อฏฺฏิยติ หรายติ ชิคุจฺฉติ อยํ วุจฺจตานนฺท
#๑ ม. ตณฺหากฺขโย ฯ ๒ ม. อุปาทานา ฯ ๓ ม. อนุปาทิยนฺโต ฯ ๔ ม. สพฺพสงฺขาเรสุ ฯ
สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจสญฺญา ฯ
กตมา จานนฺท อานาปานสติ อิธานนฺท ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา
รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ
กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา โส สโตว อสฺสสติ สโต ๑
ปสฺสสติ ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ทีฆํ อสฺสสามีติ ปชานาติ ทีฆํ
วา ปสฺสสนฺโต ทีฆํ ปสฺสสามีติ ปชานาติ รสฺสํ วา อสฺสสนฺโต
รสฺสํ อสฺสสามีติ ปชานาติ รสฺสํ วา ปสฺสสนฺโต รสฺสํ ปสฺสสามีติ
ปชานาติ สพฺพกายปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ สพฺพกายปฏิสํเวที
ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ
ปสฺสมฺภยํ กายสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ ปีติปฏิสํเวที
อสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ ปีติปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ
สุขปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ สุขปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ
จิตฺตสงฺขารปฏิสํเวที อสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ จิตฺตสงฺขารปฏิสํเวที
ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ ปสฺสมฺภยํ จิตฺตสงฺขารํ อสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ
ปสฺสมฺภยํ จิตฺตสงฺขารํ ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ จิตฺตปฏิสํเวที
อสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ จิตฺตปฏิสํเวที ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ
อภิปฺปโมทยํ จิตฺตํ … สมาทหํ จิตฺตํ … วิโมจยํ จิตฺตํ … อนิจฺจานุปสฺสี
… วิราคานุปสฺสี … นิโรธานุปสฺสี … ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี อสฺสสิสฺสามีติ
สิกฺขติ ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี ปสฺสสิสฺสามีติ สิกฺขติ อยํ วุจฺจตานนฺท
อานาปานสติ ฯ สเจ โข ตฺวํ อานนฺท คิริมานนฺทสฺส ภิกฺขุโน อุปสงฺกมิตฺวา
#๑ ม. สโตว ฯ
อิมา ทส สญฺญา ภาเสยฺยาสิ ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ ยํ
คิริมานนฺทสฺส ภิกฺขุโน อิมา ทส สญฺญา สุตฺวา โส อาพาโธ ฐานโส
ปฏิปสฺสมฺเภยฺยาติ ฯ อถโข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต สนฺติเก อิมา
ทส สญฺญา อุคฺคเหตฺวา เยนายสฺมา คิริมานนฺโท เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมโต คิริมานนฺทสฺส อิมา ทส สญฺญา อภาสิ ฯ
อถโข อายสฺมโต คิริมานนฺทสฺส อิมา ทส สญฺญา สุตฺวา โส อาพาโธ
ฐานโส ปฏิปสฺสมฺภิ วุฏฺฐหิ ๑ จายสฺมา คิริมานนฺโท ตมฺหา อาพาธา
ตถา ปหีโน จ ปนายสฺมโต คิริมานนฺทสฺส โส อาพาโธ อโหสีติ ฯ
สจิตฺตวคฺโค ปฐโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
สจิตฺตสารีปุตฺตา จ ฐิติ จ สมเถน จ
ปริหานา เทฺว สญฺญา ๒ มูลา ปพฺพชิตาพโธ ๓ ฯ
_______________
ยมกวคฺโค ทุติโย

[๖๑] ปุริมา ภิกฺขเว โกฏิ น ปญฺญายติ อวิชฺชาย อิโต
ปุพฺเพ อวิชฺชา นาโหสิ อถ ปจฺฉา สมฺภวีติ ๔ เอวญฺเจตํ ภิกฺขเว
วุจฺจติ อถ จ ปน ปญฺญายติ อิทปฺปจฺจยา อวิชฺชาติ อวิชฺชมฺปหํ
ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร อวิชฺชาย
ปญฺจ นีวรณาติสฺส วจนียํ ปญฺจปหํ ภิกฺขเว นีวรเณ สาหาเร
#๑ โป. วุฏฺฐาหิ ฯ ยุ. อุฏฺฐหิ ฯ ๒ ม. ปริหาโน จ เทฺวสญฺญา ฯ
#๓ โป. ปพฺพชิตํ ธิโรติ ฯ ม. ปพฺพชิตํ คิรีติ ฯ ยุ. ปพฺพชิตาคิรีติ ฯ
#๔ โป. ม. สมภวีติ ฯ อปรํปิ อีทิสเมว ฯ
วทามิ โน อนาหาเร โก จาหาโร ปญฺจนฺนํ นีวรณานํ ตีณิ
ทุจฺจริตานีติสฺส วจนียํ ตีณิปหํ ภิกฺขเว ทุจฺจริตานิ สาหารานิ วทามิ
