[๓๒๕] ๕๔ เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ฯ
เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ธมฺมิโก ชาติภูมิยํ อาวาสิโก โหติ
สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตสุ อาวาเสสุ ฯ ตตฺร สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก
อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ ๑ โรเสติ วาจาย
เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา
วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ
น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ อาวาสํ ฯ อถ โข ชาติภูมิกานํ ๒ อุปาสกานํ
เอตทโหสิ มยํ โข ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสน-
คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน อถ จ ปน ๓ อาคนฺตุกา ภิกฺขู
ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ อาวาสํ โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย
เยน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ อาวาสนฺติ ฯ
อถ โข ชาติภูมิกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ อยํ โข อายสฺมา
ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ
โรเสติ วาจาย เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน
อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา
วาจาย ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ อาวาสํ ฯ ยนฺนูน มยํ อายสฺมนฺตํ
ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยามาติ ฯ อถ โข ชาติภูมิกา อุปาสกา เยน
อายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ
เอตทโวจุํ ปกฺกมตุ ภนฺเต อายสฺมา ธมฺมิโก อิมมฺหา อาวาสา
อลนฺเต อิธ วาเสนาติ ฯ
#๑ ยุ. วิตุเทติ ฯ ๒ ม. ชาติภูมกานํ ฯ อปรํปิ อีทิสเมว ฯ ๓ ยุ. อถ โข ปน ฯ
อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ตมฺหา อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ
อคมาสิ ฯ ตตฺรปิ สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ
ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู
อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา
วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ
อาวาสํ ฯ อถ โข ชาติภูมิกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ มยํ โข
ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน
อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ
ริญฺจนฺติ อาวาสํ โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา
ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ อาวาสนฺติ ฯ อถ โข
ชาติภูมิกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ อยํ โข อายสฺมา ธมฺมิโก
อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย
เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา
วิเหสิยมานา วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ
น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ อาวาสํ ฯ ยนฺนูน มยํ อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ
ปพฺพาเชยฺยามาติ ฯ อถ โข ชาติภูมิกา อุปาสกา เยน อายสฺมา
ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ
ปกฺกมตุ ภนฺเต อายสฺมา ธมฺมิโก อิมมฺหาปิ อาวาสา
อลนฺเต อิธ วาเสนาติ ฯ
อถ โข อายสฺมา ธมฺมิโก ตมฺหาปิ อาวาสา อญฺญํ อาวาสํ
อคมาสิ ฯ ตตฺรปิ สุทํ อายสฺมา ธมฺมิโก อาคนฺตุเก ภิกฺขู อกฺโกสติ
ปริภาสติ วิหึสติ วิตุทติ โรเสติ วาจาย เต จ อาคนฺตุกา ภิกฺขู
อายสฺมตา ธมฺมิเกน อกฺโกสิยมานา ปริภาสิยมานา วิเหสิยมานา
วิตุทิยมานา โรสิยมานา วาจาย ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ
อาวาสํ ฯ อถ โข ชาติภูมิกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ มยํ โข
ภิกฺขุสงฺฆํ ปจฺจุปฏฺฐิตา จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขาเรน
อถ จ ปน อาคนฺตุกา ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ
ริญฺจนฺติ อาวาสํ โก นุ โข เหตุ โก ปจฺจโย เยน อาคนฺตุกา
ภิกฺขู ปกฺกมนฺติ น สณฺฐนฺติ ริญฺจนฺติ อาวาสนฺติ ฯ อถ
โข ชาติภูมิกานํ อุปาสกานํ เอตทโหสิ ฯเปฯ ยนฺนูน มยํ อายสฺมนฺตํ
ธมฺมิกํ ปพฺพาเชยฺยาม สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหีติ ฯ
อถ โข ชาติภูมิกา อุปาสกา เยน อายสฺมา ธมฺมิโก เตนุปสงฺกมึสุ
อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ เอตทโวจุํ ปกฺกมตุ
ภนฺเต อายสฺมา ธมฺมิโก สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหีติ ฯ
อถ โข อายสฺมโต ธมฺมิกสฺส เอตทโหสิ ปพฺพาชิโต โขมฺหิ
ชาติภูมิเกหิ อุปาสเกหิ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหิ กหํ
นุ โขทานิ คจฺฉามีติ ฯ อถ โข อายสฺมโต ธมฺมิกสฺส เอตทโหสิ
ยนฺนูนาหํ เยน ภควา เตนุปสงฺกเมยฺยนฺติ ฯ อถ โข อายสฺมา
ธมฺมิโก ปตฺตจีวรมาทาย เยน ราชคหํ เตน ปกฺกามิ อนุปุพฺเพน
เยน ราชคหํ คิชฺฌกูโฏ ปพฺพโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ
นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ ธมฺมิกํ ภควา เอตทโวจ หนฺท กุโต นุ
ตฺวํ พฺราหฺมณ ธมฺมิก อาคจฺฉสีติ ฯ ปพฺพาชิโต อหํ ภนฺเต ชาติภูมิเกหิ
อุปาสเกหิ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหีติ ฯ อลํ พฺราหฺมณ
ธมฺมิก กินฺเต อิมินา ยนฺตํ ตโต ตโต ปพฺพาเชนฺติ โส
ตฺวํ ตโต ตโต ปพฺพาชิโต มเมว สนฺติเก อาคจฺฉสิ ฯ
ภูตปุพฺพํ พฺราหฺมณ ธมฺมิก สามุทฺทิกา วาณิชา ตีรทสฺสึ สกุณํ
คเหตฺวา นาวาย สมุทฺทํ อชฺโฌคาหนฺติ เต อตีรทสฺสนิยา ๑ นาวาย
ตีรทสฺสึ สกุณํ มุญฺจนฺติ โส คจฺฉเตว ปุรตฺถิมํ ทิสํ คจฺฉติ
ปจฺฉิมํ ทิสํ คจฺฉติ อุตฺตรํ ทิสํ คจฺฉติ ทกฺขิณํ ทิสํ คจฺฉติ
อุทฺธํ คจฺฉติ อนุทิสํ สเจ โส สมนฺตา ตีรํ ปสฺสติ
ตถาคตโกว โหติ สเจ ปน โส สมนฺตา ตีรํ น ปสฺสติ
ตเมว นาวํ ปจฺจาคจฺฉติ เอวเมว โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก ยนฺตํ
ตโต ตโต ปพฺพาเชนฺติ โส ตฺวํ ตโต ตโต ปพฺพาชิโต มเมว
สนฺติเก อาคจฺฉสิ ฯ
ภูตปุพฺพํ พฺราหฺมณ ธมฺมิก รญฺโญ โกรพฺยสฺส สุปฺปติฏฺโฐ นาม
นิโคฺรธราชา อโหสิ ปญฺจสาโข สีตจฺฉาโย มโนรโม สุปฺปติฏฺฐสฺส
โข ปน พฺราหฺมณ ธมฺมิก นิโคฺรธราชสฺส ทฺวาทส โยชนานิ
อภินิเวโส อโหสิ ปญฺจ โยชนานิ มูลสนฺตานกานํ สุปฺปติฏฺฐสฺส โข
#๑ สี. ม. ยุ. อตีรทกฺขินิยา ฯ
ปน พฺราหฺมณ ธมฺมิก นิโคฺรธราชสฺส มหนฺตานิ ๑ ผลานิ อเหสุํ
เสยฺยถาปิ นาม อาฬฺหกถาลิกา เอวมสฺส สาทูนิ ผลานิ อเหสุํ
เสยฺยถาปิ นาม ขุทฺทมธธ อเนฬกํ ๒ สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน พฺราหฺมณ
ธมฺมิก นิโคฺรธราชสฺส เอกํ ขนฺธํ ราชา ปริภุญฺชติ สทฺธึ
อิตฺถาคาเรน เอกํ ขนฺธํ พลกาโย ปริภุญฺชติ เอกํ ขนฺธํ เนคมชานปทา
ปริภุญฺชนฺติ เอกํ ขนฺธํ สมณพฺราหฺมณา ปริภุญฺชนฺติ เอกํ
ขนฺธํ มิคปกฺขิโน ๓ ปริภุญฺชนฺติ สุปฺปติฏฺฐสฺส โข ปน พฺราหฺมณ
ธมฺมิก นิโคฺรธราชสฺส น โกจิ ผลานิ รกฺขติ น จ สุทํ อญฺญมญฺญสฺส
ผลานิ หึสนฺติ อถ โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก อญฺญตโร ปุริโส
สุปฺปติฏฺฐสฺส นิโคฺรธราชสฺส ยาวทตฺถํ ผลานิ ภกฺขิตฺวา สาขํ
ภญฺชิตฺวา ปกฺกามิ อถ โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก สุปฺปติฏฺเฐ นิโคฺรธราเช
อธิวตฺถาย เทวตาย เอตทโหสิ อจฺฉริยํ วต โภ อพฺภุตํ
วต โภ ยาว ปาปมนุสฺโส ยตฺร หิ นาม สุปฺปติฏฺฐสฺส นิโคฺรธราชสฺส
ยาวทตฺถํ ผลานิ ภกฺขิตฺวา สาขํ ภญฺชิตฺวา ปกฺกมิสฺสติ
ยนฺนูน สุปฺปติฏฺโฐ นิโคฺรธราชา อายตึ ผลํ น ทเทยฺยาติ อถ โข
พฺราหฺมณ ธมฺมิก สุปฺปติฏฺโฐ นิโคฺรธราชา อายตึ ผลํ น อทาสิ ๔
อถ โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก ราชา โกรโพฺย เยน สกฺโก เทวานมินฺโท
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา สกฺกํ เทวานมินฺทํ เอตทโวจ ยคฺเฆ
มาริส ชาเนยฺยาสิ สุปฺปติฏฺโฐ นิโคฺรธราชา ผลํ น เทตีติ อถ โข
#๑ สี. ม. ยุ. ตาว มหนฺตานิ ฯ ๒ ยุ. อนีลกํ ฯ ๓ โป. ม. มิคา ฯ ยุ. มิคปกฺขิโย ฯ
#๔ ม. ยุ. นาทาสิ ฯ
พฺราหฺมณ ธมฺมิก สกฺโก เทวานมินฺโท ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ
อภิสงฺขาเรสิ ๑ ยถา ภูสา ๒ วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา สุปฺปติฏฺฐํ นิโคฺรธราชํ
ปวตฺเตสิ ๓ อุมฺมูลมกาสิ อถ โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก สุปฺปติฏฺเฐ
นิโคฺรธราเช อธิวตฺถา เทวตา ทุกฺขี ทุมฺมนา อสฺสุมุขี รุทมานา
เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ อถ โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก สกฺโก เทวานมินฺโท เยน
สุปฺปติฏฺเฐ นิโคฺรธราเช อธิวตฺถา เทวตา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
สุปฺปติฏฺเฐ นิโคฺรธราเช อธิวตฺถํ เทวตํ เอตทโวจ กึ นุ
ตฺวํ เทวเต ทุกฺขี ทุมฺมนา อสฺสุมุขี รุทมานา เอกมนฺตํ ฐิตาติ ตถา
หิ ปน เม มาริส ภูสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ ๓
อุมฺมูลมกาสีติ อปิ นุ ตฺวํ เทวเต รุกฺขธมฺเม ฐิตา ๔ ภูสา วาตวุฏฺฐิ
อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ ๓ อุมฺมูลมกาสีติ กถํ ปน มาริส รุกฺโข
รุกฺขธมฺเม ฐิโต โหตีติ อิธ ๕ เทวเต รุกฺขสฺส มูลํ มูลตฺถิกา
หรนฺติ ตจํ ตจตฺถิกา หรนฺติ ปตฺตํ ปตฺตตฺถิกา หรนฺติ ปุปฺผํ
ปุปฺผตฺถิกา หรนฺติ ผลํ ผลตฺถิกา หรนฺติ น จ เตน เทวตาย
อนตฺตมนตา วา อนภินนฺทิ วา ๖ กรณียา เอวํ โข เทวเต
รุกฺโข รุกฺขธมฺเม ฐิโต โหตีติ อฏฺฐิตา เยว โข เม มาริส
รุกฺขธมฺเม ภูสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา ภวนํ ปวตฺเตสิ ๓ อุมฺมูลมกาสีติ
สเจ โข ตฺวํ เทวเต รุกฺขธมฺเม ติฏฺเฐยฺยาสิ สิยา เต
ภวนํ ยถา ปุเรติ ติฏฺเฐยฺยามหํ ๗ มาริส รุกฺขธมฺเม โหตุ เม
#๑ ม. ยุ. อภิสงฺขาสิ ฯ ๒ ม. ยุ. ภุสา ฯ อปรํปิ อีทิสเมว ฯ ๓ สี. ยู. ปาเตสิ ฯ
#๔ ม. ยุ. ฐิตาย ฯ ๕ ยุ. อิเธว ฯ ๖ สี. อนภิรทฺธิ วา ฯ ๗ ม. ยุ. ฐสฺสามหํ ฯ
ภวนํ ยถา ปุเรติ อถ โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก สกฺโก เทวานมินฺโท
ตถารูปํ อิทฺธาภิสงฺขารํ อภิสงฺขาริ ๑ ยถา ภูสา วาตวุฏฺฐิ อาคนฺตฺวา
สุปฺปติฏฺฐํ นิโคฺรธราชํ อุสฺสาเปติ สจฺฉวีนิ ๒ มูลานิ อเหสุํ เอวเมว
โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก อปินุ ตํ สมณธมฺเม ฐิตํ ชาติภูมิกา
อุปาสกา ปพฺพาเชสุํ ๓ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ อาวาเสหีติ กถํ
ปน ๔ ภนฺเต สมโณ สมณธมฺเม ฐิโต โหตีติ อิธ พฺราหฺมณ
ธมฺมิก สมโณ อกฺโกสนฺตํ น ปจฺจกฺโกสติ ๕ โรสนฺตํ น ปฏิโรสติ
ภณฺฑนฺตํ น ปฏิภณฺฑติ เอวํ โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก สมโณ
สมณธมฺเม ฐิโต โหตีติ อฏฺฐิตญฺเญว โข มํ ภนฺเต สมณธมฺเม
ชาติภูมิกา อุปาสกา ปพฺพาเชสุํ สพฺพโส ชาติภูมิยํ สตฺตหิ
อาวาเสหีติ ฯ
ภูตปุพฺพํ พฺราหฺมณ ธมฺมิก สุเนตฺโต นาม สตฺถา อโหสิ
ติตฺถกโร กาเมสุ วีตราโค สุเนตฺตสฺส โข ปน พฺราหฺมณ ธมฺมิก
สตฺถุโน อเนกานิ สาวกสตานิ อเหสุํ สุเนตฺโต สตฺถา สาวกานํ
พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสสิ เย โข ปน พฺราหฺมณ ธมฺมิก
สุเนตฺตสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ
น ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา อปายํ ทุคฺคตึ
วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชึสุ เย โข ปน พฺราหฺมณ ธมฺมิก สุเนตฺตสฺส
สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ ปสาเทสุํ
#๑ ม. ยุ. อภิสงฺขาสิ ฯ ๒ โป. ปญฺจวิธานิ ฯ ๓ ยุ. ปพฺพาเชยฺยุํ ฯ ๔ โป. โข. ฯ
#๕ โป. ปฏิโกสติ ฯ
เต กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชึสุ ฯ
