[๕๕] เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน
อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ เตน โข ปน สมเยน สาวตฺถิยํ อุโภ
มาตาปุตฺตา วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ ๒ ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ ฯ เต
อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อเหสุํ มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ
ทสฺสนกามา อโหสิ ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ ฯ
เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา สํสคฺโค อโหสิ สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส
อโหสิ วิสฺสาเส สติ โอตาโร อโหสิ เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ
#๑ โป. ยุ. ปริจฺจชนา ฯ ๒ โป. อุปคจฺฉึสุ ฯ
อปฺปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสุ ฯ อถโข
สมฺพหุลา ภิกฺขู เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทึสุ เอกมนฺตํ นิสินฺนา โข เต ภิกฺขู
ภควนฺตํ เอตทโวจุํ อิธ ภนฺเต สาวตฺถิยํ อุโภ มาตาปุตฺตา
วสฺสาวาสํ อุปคมึสุ ภิกฺขุ จ ภิกฺขุนี จ เต อญฺญมญฺญสฺส อภิณฺหํ
ทสฺสนกามา อเหสุํ มาตาปิ ปุตฺตสฺส อภิณฺหํ ทสฺสนกามา อโหสิ
ปุตฺโตปิ มาตรํ อภิณฺหํ ทสฺสนกาโม อโหสิ เตสํ อภิณฺหํ ทสฺสนา
สํสคฺโค อโหสิ สํสคฺเค สติ วิสฺสาโส อโหสิ วิสฺสาเส สติ
โอตาโร อโหสิ เต โอติณฺณจิตฺตา สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ
อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสูติ กินฺนุ โส ภิกฺขเว โมฆปุริโส
มญฺญติ น มาตา ปุตฺเต สารชฺชติ ปุตฺโต วา ปน มาตรีติ
นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกรูปํปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ รชนียํ เอวํ กมนียํ
เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส
โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ ภิกฺขเว อิตฺถีรูปํ อิตฺถีรูเป
ภิกฺขเว สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คธิตา ๑ มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา ๒ เต
ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถีรูปวสานุคา ฯ นาหํ ภิกฺขเว อญฺญํ เอกสทฺทํปิ
… เอกคนฺธํปิ … เอกรสํปิ … เอกโผฏฺฐพฺพํปิ สมนุปสฺสามิ เอวํ
รชนียํ เอวํ กมนียํ เอวํ มทนียํ เอวํ พนฺธนียํ เอวํ มุจฺฉนียํ เอวํ
อนฺตรายกรํ อนุตฺตรสฺส โยคกฺเขมสฺส อธิคมาย ยถยิทํ ภิกฺขเว
#๑ ม. คถิตา ฯ อิโต ปรํ เอวํ ญาตพฺพํ ฯ ๒ โป. อชฺฌาปนฺนา ฯ อปรํปิ อีทิสเมว ฯ
อิตฺถีโผฏฺฐพฺโพ ฯ อิตฺถีโผฏฺฐพฺเพ ภิกฺขเว สตฺตา รตฺตา คิทฺธา คธิตา
มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ อิตฺถีโผฏฺฐพฺพวสานุคา ฯ
อิตฺถี ภิกฺขเว คจฺฉนฺตีปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ๑ ปริยาทาย ติฏฺฐติ ฐิตาปิ ฯเปฯ
นิสินฺนาปิ สยนาปิ นิปนฺนาปิ ๒ หสนฺตีปิ ภณนฺตีปิ ๓ คายนฺตีปิ โรทนฺตีปิ
อุคฺฆาฏิตาปิ มตาปิ ปุริสสฺส จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ ฯ ยญฺหิ ตํ
ภิกฺขเว สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมนฺตปาโส มารสฺสาติ
มาตุคามญฺเญว สมฺมา วทมาโน วเทยฺย สมนฺตปาโส มารสฺสาติ ฯ