โน อนาหารานิ โก จาหาโร ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อินฺทฺริยาสํวโรติสฺส ๑
วจนียํ อินฺทฺริยาสํวรมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ
โก จาหาโร อินฺทฺริยาสํวรสฺส อสตาสมฺปชญฺญนฺติสฺส ๒ วจนียํ
อสตาสมฺปชญฺญมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร
อสตาสมฺปชญฺญสฺส อโยนิโส มนสิกาโรติสฺส วจนียํ อโยนิโส
มนสิการมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร
อโยนิโส มนสิการสฺส อสฺสทฺธิยนฺติสฺส วจนียํ อสฺสทฺธิยมฺปหํ
ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร อสฺสทฺธิยสฺส
อสฺสทฺธมฺมสฺสวนนฺติสฺส วจนียํ อสฺสทฺธมฺมสฺสวนมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ
วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนสฺส อสปฺปุริสสํเสโวติสฺส
วจนียํ อิติ โข ภิกฺขเว อสปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร
อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ
ปริปูเรติ อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ อโยนิโส มนสิการํ ปริปูเรติ อโยนิโส
มนสิกาโร ปริปูโร อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ อสตาสมฺปชญฺญํ
ปริปูรํ อินฺทฺริยาสํวรํ ปริปูเรติ อินฺทฺริยาสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ
ปริปูเรติ ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ
ปญฺจ นีวรณา ปริปูรา อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ เอวเมติสฺสา อวิชฺชาย
อาหาโร โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อุปริปพฺพเต
#๑ ม. อินฺทฺริยอสํวโรติสฺส ฯ ๒ โป. อสติอสมฺปชญฺญนฺติสฺส ฯ
ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต ๑ ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ
ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา
ปริปูรา กุสุพฺเภ ๒ ปริปูเรนฺติ กุสุพฺภา ปริปูรา มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ
มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ กุนฺนทิโย ปริปูรา
มหานทิโย ปริปูเรนฺติ มหานทิโย ปริปูรา มหาสมุทฺทํ ๓ สาครํ ปริปูเรนฺติ
เอวเมตสฺส มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส อาหาโร โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ
เอวเมว โข ภิกฺขเว อสปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ
อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ ปริปูเรติ อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ
อโยนิโส มนสิการํ ปริปูเรติ อโยนิโส มนสิกาโร ปริปูโร
อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยาสํวรํ
ปริปูเรติ อินฺทฺริยาสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูเรติ ตีณิ
ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ ปญฺจ นีวรณา
ปริปูรา อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ เอวเมติสฺสา อวิชฺชาย อาหาโร โหติ เอวญฺจ
ปาริปูริ ฯ วิชฺชาวิมุตฺติมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก
จาหาโร วิชฺชาวิมุตฺติยา สตฺต โพชฺฌงฺคาติสฺส วจนียํ สตฺตปหํ ภิกฺขเว
โพชฺฌงฺเค สาหาเร วทามิ โน อนาหาเร โก จาหาโร สตฺตนฺนํ
โพชฺฌงฺคานํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติสฺส วจนียํ จตฺตาโรปหํ ภิกฺขเว
สติปฏฺฐาเน สาหาเร วทามิ โน อนาหาเร โก จาหาโร จตุนฺนํ
สติปฏฺฐานานํ ตีณิ สุจริตานีติสฺส วจนียํ ตีณิปหํ ภิกฺขเว สุจริตานิ
สาหารานิ วทามิ โน อนาหารานิ โก จาหาโร ติณฺณํ สุจริตานํ
#๑ โป. ม. เทเว คฬคฬายนฺเตติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ ยุ. คลคลายนฺเต ฯ ๒ โป.