ภูตปุพฺพํ พฺราหฺมณ ธมฺมิก มูคปกฺโข นาม สตฺถา อโหสิ ฯเปฯ
อรเนมิ นาม สตฺถา อโหสิ กุทฺทาลโก นาม สตฺถา อโหสิ
หตฺถิปาโล นาม สตฺถา อโหสิ ฯเปฯ โชติปาโล นาม สตฺถา
อโหสิ ติตฺถกโร กาเมสุ วีตราโค โชติปาลสฺส โข ปน พฺราหฺมณ
ธมฺมิก สตฺถุโน อเนกานิ สาวกสตานิ อเหสุํ โชติปาโล สตฺถา
สาวกานํ พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสสิ เย โข ปน พฺราหฺมณ
ธมฺมิก โชติปาลสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ
เทเสนฺตสฺส จิตฺตานิ น ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา
อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชึสุ เย โข ปน พฺราหฺมณ
ธมฺมิก โชติปาลสฺส สตฺถุโน พฺรหฺมโลกสหพฺยตาย ธมฺมํ เทเสนฺตสฺส
จิตฺตานิ ปสาเทสุํ เต กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา สุคตึ สคฺคํ
โลกํ อุปปชฺชึสุ ฯ ตํ กึ มญฺญสิ พฺราหฺมณ ธมฺมิก โย อิเม ฉ
สตฺถาโร ติตฺถกเร กาเมสุ วีตราเค อเนกสตปริวาเร สสาวกสงฺเฆ
ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกเสยฺย ปริภาเสยฺย พหุํ ๑ โส อปุญฺญํ ปสเวยฺยาติ ฯ
เอวํ ภนฺเต ฯ โย โข พฺราหฺมณ ธมฺมิก อิเม ฉ สตฺถาโร
ติตฺถกเร กาเมสุ วีตราเค อเนกสตปริวาเร สสาวกสงฺเฆ ปทุฏฺฐจิตฺโต
อกฺโกเสยฺย ปริภาเสยฺย พหุํ โส อปุญฺญํ ปสเวยฺย โย เอกํ
ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ ปุคฺคลํ ปทุฏฺฐจิตฺโต อกฺโกสติ ปริภาสติ อยํ ตโต
#๑ โป. พหุญฺจ ฯ
พหุตรํ อปุญฺญํ ปสวติ ตํ กิสฺส เหตุ นาหํ พฺราหฺมณ ธมฺมิก
อิโต พหิทฺธา เอวรูปํ ขนฺตํ ๑ วทามิ ยถา มํ สพฺรหฺมจารีสุ
ตสฺมา ติห พฺราหฺมณ ธมฺมิก เอวํ สิกฺขิตพฺพํ น โน อามสพฺรหฺมจารีสุ ๒
จิตฺตานิ ปทุฏฺฐานิ ภวิสฺสนฺตีติ เอวํ หิ เต พฺราหฺมณ
ธมฺมิก สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ
สุเนตฺโต มูคปกฺโข จ อรเนมิ จ พฺราหฺมโณ
กุทฺทาลโก อหุ สตฺถา หตฺถิปาโล จ มาณโว
โชติปาโล จ โควินฺโท อหุ สตฺตปุโรหิโต
อภิเสกา ๓ อตีตํเส ฉ สตฺถาโร ยสสฺสิโน
นิรามคนฺธา กรุเณ วิมุตฺตา ๔ กามสญฺโญชนาติตา ๕
กามราคํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปคา อหุ ฯ
อเหสุํ สาวกา เตสํ อเนกานิ สตานิปิ
นิรามคนฺธา กรุเณ วิมุตฺตา ๔ กามสญฺโญชนาติตา ๕
กามราคํ วิราเชตฺวา พฺรหฺมโลกูปคา อหุ ฯ
โย ๖ เต อิสี พาหิรเก วีตราเค สมาหิเต
ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป โย นโร ปริภาสติ
พหุญฺจ โส ปสวติ อปุญฺญํ ตาทิโส นโร ฯ
โย เจกํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนํ ภิกฺขุํ พุทฺธสฺส สาวกํ
#๑ ม. ยุ. เอวรูปึ ขนฺตึ ฯ ๒ ม. สมสพฺรหฺม… ฯ ยุ …สพฺรหฺม… ฯ ๓ ม. ยุ.
#อหึสกา ฯ ๔ ม. กรุเณธิมุตฺตา ฯ ๕ ม. ยุ. ติคา ฯ ๖ ม. ยุ. เย ฯ
ปทุฏฺฐมนสงฺกปฺโป โย นโร ปริภาสติ
อยํ ตโต พหุตรํ อปุญฺญํ ปสเว นโร ฯ
น สาธุรูปํ อาสิเท ๑ ทิฏฺฐิฏฺฐานปฺปหายินํ ฯ
สตฺตโม ปุคฺคโล เอโส อริยสงฺฆสฺส วุจฺจติ
อวีตราโค กาเมสุ ยสฺส ปญฺจินฺทฺริยา มุทู
สทฺธา สติ จ วิริยํ ๒ สมโถ จ วิปสฺสนา
ตาทิสํ ภิกฺขุํ อาสชฺช ปุพฺเพว อุปหญฺญติ
อตฺตานํ อุปหตฺวาน ปจฺฉา อญฺญํ วิหึสติ ฯ
โย จ รกฺเขยฺย อตฺตานํ อกฺขโต ๓ ปณฺฑิโต สทาติ ฯ
ธมฺมิกวคฺโค ปญฺจโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
นาคมิคสาลา อิณํ จุนฺทํ ๔ เทฺว ว สทิฏฺฐิกํ ๕
เขมอินฺทฺริยา อานนฺท ๖ ขตฺติยา อปฺปมาเทน ธมฺมิโกติ ฯ
ปฐมปณฺณาสโก นิฏฺฐิโต ฯ
______________
#๑ ม. ยุ. อาสีเท ฯ ๒ ยุ. สทฺธา สติ วิริยณฺจ ฯ ๓ โป. อกุทฺโธ ฯ ๔ ยุ. จุนฺท ฯ
#๕ ม. จุนฺทํ เทฺว สนฺทิฏฺฐิกา ทุเว ฯ ยุ. สนฺทิฏฺฐิกํ ๖ ม. ยุ. เขมธินฺทฺริย
#อานนฺท ฯ
ทุติยปณฺณาสโก
มหาวคฺโค ปฐโม

[๓๒๖] ๕๕ [๑]- เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ
ปพฺพเต ฯ เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา โสโณ ราชคเห วิหรติ
สีตวนสฺมึ ฯ อถ โข อายสฺมโต โสณสฺส รโหคตสฺส ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ
เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ เย โข เกจิ ภควโต สาวกา อารทฺธวิริยา
วิหรนฺติ อหํ เตสํ อญฺญตโร อถ จ ปน เม น อนุปาทาย
อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ สํวิชฺชนฺติ โข ปน เม กุเล โภคา
สกฺกา โภเค จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ จ กาตุํ ยนฺนูนาหํ สิกฺขํ
ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค จ ภุญฺเชยฺยํ ปุญฺญานิ จ
กเรยฺยนฺติ ฯ อถ โข ภควา อายสฺมโต โสณสฺส เจตสา เจโต
ปริวิตกฺกมญฺญาย เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมฺมิญฺชิตํ วา
พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา พาหํ สมฺมิญฺเชยฺย เอวเมว โข
คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต อนฺตรหิโต สีตวเน อายสฺมโต โสณสฺส สมฺมุเข
ปาตุรโหสิ นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต อาสเน ฯ อายสฺมาปิ โข
โสโณ ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข
อายสฺมนฺตํ โสณํ ภควา เอตทโวจ นนุ เต โสณ รโหคตสฺส
ปฏิสลฺลีนสฺส เอวํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ เย โข เกจิ
ภควโต สาวกา อารทฺธวิริยา วิหรนฺติ อหํ เตสํ อญฺญตโร
#๑ โป. ม. ยุ. เอวมฺเม สุตํ ฯ
อถ จ ปน เม น อนุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ สํวิชฺชนฺติ
โข ปน เม กุเล โภคา สกฺกา โภเค ๑ จ ภุญฺชิตุํ ปุญฺญานิ
จ กาตุํ ยนฺนูนาหํ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติตฺวา โภเค
จ ภุญฺเชยฺยํ ปุญฺญานิ จ กเรยฺยนฺติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ ตํ กึ
มญฺญสิ โสณ กุสโล ตฺวํ ปุพฺเพ อาคาริกภูโต ๒ วีณาย ตนฺติสฺสเรติ ฯ
เอวํ ภนฺเต ฯ ตํ กึ มญฺญสิ โสณ ยทา จ ๓ เต
วีณาย ตนฺติโย อจฺจายตา โหนฺติ อปินุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย
สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ ตํ กึ
มญฺญสิ โสณ ยทา เต วีณาย ตนฺติโย อติสิถิลา โหนฺติ
อปินุ เต วีณา ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วาติ ฯ
โน เหตํ ภนฺเต ฯ ยทา ปน เต โสณ วีณาย ตนฺติโย น อจฺจายตา
โหนฺติ น อติสิถิลา สเม คุเณ ปติฏฺฐิตา อปินุ เต วีณา
ตสฺมึ สมเย สรวตี วา โหติ กมฺมญฺญา วาติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ
เอวเมว โข โสณ อจฺจารทฺธํ วิริยํ อุทฺธจฺจาย สํวตฺตติ อติลีนํ
วิริยํ ๔ โกสชฺชาย สํวตฺตติ ตสฺมา ติห ตฺวํ โสณ วิริยสมตํ
อธิฏฺฐาหิ ๕ อินฺทฺริยานญฺจ สมตํ ปฏิวิชฺฌ ตตฺถ จ นิมิตฺตํ
คณฺหาหีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข อายสฺมา โสโณ ภควโต ปจฺจสฺโสสิ ฯ
อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ โสณํ อิมินา โอวาเทน โอวทิตฺวา
เสยฺยถาปิ นาม พลวา ปุริโส สมฺมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย
ปสาริตํ วา พาหํ สมฺมิญฺเชยฺย เอวเมว โข สีตวเน อนฺตรหิโต
#๑ ยุ. โภคา ฯ ๒ ม. อคาริยภูโต ฯ ๓ ม. ยุ. จสทฺโท นตฺถิ ฯ
#๔ ม. อติสิถิลวีริยํ ฯ ยุ. อติลีนวิริยํ ฯ ๕ ม. ยุ. อธิฏฺฐห ฯ
คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ปาตุรโหสิ ฯ
อถ โข อายสฺมา โสโณ อปเรน สมเยน วิริยสมตํ อธิฏฺฐาสิ ๑
อินฺทฺริยานญฺจ สมตํ ปฏิวิชฺฌิ ตตฺถ จ นิมิตฺตํ อคฺคเหสิ อถ
โข อายสฺมา โสโณ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต
วิหรนฺโต น จิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา
อนคาริยํ ๒ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม
สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ ขีณา ชาติ วุสิตํ
พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ อพฺภญฺญาสิ
อญฺญตโร จ ปน อายสฺมา โสโณ อรหตํ อโหสิ ฯ อถ โข อายสฺมโต
โสณสฺส อรหตฺตปฺปตฺตสฺส เอตทโหสิ ยนฺนูนาหํ เยน ภควา
เตนุปสงฺกเมยฺยํ อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต สนฺติเก อญฺญํ พฺยากเรยฺยนฺติ
อถ โข อายสฺมา โสโณ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ
นิสินฺโน โข อายสฺมา โสโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ โย โส ภนฺเต
ภิกฺขุ อรหํ ขีณาสโว วุสิตวา กตกรณีโย โอหิตภาโร อนุปฺปตฺตสทตฺโถ
ปริกฺขีณภวสญฺโญชโน สมฺมทญฺญา วิมุตฺโต โส ฉฏฺฐานานิ อธิมุตฺโต
โหติ เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺโต
โหติ ตณฺหกฺขยาธิมุตฺโต ๓ โหติ อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต
โหติ อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ ฯ สิยา โข ปน ภนฺเต อิเธกจฺจสฺส
อายสฺมโต เอวมสฺส เกวลํ สทฺธามตฺตกํ นูน อยมายสฺมา นิสฺสาย
#๑ โป. ยุ. อธิฏฺฐหิ ฯ ๒ ม. อนาคาริยํ ฯ ๓ ม. ตฌฺหากฺขยา … ฯ
เนกฺขมฺมาธิมุตฺโตติ ฯ น โข ปเนตํ ภนฺเต เอวํ ทฏฺฐพฺพํ ขีณาสโว
ภนฺเต ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต
กตสฺส วา ปติจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ
ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ ขยา โมหสฺส
วีตโมหตฺตา เนกฺขมฺมาธิมุตฺโต โหติ สิยา โข ปน ภนฺเต
อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส ลาภสกฺการสิโลกํ นูน อยมายสฺมา
นิกฺกามยมาโน ปวิเวกาธิมุตฺโตติ น โข ปเนตํ ภนฺเต เอวํ ทฏฺฐพฺพํ
ขีณาสโว ภนฺเต ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต
กตสฺส วา ปติจยํ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต
โหติ ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ
ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา ปวิเวกาธิมุตฺโต โหติ สิยา โข ปน
ภนฺเต อิเธกจฺจสฺส อายสฺมโต เอวมสฺส สีลพฺพตปรามาสํ นูน
อยมายสฺมา สารโต ปจฺจาคจฺฉนฺโต อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺโตติ น โข ปเนตํ
ภนฺเต เอวํ ทฏฺฐพฺพํ ขีณาสโว ภนฺเต ภิกฺขุ วุสิตวา กตกรณีโย
กรณียํ อตฺตโน อสมนุปสฺสนฺโต กตสฺส วา ปติจยํ ขยา ราคสฺส
วีตราคตฺตา อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺโต โหติ ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา
อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺโต โหติ ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺโต
โหติ ฯเปฯ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา ตณฺหกฺขยาธิมุตฺโต
โหติ ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา ตณฺหกฺขยาธิมุตฺโต โหติ ขยา
โมหสฺส วีตโมหตฺตา ตณฺหกฺขยาธิมุตฺโต โหติ ขยา ราคสฺส
วีตราคตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา
อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต โหติ ขยา โมหสฺส วีตโมหตฺตา อุปาทานกฺขยาธิมุตฺโต
โหติ ขยา ราคสฺส วีตราคตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ
ขยา โทสสฺส วีตโทสตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ ขยา โมหสฺส
วีตโมหตฺตา อสมฺโมหาธิมุตฺโต โหติ เอวํ สมฺมาวิมุตฺตจิตฺตสฺส ภนฺเต
ภิกฺขุโน ภูสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ
เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ อมิสฺสกตเมวสฺส ๑ จิตฺตํ โหติ ฐิตํ
อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ ภูสา เจปิ โสตวิญฺเญยฺยา
สทฺทา ฯเปฯ ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา ชิวฺหาวิเญยฺยา รสา กายวิญฺเญยฺยา
โผฏฺฐพฺพา มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ
เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ อมิสฺสกตเมวสฺส จิตฺตํ โหติ ฐิตํ
อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ เสยฺยถาปิ ภนฺเต เสโล ปพฺพโต
อจฺฉิทฺโท อสุสิโร เอกฆโน อถ ปุรตฺถิมาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย
ภูสา วาตวุฏฺฐิ เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย น สมฺปกมฺเปยฺย ๒ น สมฺปเวเธยฺย
อถ ปจฺฉิมาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภูสา วาตวุฏฺฐิ ฯเปฯ
อถ อุตฺตราย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภูสา วาตวุฏฺฐิ อถ
ทกฺขิณาย เจปิ ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภูสา วาตวุฏฺฐิ เนว นํ สงฺกมฺเปยฺย
น สมฺปกมฺเปยฺย น สมฺปเวเธยฺย เอวเมว โข ภนฺเต เอวํ
สมฺมาวิมุตฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน ภูสา เจปิ จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา จกฺขุสฺส
อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ อมิสฺสกตเมวสฺส
#๑ ม. ยุ. อมิสฺสีกต … ฯ อปรํปิ อีทิสเมว ฯ ๒ โป. อุปสงฺกมฺเปยฺย ฯ
จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ ๑ วยญฺจสฺสานุปสฺสติ ภูสา
เจปิ โสตวิญฺญยฺยา สทฺทา ฯเปฯ ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา
รสา กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา มโนวิญฺเญยฺยา ธมฺมา
มนสฺส อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ เนวสฺส จิตฺตํ ปริยาทิยนฺติ อมิสฺสกตเมวสฺส
จิตฺตํ โหติ ฐิตํ อาเนญฺชปฺปตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสตีติ ฯ
เนกฺขมฺมมธิมุตฺตสฺส ปวิเวกญฺจ เจตโส
อพฺยาปชฺฌาธิมุตฺตสฺส อุปาทานกฺขยสฺส จ
ตณฺหกฺขยาธิมุตฺตสฺส อสมฺโมหญฺจ เจตโส
ทิสฺวา อายตนุปฺปาทํ สมฺมา จิตฺตํ วิมุจฺจติ
ตสฺส สมฺมาวิมุตฺตสฺส สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน
กตสฺส ปติจโย นตฺถิ กรณียํ น วิชฺชติ ฯ
เสโล ยถา เอกฆโน วาเตน น สมีรติ
เอวํ รูปา รสา สทฺทา คนฺธา ผสฺสา จ เกวลา
อิฏฺฐา ธมฺมา อนิฏฺฐา จ นปฺปเวเธนฺติ ตาทิโน
ฐิตํ จิตฺตํ วิปฺปมุตฺตํ วยญฺจสฺสานุปสฺสตีติ ฯ

[๓๒๗] ๕๖ เตน โข ปน สมเยน อายสฺมา ผคฺคุโณ อาพาธิโก
โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน ฯ อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน
ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ
นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ
อายสฺมา ภนฺเต ผคฺคุโณ อาพาธิโก ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน สาธุ
#๑ ยุ. สพฺพตฺถ วาเรสุ อาเนชฺชปฺปตฺตํ ฯ
ภนฺเต ภควา เยนายสฺมา ผคฺคุโณ เตนุปสงฺกมตุ อนุกมฺปํ
อุปาทายาติ ฯ อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน ฯ อถ โข ภควา
สายณฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนายสฺมา ผคฺคุโณ เตนุปสงฺกมิ
อทฺทสา โข อายสฺมา ผคฺคุโณ ภควนฺตํ ทูรโตว อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวาน
มญฺจเก สมญฺโจปิ ๑ อถ โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุณํ เอตทโวจ
อลํ ผคฺคุณ มา ตฺวํ มญฺจเก สมญฺโจปิ สนฺติมานิ อาสนานิ
ปเรหิ ปญฺญตฺตานิ ตตฺถาหํ นิสีทิสฺสามีติ นิสีทิ ภควา ปญฺญตฺเต
อาสเน นิสชฺช โข ภควา อายสฺมนฺตํ ผคฺคุณํ เอตทโวจ กจฺจิ
เต ผคฺคุณ ขมนียํ กจฺจิ ยาปนียํ กจฺจิ [๒]- ทุกฺขา เวทนา ปฏิกฺกมนฺติ
โน อภิกฺกมนฺติ ปฏิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ โน อภิกฺกโมติ ฯ
น เม ภนฺเต ขมนียํ น ยาปนียํ พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา
อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม
เสยฺยถาปิ ภนฺเต พลวา ปุริโส ติเณฺหน สิขเรน มุทฺธนิ ๓ อภิมฏฺเฐยฺย
เอวเมว โข [๓]- ภนฺเต อธิมตฺตา วาตา มุทฺธนิ ๔ โอหนนฺติ ๕ น เม
ภนฺเต ขมนียํ น ยาปนียํ พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ
โน ปฏิกฺกมนฺติ อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม เสยฺยถาปิ
ภนฺเต พลวา ปุริโส ทเฬฺหน วรตฺตกฺขนฺเธน ๖ สีเส ๗ สีสเวฐนํ ทเทยฺย
เอวเมว โข ภนฺเต อธิมตฺตา สีเส สีสเวทนา น เม ภนฺเต ขมนียํ
น ยาปนียํ พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ
#๑ โป. สมญฺเชสิ ฯ ม. สมโธสิ ฯ ๒ ม. เตติ ทิสฺสติ ฯ ๓ ม. ยุ. เมติ อตฺถิ ฯ
#๔ ม. มุทฺธานํ ฯ ๕ โป. โอสาทนฺติ ฯ ม. อูหนนฺติ ฯ ยุ. หนนฺติ ฯ ๖ ม. ยุ.
#วรตฺตกฺขณฺเฑน ฯ ๗ โป. ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโม เสยฺยถาปิ ภนฺเต ทกฺโข
โคฆาตโก วา โคฆาตกนฺเตวาสี วา ติเณฺหน โควิกนฺตเนน กุจฺฉึ
ปริกนฺเตยฺย เอวเมว โข เม ภนฺเต อธิมตฺตา วาตา กุจฺฉึ
ปริกนฺตนฺติ ๑ น เม ภนฺเต ขมนียํ น ยาปนียํ พาฬฺหา เม ทุกฺขา
เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ โน
ปฏิกฺกโม เสยฺยถาปิ ภนฺเต เทฺว พลวนฺโต ปุริสา ทุพฺพลตรํ ปุริสํ
นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุยา สนฺตาเปยฺยุํ ๒ สมฺปริตาเปยฺยุํ ๓
เอวเมว โข ภนฺเต อธิมตฺโต กายสฺมึ ฑาโห น เม ภนฺเต ขมนียํ
น ยาปนียํ พาฬฺหา เม ทุกฺขา เวทนา อภิกฺกมนฺติ โน ปฏิกฺกมนฺติ
อภิกฺกโม สานํ ปญฺญายติ โน ปฏิกฺกโมติ ฯ อถโข ภควา อายสฺมนฺตํ
ผคฺคุณํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสตฺวา สมาทเปตฺวา สมุตฺเตเชตฺวา
สมฺปหํเสตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ อถ โข อายสฺมา ผคฺคุโณ
อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต กาลมกาสิ ตมฺหิ จสฺส สมเย มรณกาเล
อินฺทฺริยานิ วิปฺปสีทึสุ ฯ
อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ
นิสีนฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ อายสฺมา ภนฺเต
ผคฺคุโณ อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต กาลมกาสิ ตมฺหิ จสฺส สมเย
มรณกาเล อินฺทฺริยานิ วิปฺปสีทึสูติ ฯ กึ หานนฺท ผคฺคุณสฺส ภิกฺขุโน
อินฺทฺริยานิ น วิปฺปสีทิสฺสนฺติ ผคฺคุณสฺส อานนฺท ภิกฺขุโน ปญฺจหิ
#๑ โป. ปริกนฺเตนฺติ ฯ ๒ โป. สนฺตาเปสุํ ฯ
#๓ โป. สมฺปริตาเปสุํ ฯ ยุ. ปริตาเปยฺยุ ฯ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ อโหสิ ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ
สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ
ฉยิเม อานนฺท อานิสํสา กาเลน ธมฺมสวเน กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย
กตเม ฉ อิธานนฺท ภิกฺขุโน ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ
จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล ลภติ ตถาคตํ
ทสฺสนาย ตสฺส ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ
ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ
พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ โอรมฺภาคิเยหิ
สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ อยํ อานนฺท ปฐโม อานิสํโส
กาเลน ธมฺมสวเน ฯ ปุน จปรํ อานนฺท ภิกฺขุโน ปญฺจหิ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ โส ตมฺหิ สมเย
มรณกาเล นเหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย อปิ จ โข ตถาคตสาวกํ
ลภติ ทสฺสนาย ตสฺส ตถาคตสาวโก ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ
มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ
ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปญฺจหิ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ อยํ อานนฺท ทุติโย
อานิสํโส กาเลน ธมฺมสวเน ฯ ปุน จปรํ อานนฺท ภิกฺขุโน ปญฺจหิ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ โส ตมฺหิ สมเย
มรณกาเล นเหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย นปิ ตถาคตสาวกํ
ลภติ ทสฺสนาย อปิ จ โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา
อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ มนสานุเปกฺขติ ตสฺส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ
ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺกยโต อนุวิจารยโต มนสานุเปกฺขโต ปญฺจหิ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ อยํ อานนฺท ตติโย
อานิสํโส กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย ฯ อิธานนฺท ภิกฺขุโน ปญฺจหิ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ อนุตฺตเร จ โข
อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล ลภติ
ตถาคตํ ทสฺสนาย ตสฺส ตถาคโต ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ
มชฺเฌกลฺยาณํ ฯเปฯ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ
สุตฺวา อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ อยํ อานนฺท จตุตฺโถ
อานิสํโส กาเลน ธมฺมสวเน ฯ ปุน จปรํ อานนฺท ภิกฺขุโน ปญฺจหิ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ อนุตฺตเร จ โข
อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล
นเหว โข ลภติ ตถาคตํ ทสฺสนาย อปิ จ โข ตถาคตสาวกํ
ลภติ ทสฺสนาย ตสฺส ตถาคตสาวโก ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ ฯเปฯ
ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ ตสฺส ตํ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา
อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ อยํ อานนฺท ปญฺจโม อานิสํโส
กาเลน ธมฺมสวเน ฯ ปุน จปรํ อานนฺท ภิกฺขุโน ปญฺจหิ
โอรมฺภาคิเยหิ สญฺโญชเนหิ จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ อนุตฺตเร จ โข อุปธิสงฺขเย
จิตฺตํ อวิมุตฺตํ โหติ โส ตมฺหิ สมเย มรณกาเล นเหว โข ลภติ
ตถาคตํ ทสฺสนาย นปิ ตถาคตสาวกํ ลภติ ทสฺสนาย อปิ จ
โข ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺเกติ อนุวิจาเรติ
มนสานุเปกฺขติ ตสฺส ยถาสุตํ ยถาปริยตฺตํ ธมฺมํ เจตสา อนุวิตกฺกยโต
อนุวิจารยโต มนสานุเปกฺขโต อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย จิตฺตํ วิมุจฺจติ อยํ
อานนฺท ฉฏฺโฐ อานิสํโส กาเลน อตฺถุปปริกฺขาย ฯ อิเม โข อานนฺท
ฉ อานิสํสา กาเลน ธมฺมสวเน กาเลน อตฺถุปปริกฺขายาติ ฯ

[๓๒๘] ๕๗ เอกํ สมยํ ภควา ราชคเห วิหรติ คิชฺฌกูเฏ ปพฺพเต ฯ
อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข
อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ ปูรเณน ภนฺเต กสฺสเปน
ฉฬาภิชาติโย ปญฺญตฺตา กณฺหาภิชาติ ปญฺญตฺตา นีลาภิชาติ
ปญฺญตฺตา โลหิตาภิชาติ ปญฺญตฺตา หลิทฺทาภิชาติ ปญฺญตฺตา
สุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา ปรมสุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา ตตฺริทํ ภนฺเต
ปูรเณน กสฺสเปน กณฺหาภิชาติ ปญฺญตฺตา โอรพฺภิกา โสกริกา ๑
สากุณิกา มาควิกา ลุทฺทา มจฺฉฆาตกา โจรา โจรฆาตกา
พนฺธนาคาริกา เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา ตตฺริทํ ภนฺเต
ปูรเณน กสฺสเปน นีลาภิชาติ ปญฺญตฺตา ภิกฺขู กณฺหาธิมุตฺติกา ๒
เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กมฺมวาทา กิริยวาทา ตตฺริทํ ภนฺเต ปูรเณน
กสฺสเปน โลหิตาภิชาติ ปญฺญตฺตา นิคณฺฐา เอกสาฏกา ตตฺริทํ
ภนฺเต ปูรเณน กสฺสเปน หลิทฺทาภิชาติ ปญฺญตฺตา คิหี โอทาตวสนา
#๑ ม. ยุ. สูกริกา ฯ ๒ ม. ยุ. กณฺฑกวุตฺติกา ฯ
อเจลกสาวกา ตตฺริทํ ภนฺเต ปูรเณน กสฺสเปน สุกฺกาภิชาติ
ปญฺญตฺตา อาชีวกา อาชีวกินิโย ตตฺริทํ ภนฺเต ปูรเณน กสฺสเปน
ปรมสุกฺกาภิชาติ ปญฺญตฺตา นนฺโท วจฺโฉ กจฺโจ ๑ สงฺกิจฺโจ มกฺขลิ
โคสาโล ปูรเณน ภนฺเต กสฺสเปน อิมา ฉฬาภิชาติโย
ปญฺญตฺตาติ ฯ กึ ปนานนฺท ปูรณสฺส กสฺสปสฺส สพฺโพ โลโก
เอตทพฺภนุชานาติ อิมา ฉฬาภิชาติโย ปญฺญาเปตุนฺติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ
เสยฺยถาปิ อานนฺท ปุริโส ทฬิทฺโท อสฺสโก อนทฺธิโย ๒ ตสฺส
อกามกสฺส พิลํ โอลเภยฺยุํ ๓ อิทํ เต อมฺโภ ปุริส มํสญฺจ ขาทิตพฺพํ
มูลญฺจ อนุปฺปทาตพฺพนฺติ เอวเมว โข อานนฺท ปูรเณน กสฺสเปน
อปฺปฏิญฺญาย เอเตสํ สมณพฺราหฺมณานํ อิมา ฉฬาภิชาติโย ปญฺญตฺตา
