[๒๘๕] ๑๔ ตตฺร โข อายสฺมา สารีปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ อาวุโส
ภิกฺขโวติ ฯ อาวุโสติ โข เต ภิกฺขู อายสฺมโต สารีปุตฺตสฺส
ปจฺจสฺโสสุํ ฯ อายสฺมา สารีปุตฺโต เอตทโวจ ตถา ตถา อาวุโส
ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ
มรณํ โหติ น ภทฺทิกา ๒ กาลกิริยา กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ ตถา ตถา
วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ
โหติ น ภทฺทิกา กาลกิริยา อิธาวุโส ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ
กมฺมรโต กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต ภสฺสาราโม โหติ ภสฺสรโต
ภสฺสารามตํ อนุยุตฺโต นิทฺทาราโม โหติ นิทฺทารโต นิทฺทารามตํ
อนุยุตฺโต สงฺคณิการาโม โหติ สงฺคณิการโต สงฺคณิการามตํ
อนุยุตฺโต สํสคฺคาราโม โหติ สํสคฺครโต สํสคฺคารามตํ อนุยุตฺโต
ปปญฺจาราโม โหติ ปปญฺจรโต ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต เอวํ โข
อาวุโส ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ
กปฺปยโต น ภทฺทกํ มรณํ โหติ น ภทฺทิกา กาลกิริยา อยํ
วุจฺจตาวุโส ภิกฺขุ สกฺกายาภิรโต น ปหาสิ ๓ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส
อนฺตกิริยาย ฯ ตถา ตถา อาวุโส ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา
ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ ภทฺทิกา กาลกิริยา
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ
กปฺปยโต ภทฺทกํ มรณํ โหติ ภทฺทิกา กาลกิริยา อิธาวุโส
#๑ ม. นิสฺสารณีโยติ ฯ ๒ โป. ม. ภทฺทกา ฯ สพฺพตฺถ อีทิสเมว ฯ ๓ ม. นปฺปชหาสิ ฯ
ภิกฺขุ น กมฺมาราโม โหติ น กมฺมรโต น กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต น
ภสฺสาราโม โหติ น ภสฺสรโต น ภสฺสารามตํ อนุยุตฺโต น นิทฺทาราโม
โหติ น นิทฺทารโต น นิทฺทารามตํ อนุยุตฺโต น สงฺคณิการาโม โหติ น
สงฺคณิการโต น สงฺคณิการามตํ อนุยุตฺโต น สํสคฺคาราโม โหติ
น สํสคฺครโต น สํสคฺคารามตํ อนุยุตฺโต น ปปญฺจาราโม โหติ
น ปปญฺจรโต น ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต เอวํ โข อาวุโส
ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต
ภทฺทกํ มรณํ โหติ ภทฺทิกา กาลกิริยา อยํ วุจฺจตาวุโส ภิกฺขุ
นิพฺพานาภิรโต ปหาสิ ๑ สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายาติ ฯ
โย ปปญฺจํ อนุยุตฺโต ๒ ปปญฺจาภิรโต มโค
วิราธยิ ๓ โส นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ ฯ
โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน นิปฺปปญฺจปเท รโต
อาราธยิ ๓ โส นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรนฺติ ฯ

[๒๘๖] ๑๕ ตตฺร โข อายสฺมา สารีปุตฺโต ภิกฺขู อามนฺเตสิ ตถา
ตถาวุโส ภิกฺขุ วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต
กาลกิริยา อนุตปฺปา โหติ กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ
กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา
โหติ อิธาวุโส ภิกฺขุ กมฺมาราโม โหติ กมฺมรโต กมฺมารามตํ
อนุยุตฺโต ภสฺสาราโม โหติ … นิทฺทาราโม โหติ … สงฺคณิการาโม
โหติ … สํสคฺคาราโม โหติ … ปปญฺจาราโม โหติ ปปญฺจรโต
#๑ ม. ปชหาสิ ฯ อิโต ปรํ เอเสว นโย ฯ ๒ ม. ยุ. ปปญฺจมนุยุตฺโต ฯ ๓ ม. วิราธยี ฯ
ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ
กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนุตปฺปา
โหติ อยํ วุจฺจตาวุโส ภิกฺขุ สกฺกายาภิรโต น ปหาสิ สกฺกายํ
สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยาย ฯ ตถา ตถา อาวุโส ภิกฺขุ วิหารํ
กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส
วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา อนนุตปฺปา โหติ อิธาวุโส ภิกฺขุ
น กมฺมาราโม โหติ น กมฺมรโต น กมฺมารามตํ อนุยุตฺโต น
ภสฺสาราโม โหติ ฯเปฯ น นิทฺทาราโม โหติ [๑]- น สงฺคณิการาโม
โหติ [๑]- น สํสคฺคาราโม โหติ ฯเปฯ น ปปญฺจาราโม โหติ น
ปปญฺจรโต น ปปญฺจารามตํ อนุยุตฺโต เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ
ตถา ตถา วิหารํ กปฺเปติ ยถา ยถาสฺส วิหารํ กปฺปยโต กาลกิริยา
อนนุตปฺปา โหติ อยํ วุจฺจตาวุโส ภิกฺขุ นิพฺพานาภิรโต ปหาสิ
สกฺกายํ สมฺมา ทุกฺขสฺส อนฺตกิริยายาติ ฯ
โย ปปญฺจํ อนุยุตฺโต ปปญฺจาภิรโต มโค
วิราธยิ โส นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ ฯ
โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน นิปฺปปญฺจปเท รโต
อาราธยิ โส นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรนฺติ ฯ

[๒๘๗] ๑๖ เอกํ สมยํ ภควา ภคฺเคสุ วิหรติ สสสุมารคีเร ๒
#๑ ยุ. เอตฺถนฺตเร ฯเปฯ อิติ อตฺถิ ฯ ๒ ม. สุสุมารคิเร ฯ
เภสกฬาวเน มิคทาเย ฯ เตน โข ปน สมเยน นกุลปิตา คหปติ
อาพาธิโก โหติ ทุกฺขิโต พาฬฺหคิลาโน ฯ อถ โข นกุลมาตา คหปตานี
นกุลปิตรํ คหปตี เอตทโวจ มา โข ตฺวํ คหปติ สาเปกฺโข ๑
กาลมกาสิ ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา ครหิตา จ
ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา สิยา โข ปน เต คหปติ
เอวมสฺส นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน น สกฺขิสฺสติ ๒ ทารเก
โปเสตุํ ฆราวาสํ สณฺฐริตุนฺติ ๓ น โข ปเนตํ คหปติ เอวํ ทฏฺฐพฺพํ
กุสลาหํ คหปติ กปฺปาสํ กนฺติตุํ เวณึ โอลิขิตุํ สกฺโกมหํ คหปติ
ตวจฺจเยน ทารเก โปเสตุํ ฆราวาสํ สณฺฐริตุํ ตสฺมา ติห ตฺวํ
คหปติ มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส
กาลกิริยา ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา สิยา โข
ปน เต คหปติ เอวมสฺส นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน อญฺญํ
ภตฺตารํ ๔ คมิสฺสตีติ น โข ปเนตํ คหปติ เอวํ ทฏฺฐพฺพํ
ตฺวญฺเจว โข คหปติ ชานาสิ อหญฺจ ยถา ๕ โสฬสวสฺสานิ
คหฏฺฐพฺรหฺมจริยํ ๖ สมาจิณฺณํ ตสฺมา ติห ตฺวํ คหปติ มา สาเปกฺโข
กาลมกาสิ ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา ครหิตา จ
ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา สิยา โข ปน เต คหปติ เอวมสฺส
นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน น ทสฺสนกามา ภวิสฺสติ ภควโต
น ทสฺสนกามา ภิกฺขุสงฺฆสฺสาติ น โข ปเนตํ คหปติ เอวํ
ทฏฺฐพฺพํ อหํ หิ คหปติ [๗]- ทสฺสนกามตรา จ ภวิสฺสามิ ภควโต
#๑ ม. ยุ. สาเป … ฯ ๒ ม. น นกุลมาตา .. สกฺขิสฺสติ ฯ ยุ. น สกฺโกติ ฯ
#๓ ม. สนฺธริตุนฺติ ฯ ยุ. สนฺถริตุนฺติ ฯ ๔ ม. ยุ. ฆรํ ฯ ๕ ม. ยํ โน ฯ
#ยุ. ยถา โน ฯ ๖ ม. ยุ. คหฏฺฐกํ พฺรหฺมจริยํ ฯ ๗ ม. ยุ. ตวจฺจเยน ฯ
ทสฺสนกามตรา จ ภิกฺขุสงฺฆสฺส ตสฺมา ติห ตฺวํ คหปติ มา
สาเปกฺโข กาลมกาสิ ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา ครหิตา
จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา สิยา โข ปน เต คหปติ
เอวมสฺส น นกุลมาตา คหปตานี มมจฺจเยน สีเลสุ ๑ ปริปูรการินีติ
น โข ปเนตํ คหปติ เอวํ ทฏฺฐพฺพํ ยาวตา โข คหปติ ตสฺส
ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา สีเลสุ ปริปูรการินิโย อหนฺตาสํ
อญฺญตรา ยสฺส โข ปนสฺส กงฺขา วา วิมติ วา อยํ โส
ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ วิหรติ สสสุมารคีเร ๒ เภสกฬาวเน
มิคทาเย ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ ตสฺมา ติห ตฺวํ
คหปติ มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส
กาลกิริยา ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา สิยา โข
ปน เต คหปติ เอวมสฺส น นกุลมาตา คหปตานี ลาภินี
อชฺฌตฺตญฺเจโตสมถสฺสาติ น โข ปเนตํ คหปติ เอวํ ทฏฺฐพฺพํ
ยาวตา โข คหปติ ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา ลาภินิโย
อชฺฌตฺตญฺเจโตสมถสฺส อหนฺตาสํ อญฺญตรา ยสฺส โข ปนสฺส
กงฺขา วา วิมติ วา อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ
ภคฺเคสุ วิหรติ สสสุมารคีเร เภสกฬาวเน มิคทาเย ตํ ภควนฺตํ
อุปสงฺกมิตฺวา ปุจฺฉตุ ตสฺมา ติห ตฺวํ คหปติ มา สาเปกฺโข
กาลมกาสิ ทุกฺขา คหปติ สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา ครหิตา จ ภควตา
สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา สิยา โข ปน เต คหปติ เอวมสฺส น
#๑ ยุ. นกุลมาตา .. น สีเลสุ … ฯ ๒ ม. สุสุมารติเร ฯ ยุ. สสสุมารติเร ฯ
นกุลมาตา คหปตานี อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา
อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา
อปรปฺปจฺจยา สตฺถุ สาสเน วิหรตีติ น โข ปเนตํ คหปติ เอวํ
ทฏฺฐพฺพํ ยาวตา โข คหปติ ตสฺส ภควโต สาวิกา คิหี โอทาตวสนา
อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา
ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา
สตฺถุ สาสเน วิหรนฺติโย ๑ อหนฺตาสํ อญฺญตรา ยสฺส โข ปนสฺส
กงฺขา วา วิมติ วา อยํ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ภคฺเคสุ
