[๕๗๐] ๑๓๑ อถโข อายสฺมา อนุรุทฺโธ เยนายสฺมา สารีปุตฺโต
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา อายสฺมตา สารีปุตฺเตน สทฺธึ สมฺโมทิ
สมฺโมทนียํ กถํ สาราณียํ วีติสาเรตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ เอกมนฺตํ
นิสินฺโน โข อายสฺมา อนุรุทฺโธ อายสฺมนฺตํ สารีปุตฺตํ เอตทโวจ
อิธาหํ อาวุโส สารีปุตฺต ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน
สหสฺสํ โลกํ โอโลเกมิ อารทฺธํ โข ปน เม วิริยํ อสลฺลีนํ
อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมุฏฺฐา ๑ ปสฺสทฺโธ กาโย อสารทฺโธ สมาหิตํ
จิตฺตํ เอกคฺคํ อถ จ ปน เม นานุปาทาย อาสเวหิ จิตฺตํ
วิมุจฺจตีติ ฯ ยํ โข เต อาวุโส อนุรุทฺธ เอวํ โหติ อหํ ทิพฺเพน
จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สหสฺสํ โลกํ โอโลเกมีติ อิทนฺเต
มานสฺมึ ยมฺปิ เต อาวุโส อนุรุทฺธ เอวํ โหติ อารทฺธํ โข
ปน เม วิริยํ อสลฺลีนํ อุปฏฺฐิตา สติ อปฺปมุฏฺฐา ปสฺสทฺโธ
กาโย อสารทฺโธ สมาหิตํ จิตฺตํ เอกคฺคนฺติ อิทนฺเต อุทฺธจฺจสฺมึ
ยมฺปิ เต อาวุโส อนุรุทฺธ เอวํ โหติ อถ จ ปน เม นานุปาทาย
อาสเวหิ จิตฺตํ วิมุจฺจตีติ อิทนฺเต กุกฺกุจฺจสฺมึ สาธุ วต อายสฺมา
อนุรุทฺโธ อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา
อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหรตูติ ฯ อถโข อายสฺมา อนุรุทฺโธ
#๑ ม. ยุ. อสมฺมุฏฺฐา ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ อปฺปมฺมุฏฺฐา อิติปิ ฯ
อปเรน สมเยน อิเม ตโย ธมฺเม ปหาย อิเม ตโย ธมฺเม อมนสิกริตฺวา
อมตาย ธาตุยา จิตฺตํ อุปสํหาสิ ๑ ฯ อถโข อายสฺมา อนุรุทฺโธ
เอโก วูปกฏฺโฐ อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต วิหรนฺโต นจิรสฺเสว
ยสฺสตฺถาย กุลปุตฺตา สมฺมเทว อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชนฺติ
ตทนุตฺตรํ พฺรหฺมจริยปริโยสานํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา
สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหาสิ ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ
กรณียํ นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ อพฺภญฺญาสิ อญฺญตโร จ ปนายสฺมา
อนุรุทฺโธ อรหตํ อโหสีติ ฯ

[๕๗๑] ๑๓๒ ตีณีมานิ ภิกฺขเว ปฏิจฺฉนฺนานิ วหนฺติ ๒ โน วิวฏานิ
กตมานิ ตีณิ มาตุคาโม ภิกฺขเว ปฏิจฺฉนฺโน วหติ ๓ โน วิวโฏ
พฺราหฺมณานํ ภิกฺขเว มนฺตา ปฏิจฺฉนฺนา วหนฺติ โน วิวฏา มิจฺฉาทิฏฺฐิ
ภิกฺขเว ปฏิจฺฉนฺนา วหติ โน วิวฏา อิมานิ โข ภิกฺขเว
ตีณิ ปฏิจฺฉนฺนานิ วหนฺติ โน วิวฏานิ ฯ ตีณีมานิ ภิกฺขเว วิวฏานิ
วิโรจนฺติ โน ปฏิจฺฉนฺนานิ กตมานิ ตีณิ จนฺทมณฺฑลํ ภิกฺขเว
วิวฏํ วิโรจติ โน ปฏิจฺฉนฺนํ สุริยมณฺฑลํ ภิกฺขเว วิวฏํ วิโรจติ
โน ปฏิจฺฉนฺนํ ตถาคตปฺปเวทิโต ธมฺมวินโย ภิกฺขเว วิวโฏ
วิโรจติ โน ปฏิจฺฉนฺโน อิมานิ โข ภิกฺขเว ตีณิ วิวฏานิ วิโรจนฺติ
โน ปฏิจฺฉนฺนานีติ ฯ

