[๑๐๐] อถโข โปตลิโย ปริพฺพาชโก เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควตา สทฺธึ สมฺโมทิ สมฺโมทนียํ กถํ สาราณียํ
วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข โปตลิยํ ปริพฺพาชกํ
ภควา เอตทโวจ จตฺตาโรเม โปตลิย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา
โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร อิธ โปตลิย เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส
อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน โน จ โข
วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อิธ ปน
โปตลิย เอกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ
ตจฺฉํ กาเลน โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ
ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อิธ ปน โปตลิย เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว
อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน โนปิ ๑
วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อิธ ปน
โปตลิย เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ
ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ
ตจฺฉํ กาเลน ฯ อิเม โข โปตลิย จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา
โลกสฺมึ อิเมสํ โข โปตลิย จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ กตโม เต ปุคฺคโล
ขมติ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จาติ ฯ จตฺตาโรเม โภ โคตม
#๑ ม. โน จ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร อิธ โภ
โคตม เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ
ตจฺฉํ กาเลน โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ
ตจฺฉํ กาเลน อิธ ปน โภ โคตม เอกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส
วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน โน จ โข อวณฺณารหสฺส
อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อิธ ปน โภ โคตม
เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ
ตจฺฉํ กาเลน โนปิ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ
กาเลน อิธ ปน โภ โคตม เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ
อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ
ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน ฯ อิเม โข โภ โคตม จตฺตาโร
ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ อิเมสํ โข โภ โคตม จตุนฺนํ
ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ
ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน โนปิ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ
ตจฺฉํ กาเลน อยํ เม ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ
อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร จ ตํ กิสฺส เหตุ อภิกฺกนฺตา เหสา
โภ โคตม ยทิทํ อุเปกฺขาติ ฯ จตฺตาโรเม โปตลิย ปุคฺคลา สนฺโต
สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร ฯเปฯ อิเม โข โปตลิย
จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ อิเมสํ โข โปตลิย
จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา
โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ
ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อยํ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ
ปณีตตโร จ ตํ กิสฺส เหตุ อภิกฺกนฺตา เหสา โปตลิย ยทิทํ
ตตฺร ๑ ตตฺร กาลญฺญุตาติ ฯ จตฺตาโรเม โภ โคตม ปุคฺคลา สนฺโต
สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร อิธ โภ โคตม เอกจฺโจ
ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน
โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน
อิธ ปน โภ โคตม เอกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา
โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ
ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อิธ ปน โภ โคตม เอกจฺโจ
ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน
โนปิ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อิธ
ปน โภ โคตม เอกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา
โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ
ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อิเม โข โภ โคตม จตฺตาโร ปุคฺคลา สนฺโต
สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ อิเมสํ โข โภ โคตม จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ ยฺวายํ
ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน
วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน อยํ เม
ปุคฺคโล ขมติ อิเมสํ จตุนฺนํ ปุคฺคลานํ อภิกฺกนฺตตโร จ ปณีตตโร
จ ตํ กิสฺส เหตุ อภิกฺกนฺตา เหสา โภ โคตม ยทิทํ ตตฺร
#๑ ม. ยุ. ตตฺถ ตตฺถ ฯ
ตตฺร กาลญฺญุตา อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม
เสยฺยถาปิ โภ โคตม นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย ปฏิจฺฉนฺนํ วา
วิวเรยฺย มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย อนฺธกาเร วา เตลปฺปชฺโชตํ
ธาเรยฺย จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ เอวเมวํ โภตา โคตเมน
อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต เอสาหํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉามิ
ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ อุปาสกํ มํ ภวํ โคตโม ธาเรตุ อชฺชตคฺเค
ปาณุเปตํ สรณํ คตนฺติ ฯ
อสุรวคฺโค ปญฺจโม ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
อสุโร ตโย สมาธี ฉลาวาเตน ปญฺจมํ
ราคานํ สนฺติ อตฺตหิตาย สิกฺขา โปตลิเยน จาติ ฯ
ทุติโย ปณฺณาสโก นิฏฺฐิโต ฯ
____________________
ตติยปณฺณาสโก
วลาหกวคฺโค ปฐโม