ยถา ตํ พาเลน อพฺยตฺเตน อเขตฺตญฺญุนา อกุสเลน อหํ โข
ปนานนฺท ฉฬาภิชาติโย ปญฺญาเปมิ ตํ สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ
ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต
ปจฺจสฺโสสิ ฯ ภควา เอตทโวจ กตมา จานนฺท ฉฬาภิชาติโย
อิธานนฺท เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ อิธ
ปนานนฺท เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ
อิธ ปนานนฺท เอกจฺโจ กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ
อภิชายติ อิธ ปนานนฺท เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ
ธมฺมํ อภิชายติ อิธ ปนานนฺท เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน
#๑ โป. กิจฺโจ ฯ ม. ยุ. กิโส ฯ ๒ ม. อนาฬฺหิโก ฯ ยุ. อนาฬิโก ฯ
#๓ ม. ยุ. โอลคฺเคยฺยุํ ฯ
สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ อิธ ปนานนฺท เอกจฺโจ สุกฺกาภิชาติโย สมาโน
อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ ฯ กถญฺจานนฺท กณฺหาภิชาติโย
สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ อิธานนฺท เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต ๑
โหติ จณฺฑาลกุเล วา เนสาทกุเล วา เวณกุเล ๒ วา รถการกุเล
วา ปุกฺกุสกุเล วา ทฬิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก ยตฺถ
กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก
โอโกฏิมโก พหฺวาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา
น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส
เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ วาจาย ทุจฺจริตํ
จรติ มนสา ทุจฺจริตํ จรติ โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย
ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา
อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ เอวํ โข อานนฺท กณฺหาภิชาติโย
สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ ฯ กถญฺจานนฺท กณฺหาภิชาติโย
สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ อิธานนฺท เอกจฺโจ นีเจ
กุเล ปจฺจาชาโต โหติ จณฺฑาลกุเล วา ฯเปฯ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส
โส กาเยน สุจริตํ จรติ วาจาย สุจริตํ จรติ มนสา สุจริตํ
จรติ โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา
สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ
เอวํ โข อานนฺท กณฺหาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ
อภิชายติ ฯ กถญฺจานนฺท กณฺหาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ
#๑ โป. ปจฺฉาชาโต ฯ อปรํปิ อีทิสเมว ฯ ๒ ม. เวนกุเล ฯ
นิพฺพานํ อภิชายติ อิธานนฺท เอกจฺโจ นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ
จณฺฑาลกุเล วา ฯเปฯ โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก
โส เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา
อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชฺชติ ๑ โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจ
นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ
สติปฏฺฐาเนสุ สูปฏฺฐิตจิตฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อกณฺหํ
อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ เอวํ โข อานนฺท กณฺหาภิชาติโย สมาโน
อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ ฯ กถญฺจานนฺท สุกฺกาภิชาติโย
สมาโน กณฺหํ ธมฺมํ อภิชายติ อิธานนฺท เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล
ปจฺจาชาโต โหติ ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา
คหปติมหาสาลกุเล วา อทฺเธ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต
ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย
ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต ลาภี อนฺนสฺส
ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส
โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ มนสา ทุจฺจริตํ
จรติ โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา
ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ
นิรยํ อุปปชฺชติ เอวํ โข อานนฺท สุกฺกาภิชาติโย สมาโน กณฺหํ
ธมฺมํ อภิชายติ ฯ กถญฺจานนฺท สุกฺกาภิชาติโย สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ
อภิชายติ อิธานนฺท เอกจฺโจ อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ
#๑ ม. ยุ. ปพฺพชติ ฯ
ขตฺติยมหาสาลกุเล วา ฯเปฯ เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส โส กาเยน สุจริตํ
จรติ วาจาย สุจริตํ จรติ มนสา สุจริตํ จรติ โส กาเยน สุจริตํ
จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา
ปรมฺมรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ เอวํ โข อานนฺท สุกฺกาภิชาติโย
สมาโน สุกฺกํ ธมฺมํ อภิชายติ ฯ กถญฺจานนฺท สุกฺกาภิชาติโย
สมาโน อกณฺหํ อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ อิธานนฺท เอกจฺโจ อุจฺเจ
กุเล ปจฺจาชาโต โหติ ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล
วา คหปติมหาสาลกุเล วา อทฺเธ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต
ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย
ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต ลาภี อนฺนสฺส
ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส
โส เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพชฺชติ โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ปญฺจ นีวรเณ
ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ จตูสุ สติปฏฺฐาเนสุ
สูปฏฺฐิตจิตฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค ยถาภูตํ ภาเวตฺวา อกณฺหํ อสุกฺกํ
นิพฺพานํ อภิชายติ เอวํ โข อานนฺท สุกฺกาภิชาติโย สมาโน อกณฺหํ
อสุกฺกํ นิพฺพานํ อภิชายติ ฯ อิมา โข อานนฺท ฉฬาภิชาติโยติ ฯ

[๓๒๙] ๕๘ ฉหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย
โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ
โลกสฺส กตเมหิ ฉหิ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุโน เย อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา
เต สํวเรน ปหีนา โหนฺติ เย อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา
เต ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ เย อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เต
อธิวาสนาย ปหีนา โหนฺติ เย อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เต
ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ เย อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เต
วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ เย อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เต ภาวนาย
ปหีนา โหนฺติ ฯ กตเม จ ภิกฺขเว อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เย
สํวเรน ปหีนา โหนฺติ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส
จกฺขุนฺทฺริยสํวรํ สํวุโต วิหรติ ยํ หิสฺส ภิกฺขเว จกฺขุนฺทฺริยสํวรํ
อสํวุตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา จกฺขุนฺทฺริยสํวรํ
สํวุตสฺส วิหรโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ ปฏิสงฺขา
โยนิโส โสตินฺทฺริย … ฆานินฺทฺริย … ชิวฺหินฺทฺริย … กายินฺทฺริย …
มนินฺทฺริยสํวรํ สํวุโต วิหรติ ยํ หิสฺส ภิกฺขเว มนินฺทฺริยสํวรํ
อสํวุตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา มนินฺทฺริยสํวรํ
สํวุตสฺส วิหรโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ ยํ
หิสฺส ภิกฺขเว สํวรํ อสํวุตสฺส วิหรโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา
วิฆาตปริฬาหา สํวรํ สํวุตสฺส วิหรโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา
น โหนฺติ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว อาสวา สํวรา ปหาตพฺพา เย สํวเรน
ปหีนา โหนฺติ ฯ กตเม จ ภิกฺขเว อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เย
ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส จีวรํ
ปฏิเสวติ ยาวเทว สีตสฺส ปฏิฆาตาย อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย
ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ ปฏิฆาตาย ยาวเทว หิริโกปินปฏิจฺฉาทนตฺถํ
ปฏิสงฺขา โยนิโส ปิณฺฑปาตํ ปฏิเสวติ เนว ทวาย น มทาย
น มณฺฑนาย น วิภูสนาย ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย
วิหึสุปรติยา ๑ พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ
นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา
จ ผาสุวิหาโร จาติ ๒ ปฏิสงฺขา โยนิโส เสนาสนํ ปฏิเสวติ ยาวเทว
สีตสฺส ปฏิฆาตาย อุณฺหสฺส ปฏิฆาตาย ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ
ปฏิฆาตาย ยาวเทว อุตุปริสฺสยวิโนทนํ ปฏิสลฺลานารามตฺถํ
ปฏิสงฺขา โยนิโส คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ปฏิเสวติ ยาวเทว
อุปฺปนฺนานํ เวยฺยาพาธิกานํ เวทนานํ ปฏิฆาตาย อพฺยาปชฺฌปรมตาย ๓
ยํ หิสฺส ภิกฺขเว อปฺปฏิเสวโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา
ปฏิเสวโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ อิเม วุจฺจนฺติ
ภิกฺขเว อาสวา ปฏิเสวนา ปหาตพฺพา เย ปฏิเสวนาย ปหีนา โหนฺติ ฯ
กตเม จ ภิกฺขเว อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เย อธิวาสนาย
ปหีนา โหนฺติ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส ขโม โหติ
สีตสฺส อุณฺหสฺส ชิฆจฺฉาย ปิปาสาย ฑํสมกสวาตาตปสิรึสปสมฺผสฺสานํ
ทุรุตฺตานํ ทุราคตานํ วจนปถานํ อุปฺปนฺนานํ สารีริกานํ เวทนานํ ทุกฺขานํ
ติปฺปานํ ขรานํ กฏุกานํ อสาตานํ อมนาปานํ ปาณหรานํ อธิวาสกชาติโก
#๑ ม. ยุ. วิหึสูป … ฯ ๒ ม. อิติสทฺโท นตฺถิ ฯ ๓ โป. ม. อพฺยาปชฺฌปรมตายาติ ฯ
ชาติโก โหติ ยํ หิสฺส ภิกฺขเว อนธิวาสยโต ๑ อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา
วิฆาตปริฬาหา อธิวาสยโต ๑ เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ
อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว อาสวา อธิวาสนา ปหาตพฺพา เย อธิวาสนาย
ปหีนา โหนฺติ ฯ กตเม จ ภิกฺขเว อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา
เย ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส
จณฺฑหตฺถึ ปริวชฺเชติ จณฺฑอสฺสํ ปริวชฺเชติ จณฺฑโคณํ
ปริวชฺเชติ จณฺฑกุกฺกุรํ ปริวชฺเชติ อหึ ขาณณ กณฺฏกฏฺฐานํ โสพฺภํ
ปปาตํ จนฺทนิกํ โอฬิคลฺลํ ยถารูเป อนาสเน นิสินฺนํ ยถารูเป อโคจเร
จรนฺตํ ยถารูเป ปาปเก มิตฺเต ภชนฺตํ วิญฺญู สพฺรหฺมจารี ปาปเกสุ
ฐาเนสุ โอกปฺเปยฺยุํ โส ตญฺเจว ๒ อนาสนํ ตญฺจ อโคจรํ เต จ
ปาปเก มิตฺเต ปฏิสงฺขา โยนิโส ปริวชฺเชติ ยํ หิสฺส ภิกฺขเว
อปริวชฺชยโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา ปริวชฺชยโต
เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว
อาสวา ปริวชฺชนา ปหาตพฺพา เย ปริวชฺชนาย ปหีนา โหนฺติ ฯ กตเม จ
ภิกฺขเว อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เย วิโนทนาย ปหีนา โหนฺติ อิธ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส อุปฺปนฺนํ กามวิตกฺกํ นาธิวาเสติ ปชหติ
วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ คเมติ ปฏิสงฺขา โยนิโส อุปฺปนฺนํ
พฺยาปาทวิตกฺกํ ฯเปฯ อุปฺปนฺนํ วิหึสาวิตกฺกํ … อุปฺปนฺนุปฺปนฺเน ปาปเก
อกุสเล ธมฺเม นาธิวาเสติ ปชหติ วิโนเทติ พฺยนฺตีกโรติ อนภาวํ
คเมติ ยํ หิสฺส ภิกฺขเว อวิโนทยโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา
#๑ ม. … วาสโต ฯ ๒ ม. ตญฺจ ฯ
วิโนทยโต เอวํส เต อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ
อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว อาสวา วิโนทนา ปหาตพฺพา เย วิโนทนาย
ปหีนา โหนฺติ ฯ กตเม จ ภิกฺขเว อาสวา ภาวนา ปหาตพฺพา เย
ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปฏิสงฺขา โยนิโส
สติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ
โวสฺสคฺคปริณามึ ปฏิสงฺขา โยนิโส ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ ฯเปฯ
วิริยสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ ปีติสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺคํ
ภาเวติ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ อุเปกฺขาสมฺโพชฺฌงฺคํ ภาเวติ วิเวกนิสฺสิตํ
วิราคนิสฺสิตํ นิโรธนิสฺสิตํ โวสฺสคฺคปริณามึ ยํ หิสฺส ภิกฺขเว
อภาวยโต อุปฺปชฺเชยฺยุํ อาสวา วิฆาตปริฬาหา ภาวยโต เอวํส เต
อาสวา วิฆาตปริฬาหา น โหนฺติ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว อาสวา
ภาวนา ปหาตพฺพา เย ภาวนาย ปหีนา โหนฺติ ฯ อิเมหิ โข ภิกฺขเว
ฉหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ปาหุเนยฺโย ทกฺขิเณยฺโย
อญฺชลิกรณีโย อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ ฯ

[๓๓๐] ๕๙ เอกํ ๑ สมยํ ภควา นาทิเก ๒ วิหรติ คิญฺชกาวสเถ ฯ
อถ โข ทารุกมฺมิโก คหปติ เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ทารุกมฺมิกํ
คหปตึ ภควา เอตทโวจ อปิ นุ เต คหปติ กุเล ทานํ ทียตีติ ฯ
ทียติ เม ภนฺเต กุเล ทานํ ตญฺจ โข เย เต ภิกฺขู อารญฺญกา ๓
ปิณฺฑปาติกา ปํสุกูลิกา อรหนฺตา ๔ วา อรหตฺตมคฺคํ วา สมาปนฺนา
#๑ ม. ยุ. ปุรโต เอวํ เม สุตนฺติ ทิสฺสติ ฯ ๒ ม. นาติเก ฯ
#๓ โป. ม. อารญฺญิกา ฯ อิโต ปรํ เอวํ ญาตพฺพํ ฯ ๔ ม. ยุ. อรหนฺโต ฯ
ตถารูเปสุ [๑]- ภนฺเต ภิกฺขูสุ ทานํ ทียตีติ ฯ ทุชฺชานํ โข เอตํ คหปติ
ตยา คิหินา กามโภคินา ปุตฺตสมฺพาธสยนํ อชฺฌาวสนฺเตน กาสิกจนฺทนํ
ปจฺจนุโภนฺเตน มาลาคนฺธวิเลปนํ ธารยนฺเตน ชาตรูปรชตํ สาทิยนฺเตน
อิเม วา อรหนฺโต อิเม วา อรหตฺตมคฺคํ สมาปนฺนาติ อารญฺญโก
เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต อุนฺนโฬ จปโล มุขโร
วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต
ปากฏินฺทฺริโย เอวํ โส เตนงฺเคน คารโยฺห อารญฺญโก เจปิ คหปติ
ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ
อุปฏฺฐิตสฺสติ สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย เอวํ
โส เตนงฺเคน ปาสํโส คามนฺตวิหารี เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ
อุทฺธโต ฯเปฯ เอวํ โส เตนงฺเคน คารโยฺห คามนฺตวิหารี
เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต ฯเปฯ เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส
ปิณฺฑปาติโก เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต ฯเปฯ เอวํ โส
เตนงฺเคน คารโยฺห ปิณฺฑปาติโก เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ
อนุทฺธโต ฯเปฯ เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส เนมนฺตนิโก เจปิ
คหปติ ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต ฯเปฯ เอวํ โส เตนงฺเคน คารโยฺห
เนมนฺตนิโก เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ อนุทฺธโต ฯเปฯ เอวํ โส
เตนงฺเคน ปาสํโส ปํสุกูลิโก เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต ฯเปฯ
เอวํ โส เตนงฺเคน คารโยฺห ปํสุกูลิโก เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ
อนุทฺธโต ฯเปฯ เอวํ โส เตนงฺเคน ปาสํโส คหปติจีวรธโร เจปิ คหปติ
#๑ โป. ม. เม ฯ
ภิกฺขุ โหติ อุทฺธโต อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ
อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากฏินฺทฺริโย เอวํ โส
เตนงฺเคน คารโยฺห คหปติจีวรธโร เจปิ คหปติ ภิกฺขุ โหติ
อนุทฺธโต อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติฎ
สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย เอวํ โส เตนงฺเคน
ปาสํโส อิงฺฆ ตฺวํ คหปติ สงฺเฆ ทานํ เทหิ สงฺเฆ เต ทานํ ททโต
จิตฺตํ ปสีทิสฺสติ โส ตฺวํ ปสนฺนจิตฺโต กายสฺส เภทา ปรมฺมรณา
สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชิสฺสสีติ ฯ เอสาหํ ภนฺเต อชฺชตคฺเค สงฺเฆ
ทานานิ ๑ ทสฺสามีติ ฯ

[๓๓๑] ๖๐ เอกํ ๒ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน
มิคทาเย ฯ เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู ปจฺฉาภตฺตํ
ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตา มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนา สนฺนิปติตา อภิธมฺมกถํ
กเถนฺติ ฯ ตตฺร สุทํ อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ
อภิธมฺมกถํ กเถนฺตานํ อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ ฯ อถ โข อายสฺมา
มหาโกฏฺฐิโก อายสฺมนฺตํ จิตฺตํ หตฺถิสารีปุตตํ เอตทโวจ อายสฺมา ๓
จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต เถรานํ ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ กเถนฺตานํ
อนฺตรนฺตรา กถํ โอปาเตติ ๔ ยาว ๕ กถาปริโยสานํ อายสฺมา จิตฺโต
หตฺถิสารีปุตฺโต อาคเมตูติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อายสฺมโต จิตฺตสฺส หตฺถิสารีปุตฺตสฺส สหายกา
ภิกฺขู อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจุํ อายสฺมา มหากฏฺฐิโกปิ ๖
#๑ ม. ยุ. ทานํ ฯ ๒ โป. ม. ยุ. ปุรโต เอวํ เม สุตนฺติ ทิสฺสติ ฯ ๓ ม. ยุ.
#มายสฺมา ฯ ๔ ม. ยุ. โอปาเตสิ ฯ ๕ ม. ยาวสทฺโท นตฺถิ ฯ ๖ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
อายสฺมนฺตํ จิตฺตํ หตฺถิสารีปุตฺตํ อปสาเทติ ปณฺฑิโต อายสฺมา จิตฺโต
หตฺถิสารีปุตฺโต ปโหติ อายสฺมา ๑ จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต เถรานํ
ภิกฺขูนํ อภิธมฺมกถํ กเถตุนฺติ ฯ ทุชฺชานํ โข เอตํ อาวุโส ปรสฺส
เจโตปริยายํ อชานนฺเตหิ ฯ อิธาวุโส เอกจฺโจ ปุคฺคโล ตาวเทว
โสรตโสรโต โหติ นิวาตนิวาโต โหติ อุปสนฺตูปสนฺโต โหติ
ยาว สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ
ยโต จ โข โส วปกสฺสเตว สตฺถารา วปกสฺสติ ครุฏฺฐานิเยหิ
สพฺรหฺมจารีหิ โส สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ
อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ ตสฺส
สํสฏฺฐสฺส วิสฺสฏฺฐสฺส ปากฏสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ
อนุทฺธํเสติ โส ราคานุทฺธํสิเตน ๒ จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ
เสยฺยถาปิ อาวุโส โคโณ กิฏฺฐาโท ทาเมน วา พทฺโธ วเช วา
โอรุทฺโธ โย นุ โข อาวุโส เอวํ วเทยฺย นทานายํ โคโณ
กิฏฺฐาโท ปุนเทว กิฏฺฐํ โอตริสฺสตีติ สมฺมา นุ โข โส อาวุโส
วทมาโน วเทยฺยาติ โน หิทํ อาวุโส ฐานเญฺหตํ อาวุโส วิชฺชติ
ยํ โส โคโณ กิฏฺฐาโท ทามํ วา เฉตฺวา วชํ วา ภินฺทิตฺวา อถ
ปุนเทว กิฏฺฐํ โอตเรยฺยาติ เอวเมว โข อาวุโส อิเธกจฺโจ
ปุคฺคโล ตาวเทว โสรตโสรโต โหติ นิวาตนิวาโต โหติ อุปสนฺตูปสนฺโต
โหติ ยาว สตฺถารํ อุปนิสฺสาย วิหรติ อญฺญตรํ วา
ครุฏฺฐานิยํ สพฺรหฺมจารึ ยโต จ โข โส วปกสฺสเตว สตฺถารา
#๑ โป. ม. ยุ. จายสฺมา ฯ ๒ ยุ. ราคานุทฺธํเสน ฯ
วปกสฺสติ ครุฏฺฐานิเยหิ สพฺรหฺมจารีหิ โส สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ
ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ
ติตฺถิยสาวเกหิ ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสฏฺฐสฺส ปากฏสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส
วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน
สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ ฯ อิธ ปนาวุโส เอกจฺโจ ปุคฺคโล
วิวิจฺเจว กาเมหิ ฯเปฯ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส
ลาภิมฺหิ ปฐมสฺส ฌานสฺสาติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ
ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ เสยฺยถาปิ อาวุโส จาตุมฺมหาปเถ ถุลฺลผุสิตโก ๑
เทโว วสฺสนฺโต รชํ อนฺตรธาเปยฺย จิกฺขลฺลํ ปาตุกเรยฺย โย
นุ โข อาวุโส เอวํ วเทยฺย นทานิ อมุสฺมึ จาตุมฺมหาปเถ ปุนเทว๑
รโช ปาตุภวิสฺสตีติ สมฺมา นุ โข โส อาวุโส วทมาโน วเทยฺยาติ
โน หิทํ อาวุโส ฐานเญฺหตํ อาวุโส วิชฺชติ ยํ อมุสฺมึ
จาตุมฺมหาปเถ มนุสฺสา วา อติกฺกเมยฺยุํ โคปสู วา อติกฺกเมยฺยุํ
วาตาตโป วา เสฺนหคตํ ปริยาทิเยยฺย อถ ปุนเทว รโช ปาตุภเวยฺยาติ
เอวเมว โข อาวุโส อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิวิจฺเจว กาเมหิ ฯเปฯ
ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ ปฐมสฺส ฌานสฺสาติ
สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ ฯ
อิธ ปนาวุโส เอกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา ฯเปฯ ทุติยํ
ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ ทุติยสฺส ฌานสฺสาติ
สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ
#๑ โป. ผุลฺลผุสิตโก ฯ
เสยฺยถาปิ อาวุโส คามสฺส วา นิคมสฺส วา อวิทูเร มหนฺตํ ตฬากํ
ตตฺถ ถุลฺลผุสิตโก เทโว วุฏฺโฐ สิปฺปิสมฺพุกมฺปิ สกฺขรกถลมฺปิ
อนฺตรธาเปยฺย โย นุ โข อาวุโส เอวํ วเทยฺย นทานิ อมุสฺมึ
ตฬาเก ปุนเทว สิปฺปิสมฺพุกา วา สกฺขรกถลา วา ปาตุภวิสฺสนฺตีติ
สมฺมา นุ โข โส อาวุโส วทมาโน วเทยฺยาติ โน หิทํ อาวุโส
ฐานเญฺหตํ อาวุโส วิชฺชติ ยํ อมุสฺมึ ตฬาเก มนุสฺสา วา ปิเวยฺยุํ
โคปสู วา ปิเวยฺยุํ วาตาตโป วา เสฺนหคตํ ปริยาทิเยยฺย อถ
ปุนเทว สิปฺปิสมฺพุกาปิ สกฺขรกถลาปิ ปาตุภเวยฺยุนฺติ เอวเมว โข
อาวุโส อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา ฯเปฯ ทุติยํ
ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ ทุติยสฺส ฌานสฺสาติ
สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ ฯ
อิธ ปนาวุโส เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปีติยา จ วิราคา ฯเปฯ ตติยํ
ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ ตติยสฺส ฌานสฺสาติ สํสฏฺโฐ
วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ เสยฺยถาปิ
อาวุโส ปุริสํ ปณีตโภชนํ ภุตฺตาวึ อภิโทสิกํ โภชนํ นจฺฉาเทยฺย
โย นุ โข อาวุโส เอวํ วเทยฺย นทานิ อมุํ ปุริสํ ปุนเทว
โภชนํ ฉาเทสฺสตีติ สมฺมา นุ โข โส อาวุโส วทมาโน วเทยฺยาติ
โน หิทํ อาวุโส อมุญฺหาวุโส ปุริสํ ๑ ปณีตโภชนํ ภุตฺตาวึ ยาวสฺส สา
โอชา กาเย ฐสฺสติ ตาว น อญฺญํ โภชนํ ฉาเทสฺสติ ยโต จ
#๑ ม. ยุ. ฐานํ เหตํ อาวุโส วิชฺชติ อมุํ ปริสํ ฯ ยุ. ฐานํ … วิชฺชติ
#อมุํ หาวุโส ปุริสํ … ฯ
ขฺวสฺส ๑ สา โอชา อนฺตรธายิสฺสติ อถ ปุนเทว ตํ โภชนํ ฉาเทยฺยาติ
เอวเมว โข อาวุโส อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปีติยา จ วิราคา ฯเปฯ ตติยํ
ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ ตติยสฺส ฌานสฺสาติ สํสฏฺโฐ
วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ ฯ อิธ ปนาวุโส
เอกจฺโจ ปุคฺคโล สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ฯเปฯ จตุตฺถํ
ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ จตุตฺถสฺส ฌานสฺสาติ สํสฏฺโฐ
วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ เสยฺยถาปิ อาวุโส
ปพฺพตสงฺเขเป อุทกรหโท นิวาโต วิคตอูมิโก โย นุ โข อาวุโส
เอวํ วเทยฺย นทานิ อมุสฺมึ อุทกรหเท ปุนเทว อูมิ ปาตุภวิสฺสตีติ
สมฺมา นุ โข โส อาวุโส วทมาโน วเทยฺยาติ โน หิทํ อาวุโส
ฐานเญฺหตํ อาวุโส วิชฺชติ ยา ปุรตฺถิมาย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ภูสา
วาตวุฏฺฐิ สา ตสฺมึ อุทกรหเท อูมึ ชเนยฺย ยา ปจฺฉิมาย ทิสาย