สลฺลเป อสิหตฺเถน ปิสาเจนปิ สลฺลเป
อาสีวิสมฺปิ อาสทฺเท ๔ เยน ทฏฺโฐ น ชีวติ
นเตฺวว เอโก เอกาย มาตุคาเมน สลฺลเป ฯ
มุฏฺฐสฺสตึ ตา พนฺธนฺติ เปกฺขิเตน มฺหิเตน ๕ จ
อโถปิ ทุนฺนิวตฺเถน มญฺชุนา ภณิเตน จ
เนโส ชโน สฺวาสทฺโท ๖ อปิ อุคฺฆาฏิโต ๗ มโต ฯ
ปญฺจ กามคุณา เอเต อิตฺถีรูปสฺมิ ทสฺสเร
รูปา สทฺทา รสา คนฺธา โผฏฺฐพฺพา จ มโนรมา ฯ
เตสํ กาโมฆวูฬฺหานํ กาเม อปริชานตํ
กาลํ คตึ ภวาภวํ สํสารสฺมึ ปุรกฺขตา
#๑ ยุ. จิตํ ฯ ๒ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ฯ ๓ โป. ภาสนฺตีปิ ฯ
#๔ ม. ยุ. อาสีเท ฯ ๕ ม. สิเตน จ ฯ ๖ ม. สฺวาสีสโท ฯ ยุ. สฺวาสีสทโท ฯ
#๗ ม. ยุ. อุคฺฆาติโต ฯ
เย จ กาเม ปริญฺญาย จรนฺติ อกุโตภยา
เต เว ปารคตา ๑ โลเก เย ปตฺตา อาสวกฺขยนฺติ ฯ

[๕๖] อถโข อญฺญตโร ภิกฺขุ เยน สโก อุปชฺฌาโย
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ เอตทโวจ เอตรหิ เม
ภนฺเต มธุรกชาโต เจว กาโย ทิสา จ เม น ปกฺขายนฺติ ธมฺมา
จ มํ นปฺปฏิภนฺติ ถีนมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ
อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ อตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉาติ ฯ
อถโข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ อยํ ภนฺเต
ภิกฺขุ เอวมาห เอตรหิ เม ภนฺเต มธุรกชาโต เจว กาโย ทิสา
จ เม ๒ น ปกฺขายนฺติ ธมฺมา จ มํ ๓ นปฺปฏิภนฺติ ถีนมิทฺธญฺจ เม
จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ อตฺถิ จ
เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉาติ ฯ เอวเญฺหตํ ภิกฺขุ โหติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารสฺส
โภชเน อมตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนนุยุตฺตสฺส อวิปสฺสกสฺส
กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิกานํ ๔ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ
อนนุยุตฺตสฺส วิหรโต ยํ มธุรกชาโต เจว กาโย โหติ
ทิสา จสฺส น ปกฺขายนฺติ ธมฺมา จ ๕ ตํ นปฺปฏิภนฺติ ถีนมิทฺธญฺจสฺส
จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐติ อนภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรติ
#๑ ม. ปารงฺคตา ฯ ๒ ม. มํ ฯ ๓ ม. เม ฯ ๔ ม. โพธิปกฺขิยานํ ฯ อิโต ปรํ
#เอวํ ญาตพฺพํ ฯ ๕ โป. จสฺส ฯ
โหติ จสฺส ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา ตสฺมา ติห เต ภิกฺขุ เอวํ สิกฺขิตพฺพํ
อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร ภวิสฺสามิ โภชเน มตฺตญฺญู ชาคริยํ
อนุยุตฺโต วิปสฺสโก กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิกานํ
ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺโต วิหริสฺสามีติ เอวํ หิ เต ภิกฺขุ
สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ อถโข โส ภิกฺขุ ภควตา อิมินา โอวาเทน โอวทิโต
อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ อถโข
โส ภิกฺขุ เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต
นจิรสฺเสว ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ
ปพฺพชนฺติ ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา
สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ
กตํ กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ อพฺภญฺญาสิ อญฺญตโร จ ๑ ปน