[๑๐๑] เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส
อาราเม ฯ ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ภิกฺขโวติ ฯ
ภทนฺเตติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ จตฺตาโรเม
ภิกฺขเว วลาหกา กตเม จตฺตาโร คชฺชิตา โน วสฺสิตา วสฺสิตา
โน คชฺชิตา เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ
อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร วลาหกา ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จตฺตาโรเม
วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร
คชฺชิตา โน วสฺสิตา วสฺสิตา โน คชฺชิตา เนว คชฺชิตา โน
วสฺสิตา คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล คชฺชิตา
โหติ โน วสฺสิตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ภาสิตา โหติ
โน กตฺตา เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา
เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว วลาหโก คชฺชิตา โน วสฺสิตา ตถูปมาหํ
ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ
โน คชฺชิตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล กตฺตา โหติ โน
ภาสิตา เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ โน คชฺชิตา
เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว วลาหโก วสฺสิตา โน คชฺชิตา ตถูปมาหํ
ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา
โหติ โน วสฺสิตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ภาสิตา
โหติ โน กตฺตา เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ
โน วสฺสิตา เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว วลาหโก เนว คชฺชิตา โน
วสฺสิตา ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว
ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล
ภาสิตา จ โหติ กตฺตา จ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คชฺชิตา จ
โหติ วสฺสิตา จ เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว วลาหโก คชฺชิตา จ [๑]
วสฺสิตา จ ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ อิเม โข
ภิกฺขเว จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ

[๑๐๒] จตฺตาโรเม ภิกฺขเว วลาหกา กตเม จตฺตาโร คชฺชิตา
โน วสฺสิตา วสฺสิตา โน คชฺชิตา เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา
คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร วลาหกา ฯ
เอวเมว โข ภิกฺขเว จตฺตาโรเม วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา
โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร คชฺชิตา โน วสฺสิตา วสฺสิตา โน
คชฺชิตา เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ ฯ
กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา อิธ ภิกฺขเว
เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ
อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ
ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ
#๑ ยุ. โหติ ฯ
ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ โน
วสฺสิตา เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว วลาหโก คชฺชิตา โน วสฺสิตา
ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล
วสฺสิตา โหติ โน คชฺชิตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว
ธมฺมํ ปริยาปุณาติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ
ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ
อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ
ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ
โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ โน คชฺชิตา เสยฺยถาปิ โส
ภิกฺขเว วลาหโก วสฺสิตา โน คชฺชิตา ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ
วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา
อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ สุตฺตํ เคยฺยํ
เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ โส
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ
นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว
ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว
วลาหโก เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ
ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา
จ อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ สุตฺตํ เคยฺยํ
เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ โส
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ
อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ
วสฺสิตา จ เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว วลาหโก คชฺชิตา จ [๑] วสฺสิตา
จ ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว
จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ

[๑๐๓] จตฺตาโรเม ภิกฺขเว กุมฺภา กตเม จตฺตาโร ตุจฺโฉ
ปิหิโต ปูโร วิวโฏ ตุจฺโฉ วิวโฏ ปูโร ปิหิโต อิเม โข
ภิกฺขเว จตฺตาโร กุมฺภา ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จตฺตาโรเม กุมฺภูปมา
ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร ตุจฺโฉ ปิหิโต
ปูโร วิวโฏ ตุจฺโฉ วิวโฏ ปูโร ปิหิโต ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว
ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส
ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ
สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ
ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ
นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ
โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว
กุมฺโภ ตุจฺโฉ ปิหิโต ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ
#๑ ยุ. โหติ ฯ
ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส
น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ
ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ
อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ
ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ
โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว
กุมฺโภ ปูโร วิวโฏ ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ
ภิกฺขเว ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส
ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ
สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ
นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ
ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ
เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว กุมฺโภ ตุจฺโฉ วิวโฏ ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ
ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต อิธ
ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ
อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ
อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต
เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว กุมฺโภ ปูโร ปิหิโต ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ
ปุคฺคลํ วทามิ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา
สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ

[๑๐๔] จตฺตาโรเม ภิกฺขเว อุทกรหทา กตเม จตฺตาโร
อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส
คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อุทกรหทา ฯ
เอวเมว โข ภิกฺขเว จตฺตาโรเม อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา
สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร อุตฺตาโน คมฺภีโรกาโส
คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส คมฺภีโร
คมฺภีโรภาโส ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ คมฺภีโรภาโส
อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ
อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ
ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ
อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล อุตฺตาโน
โหติ คมฺภีโรภาโส เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว อุทกรหโท อุตฺตาโน
คมฺภีโรภาโส ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ
ภิกฺขเว ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ อุตฺตาโนภาโส อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส
ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ
วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ
ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ
ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ
อุตฺตาโนภาโส เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว อุทกรหโท คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส
ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล
อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส
น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ
ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ
อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ
ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ
นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส
เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว อุทกรหโท อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส
ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล
คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส8
ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ
ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ
อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ
ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ
โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส เสยฺยถาปิ โส
ภิกฺขเว อุทกรหโท คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ
ปุคฺคลํ วทามิ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา
สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ

[๑๐๕] จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว อมฺพานิ กตมานิ จตฺตาริ อามํ
ปกฺกวณฺณี ๑ ปกฺกํ อามวณฺณี อามํ อามวณฺณี ปกฺกํ ปกฺกวณฺณี
อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ อมฺพานิ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จตฺตาโรเม
อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร อาโม
ปกฺกวณฺณี ปกฺโก อามวณฺณี อาโม อามวณฺณี ปกฺโก ปกฺกวณฺณี ฯ
กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี อิธ
ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ
อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ ฯ โส
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ
นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว
ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี เสยฺยถาปิ ตํ ภิกฺขเว อมฺพํ
อามํ ปกฺกวณฺณี ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ
ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส
ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ
สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ(
ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ
ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
#๑ โป. ม. ยุ. ปกฺกวณฺณิ ฯ
ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี
เสยฺยถาปิ ตํ ภิกฺขเว อมฺพํ ปกฺกํ อามวณฺณี ตถูปมาหํ
ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อาโม โหติ
อามวณฺณี อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ
ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ
โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ
ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว
ปุคฺคโล อาโม โหติ อามวณฺณี เสยฺยถาปิ ตํ ภิกฺขเว อมฺพํ อามํ
อามวณฺณี ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว
ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส
ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ
สมฺมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ
ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ
ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ
เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี เสยฺยถาปิ
ตํ ภิกฺขเว อมฺพํ ปกฺกํ ปกฺกวณฺณี ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ
วทามิ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต
สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ๑ ฯ

[๑๐๖]

[๑๐๗] จตสฺโส อิมา ภิกฺขเว มูสิกา กตมา จตสฺโส คาธํ
กตฺตา โน วสิตา วสิตา โน คาธํ กตฺตา เนว คาธํ กตฺตา
โน วสิตา คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ อิมา โข ภิกฺขเว
จตสฺโส มูสิกา ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว จตฺตาโรเม มูสิกูปมา ปุคฺคลา
สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร คาธํ กตฺตา โน
วสิตา วสิตา โน คาธํ กตฺตา เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา
คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา
โหติ โน วสิตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ
สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ
เวทลฺลํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ
ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ
อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ
โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา เสยฺยถาปิ
#๑ อิโต ปรํ ฉฏฺฐสุตฺตํ นฏฺฐํ ขายติ ฯ ตถา หิ วุตฺตํ ตพฺพณฺณนายํ ปญฺจเม อามํ
#ปกฺกวณฺณีติ อามกํ หุตฺวา โอโลเกนฺตานํ ปกฺกสทิสํ ขายติ ฯ เอวํ สพฺพปทานิ
#ทฏฺฐพฺพานิ ฯ ฉฏฺฐํ อุตฺตานเมว ฯ สตฺตเม คาธํ วุจฺจติ วิสโย โย จ คาธํ ขนติ
#น จ ตตฺถ วสติ โส คาธํ กตฺตา โน วสิตาติ วุจฺจตีติ ฯ ทิสฺสมานโปตฺถเกสุ
#ปน ตํ นฏฺฐเมว โหติ ฯ
สา ภิกฺขเว มูสิกา คาธํ กตฺตา โน วสิตา ตถูปมาหํ ภิกฺขเว
อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล วสิตา โหติ โน
คาธํ กตฺตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ
สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ
เวทลฺลํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ
ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล วสิตา
โหติ โน คาธํ กตฺตา เสยฺยถาปิ สา ภิกฺขเว มูสิกา วสิตา โน คาธํ
กตฺตา ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล
เนว คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล
ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ
อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ
นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ
ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ นปฺปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล เนว คาธํ กตฺตา
โหติ โน วสิตา เสยฺยถาปิ สา ภิกฺขเว มูสิกา เนว คาธํ กตฺตา [๑]
โน วสิตา ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว
ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ
#๑ ม. โหติ ฯ
ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ
อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ โส อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ
ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ
ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ
ปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ
เสยฺยถาปิ สา ภิกฺขเว มูสิกา คาธํ กตฺตา จ [๑] วสิตา จ ตถูปมาหํ
ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร มูสิกูปมา
ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ

[๑๐๘] จตฺตาโรเม ภิกฺขเว พลิวทฺทา ๒ กตเม จตฺตาโร
สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ ปรควจณฺโฑ โน สควจณฺโฑ
สควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ เนว สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ อิเม
โข ภิกฺขเว จตฺตาโร พลิวทฺทา ฯ เอวเมว ๓ โข ภิกฺขเว จตฺตาโรเม
พลิวทฺทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ กตเม จตฺตาโร
สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ ปรควจณฺโฑ โน สควจณฺโฑ
สควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ เนว สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ ฯ
กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ
อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล สกปริสํ อุพฺเพเชตา ๔ โหติ
โน ปรปริสํ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล สควจณฺโฑ โหติ โน
ปรควจณฺโฑ เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว พลิวทฺโท สควจณฺโฑ โน
ปรควจณฺโฑ ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ
#๑ ม. โหติ ฯ ๒ โป. พลิพทฺธา ฯ ม. พลีพทฺธา ฯ ๓ ยุ. เอวํ โข ฯ
#๔ โป. อุพฺเพชิตา ฯ
ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ โน สควจณฺโฑ อิธ ภิกฺขเว
เอกจฺโจ ปุคฺคโล ปรปริสํ อุพฺเพเชตา โหติ โน สกปริสํ เอวํ
โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ โน สควจณฺโฑ เสยฺยถาปิ
โส ภิกฺขเว พลิวทฺโท ปรควจณฺโฑ โน สควจณฺโฑ ตถูปมาหํ
ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สควจณฺโฑ
จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล
สกปริสญฺจ อุพฺเพเชตา โหติ ปรปริสญฺจ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล
สควจณฺโฑ จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว
พลิวทฺโท สควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ
ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล เนว สควจณฺโฑ โหติ
โน ปรควจณฺโฑ อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล เนว สกปริสํ
อุพฺเพเชตา โหติ โน ปรปริสํ เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล เนว
สควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว
พลิวทฺโท เนว สควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ ตถูปมาหํ ภิกฺขเว
อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร พลิวทฺทูปมา
ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ

[๑๐๙] จตฺตาโรเม ภิกฺขเว รุกฺขา กตเม จตฺตาโร เผคฺคุ
เผคฺคุปริวาโร เผคฺคุ สารปริวาโร สาโร เผคฺคุปริวาโร สาโร
สารปริวาโร อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร รุกฺขา ฯ เอวเมว โข
ภิกฺขเว จตฺตาโรเม รุกฺขูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ
กตเม จตฺตาโร เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร เผคฺคุ สารปริวาโร สาโร
เผคฺคุปริวาโร สาโร สารปริวาโร ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล เผคฺคุ
โหติ เผคฺคุปริวาโร อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ
ปาปธมฺโม ปริสาปิสฺส [๑] ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา เอวํ โข ภิกฺขเว
ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ เผคฺคุปริวาโร เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว รุกฺโข
เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ
ภิกฺขเว ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ
ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ สีลวตี
กลฺยาณธมฺมา เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร
เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว รุกฺโข เผคฺคุ สารปริวาโร ตถูปมาหํ ภิกฺขเว
อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร
อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม
ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา เอวํ โข ภิกฺขเว
ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว รุกฺโข
สาโร เผคฺคุปริวาโร ตถูปมาหํ ภิกฺขเว อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ กถญฺจ
ภิกฺขเว ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ
ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม ปริสาปิสฺส โหติ สีลวตี
กลฺยาณธมฺมา เอวํ โข ภิกฺขเว ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร
เสยฺยถาปิ โส ภิกฺขเว รุกฺโข สาโร สารปริวาโร ตถูปมาหํ ภิกฺขเว
อิมํ ปุคฺคลํ วทามิ ฯ อิเม โข ภิกฺขเว จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา
#๑ ม. ยุ. โหติ ฯ
สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