#กุสมฺเภ ฯ ม. กุโสมฺเภ ฯ อญฺญตฺถ เอวํ ญาตพฺพํ ฯ ๓ โป. สพฺพตฺถวาเรสุ สมุทฺทํ ฯ
อินฺทฺริยสํวโรติสฺส วจนียํ อินฺทฺริยสํวรมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ
โน อนาหารํ โก จาหาโร อินฺทฺริยสํวรสฺส สติสมฺปชญฺญนฺติสฺส
วจนียํ สติสมฺปชญฺญมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ
โก จาหาโร สติสมฺปชญฺญสฺส โยนิโส มนสิกาโรติสฺส วจนียํ
โยนิโส มนสิการมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก
จาหาโร โยนิโส มนสิการสฺส สทฺธาติสฺส วจนียํ สทฺธมฺปหํ ภิกฺขเว
สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร สทฺธาย สทฺธมฺมสฺสวนนฺติสฺส
วจนียํ สทฺธมฺมสฺสวนมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน
อนาหารํ โก จาหาโร สทฺธมฺมสฺสวนสฺส สปฺปุริสสํเสโวติสฺส วจนียํ
อิติ โข ภิกฺขเว สปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ
สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ สทฺธํ ปริปูเรติ สทฺธา ปริปูรา โยนิโส
มนสิการํ ปริปูเรติ โยนิโส มนสิกาโร ปริปูโร สติสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ
สติสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ อินฺทฺริยสํวโร ปริปูโร
ตีณิ สุจริตานิ ปริปูเรติ ตีณิ สุจริตานิ ปริปูรานิ จตฺตาโร
สติปฏฺฐาเน ปริปูเรนฺติ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปริปูรา สตฺต โพชฺฌงฺเค
ปริปูเรนฺติ สตฺต โพชฺฌงฺคา ปริปูรา วิชฺชาวิมุตฺตึ ปริปูเรนฺติ
เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ เสยฺยถาปิ
ภิกฺขเว อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต
ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ
ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุสุพฺเภ ปริปูเรนฺติ กุสุพฺภา ปริปูรา
มหาโสพฺเภ ปริปูเรนฺติ มหาโสพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ
กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ มหานทิโย ปริปูรา
มหาสมุทฺทํ สาครํ ปริปูเรนฺติ เอวเมตสฺส มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส
อาหาโร ๑ โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ เอวเมว โข ภิกฺขเว สปฺปุริสสํเสโว
ปริปูโร สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ สทฺธํ ปริปูเรติ
สทฺธา ปริปูรา โยนิโส มนสิการํ ปริปูเรติ โยนิโส มนสิกาโร
ปริปูโร สติสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ สติสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยสํวรํ
ปริปูเรติ อินฺทฺริยสํวโร ปริปูโร ตีณิ สุจริตานิ ปริปูเรติ ตีณิ
สุจริตานิ ปริปูรานิ จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ปริปูเรนฺติ จตฺตาโร
สติปฏฺฐานา ปริปูรา สตฺต โพชฺฌงฺเค ปริปูเรนฺติ สตฺต โพชฺฌงฺคา
ปริปูรา วิชฺชาวิมุตฺตึ ปริปูเรนฺติ เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร
โหติ เอวญฺจ ปาริปูรีติ ฯ

[๖๒] ปุริมา ภิกฺขเว โกฏิ น ปญฺญายติ ภวตณฺหาย อิโต
ปุพฺเพ ภวตณฺหา นาโหสิ อถ ปจฺฉา สมฺภวีติ เอวญฺเจตํ ภิกฺขเว
วุจฺจติ อถ จ ปน ปญฺญายติ อิทปฺปจฺจยา ภวตณฺหาติ
ภวตณฺหมฺปหํ ๒ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร
ภวตณฺหาย อวิชฺชาติสฺส วจนียํ อวิชฺชมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ
โน อนาหารํ โก จาหาโร อวิชฺชาย ปญฺจนีวรณาติสฺส วจนียํ
ปญฺจ นีวรเณปหํ ภิกฺขเว ๓ สาหาเร วทามิ โน อนาหาเร โก
จาหาโร ปญฺจนฺนํ นีวรณานํ ตีณิ ทุจฺจริตานีติสฺส วจนียํ ตีณิปหํ
#๑ ม. สาหาโร ฯ ๒ ม. ภวตณฺหามฺปาหํ ฯ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ ๓ ยุ. ปญฺจปหํ
#ภิกฺขเว นีวรเณ ฯ
ภิกฺขเว ทุจฺจริตานิ สาหารานิ วทามิ โน อนาหารานิ โก จาหาโร
ติณฺณํ ทุจฺจริตานํ อินฺทฺริยาสํวโรติสฺส วจนียํ อินฺทฺริยาสํวรมฺปหํ
ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร อินฺทฺริยาสํวรสฺส
อสตาสมฺปชญฺญนฺติสฺส วจนียํ อสตาสมฺปชญฺญมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ
วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร อสตาสมฺปชญฺญสฺส อโยนิโส
มนสิกาโรติสฺส วจนียํ อโยนิโส มนสิการมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ
วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร อโยนิโส มนสิการสฺส
อสฺสทฺธิยนฺติสฺส วจนียํ อสฺสทฺธิยมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน
อนาหารํ โก จาหาโร อสฺสทฺธิยสฺส อสฺสทฺธมฺมสฺสวนนฺติสฺส วจนียํ
อสฺสทฺธมฺมสฺสวนมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก
จาหาโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนสฺส อสปฺปุริสสํเสโวติสฺส วจนียํ อิติ
โข ภิกฺขเว อสปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ
อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ ปริปูเรติ อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ
อโยนิโส มนสิการํ ปริปูเรติ อโยนิโส มนสิกาโร ปริปูโร
อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยาสํวรํ
ปริปูเรติ อินฺทฺริยาสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูเรติ ตีณิ
ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ ปญฺจ นีวรณา ปริปูรา
อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ อวิชฺชา ปริปูรา ภวตณฺหํ ปริปูเรติ เอวเมติสฺสา
ภวตณฺหาย อาหาโร โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว
อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต ตํ อุทกํ
ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา
ปริปูรา กุสุพฺเภ ปริปูเรนฺติ กุสุพฺภา ปริปูรา มหากุสุพฺเภ ๑
ปริปูเรนฺติ มหากุสุพฺภา ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ กุนฺนทิโย
ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติ มหานทิโย ปริปูรา มหาสมุทฺทํ
สาครํ ปริปูเรนฺติ เอวเมตสฺส มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส อาหาโร
โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ เอวเมว โข ภิกฺขเว อสปฺปุริสสํเสโว
ปริปูโร อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ อสฺสทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ อสฺสทฺธิยํ
ปริปูเรติ อสฺสทฺธิยํ ปริปูรํ อโยนิโส มนสิการํ ปริปูเรติ อโยนิโส
มนสิกาโร ปริปูโร อสตาสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ อสตาสมฺปชญฺญํ
ปริปูรํ อินฺทฺริยาสํวรํ ปริปูเรติ อินฺทฺริยาสํวโร ปริปูโร ตีณิ ทุจฺจริตานิ
ปริปูเรติ ตีณิ ทุจฺจริตานิ ปริปูรานิ ปญฺจ นีวรเณ ปริปูเรนฺติ
ปญฺจ นีวรณา ปริปูรา อวิชฺชํ ปริปูเรนฺติ อวิชฺชา ปริปูรา ภวตณฺหํ
ปริปูเรติ เอวเมติสฺสา ภวตณฺหาย อาหาโร โหติ เอวญฺจ
ปาริปูริ ฯ วิชฺชาวิมุตฺติมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ
โก จาหาโร วิชฺชาวิมุตฺติยา สตฺต โพชฺฌงฺคาติสฺส วจนียํ สตฺตปหํ
ภิกฺขเว โพชฺฌงฺเค สาหาเร วทามิ โน อนาหาเร โก จาหาโร
สตฺตนฺนํ โพชฺฌงฺคานํ จตฺตาโร สติปฏฺฐานาติสฺส วจนียํ จตฺตาโรปหํ
ภิกฺขเว สติปฏฺฐาเน สาหาเร วทามิ โน อนาหาเร โก
จาหาโร จตุนฺนํ สติปฏฺฐานานํ ตีณิ สุจริตานีติสฺส วจนียํ ตีณิปหํ
ภิกฺขเว สุจริตานิ สาหารานิ วทามิ โน อนาหารานิ โก จาหาโร
#๑ ยุ. มหาโสพฺเภ ฯ
ติณฺณํ สุจริตานํ อินฺทฺริยสํวโรติสฺส วจนียํ อินฺทฺริยสํวรมฺปหํ ภิกฺขเว
สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร อินฺทฺริยสํวรสฺส
สติสมฺปชญฺญนฺติสฺส วจนียํ สติสมฺปชญฺญมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ
วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร สติสมฺปชญฺญสฺส โยนิโส
มนสิกาโรติสฺส วจนียํ โยนิโส มนสิการมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ
โน อนาหารํ โก จาหาโร โยนิโส มนสิการสฺส สทฺธาติสฺส
วจนียํ สทฺธมฺปหํ ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก
จาหาโร สทฺธาย สทฺธมฺมสฺสวนนฺติสฺส วจนียํ สทฺธมฺมสฺสวนมฺปหํ
ภิกฺขเว สาหารํ วทามิ โน อนาหารํ โก จาหาโร สทฺธมฺมสฺสวนสฺส
สปฺปุริสสํเสโวติสฺส วจนียํ อิติ โข ภิกฺขเว สปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร
สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูรํ สทฺธํ ปริปูเรติ
สทฺธา ปริปูรา โยนิโส มนสิการํ ปริปูเรติ โยนิโส มนสิกาโร
ปริปูโร สติสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ สติสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยสํวรํ
ปริปูเรติ อินฺทฺริยสํวโร ปริปูโร ตีณิ สุจริตานิ ปริปูเรติ ตีณิ
สุจริตานิ ปริปูรานิ จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ปริปูเรนฺติ จตฺตาโร
สติปฏฺฐานา ปริปูรา สตฺต โพชฺฌงฺเค ปริปูเรนฺติ สตฺต โพชฺฌงฺคา
ปริปูรา วิชฺชาวิมุตฺตึ ปริปูเรนฺติ เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร
โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อุปริปพฺพเต ถุลฺลผุสิตเก
เทเว วสฺสนฺเต เทเว คฬคฬายนฺเต ๑ ตํ อุทกํ ยถานินฺนํ ปวตฺตมานํ
ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูเรติ ปพฺพตกนฺทรปทรสาขา ปริปูรา กุสุพฺเภ