โส ภิกฺขุ อรหตํ อโหสิ อถโข โส ภิกฺขุ อรหตฺตปฺปตฺโต เยน
สโก อุปชฺฌาโย เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา สกํ อุปชฺฌายํ
เอตทโวจ เอตรหิ เม ภนฺเต น เจว มธุรกชาโต กาโย ทิสา
จ เม ปกฺขายนฺติ ธมฺมา จ มํ ปฏิภนฺติ ถีนมิทฺธญฺจ เม
จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ นตฺถิ
จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉาติ ฯ อถโข โส ภิกฺขุ ตํ สทฺธิวิหาริกํ
ภิกฺขุํ อาทาย เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ
อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ
ภควนฺตํ เอตทโวจ อยํ ภนฺเต ภิกฺขุ เอวมาห เอตรหิ เม
#๑ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ
ภนฺเต น เจว มธุรกชาโต กาโย ทิสา จ เม ปกฺขายนฺติ ธมฺมา
จ มํ ปฏิภนฺติ ถีนมิทฺธญฺจ เม จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ
อภิรโต จ พฺรหฺมจริยํ จรามิ นตฺถิ จ เม ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉาติ ฯ
เอวเญฺหตํ ภิกฺขุ โหติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารสฺส โภชเน มตฺตญฺญุโน
ชาคริยํ อนุยุตฺตสฺส วิปสฺสกสฺส กุสลานํ ธมฺมานํ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ
โพธิปกฺขิกานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตสฺส วิหรโต ยํ น เจว
มธุรกชาโต กาโย โหติ ทิสา จสฺส ปกฺขายนฺติ ธมฺมา จ ๑ ตํ๏
ปฏิภนฺติ ถีนมิทฺธญฺจสฺส จิตฺตํ น ปริยาทาย ติฏฺฐติ อภิรโต
จ พฺรหฺมจริยํ จรติ น จสฺส โหติ ธมฺเมสุ วิจิกิจฺฉา ตสฺมา
ติห โว ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารา ภวิสฺสาม
โภชเน มตฺตญฺญุโน ชาคริยํ อนุยุตฺตา วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานํ
ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ โพธิปกฺขิกานํ ธมฺมานํ ภาวนานุโยคํ อนุยุตฺตา
วิหริสฺสามาติ เอวํ หิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ ฯ

[๕๗] ปญฺจิมานิ ภิกฺขเว ฐานานิ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพานิ
อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา กตมานิ
ปญฺจ ชราธมฺโมมฺหิ ชรํ อนตีโตติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา
วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา พฺยาธิธมฺโมมฺหิ
พฺยาธึ อนตีโตติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา
คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา มรณธมฺโมมฺหิ มรณํ อนตีโตติ อภิณฺหํ
#๑ โป. จสฺส ฯ
ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน
วา สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโวติ อภิณฺหํ
ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน
วา กมฺมสฺสโกมฺหิ กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ กมฺมปฏิสรโณ
ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ตสฺส ทายาโท
ภวิสฺสามีติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน
วา ปพฺพชิเตน วา ฯ กิญฺจ ๑ ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ชราธมฺโมมฺหิ
ชรํ อนตีโตติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา
คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา อตฺถิ ภิกฺขเว สตฺตานํ โยพฺพเน โยพฺพนมโท
เยน มเทน สตฺตา ๒ กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ
มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย
โยพฺพเน โยพฺพนมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ
อิทํ โข ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ ชราธมฺโมมฺหิ ชรํ อนตีโตติ
อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน
วา ฯ กิญฺจ ๑ ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ พฺยาธิธมฺโมมฺหิ พฺยาธึ
อนตีโตติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน
วา ปพฺพชิเตน วา อตฺถิ ภิกฺขเว สตฺตานํ อาโรเคฺย อาโรคฺยมโท
เยน มเทน สตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ
มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย
อาโรเคฺย อาโรคฺยมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน
#๑ โป. กญฺจ ฯ ยุ. กถญฺจ ฯ อปรํปิ เอวํ ญาตพฺพํ ฯ ๒ ม. ยุ. มตฺตา ฯ อปรํปิ
#เอวํ ญาตพฺพํ ฯ
โหติ อิทํ โข ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ พฺยาธิธมฺโมมฺหิ พฺยาธึ
อนตีโตติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน
วา ปพฺพชิเตน วา ฯ กิญฺจ ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ มรณธมฺโมมฺหิ
มรณํ อนตีโตติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน
วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา อตฺถิ ภิกฺขเว สตฺตานํ ชีวิเต ชีวิตมโท
เยน มเทน สตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ วาจาย ทุจฺจริตํ จรนฺติ มนสา
ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต โย ชีวิเต
ชีวิตมโท โส สพฺพโส วา ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ อิทํ โข
ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ มรณธมฺโมมฺหิ มรณํ อนตีโตติ อภิณฺหํ
ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน
วา ฯ กิญฺจ ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ สพฺเพหิ เม ปิเยหิ มนาเปหิ
นานาภาโว วินาภาโวติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน
วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา อตฺถิ ภิกฺขเว สตฺตานํ ปิเยสุ
ฉนฺทราโค ๑ เยน ราเคน สตฺตา กาเยน ทุจฺจริตํ จรนฺติ วาจาย
ทุจฺจริตํ จรนฺติ มนสา ทุจฺจริตํ จรนฺติ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ
ปจฺจเวกฺขโต โย ปิเยสุ [๒]- ฉนฺทราโค โส สพฺพโส วา ปหียติ
ตนุ วา ปน โหติ อิทํ โข ภิกฺขเว อตฺถวสํ ปฏิจฺจ สพฺเพหิ
เม ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโวติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ
อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา ฯ กิญฺจ ภิกฺขเว
อตฺถวสํ ปฏิจฺจ กมฺมสฺสโกมฺหิ กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ
#๑ ม. ปิเยสุ มนาเปสุ โย ฉนฺทราโค ฯ ๒ ม. มนาเปสุ ฯ
กมฺมปฏิสรโณ ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ตสฺส
ทายาโท ภวิสฺสามีติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา ปุริเสน วา
คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา อตฺถิ ภิกฺขเว สตฺตานํ กายทุจฺจริตํ
วจีทุจฺจริตํ มโนทุจฺจริตํ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต
สพฺพโส วา ทุจฺจริตํ ปหียติ ตนุ วา ปน โหติ อิทํ โข ภิกฺขเว
อตฺถวสํ ปฏิจฺจ กมฺมสฺสโกมฺหิ กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ
กมฺมปฏิสรโณ ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา
ตสฺส ทายาโท ภวิสฺสามีติ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขิตพฺพํ อิตฺถิยา วา
ปุริเสน วา คหฏฺเฐน วา ปพฺพชิเตน วา ฯ ส ๑ โข โส ภิกฺขเว
อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ น โข อหญฺเญเวโก ๒ ชราธมฺโม
ชรํ อนตีโต อถโข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ
สพฺเพ สตฺตา ชราธมฺมา ชรํ อนตีตาติ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ
ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ
พหุลีกโรติ ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต
สญฺโญชนานิ ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตี โหนฺติ ฯ น โข อหญฺเญเวโก
พฺยาธิธมฺโม พฺยาธึ อนตีโต อถโข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ
จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา พฺยาธิธมฺมา พฺยาธึ อนตีตาติ ตสฺส
ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ โส ตํ มคฺคํ
อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต
#๑ ยุ. ส เจ โส ฯ ๒ ม. ยุ. อหญฺเจเวโก ฯ อปรํปิ เอวํ อีทิสเมว ฯ
พหุลีกโรโต สญฺโญชนานิ ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตี โหนฺติ ฯ น โข
อหญฺเญเวโก มรณธมฺโม มรณํ อนตีโต อถโข ยาวตา สตฺตานํ
อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ สพฺเพ สตฺตา มรณธมฺมา มรณํ
อนตีตาติ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ
โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต
ภาวยโต พหุลีกโรโต สญฺโญชนานิ ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตี
โหนฺติ ฯ น โข มเยฺหเวกสฺส สพฺเพหิ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว
วินาภาโว อถโข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ
สพฺเพสํ สตฺตานํ ปิเยหิ มนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโวติ ตสฺส
ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต มคฺโค สญฺชายติ โส ตํ มคฺคํ
อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต
พหุลีกโรโต สญฺโญชนานิ ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตี โหนฺติ ฯ น
โข อหญฺเญเวโก กมฺมสฺสโกมฺหิ กมฺมทายาโท กมฺมโยนิ กมฺมพนฺธุ
กมฺมปฏิสรโณ ยํ กมฺมํ กริสฺสามิ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา ตสฺส
ทายาโท ภวิสฺสามิ อถโข ยาวตา สตฺตานํ อาคติ คติ จุติ อุปปตฺติ
สพฺเพ สตฺตา กมฺมสฺสกา กมฺมทายาทา กมฺมโยนี กมฺมพนฺธู
กมฺมปฏิสรณา ยํ กมฺมํ กริสฺสนฺติ กลฺยาณํ วา ปาปกํ วา
ตสฺส ทายาทา ภวิสฺสนฺตีติ ตสฺส ตณฺฐานํ อภิณฺหํ ปจฺจเวกฺขโต
มคฺโค สญฺชายติ โส ตํ มคฺคํ อาเสวติ ภาเวติ พหุลีกโรติ
ตสฺส ตํ มคฺคํ อาเสวโต ภาวยโต พหุลีกโรโต สญฺโญชนานิ
ปหียนฺติ อนุสยา พฺยนฺตี โหนฺตีติ ฯ