วิหรติ สสสุมารคีเร เภสกฬาวเน มิคทาเย ตํ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา
ปุจฺฉตุ ตสฺมา ติห ตฺวํ คหปติ มา สาเปกฺโข กาลมกาสิ ทุกฺขา
คหปติ สาเปกฺขสฺส กาลกิริยา ครหิตา จ ภควตา สาเปกฺขสฺส
กาลกิริยาติ ฯ อถ โข นกุลปิตุโน คหปติสฺส นกุลมาตาย ๒ คหปตานิยา
อิมินา โอวาเทน โอวทิยมานสฺส โส อาพาโธ ฐานโส ปฏิปฺปสฺสมฺภิ
วุฏฺฐหิ จ นกุลปิตา คหปติ ตมฺหา อาพาธา ตถา ปหีโน จ
ปน นกุลปิตุโน คหปติสฺส โส อาพาโธ อโหสิ อถ โข นกุลปิตา
คหปติ คิลานา วุฏฺฐิโตว ๓ อจิรวุฏฺฐิโต เคลญฺญา ทณฺฑโมลุพฺภ
เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข นกุลปิตรํ คหปตึ ภควา
เอตทโวจ ลาภา เต คหปติ สุลทฺธํ เต คหปติ ยสฺส เต
#๑ โป. ม. วิหรนฺติ ฯ ๒ ม. ยุ. นกุลมาตรา ฯ ๓ ม. ยุ. วสทฺโท นตฺถิ ฯ
นกุลมาตา คหปตานี อนุกมฺปิกา อตฺถกามา โอวาทิกา อนุสาสิกา
ยาวตา โข คหปติ มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา สีเลสุ
ปริปูรการินิโย นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา ยาวตา โข
คหปติ มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา ลาภินิโย อชฺฌตฺตญฺเจโตสมถสฺส
นกุลมาตา คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา ยาวตา โข คหปติ
มม สาวิกา คิหี โอทาตวสนา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โอคาธปฺปตฺตา
ปติคาธปฺปตฺตา อสฺสาสปฺปตฺตา ติณฺณวิจิกิจฺฉา วิคตกถํกถา
เวสารชฺชปฺปตฺตา อปรปฺปจฺจยา สตฺถุ สาสเน วิหรนฺติโย ๑ นกุลมาตา
คหปตานี ตาสํ อญฺญตรา ลาภา เต คหปติ สุลทฺธํ เต คหปติ
ยสฺส เต นกุลมาตา คหปตานี อนุกมฺปิกา อตฺถกามา โอวาทิกา
อนุสาสิกาติ ฯ(

[๒๘๘] ๑๗ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน
อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ อถ โข ภควา สายณฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา
วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต
อาสเน นิสีทิ ฯ อายสฺมาปิ โข สารีปุตฺโต สายณฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา
วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ
อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ อายสฺมาปิ โข มหาโมคฺคลฺลาโน
อายสฺมาปิ โข มหากสฺสโป อายสฺมาปิ โข มหากจฺจาโน ๒ อายสฺมาปิ
โข มหาโกฏฺฐิโก ๓ อายสฺมาปิ โข มหาจุนฺโท อายสฺมาปิ โข มหากปฺปิโน
อายสฺมาปิ โข อนุรุทฺโธ อายสฺมาปิ โข เรวโต อายสฺมาปิ
#๑ ม. วิหรนฺติ ฯ ๒ โป. ม. กจฺจายโน ฯ ๓ ยุ. มหาโกฏฺฐิโต ฯ
โข อานนฺโท สายณฺหสมยํ ปฏิสลฺลานา วุฏฺฐิโต เยนุปฏฺฐานสาลา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ
อถ โข ภควา พหุเทว รตฺตึ นิสชฺชาย วีตินาเมตฺวา อุฏฺฐายาสนา
วิหารํ ปาวิสิ ฯ เตปิ โข อายสฺมนฺโต อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต
อุฏฺฐายาสนา ยถาวิหารํ อคมํสุ ฯ เย ปน ตตฺถ ภิกฺขู นวา
อจิรปพฺพชิตา อธุนาคตา อิมํ ธมฺมวินยํ เต ยาว สุริยสฺสุคฺคมนา ๑
กากจฺฉมานา สุปึสุ ฯ อทฺทสา โข ภควา ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน
อติกฺกนฺตมานุสเกน เต ภิกฺขู ยาว สุริยสฺสุคฺคมนา ๑ กากจฺฉมาเน สุปนฺเต
ทิสฺวา เยนุปฏฺฐานสาลา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ปญฺญตฺเต
อาสเน นิสีทิ นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ กหํ นุ โข
ภิกฺขเว สารีปุตฺโต กหํ โมคฺคลฺลาโน ๒ กหํ มหากสฺสโป กหํ
มหากจฺจาโน กหํ มหาโกฏฺฐิโก กหํ มหาจุนฺโท กหํ
มหากปฺปิโน กหํ อนุรุทฺโธ กหํ เรวโต กหํ อานนฺโท กหํ นุ โข
เต ภิกฺขเว เถรา สาวกา คตาติ เตปิ โข ภนฺเต อายสฺมนฺโต
อจิรปกฺกนฺตสฺส ภควโต อุฏฺฐายาสนา ยถาวิหารํ อคมํสูติ เตน โน ๓
ตุเมฺห ภิกฺขเว เถรา ภิกฺขู นวา ๔ ยาว สุริยสฺสุคฺคมนา กากจฺฉมานา
สุปถ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปินุ ตุเมฺหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา
ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ๕ ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ
อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ รชฺชํ กาเรนฺโต ชนปทสฺส วา ปิโย
มนาโปติ โน เหตํ ภนฺเต สาธุ ภิกฺขเว มยาปิ โข เอตํ ภิกฺขเว
#๑ ม. สูริยุคฺคมนา ฯ ๒ ม. ยุ. มหาโมคฺคลฺลาโน ฯ ๓ โป. เก นุโข ฯ ม. เกน โน ฯ
#๔ โป. นวาติ ฯ ม. นาคตาติ ฯ ๕ ม. มุทฺธาภิสิตฺโต ฯ
เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ ราชา ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต ๑ ยาวทตฺถํ
เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ รชฺชํ กาเรนฺโต
ชนปทสฺส วา ปิโย มนาโปติ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปินุ
ตุเมฺหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา รฏฺฐิโก เปตฺตนิโก ๒ เสนาปติโก ๓
คามคามณิโก ปูคคามณิโก ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ
อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ ปูคคามณิกตฺตํ กาเรนฺโต ปูคสฺส วา ปิโย
มนาโปติ โน เหตํ ภนฺเต สาธุ ภิกฺขเว มยาปิ โข เอตํ ภิกฺขุเว
ภิกฺขเว เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ ปูคคามณิโก ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ
ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต วิหรนฺโต ยาวชีวํ ปูคคามณิกตฺตํ [๔]-
กาเรนฺโต ปูคสฺส วา ปิโย มนาโปติ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว
อปินุ ตุเมฺหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา ยาวทตฺถํ
เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร โภชเน
อมตฺตญฺญู ชาคริยํ อนนุยุตฺโต อวิปสสโก กุสลานํ ธมฺมานํ
ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนนุยุตฺโต
อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ
อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺโตติ โน เหตํ ภนฺเต สาธุ
ภิกฺขเว มยาปิ โข เอตํ ภิกฺขเว เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ สมโณ วา
พฺราหฺมโณ วา ยาวทตฺถํ เสยฺยสุขํ ปสฺสสุขํ มิทฺธสุขํ อนุยุตฺโต อินฺทฺริเยสุ
อคุตฺตทฺวาโร โภชเน อมตฺตญฺญู ชาคริยํ อนนุยุตฺโต อวิปสฺสโก
กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ
#๑ ม. มุทฺธาภิสิตฺโต ฯ ๒ โป. เวตฺตนิโก ฯ ๓ โป. ยุ. เสนาย เสนาปติโก
#คามคามิโก ฯ ๔ ม. เอตฺถนฺตเร วาติ ทิสฺสติ ฯ
อนนุยุตฺโต อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว
ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺโตติ ตสฺมา
ติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม
โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนุยุตฺตา วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานํ
ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิยานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคมนุยุตฺตา
วิหริสฺสามาติ เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ

[๒๘๙] ๑๘ เอกํ สมยํ ภควา โกสเลสุ จาริกํ จรติ มหตา
ภิกฺขุสงฺเฆน สทฺธึ ฯ อทฺทสา โข ภควา อทฺธานมคฺคํ ปฏิปนฺโน ๑
อญฺญตรสฺมึ ปเทเส มจฺฉิกํ มจฺฉพนฺธํ มจฺเฉ วธิตฺวา ๒ วิกฺกิณมานํ
ทิสฺวา มคฺคา โอกฺกมฺม อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ
นิสชฺช โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ปสฺสถ โน ตุเมฺห ภิกฺขเว
อสุํ ๓ มจฺฉิกํ มจฺฉพนฺธํ มจฺเฉ วธิตฺวา วิกฺกิณมานนฺติ เอวํ ภนฺเต
ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปินุ ตุเมฺหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา มจฺฉิโก
มจฺฉพนฺโธ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน
อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา
โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโตติ โน เหตํ ภนฺเต
สาธุ ภิกฺขเว มยาปิ โข เอตํ ภิกฺขเว เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ มจฺฉิโก
มจฺฉพนฺโธ มจฺเฉ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน
อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี
#๑ ม. อทฺธานมคฺคปฺ … ฯ ยุ. อทฺธานมคฺคปฏิ- ฯ ๒ ม. ยุ. อาเมณฺฑิตํ ฯ
#๓ โป. ม. ยุ. อมุํ ฯ
วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโตติ ตํ กิสฺส เหตุ
เต หิ โส ภิกฺขเว มจฺเฉ วชฺเฌ วธายานีเต ๑ ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ
ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี
น ยานยายี น โภคโภคี น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ
ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปินุ ตุเมฺหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา โคฆาตโก
คาโว วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน
หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา
มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโตติ โน เหตํ ภนฺเต สาธุ
ภิกฺขเว มยาปิ โข เอตํ ภิกฺขเว เนว ทิฏฺฐํ น สุตํ โคฆาตโก
คาโว วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน
หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา ยานยายี วา โภคโภคี วา
มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโตติ ตํ กิสฺส เหตุ เต หิ
โส ภิกฺขเว คาโว วชฺเฌ วธายานีเต ๑ ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ ตสฺมา
โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี
น โภคโภคี น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ ตํ กึ มญฺญถ
ภิกฺขเว อปินุ ตุเมฺหหิ ทิฏฺฐํ วา สุตํ วา โอรพฺภิโก ฯเปฯ
โสกริโก ๒ สากุณิโก มาควิโก มิเค ๓ วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน
เตน กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา
#๑ โป. วธายานิเต ฯ ม. ยุ. วธายุปนีเต ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ ๒ ม. ยุ. สูกริโก ฯh
#๓ ม. มเค ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโตติ
โน เหตํ ภนฺเต สาธุ ภิกฺขเว มยาปิ โข เอตํ ภิกฺขเว เนว
ทิฏฺฐํ น สุตํ มาควิโก มิเค วธิตฺวา วธิตฺวา วิกฺกิณมาโน เตน
กมฺเมน เตน อาชีเวน หตฺถิยายี วา อสฺสยายี วา รถยายี วา
ยานยายี วา โภคโภคี วา มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสนฺโตติ
ตํ กิสฺส เหตุ เต หิ โส ภิกฺขเว มิเค วชฺเฌ วธายานีเต ปาปเกน
มนสานุเปกฺขติ ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี โหติ น อสฺสยายี
น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี น มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ
อชฺฌาวสติ เต หิ โส ภิกฺขเว ติรจฺฉานคเต ปาเณ วชฺเฌ
วธายานีเต ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ ตสฺมา โส เนว หตฺถิยายี
โหติ ๑ น อสฺสยายี น รถยายี น ยานยายี น โภคโภคี น
มหนฺตํ โภคกฺขนฺธํ อชฺฌาวสติ ๒ โก ปน วาโท ยํ มนุสฺสภูตํ
วชฺฌํ วธายานีตํ ปาปเกน มนสานุเปกฺขติ ตํ หิ ตสฺส ๓ ภิกฺขเว
โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ
ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชตีติ ฯ

[๒๙๐] ๑๙ เอกํ สมยํ ภควา นาทิเก ๔ วิหรติ คิญฺชกาวสเถ ๕ ฯ
ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ภิกฺขโวติ ฯ ภทนฺเตติ เต ภิกฺขู
ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ มรณสฺสติ ภิกฺขเว ภาวิตา
พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา
ภาเวถ โน ตุเมฺห ภิกฺขเว มรณสฺสตินฺติ ฯ เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร
#๑ ม. ยุ. มนสานุเปกฺขมาโน เนว หตฺถิยายี ภวิสฺสติ ฯ ๒ ม. ยุ. อชฺฌาวสิสฺสติ ฯ
#๓ ยุ. ตํ หิสฺส ฯ ๔ ม. นาติเก ฯ ๕ โป. คิชฺฌกา … ฯ
ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ อหํปิ ๑ โข ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ
ยถากถํ ปน ตฺวํ ภิกฺขุ ภาเวสิ มรณสฺสตินฺติ อิธ มยฺหํ ภนฺเต
เอวํ โหติ อโห วตาหํ รตฺตินฺทิวํ ชีเวยฺยํ ภควโต สาสนํ
มนสิ กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ เอวํ โข อหํ ภนฺเต
ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ฯ อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ
อหํปิ โข ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ยถากถํ ปน ตฺวํ ภิกฺขุ
ภาเวสิ มรณสฺสตินฺติ อิธ มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ อโห วตาหํ
ทิวสํ ชีเวยฺยํ ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ
อสฺสาติ เอวํ โข อหํ ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ฯ อญฺญตโรปิ
โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ อหํปิ โข ภนฺเต ภาเวมิ
มรณสฺสตินฺติ ยถากถํ ปน ตฺวํ ภิกฺขุ ภาเวสิ มรณสฺสตินฺติ อิธ
มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ
เอกํ ปิณฺฑปาตํ ๒ ภุญฺชามิ ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ พหุ
วต เม กตํ อสฺสาติ เอวํ โข อหํ ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ฯ
อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ อหํปิ โข ภนฺเต ภาเวมิ
มรณสฺสตินฺติ ยถากถํ ปน ตฺวํ ภิกฺขุ ภาเวสิ มรณสฺสตินฺติ อิธ
มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ
จตฺตาโร [๓]- อาโลเป สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ ภควโต สาสนํ มนสิ
กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ เอวํปิ โข อหํ ภนฺเต
ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ฯ อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ
#๑ ม. ยุ. ปิสทฺโท นตฺถิ ฯ ๒ ม. เอกปิณฺฑปาตํ ฯ ๓ ม. ยุ. เอตฺถนฺตเร
#ปญฺจาติ ทิสฺสติ ฯ
อหํปิ โข ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ยถากถํ ปน ตฺวํ ภิกฺขุ
ภาเวสิ มรณสฺสตินฺติ อิธ มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ อโห วตาหํ
ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกํ อาโลปํ สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ
ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ เอวํปิ ๑
โข อหํ ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ฯ อญฺญตโรปิ โข ภิกฺขุ
ภควนฺตํ เอตทโวจ อหํปิ โข ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ยถากถํ
ปน ตฺวํ ภิกฺขุ ภาเวสิ มรณสฺสตินฺติ อิธ มยฺหํ ภนฺเต เอวํ
โหติ อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ อสฺสสิตฺวา วา
ปสฺสสามิ ปสฺสสิตฺวา วา อสฺสสามิ ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ
พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ เอวํ โข อหํ ภนฺเต ภาเวมิ มรณสฺสตินฺติ ฯ
เอวํ วุตฺเต ภควา [๒]- ภิกฺขู เอตทโวจ โยจายํ ๓ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ อโห วตาหํ รตฺตินฺทิวํ ชีเวยฺยํ
ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ โยจายํ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ อโห วตาหํ ทิวสํ ชีเวยฺยํ
ภควโต สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ โยจายํ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ อโห วตาหํ ตทนฺตรํ
ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกํ ปิณฺฑปาตํ ภุญฺชามิ ภควโต สาสนํ มนสิ
กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ โยจายํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํ
มรณสฺสตึ ภาเวติ อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ จตฺตาโร
ปญฺจ อาโลเป สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ ภควโต สาสนํ มนสิ
#๑ ม. ยุ. ปิสทฺโท นตฺถิ ฯ ๒ ม. ยุ. เอตฺถนฺตเร เตติ ทิสฺสติ ฯ ๓ ยุ. ยฺวายํ ฯ
กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว ภิกฺขู
ปมตฺตา วิหรนฺติ ทนฺธํ มรณสฺสตึ ภาเวนฺติ อาสวานํ ขยาย ฯ
โยจายํ ๑ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ อโห วตาหํ ตทนฺตรํ
ชีเวยฺยํ ยทนฺตรํ เอกํ อาโลปํ สงฺขาทิตฺวา อชฺโฌหรามิ ภควโต
สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ โยจายํ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ เอวํ มรณสฺสตึ ภาเวติ อโห วตาหํ ตทนฺตรํ ชีเวยฺยํ
ยทนฺตรํ อสฺสสิตฺวา วา ปสฺสสามิ ปสฺสสิตฺวา วา อสฺสสามิ ภควโต
สาสนํ มนสิ กเรยฺยํ พหุ วต เม กตํ อสฺสาติ อิเม วุจฺจนฺติ ภิกฺขเว
ภิกฺขู อปฺปมตฺตา วิหรนฺติ ติกฺขํ มรณสฺสตึ ภาเวนฺติ อาสวานํ
ขยาย ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ อปฺปมตฺตา
วิหริสฺสาม ติกฺขํ มรณสฺสตึ ภาเวสฺสาม อาสวานํ ขยายาติ เอวํ
หิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ

[๒๙๑] ๒๐ เอกํ สมยํ ภควา นาทิเก ๒ วิหรติ คิญฺชกาวสเถ ฯ
ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ มรณสฺสติ ภิกฺขเว ภาวิตา พหุลีกตา
มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา กถํ ภาวิตา
จ ภิกฺขเว มรณสฺสติ กถํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา
อมโตคธา อมตปริโยสานา อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ทิวเส นิกฺขนฺเต
รตฺติยา ปฏิหิตาย ๓ อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ พหุกา โข เม ปจฺจยา
มรณสฺส อหิ วา มํ ฑํเสยฺย วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย สตปที
วา มํ ฑํเสยฺย เตน เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโย
#๑ ม. ยุ. โย จ ขฺวายํ ฯ ๒ ม. นาติเก ฯ ๓ ม. ปติคตาย ฯ
อุปกฺขลิตฺวา วา ปปเตยฺยํ ภตฺตํ วา เม ภุตฺตํ พฺยาปชฺเชยฺย ปิตฺตํ
วา เม กุปฺเปยฺย เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย สตฺถกา วา เม วาตา