#๑ ม. เทเว คฬคฬายนฺเตติ อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ
ปริปูเรนฺติ กุสุพฺภา ปริปูรา มหากุสุพฺเภ ปริปูเรนฺติ มหากุสุพฺภา
ปริปูรา กุนฺนทิโย ปริปูเรนฺติ กุนฺนทิโย ปริปูรา มหานทิโย ปริปูเรนฺติh
มหานทิโย ปริปูรา มหาสมุทฺทํ สาครํ ปริปูเรนฺติ เอวเมตสฺส
มหาสมุทฺทสฺส สาครสฺส อาหาโร โหติ เอวญฺจ ปาริปูริ เอวเมว โข
ภิกฺขเว สปฺปุริสสํเสโว ปริปูโร สทฺธมฺมสฺสวนํ ปริปูเรติ สทฺธมฺมสฺสวนํ
ปริปูรํ สทฺธํ ปริปูเรติ สทฺธา ปริปูรา โยนิโส มนสิการํ
ปริปูเรติ โยนิโส มนสิกาโร ปริปูโร สติสมฺปชญฺญํ ปริปูเรติ
สติสมฺปชญฺญํ ปริปูรํ อินฺทฺริยสํวรํ ปริปูเรติ อินฺทฺริยสํวโร ปริปูโร
ตีณิ สุจริตานิ ปริปูเรติ ตีณิ สุจริตานิ ปริปูรานิ จตฺตาโร
สติปฏฺฐาเน ปริปูเรนฺติ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ปริปูรา สตฺต โพชฺฌงฺเค
ปริปูเรนฺติ สตฺต โพชฺฌงฺคา ปริปูรา วิชฺชาวิมุตฺตึ ปริปูเรนฺติ
เอวเมติสฺสา วิชฺชาวิมุตฺติยา อาหาโร โหติ เอวญฺจ ปาริปูรีติ ฯ

[๖๓] เยเกจิ ภิกฺขเว มยิ นิฏฺฐํคตา สพฺเพ เต
ทิฏฺฐิสมฺปนฺนา [๑] ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา
กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา สตฺตกฺขตฺตตปรมสฺส ๒ โกลํโกลสฺส เอกพีชิสฺส
สกทาคามิสฺส โย จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อรหา อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ
นิฏฺฐา กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา อนฺตราปรินิพฺพายิสฺส
อุปหจฺจปรินิพฺพายิสฺส อสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส สสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส
อุทฺธํโสตสฺส อกนิฏฺฐคามิโน อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา เยเกจิ
#๑ ม. ยุ. เตสํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนานนฺติ อตฺถิ ฯ ๒ ม. ยุ. สตฺตกฺขตฺตุปรมสฺส ฯ
#สพฺพตฺถาปิ อีทิสเมว ฯ
ภิกฺขเว มยิ นิฏฺฐํคตา สพฺเพ เต ทิฏฺฐิสมฺปนฺนา เตสํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนานํ
อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ
วิหาย นิฏฺฐาติ ฯ

[๖๔] เยเกจิ ภิกฺขเว มยิ อเวจฺจปฺปสนฺนา สพฺเพ เต
โสตาปนฺนา เตสํ โสตาปนฺนานํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา ปญฺจนฺนํ
อิธ วิหาย นิฏฺฐา กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา สตฺตกฺขตฺตตปรมสฺส
โกลงฺโกลสฺส เอกพีชิสฺส สกทาคามิสฺส โย จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อรหา
อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา
อนฺตราปรินิพฺพายิสฺส อุปหจฺจปรินิพฺพายิสฺส อสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส
สสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส อุทฺธํโสตสฺส อกนิฏฺฐคามิโน อิเมสํ ปญฺจนฺนํ
อิธ วิหาย นิฏฺฐา เยเกจิ ภิกฺขเว มยิ อเวจฺจปฺปสนฺนา สพฺเพ
เต โสตาปนฺนา เตสํ โสตาปนฺนานํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา
อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐาติ ฯ

[๖๕] เอกํ สมยํ อายสฺมา สารีปุตฺโต มคเธสุ วิหรติ
นาลกคามเก ฯ อถโข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา สารีปุตฺโต
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สารีปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ
สมฺโมทนียํ กถํ สาราณียํ ๑ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ
นิสินฺโน โข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ เอตทโวจ
กินฺนุ โข อาวุโส สารีปุตฺต สุขํ กึ ทุกฺขนฺติ ฯ อภินิพฺพตฺติ โข
#๑ ม. สารณียํ ฯ สพฺพตฺถ เอวํ ญาตพฺพํ ฯ
อาวุโส ทุกฺขา อนภินิพฺพตฺติ สุขา อภินิพฺพตฺติยา อาวุโส สติ
อิทํ ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ สีตํ อุณฺหํ ชิฆจฺฉา ปิปาสา อุจฺจาโร ปสฺสาโว
อคฺคิสมฺผสฺโส ทณฺฑสมฺผสฺโส สตฺถสมฺผสฺโส ญาตีปิ นํ ๑ มิตฺตาปิ
สงฺคมฺม สมาคมฺม โรเสนฺติ อภินิพฺพตฺติยา อาวุโส สติ อิทํ
ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ ฯ อนภินิพฺพตฺติยา อาวุโส สติ อิทํ สุขํ ปาฏิกงฺขํ
น สีตํ น อุณฺหํ น ชิฆจฺฉา น ปิปาสา น อุจฺจาโร น ปสฺสาโว
น อคฺคิสมฺผสฺโส น ทณฺฑสมฺผสฺโส น สตฺถสมฺผสฺโส ญาตีปิ นํ ๑
มิตฺตาปิ สงฺคมฺม สมาคมฺม น โรเสนฺติ อนภินิพฺพตฺติยา อาวุโส
สติ อิทํ สุขํ ปาฏิกงฺขนฺติ ฯ

[๖๖] เอกํ สมยํ อายสฺมา สารีปุตฺโต มคเธสุ วิหรติ
นาลกคามเก ฯ อถโข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก เยนายสฺมา
สารีปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สารีปุตฺเตน สทฺธึ