อาคจฺเฉยฺย ฯเปฯ อุตฺตราย ทิสาย อาคจฺเฉยฺย ทกฺขิณาย ทิสาย
อาคจฺเฉยฺย ภูสา วาตวุฏฺฐิ สา ตสฺมึ อุทกรหเท อูมึ ชเนยฺยาติ
เอวเมว โข อาวุโส อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส
จ ปหานา ฯเปฯ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ
จตุตฺถสฺส ฌานสฺสาติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ฯเปฯ สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย
หีนายาวตฺตติ ฯ อิธ ปนาวุโส เอกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพนิมิตฺตานํ
อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ
อนิมิตฺตสฺส เจโตสมาธิสฺสาติ สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ
#๑ โป. ยโต ภุตฺตสฺส … ฯ
อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ
ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสฏฺฐสฺส ปากฏสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค
จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ โส ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย
หีนายาวตฺตติ เสยฺยถาปิ อาวุโส ราชา วา ราชมหามตฺโต วา
จตุรงฺคินิยา เสนาย อทฺธานมคฺคปฏิปนฺโน อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ
เอกรตฺตึ วาสํ อุปคจฺเฉยฺย ตตฺร ๑ หตฺถิสทฺเทน อสฺสสทฺเทน รถสทฺเทน
ปตฺติสทฺเทน เภริปณวสงฺขวีณานินฺนาทสทฺเทน ๒ จีริฬิกาสทฺโท ๓
อนฺตรธาเปยฺย ๔ โย นุ โข เอวํ วเทยฺย นทานิ อมุสฺมึ วนสณฺเฑ
ปุนเทว จีริฬิกาสทฺโท ปาตุภวิสฺสตีติ สมฺมา นุ โข โส อาวุโส
วทมาโน วเทยฺยาติ โน หิทํ อาวุโส ฐานเญฺหตํ อาวุโส วิชฺชติ
ยํ โส ราชา วา ราชมหามตฺโต วา ตมฺหา วนสณฺฑา ปกฺกเมยฺย
อถ ปุนเทว จีริฬิกาสทฺโท ปาตุภเวยฺยาติ เอวเมว โข อาวุโส
อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สพฺพนิมิตฺตานํ อมนสิการา อนิมิตฺตํ เจโตสมาธึ
อุปสมฺปชฺช วิหรติ โส ลาภิมฺหิ อนิมิตฺตสฺส เจโตสมาธิสฺสาติ
สํสฏฺโฐ วิหรติ ภิกฺขูหิ ภิกฺขุนีหิ อุปาสเกหิ อุปาสิกาหิ รญฺญา ราชมหามตฺเตหิ
ติตฺถิเยหิ ติตฺถิยสาวเกหิ ตสฺส สํสฏฺฐสฺส วิสฺสฏฺฐสฺส
ปากฏสฺส ภสฺสมนุยุตฺตสฺส วิหรโต ราโค จิตฺตํ อนุทฺธํเสติ โส
ราคานุทฺธํสิเตน จิตฺเตน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตตีติ ฯ
อถโข อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต อปเรน สมเยน สิกฺขํ
ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ ฯ อถ โข จิตฺตสฺส หตฺถิสารีปุตฺตสฺส
#๑ ยุ. ตตฺถ ฯ ๒ ม. ยุ. … สงฺขติณวนินฺนาท … ฯ ๓ โป. วีริทฺธิก … ฯ
#ม. จีริกสทฺโท ฯ ๔ ม. อนฺตรธาเยยฺย ฯ
สหายกา ภิกฺขู เยนายสฺมา มหาโกฏฺฐิโก ๑ เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา
อายสฺมนฺตํ มหาโกฏฺฐิกํ เอตทโวจุํ กึ นุ โข อายสฺมตา มหาโกฏฺฐิเกน
จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต
อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต ลาภี
อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตีติ อุทาหุ เทวตา
เอตมตฺถํ อาโรเจสุํ จิตฺโต ภนฺเต หตฺถิสารีปุตฺโต อิมาสญฺจ
อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย
หีนายาวตฺติสฺสตีติ ฯ เจตโส ๒ เจโต ปริจฺจ วิทิโต เม อาวุโส จิตฺโต
หตฺถิสารีปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี อถ จ
ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตีติ เทวตาปิ เม เอตมตฺถํ
อาโรเจสุํ จิตฺโต ภนฺเต หตฺถิสารีปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ
วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี อถ จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺติสฺสตีติ
อถ โข จิตฺตสฺส หตฺถิสารีปุตฺตสฺส สหายกา ภิกฺขู เยน ภควา
เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ
เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู ภควนฺตํ เอตทโวจุํ จิตฺโต ภนฺเต
หตฺถิสารีปุตฺโต อิมาสญฺจ อิมาสญฺจ วิหารสมาปตฺตีนํ ลาภี อถ
จ ปน สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺโตติ ๓ น ภิกฺขเว จิตฺโต จิรํ
สริสฺสติ เนกฺขมฺมสฺสาติ ฯ
อถโข จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต น จิรสฺเสว เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา
กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิ ฯ อถ
#๑ ยุ. มหาโกฏฺฐิโต ฯ ๒ ม. เจตสา ฯ ๓ ม. หีนายาวตฺตตีติ ฯ
โข อายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต เอกโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต
อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต น จิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา
สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ
ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ ๑
ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ
อพฺภญฺญาสิ อญฺญตโร จ ปนายสฺมา จิตฺโต หตฺถิสารีปุตฺโต อรหตํ
อโหสีติ ฯ

[๓๓๒] ๖๑ เอกํ ๒ สมยํ ภควา พาราณสิยํ วิหรติ อิสิปตเน
มิคทาเย ฯ เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ
ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ
สนฺนิปติตานํ อยมนฺตรา กถา อุทปาทิ วุตฺตมิทํ อาวุโส ภควตา
ปรายเน เมตฺเตยฺยปเญฺห
โย อุภนฺเต ๓ วิทิตฺวาน มชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ
ตํ พฺรูมิ มหาปุริโส ๔ โสธ สิพฺพนิมจฺจคาติ ๕ ฯ
กตโม นุ โข อาวุโส เอโก อนฺโต กตโม ทุติโย อนฺโต
กึ มชฺเฌ กา สิพฺพนีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ ผสฺโส
โข อาวุโส เอโก อนฺโต ผสฺสสมุทโย ทุติโย อนฺโต ผสฺสนิโรโธ
มชฺเฌ ตณฺหา สิพฺพนี ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว
#๑ โป. วิหรติ ฯ ๒ โป. ม. ยุ. ปุรโต เอวํ เม สุตนฺติ ทิสฺสติ ฯ ๓ โป. อุโภ
#อนฺเต ฯ ม. อุโภนฺเต ฯ ๔ ม. ยุ. มหาปุริโสติ ฯ ๕ ม. สิพฺพินิ … ฯ
ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา เอตฺตาวตา โข อาวุโส ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ
อภิชานาติ ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต
ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ อตีตํ
โข อาวุโส เอโก อนฺโต อนาคตํ ทุติโย อนฺโต ปจฺจุปฺปนฺนํ
มชฺเฌ ตณฺหา สิพฺพนี ๑ ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว
ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา เอตฺตาวตา โข อาวุโส ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ
อภิชานาติ ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต
ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ สุขา
อาวุโส เวทนา เอโก อนฺโต ทุกฺขา เวทนา ทุติโย อนฺโต
อทุกฺขมสุขา เวทนา มชฺเฌ ตณฺหา สิพฺพนี ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ
ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา เอตฺตาวตา โข อาวุโส ภิกฺขุ
อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต
ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร
โหตีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ นามํ
โข อาวุโส เอโก อนฺโต รูปํ ทุติโย อนฺโต วิญฺญาณํ มชฺเฌ
ตณฺหา สิพฺพนี ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา
เอตฺตาวตา โข อาวุโส ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ
#๑ ม. สิพฺพินิ ฯ
ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ
ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ ฉ โข
อาวุโส อชฺฌตฺติกานิ อายตนานิ เอโก อนฺโต ฉ พาหิรานิ อายตนานิ
ทุติโย อนฺโต วิญฺญาณํ มชฺเฌ ตณฺหา สิพฺพนี ตณฺหา
หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา เอตฺตาวตา
โข อาวุโส ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ
อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม
ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ สกฺกาโย
โข อาวุโส เอโก อนฺโต สกฺกายสมุทโย ทุติโย อนฺโต สกฺกายนิโรโธ
มชฺเฌ ตณฺหา สิพฺพนี ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส
ตสฺเสว ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา เอตฺตาวตา โข อาวุโส ภิกฺขุ
อภิญฺเญยฺยํ อภิชานาติ ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต
ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร
โหตีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เถเร ภิกฺขู เอตทโวจ พฺยากตํ
โข อาวุโส อเมฺหหิ สพฺเพเหว ยถาสกํ ปฏิภาณํ อายามาวุโส
เยน ภควา เตนุปสงฺกมิสฺสาม อุปสงฺกมิตฺวา ภควโต เอตมตฺถํ
อาโรเจสฺสาม ยถา โน ภควา พฺยากริสฺสติ ตถา นํ ธาเรยฺยามาติ ๑
#๑ ม. ธาเรสฺสามาติ ฯ
เอวมาวุโสติ โข เถรา ภิกฺขู ตสฺส ภิกฺขุโน ปจฺจสฺโสสุํ ฯ
อถ โข เถรา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข
เถรา ภิกฺขู ยาวตโก อโหสิ สพฺเพเหว สทฺธึ กถาสลฺลาโป
ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสุํ กสฺส นุโข ภนฺเต สุภาสิตนฺติ ฯ
สพฺเพสํ โว ภิกฺขเว สุภาสิตํ ปริยาเยน อปิจ ยํ มยา สนฺธาย
ภาสิตํ ปรายเน เมตฺเตยฺยปเญฺห
โย อุภนฺเต วิทิตฺวาน มชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ
ตํ พฺรูมิ มหาปุริโส โสธ สิพฺพนิมจฺจคาติ ฯ
ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ
โข เถรา ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ ผสฺโส โข
ภิกฺขเว เอโก อนฺโต ผสฺสสมุทโย ทุติโย อนฺโต ผสฺสนิโรโธ
มชฺเฌ ตณฺหา สิพฺพนี ตณฺหา หิ นํ สิพฺพติ ตสฺส ตสฺเสว
ภวสฺส อภินิพฺพตฺติยา เอตฺตาวตา โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ อภิญฺเญยฺยํ
อภิชานาติ ปริญฺเญยฺยํ ปริชานาติ อภิญฺเญยฺยํ อภิชานนฺโต
ปริญฺเญยฺยํ ปริชานนฺโต ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหตีติ ฯ

[๓๓๓] ๖๒ เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุk
จาริกญฺจรมาโน มหตา ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ เยน ทณฺฑกปฺปกนฺนาม
โกสลานํ นิคโม ตทวสริ
อถ โข ภควา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ ๑ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต
อาสเน นิสีทิ เต [๒]- ภิกฺขู ทณฺฑกปฺปกํ ปวิสึสุ อาวสถํ ปริเยสิตุํ
อถ โข อายสฺมา อานนฺโท สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ เยน อจิรวตี
นที เตนุปสงฺกมิ คตฺตานิ ปริสิญฺจิตุํ อจิรวติยา นทิยา คตฺตานิ
ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา เอกจีวโร อฏฺฐาสิ คตฺตานิ ปุพฺพสทิสานิ
กุรุมาโน ๓ อถ โข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนายสฺมา อานนฺโท เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ เอตทโวจ กินฺนุ โข
อาวุโส อานนฺท สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา นุ โข เทวทตฺโต
ภควตา พฺยากโต อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ
อเตกิจฺโฉติ อุทาหุ เกนจิ เทว ปริยาเยนาติ ฯ เอวํ โข ปเนตํ อาวุโส
ภควตา พฺยากตนฺติ ฯ อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ อิธาหํ
ภนฺเต สมฺพหุเลหิ ภิกฺขูหิ สทฺธึ [๔]- อจิรวตี นที เตนุปสงฺกมึ คตฺตานิ
ปริสิญฺจิตุํ อจิรวติยา นทิยา คตฺตานิ ปริสิญฺจิตฺวา ปจฺจุตฺตริตฺวา
เอกจีวโร อฏฺฐาสึ คตฺตานิ ปุพฺพสทิสานิ กุรุมาโน อถ โข
ภนฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา มํ
เอตทโวจ กินฺนุ โข อาวุโส อานนฺท สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา
#๑ โป. อรญฺญสฺมึ ฯ ๒ ม. ยุ. จสทฺโท อตฺถิ ฯ ๓ โป. ม. ยุ.