พฺยาธิธมฺมา ชราธมฺมา อโถ มรณธมฺมิโน
ยถา ธมฺมา ตถา สนฺตา ๑ ชิคุจฺฉนฺติ ปุถุชฺชนา ฯ
อหญฺเจตํ ชิคุจฺเฉยฺยํ เอวํธมฺเมสุ ปาณิสุ
น เมตํ ๒ ปฏิรูปสฺส มม เอวํ วิหาริโน ฯ
โสหํ เอวํ วิหรนฺโต ญตฺวา ธมฺมํ นิรูปธึ
อาโรเคฺย โยพฺพนสฺมึ ๓ ชีวิตสฺมิญฺจ โย มโท ๔
สพฺเพ มเท อภิโภสฺมิ เนกฺขมฺมํ ทฏฺฐุ เขมโต ฯ
ตสฺส เม อหุ อุสฺสาโห นิพฺพานํ อภิปสฺสโต
นาหํ ภพฺโพ เอตรหิ กมฺมานิ ปฏิเสวิตุํ
อนิวตฺติ ภวิสฺสามิ พฺรหฺมเจรปรายโนติ ๕ ฯ

[๕๘] เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน กูฏาคารสาลายํ ฯ
อถโข ภควา ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย
เวสาลึ ปิณฺฑาย ปาวิสิ เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา ปจฺฉาภตฺตํ
ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต มหาวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล
ทิวา วิหารํ นิสีทิ ฯ เตน โข ปน สมเยน สมฺพุลา ลิจฺฉวิกุมารกา
สชฺชานิ ธนูนิ อาทาย กุกฺกุรสงฺฆปริวุตา มหาวเน อนุจงฺกมมานา
อนุวิจรมานา อทฺทสํสุ ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ ทิสฺวา
#๑ ม. ยุ. สตฺตา ฯ ๒ ยุ. ตเมตํ ฯ ๓ ม. อาโรเคฺย โยพฺพนสฺมึ จ ฯ ยุ. อาโรเคฺย จ ฯ
#๔ ม. เย มทา ฯ ๕ ม. ยุ. พฺรหฺมจริยปรายโนติ ฯ
สชฺชานิ ธนูนิ นิกฺขิปิตฺวา กุกฺกุรสงฺฆํ เอกมนฺตํ อุยฺโยเชตฺวา เยน
ภควา เตนุปสงฺกมึสุ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺติ เตน โข ปน
สมเยน มหานาโม ลิจฺฉวี ๑ มหาวเน ชงฺฆวิหารํ ๒ อนุจงฺกมมาโน
อนุวิจรมาโน อทฺทส เต ลิจฺฉวิกุมารเก ตุณฺหีภูเต ตุณฺหีภูเต ปญฺชลิเก
ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺเต ทิสฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ นิสินฺโน
โข มหานาโม ลิจฺฉวี อุทานํ อุทาเนสิ ภวิสฺสนฺติ วชฺชี ภวิสฺสนฺติ
วชฺชีติ กึ ปน ตฺวํ มหานาม เอวํ วเทสิ ภวิสฺสนฺติ วชฺชี
ภวิสฺสนฺติ วชฺชีติ อิเม ภนฺเต ลิจฺฉวิกุมารกา จณฺฑา ผรุสา
อปาฏุภา ๓ ยานิปิ ตานิ กุเลสุ ปหิณกานิ ปหียนฺติ อุจฺฉูติ วา
พทราติ วา ปูวาติ วา โมทกาติ วา สงฺกุลิกาติ ๕ วา ตานิ
วิลุมฺปิตฺวา วิลุมฺปิตฺวา ขาทนฺติ กุลิตฺถีนํปิ กุลกุมารีนํปิ ปจฺฉาลิยํ ขิปนฺติ
เตทานิเม ตุณฺหีภูตา ตุณฺหีภูตา ปญฺชลิกา ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺตีติ ฯ
ยสฺสกสฺสจิ มหานาม กุลปุตฺตสฺส ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ ยทิ วา
รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ๖ ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส
ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส ยทิ วา คามคามิกสฺส ๗ ยทิ วา
ปูคคามณิกสฺส เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ
วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ กตเม ปญฺจ อิธ มหานาม
#๑ ม. สพฺพตฺถ วาเรสุ ลิจฺฉวิ ฯ ๒ ม ชงฺฆาวิหารํ ฯ ๓ ม. อปานุภา ฯ ยุ. อปชหา ฯ
#๔ โป. ปหิณิกานิ ฯ ม. ปเหณกานิ ฯ ยุ. ปหิณกานิ ฯ ๕ ยุ. สกฺขลกาติ ฯ
#๖ โป. สี มุทฺธาวสิตฺตสฺส ฯ ๗ ม. คามคามณิกสุํ ฯ
กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ๑
ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ มาตาปิตโร สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ
ปูเชติ ตเมนํ มาตาปิตโร สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา
กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ จิรํ ชีว ทีฆมายุํ ปาเลหีติ มาตาปิตานุกมฺปิตสฺส
มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ
ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ โภเคหิ
พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ ปุตฺตทาร-
ทาสกมฺมกรโปริเส สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ ปูเชติ ตเมนํ
ปุตฺตทารทาสกมฺมกรโปริสา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน
มนสา อนุกมฺปนฺติ จิรํ ชีว ทีฆมายุํ ปาเลหีติ ปุตฺตทารทาส-
กมฺมกรโปริสานุกมฺปิตสฺส มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา
โน ปริหานิ ฯ ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ
โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ ธมฺมลทฺเธหิ
เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสโพฺยหาเร ๒ สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ ปูเชติ ตเมนํ
เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสโพฺยหารา ๒ สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา
กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ จิรํ ชีว ทีฆมายุํ ปาเลหีติ
เขตฺตกมฺมนฺตสามนฺตสโพฺยหารานุกมฺปิตสฺส มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว
ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต
อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ
ธมฺมลทฺเธหิ ยา ตา ๓ พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา ตํ ๔ สกฺกโรติ ครุกโรติ
#๑ โป. สพฺพตฺถ วาเรสุ เสทาปกฺขิตฺเตหิ ฯ ๒ ยุ …สามนฺตสํโวหาเร ฯ
#๓ ม. ยาวตา ฯ ๔ ม. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
มาเนติ ปูเชติ ตเมนํ พลิปฏิคฺคาหิกา เทวตา สกฺกตา ครุกตา
มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา อนุกมฺปนฺติ จิรํ ชีว ทีฆมายุํ
ปาเลหีติ เทวตานุกมฺปิตสฺส มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา
โน ปริหานิ ฯ ปุน จปรํ มหานาม กุลปุตฺโต อุฏฺฐานวิริยาธิคเตหิ
โภเคหิ พาหาพลปริจิเตหิ เสทาวกฺขิตฺเตหิ ธมฺมิเกหิ
ธมฺมลทฺเธหิ สมณพฺราหฺมเณ สกฺกโรติ ครุกโรติ มาเนติ ปูเชติ ตเมนํ
สมณพฺราหฺมณา สกฺกตา ครุกตา มานิตา ปูชิตา กลฺยาเณน มนสา
อนุกมฺปนฺติ จิรํ ชีว ทีฆามายุํ ปาเลหีติ สมณพฺราหฺมณานุกมฺปิตสฺส
มหานาม กุลปุตฺตสฺส วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานิ ฯ ยสฺสกสฺสจิ
มหานาม กุลปุตฺตสฺส อิเม ปญฺจ ธมฺมา สํวิชฺชนฺติ ยทิ วา
รญฺโญ ขตฺติยสฺส มุทฺธาภิสิตฺตสฺส ยทิ วา รฏฺฐิกสฺส เปตฺตนิกสฺส
ยทิ วา เสนาย เสนาปติกสฺส ยทิ วา คามคามิกสฺส ยทิ วา
ปูคคามณิกสฺส เย วา ปน กุเลสุ ปจฺเจกาธิปจฺจํ กาเรนฺติ
วุฑฺฒิเยว ปาฏิกงฺขา โน ปริหานีติ ฯ
มาตาปิตุกิจฺจกโร ปุตฺตทารหิโต สทา
อนฺโตชนสฺส อตฺถาย เย จสฺส อนุชีวิโน
อุภินฺนญฺเญว ๑ อตฺถาย วทญฺญู โหติ สีลวา
ญาตีนํ ปุพฺพเปตานํ ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ชีวิตํ ๒
สมณานํ พฺราหฺมณานํ เทวตานญฺจ ปณฺฑิโต
วิตฺติสญฺชนโน ๓ โหติ ธมฺเมน ฆรมาวสํ