สมฺโมทิ สมฺโมทนียํ กถํ สาราณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข สามณฺฑกานิ ปริพฺพาชโก อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ
เอตทโวจ กินฺนุ โข อาวุโส สารีปุตฺต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย สุขํ กึ
ทุกฺขนฺติ ฯ อนภิรติ โข อาวุโส อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺขา อภิรติ
สุขา อนภิรติยา อาวุโส สติ อิทํ ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ คจฺฉนฺโตปิ
สุขํ สาตํ นาธิคจฺฉติ ฐิโตปิ … นิสินฺโนปิ … สยาโนปิ …
คามคโตปิ … อรญฺญคโตปิ … รุกฺขมูลคโตปิ … สุญฺญาคารคโตปิ …
อพฺโภกาสคโตปิ … ภิกฺขุมชฺฌคโตปิ สุขํ สาตํ นาธิคจฺฉติ อนภิรติยา อาวุโส
#๑ โป. ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
สติ อิทํ ทุกฺขํ ปาฏิกงฺขํ ฯ อภิรติยา อาวุโส สติ อิทํ สุขํ
ปาฏิกงฺขํ คจฺฉนฺโตปิ สุขํ สาตํ อธิคจฺฉติ ฐิโตปิ … นิสินฺโนปิ …
สยาโนปิ … คามคโตปิ … อรญฺญคโตปิ … รุกฺขมูลคโตปิ …
สุญฺญาคารคโตปิ … อพฺโภกาสคโตปิ … ภิกฺขุมชฺฌคโตปิ สุขํ สาตํ
อธิคจฺฉติ อภิรติยา อาวุโส สติ อิทํ สุขํ ปาฏิกงฺขนฺติ ฯ

[๖๗] เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกญฺจรมาโน มหตา
ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน นฬกปานํ นาม โกสลานํ นิคโม ตทวสริ
ตตฺร สุทํ ภควา นฬกปาเน วิหรติ ปลาสวเน เตน โข ปน
สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต นิสินฺโน โหติ อถโข
ภควา พหุเทว รตฺตึ ภิกฺขู ๑ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา
สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ อนุวิโลเกตฺวา
อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ อามนฺเตสิ วิคตถีนมิทฺโธ โข สารีปุตฺต ภิกฺขุสงฺโฆ
ปฏิภาตุ ตํ สารีปุตฺต ภิกฺขูนํ ธมฺมี กถา ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ ตมหํ
อายมิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข อายสฺมา สารีปุตฺโต ภควโต
ปจฺจสฺโสสิ ฯ อถโข ภควา จตุคุณํ สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิเณน
ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท ปาทํ อจฺจาธาย สโต สมฺปชาโน
อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา ฯ ตตฺร โข อายสฺมา สารีปุตฺโต ภิกฺขู
อามนฺเตสิ อาวุโส ภิกฺขโวติ ฯ อาวุโสติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต
สารีปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ ฯ อายสฺมา สารีปุตฺโต เอตทโวจ ยสฺสกสฺสจิ
อาวุโส สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิริ นตฺถิ … โอตฺตปฺปํ
#๑ โป. ม. ภิกฺขูนํ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
นตฺถิ … วิริยํ ๑ นตฺถิ … ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา
รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ ปาริหานิเยว ๒ ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ
ธมฺเมสุ โน วุฑฺฒิ เสยฺยถาปิ อาวุโส กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา
รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หายเตว วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน
หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน เอวเมว โข อาวุโส
ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิริ นตฺถิ … โอตฺตปฺปํ
นตฺถิ … วิริยํ นตฺถิ … ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา
รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ ปาริหานิเยว ๒ ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ
ธมฺเมสุ โน วุฑฺฒิ อสฺสทฺโธ ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส ปริหานเมตํ
อหิริโก ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส ปริหานเมตํ อโนตฺตปฺปี ปุริสปุคฺคโลติ
อาวุโส ปริหานเมตํ กุสีโต ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส ปริหานเมตํ
ทุปฺปญฺโญ ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส ปริหานเมตํ โกธโน ปุริสปุคฺคโลติ
อาวุโส ปริหานเมตํ อุปนาหี ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส ปริหานเมตํ
ปาปิจฺโฉ ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส ปริหานเมตํ ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโลติ
อาวุโส ปริหานเมตํ มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส ปริหานเมตํ ฯ
ยสฺสกสฺสจิ อาวุโส สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิริ
อตฺถิ … โอตฺตปฺปํ อตฺถิ … วิริยํ อตฺถิ … ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุฑฺฒิเยว
ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปาริหานิ เสยฺยถาปิ อาวุโส
ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วฑฺฒเตว
#๑ ม. วีริยํ ฯ ๒ ม. ยุ. หานิเยว ฯ
วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน
เอวเมว โข อาวุโส ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ หิริ อตฺถิ … โอตฺตปฺปํ อตฺถิ … วิริยํ อตฺถิ … ปญฺญา
อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ
วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปาริหานิ สทฺโธ
ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส อปริหานเมตํ หิริมา ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส
อปริหานเมตํ โอตฺตปฺปี ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส อปริหานเมตํ อารทฺธวิริโย
ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส อปริหานเมตํ ปญฺญวา ปุริสปุคฺคโลติ
อาวุโส อปริหานเมตํ อกฺโกธโน ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส อปริหานเมตํ
อนุปนาหี ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส อปริหานเมตํ อปฺปิจฺโฉ ปุริสปุคฺคโลติ
อาวุโส อปริหานเมตํ กลฺยาณมิตฺโต ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส
อปริหานเมตํ สมฺมาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโลติ อาวุโส อปริหานเมตํ ฯ
อถโข ภควา ปจฺจุฏฺฐาย อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ อามนฺเตสิ สาธุ
สาธุ สารีปุตฺต ยสฺสกสฺสจิ สารีปุตฺต สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ
หิริ นตฺถิ … โอตฺตปฺปํ นตฺถิ … วิริยํ นตฺถิ … ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว
ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุฑฺฒิ เสยฺยถาปิ สารีปุตฺต
กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หายเตว
วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน
เอวเมว โข สารีปุตฺต ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ
กุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯเปฯ ปญฺญา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯเปฯ
อสฺสทฺโธ ปุริสปุคฺคโลติ สารีปุตฺต ปริหานเมตํ อหิริโก … อโนตฺตปฺปี
กุสีโต … ทุปฺปญฺโญ … โกธโน … อุปนาหี … ปาปิจฺโฉ …
ปาปมิตฺโต … มิจฺฉาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโลติ สารีปุตฺต ปริหานเมตํ ฯ
ยสฺสกสฺสจิ สารีปุตฺต สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิริ อตฺถิ …
โอตฺตปฺปํ อตฺถิ … วิริยํ อตฺถิ … ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ
ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา
กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปาริหานิ เสยฺยถาปิ สารีปุตฺต ชุณฺหปกฺเข
จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วฑฺฒเตว วณฺเณน
วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน
เอวเมว โข สารีปุตฺต ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ
หิริ อตฺถิ … โอตฺตปฺปํ อตฺถิ … วิริยํ อตฺถิ … ปญฺญา อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุฑฺฒิเยว
ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปาริหานิ สทฺโธ ปุริสปุคฺคโลติ
สารีปุตฺต อปริหานเมตํ หิริมา … โอตฺตปฺปี … อารทฺธวิริโย …
ปญฺญวา … อกฺโกธโน … อนุปนาหี … อปฺปิจฺโฉ …
กลฺยาณมิตฺโต … สมฺมาทิฏฺฐิโก ปุริสปุคฺคโลติ สารีปุตฺต อปริหานเมตนฺติ ฯ

[๖๘] เอกํ สมยํ ภควา นฬกปาเน วิหรติ ปลาสวเน เตน
โข ปน สมเยน ภควา ตทหุโปสเถ ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต นิสินฺโน โหติ
อถโข ภควา พหุเทว รตฺตึ ภิกฺขู ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา
สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา สมฺปหํเสตฺวา ตุณฺหีภูตํ ตุณฺหีภูตํ ภิกฺขุสงฺฆํ
อนุวิโลเกตฺวา อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ อามนฺเตสิ วิคตถีนมิทฺโธ โข
สารีปุตฺต ภิกฺขุสงฺโฆ ปฏิภาตุ ตํ สารีปุตฺต ภิกฺขูนํ ธมฺมี กถา
ปิฏฺฐิ เม อาคิลายติ ตมหํ อายมิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข
อายสฺมา สารีปุตฺโต ภควโต ปจฺจสฺโสสิ ฯ อถโข ภควา จตุคุณํ
สงฺฆาฏึ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิเณน ปสฺเสน สีหเสยฺยํ กปฺเปสิ ปาเท