#ปุพฺพาปยมาโน ฯ ๔ ม. ยุ. เยนาติ ปาโฐ อตฺถิ ฯ
นุ โข เทวทตฺโต ภควตา พฺยากโต อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก
กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉติ อุทาหุ เกนจิ เทว ปริยาเยนาติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อหํ ภนฺเต ตํ ภิกฺขุํ เอตทโวจํ เอวํ โข
ปเนตํ อาวุโส ภควตา พฺยากตนฺติ ฯ โส จ โข อานนฺท ภิกฺขุ
นโว ภวิสฺสติ อจิรปพฺพชิโต เถโร วา ปน พาโล อพฺยตฺโต กถํ
หิ นาม ยํ มยา เอกํเสน พฺยากตํ ตตฺถ เทฺวชฺฌํ อาปชฺชิสฺสติ
นาหํ อานนฺท อญฺญํ เอกปุคฺคลํปิ สมนุปสฺสามิ โย เอวํ มยา
สพฺพํ เจตโส สมนฺนาหริตฺวา พฺยากโต ยถยิทํ เทวทตฺโต ยาวกีวญฺจาหํ
อานนฺท เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺตมฺปิ ๑ สุกฺกํ
ธมฺมํ อทฺทสํ เนว ตาวาหํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ อาปายิโก เทวทตฺโต
เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ อเตกิจฺโฉติ ยโต จ โข อหํ อานนฺท
เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺตมฺปิ สุกฺกํ ธมฺมํ น อทฺทสํ
อถาหํ ตํ เทวทตฺตํ พฺยากาสึ อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ
อเตกิจฺโฉติ เสยฺยถาปิ อานนฺท คูถกูโป สาธิโก โปริโส ปูโร
คูถสฺส สมติตฺติโก ตตฺร ปุริโส สสีสโก นิมุคฺโค อสฺส ตสฺส
โกจิ เทว ปุริโส อุปคจฺเฉยฺย ๒ อตฺถกาโม หิตกาโม โยคกฺเขมกาโม
ตมฺหา คูถกูปา อุทฺธริตุกาโม โส ตํ คูถกูปํ สมนฺตานุปริคจฺฉนฺโต
น ปสฺเสยฺย ตสฺส ปุริสสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺตมฺปิ คูเถน
อมกฺขิตํ ยตฺถ ตํ คเหตฺวา อุทฺธเรยฺย เอวเมว โข อหํ อานนฺท ยโต
เทวทตฺตสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺตมฺปิ สุกฺกํ ธมฺมํ น อทฺทสํ อถาหํ
#๑ โป. พาลคฺค … ฯ ม … นิตุทน … ฯ ๒ ม. ยุ. อุปฺปชฺเชยฺย ฯ
เทวทตฺตํ พฺยากาสึ อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก กปฺปฏฺโฐ
อเตกิจฺโฉติ สเจ ตุเมฺห อานนฺท สุเณยฺยาถ ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณานิ
วิภชนฺตสฺสาติ ฯ เอตสฺส ภควา กาโล เอตสฺส สุคต
กาโล ยํ ภควา ปุริสินฺทฺริยญาณานิ วิภเชยฺย ภควโต สุตฺวา
ภิกฺขู ธาเรสฺสนฺตีติ ฯ เตนหานนฺท สุณาหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ
ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข อายสฺมา อานนฺโท ภควโต ปจฺจสฺโสสิ ฯ
ภควา เอตทโวจ อิธาหํ อานนฺท เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ
ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา
อนฺตรหิตา อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา อตฺถิ จ ขฺวสฺส ๑ กุสลมูลํ
อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺหา ตสฺส กุสลากุสลํ ปาตุภวิสฺสติ เอวมยํ ปุคฺคโล
อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตีติ เสยฺยถาปิ อานนฺท พีชานิ
อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ สุเขตฺเต
สุปริกมฺมกตาย ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท อิมานิ
พีชานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ
เอวเมว โข อหํ อานนฺท อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ
ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ
ธมฺมาติ ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ
ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา อกุสลา
#๑ ยุ. ขฺวาสฺส ฯ
ธมฺมา สมฺมุขีภูตา อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺหา
ตสฺส กุสลากุสลํ ปาตุภวิสฺสติ เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม
ภวิสฺสตีติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล
เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส
ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ เอวมฺปิ
โข อานนฺท ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ
วิทิโต โหติ อิธ ปนาหํ อานนฺท เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ
ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ ตเมนํ อปเรน สมเยน เจตสา
เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา
อนฺตรหิตา กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ
อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺหา ตสฺส กุสลากุสลํ ปาตุภวิสฺสติ เอวมยํ ปุคฺคโล
อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตีติ เสยฺยถาปิ อานนฺท พีชานิ
อขณฺฑานิ อปูตีนิ อวาตาตปหตานิ สาราทานิ สุขสยิตานิ ปุถุสิลาย
นิกฺขิตฺตานิ ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท นยิมานิ พีชานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ
เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ เอวเมว โข อหํ อานนฺท
อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข
ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ ตเมนํ
อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข
ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา
อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺหา ตสฺส กุสลากุสลํ
ปาตุภวิสฺสติ เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตีติ
เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ
วิทิโต โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ
เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส
อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ อิธ
ปนาหํ อานนฺท เอกจฺจํ ปุคฺคลํ ๑ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ
อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ
ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ นตฺถิ
อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺโตปิ สุกฺโก ธมฺโม สมนฺนาคตายํ
ปุคฺคโล เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ กายสฺส เภทา
ปรมฺมรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสตีติ เสยฺยถาปิ
อานนฺท พีชานิ ขณฺฑานิ ปูตีนิ วาตาตปหตานิ สุเขตฺเต สุปริกมฺมกตาย
ภูมิยา นิกฺขิตฺตานิ ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท นยิมานิ พีชานิ
วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ เอวเมว โข
อหํ อานนฺท อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ
อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติt
ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ นตฺถิ
อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺโตปิ สุกฺโก ธมฺโม สมนฺนาคตายํ
ปุคฺคโล เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ กายสฺส เภทา
#๑ ม. เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ … ฯ ยุ. เอกจฺจํ เอวํ เจตสา ฯ
ปรมฺมรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชิสฺสตีติ เอวมฺปิ
โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต
โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส อายตึ
ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหตีติ ฯ
เอวํ วุตฺเต อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ สกฺกา
นุ โข ภนฺเต อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ อปเรปิ ตโย ปุคฺคลา สปฺปฏิภาคา
ปญฺญาเปตุนฺติ สกฺกานนฺทาติ ภควา เอตทโวจ อิธาหํ
อานนฺท เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส
โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ ตเมนํ
อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข
ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา
อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ
คจฺฉติ เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตีติ เสยฺยถาปิ
อานนฺท องฺคารานิ อาทิตฺตานิ สมฺปชฺชลิตานิ สญฺโชติภูตานิ ๑ ปุถุสิลาย
นิกฺขิตฺตานิ ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท นยิมานิ องฺคารานิ วุฑฺฒึ
วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ เสยฺยถาปิ วา
ปนานนฺท สายณฺหสมเย ๒ สุริเย โอคจฺฉนฺเต ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท
อาโลโก อนฺตรธายิสฺสติ อนฺธกาโร ปาตุภวิสฺสตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ
#๑ ม. ยุ. สโชติภูตานิ ฯ ๒ ม. ยุ. …สมยํ ฯ
เสยฺยถาปิ วา ปนานนฺท อภิโทสอฑฺฒรตฺตํ ๑ ภตฺตกาลสมเย ชาเนยฺยาสิ
ตฺวํ อานนฺท อาโลโก อนฺตรหิโต อนฺธกาโร ปาตุภูโตติ ฯ เอวํ
ภนฺเต ฯ เอวเมว โข อหํ อานนฺท อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ
ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส กุสลา ธมฺมา
อนฺตรหิตา อกุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา อตฺถิ จ ขฺวสฺส กุสลมูลํ
อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมคฺฆาตํ คจฺฉติ เอวมยํ
ปุคฺคโล อายตึ ปริหานธมฺโม ภวิสฺสตีติ เอวมฺปิ โข อานนฺท
ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ เอวมฺปิ
โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ
โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท
เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ อิธ ปนาหํ อานนฺท เอกจฺจํ
ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส
วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ ตเมนํ อปเรน
สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส
อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา อตฺถิ จ
ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ
เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตีติ เสยฺยถาปิ อานนฺท
องฺคารานิ อาทิตฺตานิ สมฺปชฺชลิตานิ สญฺโชติภูตานิ สุกฺเข ติณปุญฺเช
#๑ ยุ. อภิโทเส … ฯ
วา กฏฺฐปุญฺเช วา นิกฺขิตฺตานิ ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท อิมานิ
องฺคารานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ
เสยฺยถาปิ วา ปนานนฺท รตฺติยา ปจฺจูสสมเย ๑ สุริเย อุคฺคจฺฉนฺเต
ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท อนฺธกาโร อนฺตรธายิสฺสติ อาโลโก
ปาตุภวิสฺสตีติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ เสยฺยถาปิ วา ปนานนฺท
อภิโทสมชฺฌนฺติเก ๒ ภตฺตกาลสมเย ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ อานนฺท อนฺธกาโร
อนฺตรหิโต อาโลโก ปาตุภูโตติ ฯ เอวํ ภนฺเต ฯ เอวเมว โข
อหํ อานนฺท อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ
อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ
ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส
โข ปุคฺคลสฺส อกุสลา ธมฺมา อนฺตรหิตา กุสลา ธมฺมา สมฺมุขีภูตา
อตฺถิ จ ขฺวสฺส อกุสลมูลํ อสมุจฺฉินฺนํ ตมฺปิ สพฺเพน สพฺพํ
สมุคฺฆาตํ คจฺฉติ เอวมยํ ปุคฺคโล อายตึ อปริหานธมฺโม ภวิสฺสตีติ
เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ
วิทิโต โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ
เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส
อายตึ ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ อิธ
ปนาหํ อานนฺท เอกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ
อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ
ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ นตฺถิ
#๑ ม. ยุ. ปจฺจูสสมยํ ฯ ๒ ยุ. อภิโทเส มชฺ … ฯ
อิมสฺส ปุคฺคลสฺส วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺโตปิ อกุสโล ธมฺโม
สมนฺนาคตายํ ๑ ปุคฺคโล เอกนฺตสุกฺเกหิ อนวชฺเชหิ ธมฺเมหิ ทิฏฺเฐว ธมฺเม
ปรินิพฺพายิสฺสตีติ เสยฺยถาปิ อานนฺท องฺคารานิ สีตานิ นิพฺพุตานิ๔
สุกฺเข ติณปุญฺเช วา กฏฺฐปุญฺเช วา นิกฺขิตฺตานิ ชาเนยฺยาสิ ตฺวํ
อานนฺท นยิมานิ องฺคารานิ วุฑฺฒึ วิรูฬฺหึ เวปุลฺลํ อาปชฺชิสฺสนฺตีติ ฯ
เอวํ ภนฺเต ฯ เอวเมว โข อหํ อานนฺท อิเธกจฺจํ ปุคฺคลํ เอวํ
เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ อิมสฺส โข ปุคฺคลสฺส วิชฺชมานา
กุสลาปิ ธมฺมา อกุสลาปิ ธมฺมาติ ตเมนํ อปเรน สมเยน เอวํ
เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานามิ นตฺถิ อิมสฺส ปุคฺคลสฺส
วาลคฺคโกฏินิตฺตุทฺทนมตฺโตปิ อกุสโล ธมฺโม สมนฺนาคตายํ ๑ ปุคฺคโล
เอกนฺตสุกฺเกหิ อนวชฺเชหิ ธมฺเมหิ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ปรินิพฺพายิสฺสตีติ เอวมฺปิ
โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสปุคฺคโล เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต
โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส ปุริสินฺทฺริยญาณํ เจตสา
เจโต ปริจฺจ วิทิตํ โหติ เอวมฺปิ โข อานนฺท ตถาคตสฺส อายตึ
ธมฺมสมุปฺปาโท เจตสา เจโต ปริจฺจ วิทิโต โหติ ตตฺรานนฺท เย
เต ปุริมา ตโย ปุคฺคลา เตสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ เอโก อปริหานธมฺโม
เอโก ปริหานธมฺโม เอโก อาปายิโก เนรยิโก ตตฺรานนฺท
เยเม ปจฺฉิมา ตโย ปุคฺคลา อิเมสํ ติณฺณํ ปุคฺคลานํ เอโก
อปริหานธมฺโม เอโก ปริหานธมฺโม เอโก ปรินิพฺพานธมฺโมติ ฯ

[๓๓๔] ๖๓ นิพฺเพธิกปริยายํ โว ภิกฺขเว ธมฺมปริยายํ เทเสสฺสามิ
#๑ ม. ยุ. … คโตยํ ฯ
ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข
เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตโม จ โส
ภิกฺขเว นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโย กามา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา
กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา กามานํ
วิปาโก เวทิตพฺโพ กามนิโรโธ เวทิตพฺโพ กามนิโรธคามินีปฏิปทา
เวทิตพฺพา เวทนา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา เวทนานํ นิทานสมฺภโวญ
เวทิตพฺโพ เวทนานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา เวทนานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ
เวทนานิโรโธ เวทิตพฺโพ เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา สญฺญา
ภิกฺขเว เวทิตพฺพา สญฺญานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ สญฺญานํ
เวมตฺตตา เวทิตพฺพา สญฺญานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ สญฺญานิโรโธ