กุปฺเปยฺยุํ เตน เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโยติ
เตน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขิตพฺพํ อตฺถิ นุ โข เม
ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา เย เม อสฺสุ รตฺตึ กาลํ
กโรนฺตสฺส อนฺตรายายาติ สเจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ
ชานาติ อตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา เย เม
อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายาติ เตน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา
เตสํ เยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท
จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ
สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส
วา ตสฺเสว เจลสฺส วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ
ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ
สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย เอวเมว โข ภิกฺขเว เตน ภิกฺขุนา เตสํ
เยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ
วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ
สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ สเจ ปน ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ
ชานาติ นตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา เย เม
อสฺสุ รตฺตึ กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายาติ เตน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา
เตเนว ปีติปาโมชฺเชน ๑ วิหาตพฺพํ อโหรตฺตานุสิกฺขินา กุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯ
#๑ โป. ยุ. ปีติปามุชฺเชน ฯ อิโต ปรํ เอวํ ญาตพฺพํ ฯ
อิธ ปน ภิกฺขเว ภิกฺขุ รตฺติยา นิกฺขนฺตาย ทิวเส ปฏิหิเต อิติ
ปฏิสญฺจิกฺขติ พหุกา โข เม ปจฺจยา มรณสฺส อหิ วา มํ
ฑํเสยฺย วิจฺฉิโก วา มํ ฑํเสยฺย สตปที วา มํ ฑํเสยฺย เตน
เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโย อุปกฺขลิตฺวา วา
ปปเตยฺยํ ภตฺตํ วา เม ภุตฺตํ พฺยาปชฺเชยฺย ปิตฺตํ วา เม
กุปฺเปยฺย เสมฺหํ วา เม กุปฺเปยฺย สตฺถกา วา เม วาตา กุปฺเปยฺยุํ
เตน เม อสฺส กาลกิริยา โส มมสฺส อนฺตราโยติ เตน ภิกฺขเว
ภิกฺขุนา อิติ ปฏิสญฺจิกฺขิตพฺพํ อตฺถิ นุ โข เม ปาปกา อกุสลา
ธมฺมา อปฺปหีนา เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายาติ
สเจ ปน ภิกฺขเว ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ อตฺถิ
เม ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปฺปหีนา เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ
กโรนฺตสฺส อนฺตรายายาติ เตน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา เตสํ เยว ปาปกานํ
อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห
จ อุสฺโสฬฺหี จ อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ
เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว อาทิตฺตเจโล วา อาทิตฺตสีโส วา ตสฺเสว เจลสฺส
วา สีสสฺส วา นิพฺพาปนาย อธิมตฺตํ ฉนฺทญฺจ วายามญฺจ อุสฺสาหญฺจ
อุสฺโสฬฺหิญฺจ อปฺปฏิวานิญฺจ สติญฺจ สมฺปชญฺญญฺจ กเรยฺย เอวเมวร
โข ภิกฺขเว เตน ภิกฺขุนา เตสํ เยว ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ
ปหานาย อธิมตฺโต ฉนฺโท จ วายาโม จ อุสฺสาโห จ อุสฺโสฬฺหี จ
อปฺปฏิวานี จ สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ กรณียํ สเจ ปน ภิกฺขเว
ภิกฺขุ ปจฺจเวกฺขมาโน เอวํ ชานาติ นตฺถิ เม ปาปกา อกุสลา
ธมฺมา อปฺปหีนา เย เม อสฺสุ ทิวา กาลํ กโรนฺตสฺส อนฺตรายายาติ
เตน ภิกฺขเว ภิกฺขุนา เตเนว ปีติปาโมชฺเชน วิหาตพฺพํ อโหรตฺตานุสิกฺขินา
กุสเลสุ ธมฺเมสุ ฯ เอวํ ภาวิตา โข ภิกฺขเว
มรณสฺสติ เอวํ พหุลีกตา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา อมโตคธา
อมตปริโยสานาติ ฯ
สาราณิยาทิวคฺโค ทุติโย ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
เทฺว สาราณียา เมตฺตํ ๑ ภทฺทกํ อนุตปฺปิยํ นกุลํ
กุสลา มจฺฉํ ๒ เทฺว จ โหนฺติ มรณสฺสตินา ทสาติ ๓ ฯ
__________
อนุตฺตริยวคฺโค ตติโย

[๒๙๒] ๒๑ เอกํ สมยํ ภควา สกฺเกสุ วิหรติ สามคามเก
โปกฺขรณิยายํ ฯ อถ โข อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา
อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ โปกฺขรณิยํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ
เอกมนฺตํ ฐิตา โข สา เทวตา ภควนฺตํ เอตทโวจ ตโย เม ภนฺเต
ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย สํวตฺตนฺติ กตเม ตโย กมฺมารามตา
#๑ ม. นิสฺสารณียํ ฯ ๒ ม. โสปฺปมจฺฉา จ ฯ ๓ ม. เทฺว โหนฺติ มรณสฺสตีติ ฯ
#ยุ. จาติ ฯ
ภสฺสารามตา นิทฺทารามตา อิเม โข ภนฺเต ตโย ธมฺมา ภิกฺขุโน
ปริหานาย สํวตฺตนฺตีติ ฯ อิทมโวจ สา เทวตา ฯ สมนุญฺโญ สตฺถา
อโหสิ ฯ อถโข สา เทวตา สมนุญฺโญ เม สตฺถาติ ภควนฺตํ
อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ ฯ
อถ โข ภควา ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ภิกฺขู อามนฺเตสิ
อิมํ ภิกฺขเว รตฺตึ อญฺญตรา เทวตา อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา
เกวลกปฺปํ โปกฺขรณิยํ โอภาเสตฺวา เยนาหํ เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา มํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐาสิ เอกมนฺตํ ฐิตา โข
ภิกฺขเว สา เทวตา มํ เอตทโวจ ตโย เม ภนฺเต ธมฺมา ภิกฺขุโน
ปริหานาย สํวตฺตนฺติ กตเม ตโย กมฺมารามตา ภสฺสารามตา
นิทฺทารามตา อิเม โข ภนฺเต ตโย ธมฺมา ภิกฺขุโน ปริหานาย
สํวตฺตนฺตีติ ฯ อิทมโวจ ภิกฺขเว สา เทวตา อิทํ วตฺวา มํ
อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ตตฺเถวนฺตรธายิ ฯ เตสํ โว ภิกฺขเว
อลาภา เตสํ ทุลฺลทฺธํ เย โว เทวตาปิ ชานนฺติ ๑ กุสเลหิ ธมฺเมหิ
ปริหายมาเน ฯ อปเรปิ ภิกฺขเว ตโย ปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ
ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ ภาสิสฺสามีติ ฯ เอวํ ภนฺเตติ โข๑
เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ กตเม จ
ภิกฺขเว ตโย ปริหานิยา ธมฺมา สงฺคณิการามตา โทวจสฺสตา
ปาปมิตฺตตา อิเม โข ภิกฺขเว ตโย ปริหานิยา ธมฺมา เย หิ
เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ สพฺเพ เต
#๑ โป. ขมนฺติ ฯ
อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายึสุ กุสเลหิ ธมฺเมหิ เย ๑ หิ เกจิ ภิกฺขเว
อนาคตมทฺธานํ ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ สพฺเพ เต อิเมเหว
ฉหิ ธมฺเมหิ ปริหายิสฺสนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ เย ๑ หิ เกจิ ภิกฺขเว
เอตรหิ ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหิ สพฺเพ เต อิเมเหว ฉหิ
ธมฺเมหิ ปริหายนฺติ กุสเลหิ ธมฺเมหีติ ฯ

[๒๙๓] ๒๒ ฉยิเม ภิกฺขเว อปริหานิเย ธมฺเม เทเสสฺสามิ ตํ
สุณาถ ฯเปฯ กตเม จ ภิกฺขเว ฉ อปริหานิยา ธมฺมา น กมฺมารามตา
น ภสฺสารามตา น นิทฺทารามตา น สงฺคณิการามตา
โสวจสฺสตา กลฺยาณมิตฺตตา อิเม โข ภิกฺขเว ฉ อปริหานิยา
ธมฺมา เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ น ปริหายึสุ กุสเลหิ
ธมฺเมหิ สพฺเพ เต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายึสุ กุสเลหิ
ธมฺเมหิ เย ๑ หิ เกจิ ภิกฺขเว อนาคตมทฺธานํ น ปริหายิสฺสนฺติ
กุสเลหิ ธมฺเมหิ สพฺเพ เต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายิสฺสนฺติ
กุสเลหิ ธมฺเมหิ เย ๑ หิ เกจิ ภิกฺขเว เอตรหิ น ปริหายนฺติ
กุสเลหิ ธมฺเมหิ สพฺพ เต อิเมเหว ฉหิ ธมฺเมหิ น ปริหายนฺติ
กุสเลหิ ธมฺเมหีติ ฯ

[๒๙๔] ๒๓ ภยนฺติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ ทุกฺขนฺติ ภิกฺขเว
กามานเมตํ อธิวจนํ โรโคติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ คณฺโฑติ
ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ สงฺโคติ ภิกฺขเว กามานเมตํ
อธิวจนํ ปงฺโกติ ภิกฺขเว กามานเมตํ อธิวจนํ กสฺมา จ ภิกฺขเว
#๑ ม. เยปิ หิ ฯ
ภยนฺติ กามานเมตํ อธิวจนํ กามราครตฺตายํ ภิกฺขเว ฉนฺทราควินิพทฺโธ
ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ภยา น ปริมุจฺจติ สมฺปรายิกาปิ ภยา น
ปริมุจฺจติ ตสฺมา ภยนฺติ กามานเมตํ อธิวจนํ ฯ กสฺมา จ
ภิกฺขเว ทุกฺขนฺติ … โรโคติ … คณฺโฑติ … สงฺโคติ … ปงฺโกติ
กามานเมตํ อธิวจนํ กามราครตฺตายํ ภิกฺขเว ฉนฺทราควินิพทฺโธ
ทิฏฺฐธมฺมิกาปิ ปงฺกา น ปริมุจฺจติ สมฺปรายิกาปิ ปงฺกา น
ปริมุจฺจติ ตสฺมา ปงฺโกติ กามานเมตํ อธิวจนนฺติ ฯ
ภยํ ทุกฺขญฺจ โรโค จ ๑ สงฺโค ปงฺโก จ อุภยํ
เอเต กามา ปวุจฺจนฺติ ยตฺถ สตฺโต ๒ ปุถุชฺชโน
อุปาทาเน ภยํ ทิสฺวา ชาติมรณสมฺภเว
อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ ชาติมรณสงฺขเย
เต เขมปฺปตฺตา สุขิโน ทิฏฺฐธมฺมาภินิพฺพุตา
สพฺเพ เวรภยาตีตา ๓ สพฺพทุกฺขํ อุปจฺจคุนฺติ ฯ