ปาทํ อจฺจาธาย ๑ สโต สมฺปชาโน อุฏฺฐานสญฺญํ มนสิกริตฺวา ฯ ตตฺร
โข อายสฺมา สารีปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ อาวุโส ภิกฺขโวติ ฯ
อาวุโสติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สารีปุตฺตสฺส ปจฺจสฺโสสุํ ฯ อายสฺมา
สารีปุตฺโต เอตทโวจ ยสฺสกสฺสจิ อาวุโส สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ หิริ นตฺถิ … โอตฺตปฺปํ นตฺถิ … วิริยํ นตฺถิ … ปญฺญา
นตฺถิ … โสตาวธานํ นตฺถิ … ธมฺมธารณา นตฺถิ … อตฺถูปปริกฺขา
นตฺถิ … ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติ นตฺถิ … อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว
ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุฑฺฒิ เสยฺยถาปิ อาวุโส กาฬปกฺเข
จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หายเตว วณฺเณน
หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ อาโรหปริณาเหน เอวเมว
โข อาวุโส ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิริ
นตฺถิ … โอตฺตปฺปํ นตฺถิ … วิริยํ นตฺถิ … ปญฺญา นตฺถิ …
โสตาวธานํ นตฺถิ … ธมฺมธารณา นตฺถิ … อตฺถูปปริกฺขา นตฺถิ …
#๑ โป. อจฺโจธาย ฯ
ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติ นตฺถิ … อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ
ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ
ธมฺเมสุ โน วุฑฺฒิ ฯ ยสฺสกสฺสจิ อาวุโส สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ หิริ อตฺถิ … โอตฺตปฺปํ อตฺถิ … วิริยํ อตฺถิ … ปญฺญา
อตฺถิ … โสตาวธานํ อตฺถิ … ธมฺมธารณา อตฺถิ … อตฺถูปปริกฺขา
อตฺถิ … ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติ อตฺถิ … อปฺปมาโท อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุฑฺฒิเยว
ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปาริหานิ เสยฺยถาปิ อาวุโส
ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วฑฺฒเตว
วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน
เอวเมว โข อาวุโส ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ หิริ อตฺถิ … โอตฺตปฺปํ อตฺถิ … วิริยํ อตฺถิ … ปญฺญา
อตฺถิ … โสตาวธานํ อตฺถิ … ธมฺมธารณา อตฺถิ … อตฺถูปปริกฺขา
อตฺถิ … ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติ อตฺถิ … อปฺปมาโท อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุฑฺฒิเยว
ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปาริหานีติ ฯ อถโข ภควา ปจฺจุฏฺฐาย
อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ อามนฺเตสิ สาธุ สาธุ สารีปุตฺต ยสฺสกสฺสจิ
สารีปุตฺต สทฺธา นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ หิริ นตฺถิ … โอตฺตปฺปํ นตฺถิ …
วิริยํ นตฺถิ … ปญฺญา นตฺถิ … โสตาวธานํ นตฺถิ … ธมฺมธารณา
นตฺถิ … อตฺถูปปริกฺขา นตฺถิ … ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติ นตฺถิ …
อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา
อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน วุฑฺฒิ เสยฺยถาปิ
สารีปุตฺต กาฬปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ
หายเตว วณฺเณน หายติ มณฺฑเลน หายติ อาภาย หายติ
อาโรหปริณาเหน เอวเมว โข สารีปุตฺต ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา นตฺถิ
กุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯเปฯ อปฺปมาโท นตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส
ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ หานิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ
ธมฺเมสุ โน วุฑฺฒิ ฯ ยสฺสกสฺสจิ สารีปุตฺต สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ
ธมฺเมสุ หิริ อตฺถิ … โอตฺตปฺปํ อตฺถิ … วิริยํ อตฺถิ … โสตาวธานํ
อตฺถิ … ธมฺมธารณา อตฺถิ … อตฺถูปปริกฺขา อตฺถิ …
ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติ อตฺถิ … อปฺปมาโท อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา
รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ
โน ปาริหานิ เสยฺยถาปิ สารีปุตฺต ชุณฺหปกฺเข จนฺทสฺส ยา รตฺติ
วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วฑฺฒเตว วณฺเณน วฑฺฒติ มณฺฑเลน
วฑฺฒติ อาภาย วฑฺฒติ อาโรหปริณาเหน เอวเมว โข สารีปุตฺต
ยสฺสกสฺสจิ สทฺธา อตฺถิ กุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯเปฯ อปฺปมาโท อตฺถิ
กุสเลสุ ธมฺเมสุ ตสฺส ยา รตฺติ วา ทิวโส วา อาคจฺฉติ วุฑฺฒิเยว
ปาฏิกงฺขา กุสเลสุ ธมฺเมสุ โน ปาริหานีติ ฯ