เวทิตพฺโพ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา อาสวา ภิกฺขเว
เวทิตพฺพา อาสวานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ อาสวานํ เวมตฺตตา
เวทิตพฺพา อาสวานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ อาสวนิโรโธ เวทิตพฺโพ
อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา กมฺมํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ
กมฺมานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ กมฺมานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา
กมฺมานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ กมฺมนิโรโธ เวทิตพฺโพ กมฺมนิโรธคามินีปฏิปทา
เวทิตพฺพา ทุกฺขํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว
เวทิตพฺโพ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ
ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพา ฯ
กามา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา กามานํ นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ
กามานํ เวมตฺตตา เวทิตพฺพา กามานํ วิปาโก เวทิตพฺโพ กามนิโรโธ
เวทิตพฺโพ กามนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข
ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ปญฺจิเม ภิกฺขเว กามคุณา
จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา
รชนิยา ๑ โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา ฯเปฯ ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา
ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา
ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนิยา ๑ อปิ จ โข ภิกฺขเว เนเต กามา
กามคุณา นาเมเต อริยสฺส วินเย วุจฺจนฺติ ฯ
สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม
น เต ๒ กามา ยานิ จิตฺรานิ โลเก
สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม
ติฏฺฐนฺติ จิตฺรานิ ตเถว โลเก
อเถตฺถ ธีรา วินยนฺติ ฉนฺทนฺติ ฯ
กตโม จ ภิกฺขเว กามานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว
กามานํ นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว กามานํ เวมตฺตตา อญฺโญ
ภิกฺขเว กาโม รูเปสุ อญฺโญ กาโม สทฺเทสุ อญฺโญ กาโม
คนฺเธสุ อญฺโญ กาโม รเสสุ อญฺโญ กาโม โผฏฺฐพฺเพสุ อยํ
วุจฺจติ ภิกฺขเว กามานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กามานํ
วิปาโก ยํ โข ภิกฺขเว กามยมาโน ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ
#๑ ม. ยุ. รชนียา ฯ ๒ ม. ยุ. เนเต ฯ
อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว
กามานํ วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กามนิโรโธ ผสฺสนิโรธา ๑ ภิกฺขเว
กามนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กามนิโรธคามินีปฏิปทา
เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต
สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ ยโตญ
จ ๒ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ กาเม ปชานาติ เอวํ กามานํ
นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ กามานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ
กามานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ กามนิโรธํ ปชานาติ เอวํ
กามนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ
กามนิโรธํ กามา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ กามนิโรธคามินีปฏิปทา
เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ
เวทนา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา
เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ติสฺโส
อิมา ภิกฺขเว เวทนา สุขา เวทนา ทุกฺขา เวทนา อทุกฺขมสุขา
เวทนา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว เวทนานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว
เวทนานํ นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว เวทนานํ เวมตฺตตา
อตฺถิ ภิกฺขเว สามิสา สุขา เวทนา อตฺถิ นิรามิสา สุขา เวทนา
อตฺถิ สามิสา ทุกฺขา เวทนา อตฺถิ นิรามิสา ทุกฺขา เวทนา อตฺถิ
สามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา อตฺถิ นิรามิสา อทุกฺขมสุขา เวทนา
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว เวทนานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว เวทนานํ
#๑ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๒ โป. ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ
วิปาโก ยํ โข ภิกฺขเว เวทยมาโน ๑ ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ
อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ วา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว
เวทนานํ วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว เวทนานิโรโธ ผสฺสนิโรธา ๒
ภิกฺขเว เวทนานิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค
เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ยโต
จ ๓ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ เวทนํ ๔ ปชานาติ เอวํ เวทนานํ
นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ เวทนานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ
เวทนานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ เวทนานิโรธํ ปชานาติ เอวํ
เวทนานิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ
ปชานาติ เวทนานิโรธํ เวทนา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ
เวทนานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ
วุตฺตํ ฯ
สญฺญา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา
เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฉยิมา
ภิกฺขเว สญฺญา รูปสญฺญา สทฺทสญฺญา คนฺธสญฺญา รสสญฺญา
โผฏฺฐพฺพสญฺญา ธมฺมสญฺญา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว
สญฺญานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว สญฺญานํ นิทานสมฺภโว ฯ
กตมา จ ภิกฺขเว สญฺญานํ เวมตฺตตา อญฺญา ภิกฺขเว สญฺญา
รูเปสุ อญฺญา สญฺญา สทฺเทสุ อญฺญา สญฺญา คนฺเธสุ อญฺญา
สญฺญา รเสสุ อญฺญา สญฺญา โผฏฺฐพฺเพสุ อญฺญา สญฺญา
#๑ โป. ม. ยุ. เวทิยมาโน ฯ ๒ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๓ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ
#๔ ยุ. เวทนา ฯ
ธมฺเมสุ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สญฺญานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ
ภิกฺขเว สญฺญานํ วิปาโก โวหารเวปกฺกาหํ ๑ ภิกฺขเว สญฺญา วทามิ
ยถา ยถา นํ สญฺชานาติ ตถา ตถา โวหรติ เอวํ สญฺญี อโหสินฺติ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว สญฺญานํ วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว สญฺญานิโรโธ
ผสฺสนิโรธา ๒ ภิกฺขเว สญฺญานิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก
มคฺโค สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๓ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ สญฺญา ๔
ปชานาติ เอวํ สญฺญานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ สญฺญานํ
เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ สญฺญานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ
สญฺญานิโรธํ ปชานาติ เอวํ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส
อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ สญฺญานิโรธํ สญฺญา ภิกฺขเว
เวทิตพฺพา ฯเปฯ สญฺญานิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ
อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ
อาสวา ภิกฺขเว เวทิตพฺพา ฯเปฯ อาสวนิโรธคามินีปปฏิทา
เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ตโยเม
ภิกฺขเว อาสวา กามาสโว ภวาสโว อวิชฺชาสโว ฯ กตโม จ
ภิกฺขเว อาสวานํ นิทานสมฺภโว อวิชฺชา ภิกฺขเว อาสวานํ นิทานสมฺภโว ฯ
กตมา จ ภิกฺขเว อาสวานํ เวมตฺตตา อตฺถิ ภิกฺขเว
อาสวา นิรยคมนิยา ๕ อตฺถิ อาสวา ติรจฺฉานโยนิคมนิยา อตฺถิ
อาสวา เปตฺติวิสยคมนิยา ๖ อตฺถิ อาสวา มนุสฺสโลกคมนิยา อตฺถิ
#๑ ม. โวหารเวปกฺกํ ภิกฺขเว สญฺญํ วทามิ ฯ ๒ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๓ โป.
#ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๔ ม. สญฺญํ ฯ ๕ โป. … คามินียา ฯ ม. … คมนียา ฯ
#๖ ยุ. ปิตฺติ … ฯ
อาสวา เทวโลกคมนิยา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อาสวานํ เวมตฺตตา ฯ
กตโม จ ภิกฺขเว อาสวานํ วิปาโก ยํ โข ภิกฺขเว อวิชฺชาคโต
ตชฺชํ ตชฺชํ อตฺตภาวํ อภินิพฺพตฺเตติ ปุญฺญภาคิยํ วา อปุญฺญภาคิยํ
วา อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อาสวานํ วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อาสวนิโรโธ
อวิชฺชานิโรธา ๑ ภิกฺขเว อาสวนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก
มคฺโค อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๒ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ อาสเว
ปชานาติ เอวํ อาสวานํ นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ อาสวานํ
เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ อาสวานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ อาสวนิโรธํ ๓
ปชานาติ เอวํ อาสวนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ
นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ อาสวนิโรธํ อาสวา ภิกฺขเว
เวทิตพฺพา ฯเปฯ อาสวนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ
วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ
กมฺมํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ฯเปฯ กมฺมนิโรธคามินีปฏิปทา
เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ เจตนาหํ
ภิกฺขเว กมฺมํ วทามิ เจตยิตฺวา กมฺมํ กโรติ กาเยน วาจาย มนสา ฯ
กตโม จ ภิกฺขเว กมฺมานํ นิทานสมฺภโว ผสฺโส ภิกฺขเว กมฺมานํ
นิทานสมฺภโว ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กมฺมานํ เวมตฺตตา อตฺถิ
ภิกฺขเว กมฺมํ นิรยเวทนิยํ อตฺถิ กมฺมํ ติรจฺฉานโยนิเวทนิยํ อตฺถิ
กมฺมํ ปิตฺติวิสยเวทนิยํ อตฺถิ กมฺมํ มนุสฺสโลกเวทนิยํ อตฺถิ กมฺมํ
#๑ ม. ยุ. อวิชฺชานิโรโธ ฯ ๒ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๓ ม. อาสวานํ นิโรธํ ฯ
เทวโลกเวทนิยํ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว กมฺมานํ เวมตฺตตา ฯ กตโม จ
ภิกฺขเว กมฺมานํ วิปาโก ติวิธาหํ ภิกฺขเว กมฺมานํ วิปากํ วทามิ
ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช วา อปเร วา ปริยาเย อยํ วุจฺจติ
ภิกฺขเว กมฺมานํ วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว กมฺมนิโรโธ ผสฺสนิโรธา ๑
ภิกฺขเว กมฺมนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค กมฺมนิโรธ-
คามินีปฏิปทา เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ สมฺมาสมาธิ ยโต
จ ๒ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ กมฺมํ ปชานาติ เอวํ กมฺมานํ
นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ กมฺมานํ เวมตฺตตํ ปชานาติ เอวํ
กมฺมานํ วิปากํ ปชานาติ เอวํ กมฺมนิโรธํ ปชานาติ เอวํ กมฺมนิโรธ-
คามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ ปชานาติ
กมฺมนิโรธํ กมฺมํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ฯเปฯ กมฺมนิโรธคามินีปฏิปทา
เวทิตพฺพาติ อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ฯ
ทุกฺขํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว เวทิตพฺโพ
ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา ทุกฺขสฺส วิปาโก เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรโธ
เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ อิติ โข ปเนตํ วุตฺตํ
กิญฺเจตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ ชาติปิ ทุกฺขา ชราปิ ทุกฺขา พฺยาธิปิ
ทุกฺขา มรณมฺปิ ทุกฺขํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสาปิ ทุกฺขา
ยมฺปิจฺฉํ น ลภติ ตมฺปิ ทุกฺขํ สงฺขิตฺเตน ปญฺจุปาทานกฺขนฺธา ทุกฺขา ฯ
กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว ตณฺหา ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส
#๑ ม. ยุ. ผสฺสนิโรโธ ฯ ๒ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯๆ
นิทานสมฺภโว ฯ กตมา จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา อตฺถิ ภิกฺขเว
ทุกฺขํ อธิมตฺตํ อตฺถิ ปริตฺตํ อตฺถิ ทนฺธวิราคิ อตฺถิ ขิปฺปวิราคิ
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส
วิปาโก อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ เยน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต
โสจติ กิลมติ ปริเทวติ อุรตฺตาฬี ๑ กนฺทติ สมฺโมหํ อาปชฺชติ
เยน วา ปน ทุกฺเขน อภิภูโต ปริยาทินฺนจิตฺโต พหิทฺธา ปริเยฏฺฐึ ๒
อาปชฺชติ โก เอกปทํ ทฺวิปทํ ปชานาติ ๓ อิมสฺส ทุกฺขสฺส นิโรธายาติ
สมฺโมหเวปกฺกํ วาหํ ภิกฺขเว ทุกฺขํ วทามิ ปริเยฏฺฐิเวปกฺกํ ๒ วา
อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส วิปาโก ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขนิโรโธ
ตณฺหานิโรธา ๓ ภิกฺขเว ทุกฺขนิโรโธ อยเมว อริโย อฏฺฐงฺคิโก
มคฺโค ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา ๔ เสยฺยถีทํ สมฺมาทิฏฺฐิ ฯเปฯ
สมฺมาสมาธิ ยโต จ ๕ โข ภิกฺขเว อริยสาวโก เอวํ ทุกฺขํ ปชานาติ
เอวํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภวํ ปชานาติ เอวํ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตํ
ปชานาติ เอวํ ทุกฺขวิปากํ ปชานาติ เอวํ ทุกฺขนิโรธํ ปชานาติ เอวํ
ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทํ ปชานาติ โส อิมํ นิพฺเพธิกํ พฺรหฺมจริยํ
ปชานาติ ทุกฺขนิโรธํ ทุกฺขํ ภิกฺขเว เวทิตพฺพํ ทุกฺขสฺส นิทานสมฺภโว
เวทิตพฺโพ ทุกฺขสฺส เวมตฺตตา เวทิตพฺพา ทุกฺขสฺส วิปาโก
เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรโธ เวทิตพฺโพ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา เวทิตพฺพาติ
อิติ ยนฺตํ วุตฺตํ อิทเมตํ ปฏิจฺจ วุตฺตํ อยํ โข โส ภิกฺขเว
นิพฺเพธิกปริยาโย ธมฺมปริยาโยติ ฯ
#๑ ม. อุรตฺตาฬึ ฯ ๒ โป. ปริยิฏฺฐึ ฯ ๓ ม. ยุ. ตณฺหานิโรโธ ฯ ๔ ม. ทุกฺขสฺส
#นิ … ฯ ๕ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