#๑ ม. อุภินฺนญฺเจว ฯ ยุ. อุภินฺนํ เยว ฯ ๒ โป. ธมฺเมว ชีวตํ ฯ ม. ชีวตํ ฯ
#๓ โป. ปีติสญฺ … ฯ
โส กริตฺวาน กลฺยาณํ ปุชฺโช โหติ ปสํสิโย
อิเธว นํ ปสํสนฺติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทตีติ ฯ

[๕๙] ปญฺจหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต
กตเมหิ ปญฺจหิ ทุลฺลโภ ภิกฺขเว วุฑฺฒปพฺพชิโต
นิปุโณ ทุลฺลโภ อากปฺปสมฺปนฺโน ทุลฺลโภ พหุสฺสุโต ทุลฺลโภ
ธมฺมกถิโก ทุลฺลโภ วินยธโร อิเมหิ โข ภิกฺขเว ปญฺจหิ
ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโตติ ฯ

[๖๐] ปญฺจหิ ภิกฺขเว ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโต
กตเมหิ ปญฺจหิ ทุลฺลโภ ภิกฺขเว วุฑฺฒปพฺพชิโต
สุวโจ ทุลฺลโภ สุคฺคหิตคฺคาหี ทุลฺลโภ ปทกฺขิณคฺคาหี ทุลฺลโภ
ธมฺมกถิโก ทุลฺลโภ วินยธโร อิเมหิ โข ภิกฺขเว ปญฺจหิ ธมฺเมหิ
สมนฺนาคโต ทุลฺลโภ วุฑฺฒปพฺพชิโตติ ฯ
นีวรณวคฺโค ปฐโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
อาวรณํ ราสิ องฺคานิ สมยํ [๑]- มาตุปุตฺติกา
อุปชฺฌาฏฺฐานกุมารา ๒ ลิจฺฉวี อปเร ทุเวติ ฯ
________________
สญฺญาวคฺโค ทุติโย

[๖๑] ปญฺจิมา ภิกฺขเว สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา
#๑ ยุ. จสทฺโท อตฺถิ ฯ ๒ โป. ยุ. อุปชฺฌาฏฺฐานา … ฯ ม. อุปชฺฌาฐานา ลิจฺฉวิ
#กุมารา อปเร เทฺวติ ฯ
โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา กตมา ปญฺจ อนิจฺจสญฺญา ๑
อนตฺตสญฺญา ๑ มรณสญฺญา อาหาเร ปฏิกฺกูลสญฺญา สพฺพโลเก
อนภิรตสญฺญา ๒ อิมา โข ภิกฺขเว ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา
พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานาติ ฯ

[๖๒] ปญฺจิมา ภิกฺขเว สญฺญา ภาวิตา พหุลีกตา มหปฺผลา
โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานา กตมา ปญฺจ อนิจฺจสญฺญา
อนตฺตสญฺญา มรณสญฺญา อาหาเร ปฏิกฺกูลสญฺญา สพฺพโลเก
อนภิรตสญฺญา ๒ อิมา โข ภิกฺขเว ปญฺจ สญฺญา ภาวิตา
พหุลีกตา มหปฺผลา โหนฺติ มหานิสํสา อมโตคธา อมตปริโยสานาติ ฯ

[๖๓] ปญฺจหิ ภิกฺขเว วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก
อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ สาราทายี จ โหติ วราทายี จ กายสฺส
กตมาหิ ปญฺจหิ สทฺธาย วฑฺฒติ สีเลน วฑฺฒติ สุเตน วฑฺฒติ
จาเคน วฑฺฒติ ปญฺญาย วฑฺฒติ อิมาหิ โข ภิกฺขเว ปญฺจหิ
วฑฺฒีหิ วฑฺฒมาโน อริยสาวโก อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ สาราทายี
จ โหติ วราทายี จ กายสฺสาติ ฯ
สทฺธาย สีเลน จ โย ปวฑฺฒติ ๓
ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ
โส ตาทิโส สปฺปุริโส วิจกฺขโณ
อาทียติ สารมิเธว อตฺตโนติ ฯ
#๑ ม. ยุ. อสุภสญฺญา อาทีนวสญฺญา ฯ ๒ ม. อนภิรติสญฺญา ฯ ๓ โป. โย จ
#วฑฺฒติ ฯ สี. โยธ วฑฺฒติ ฯ

[๖๔] ปญฺจหิ ภิกฺขเว วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกาx
อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺส
กตมาหิ ปญฺจหิ สทฺธาย วฑฺฒติ สีเลน วฑฺฒติ สุเตน
วฑฺฒติ จาเคน วฑฺฒติ ปญฺญาย วฑฺฒติ อิมาหิ โข ภิกฺขเว
ปญฺจหิ วฑฺฒีหิ วฑฺฒมานา อริยสาวิกา อริยาย วฑฺฒิยา วฑฺฒติ
สาราทายินี จ โหติ วราทายินี จ กายสฺสาติ ฯ
สทฺธาย สีเลน จ ยา ปวฑฺฒติ
ปญฺญาย จาเคน สุเตน จูภยํ
สา ตาทิสี สีลวตี อุปาสิกา
อาทียติ สารมิเธว อตฺตโนติ ฯ