[๕๗๒] ๑๓๓ ตโยเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ
กตเม ตโย ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล ปฐวีเลขูปโม ปุคฺคโล
#๑ โป. อุปสํหรติ ฯ ม. อุปสํหริ ฯ ๒-๓ ม. อาวหนฺติ-อาวหติ ฯ อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล
อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ โส จ ขฺวสฺส
โกโธ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปาสาเณ เลขา น
ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา จิรฏฺฐิติกา โหติ เอวเมว
โข ภิกฺขเว อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ โส จ ขฺวสฺส
โกโธ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปาสาณเลขูปโม
ปุคฺคโล ฯ กตโม จ ภิกฺขเว ปฐวีเลขูปโม ปุคฺคโล อิธ ภิกฺขเว
เอกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ โส จ ขฺวสฺส โกโธ น ทีฆรตฺตํ
อนุเสติ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปฐวิยํ เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ
วาเตน วา อุทเกน วา น จิรฏฺฐิติกา โหติ เอวเมว โข ภิกฺขเว
อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ โส จ ขฺวสฺส โกโธ น
ทีฆรตฺตํ อนุเสติ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปฐวีเลขูปโม ปุคฺคโล ฯ
กตโม จ ภิกฺขเว อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล อิธ ภิกฺขเว เอกจฺโจ
ปุคฺคโล อาคาเฬฺหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ
วุจฺจมาโน สนฺธิยติเยว ๑ สํสนฺทติเยว สมฺโมทติเยว เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว
อุทเก เลขา ขิปฺปํเยว ปฏิวิคจฺฉติ น จิรฏฺฐิติกา โหติ เอวเมว
โข ภิกฺขเว อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาเฬฺหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ
วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สนฺธิยติเยว สํสนฺทติเยว
สมฺโมทติเยว อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล ฯ อิเม โข
ภิกฺขเว ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ ฯ
กุสินารวคฺโค ตติโย ฯ
#๑ โป. ม. สนฺธิยติเมว … สมฺโมทติเมว ฯ ยุ. สนฺธิยติ เจว … สมฺโมทติ เจว ฯ
#อิโต ปรํ อีทิสเมว ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
กุสินา ๑ ภณฺฑนา เจว โคตมภรณฺฑุหตฺถกา
กฏุวิยนฺเทฺว อนุรุทฺธา ปฏิจฺฉนฺนํ เลเขน เต ทสาติ
_________
โยธาชีววคฺโค จตุตฺโถ

[๕๗๓] ๑๓๔ ตีหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห
โหติ ราชโภคฺโค รญฺโญ องฺคนฺเตฺวว สงฺขํ ๒ คจฺฉติ กตเมหิ
ตีหิ อิธ ภิกฺขเว โยธาชีโว ทูเรปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ
มหโต จ กายสฺส ปทาเลตา อิเมหิ โข ภิกฺขเว ตีหิ องฺเคหิ
สมนฺนาคโต โยธาชีโว ราชารโห โหติ ราชโภคฺโค รญฺโญ องฺคนฺเตฺวว
สงฺขํ คจฺฉติ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต ภิกฺขุ
อาหุเนยฺโย โหติ ฯเปฯ อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺส กตเมหิ
ตีหิ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ทูเรปาตี จ โหติ อกฺขณเวธี จ มหโต
จ กายสฺส ปทาเลตา ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ทูเรปาตี โหติ อิธ
ภิกฺขเว ภิกฺขุ ยงฺกิญฺจิ รูปํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา
พหิทฺธา วา โอฬาริกํ วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร
สนฺติเก วา สพฺพํ รูปํ เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส
อตฺตาติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ ยากาจิ เวทนา
อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา
สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา สพฺพา ๓
#๑ ม. กุสินารภณฺฑนา เจว ฯ ๒ โป. ม. สงฺขยํ ฯ ๓ ม. สพฺพํ เวทนํ ฯ
เวทนา เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ เอวเมตํ
ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ ยากาจิ สญฺญา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา
อชฺฌตฺตา วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา
วา ปณีตา วา ยา ทูเร สนฺติเก วา สพฺพา ๑ สญฺญา เนตํ
มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย
ปสฺสติ เยเกจิ สงฺขารา อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนา อชฺฌตฺตา
วา พหิทฺธา วา โอฬาริกา วา สุขุมา วา หีนา วา ปณีตา วา๔
เย ทูเร สนฺติเก วา สพฺเพ สงฺขารา เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น
เมโส อตฺตาติ เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ ยงฺกิญฺจิ
วิญฺญาณํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา โอฬาริกํ
วา สุขุมํ วา หีนํ วา ปณีตํ วา ยํ ทูเร สนฺติเก วา สพฺพํ
วิญฺญาณํ เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตาติ เอวเมตํ
ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ปสฺสติ เอวํ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ ทูเรปาตี
โหติ ฯ กถญฺจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ยถาภูตํ ปชานาติ
อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานาติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ ปชานาติ เอวํ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ อกฺขณเวธี โหติ ฯ
กถญฺจ ภิกฺขเว ภิกฺขุ มหโต กายสฺส ปทาเลตา โหติ อิธ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ มหนฺตํ อวิชฺชากฺขนฺธํ ปทาเลติ เอวํ โข ภิกฺขเว ภิกฺขุ มหโต
กายสฺส ปทาเลตา โหติ ฯ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ตีหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต
#๑ ม. สพฺพํ สญฺญํ ฯ
ภิกฺขุ อาหุเนยฺโย โหติ ฯเปฯ อนุตฺตรํ ปุญฺญกฺเขตฺตํ โลกสฺสาติ ฯ

[๕๗๔] ๑๓๕ ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว ปริสา กตมา ติสฺโส
อุกฺกาจิตวินีตา ปริสา ปฏิปุจฺฉาวินีตา ปริสา ยาวตชฺฌาวินีตา ๑
ปริสา อิมา โข ภิกฺขเว ติสฺโส ปริสาติ ฯ

[๕๗๕] ๑๓๖ ตีหิ ภิกฺขเว องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต
เสวิตพฺโพ กตเมหิ ตีหิ ทุทฺททํ ททาติ ทุกฺกรํ กโรติ ทุกฺขมํ
ขมติ อิเมหิ โข ภิกฺขเว ตีหิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต มิตฺโต เสวิตพฺโพติ ฯ

[๕๗๖] ๑๓๗ อุปฺปาทา วา ภิกฺขเว ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา
ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา สพฺเพ สงฺขารา
อนิจฺจาติ ๒ ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา
อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ
อุตฺตานีกโรติ สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจาติ ฯ อุปฺปาทา วา ภิกฺขเว
ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา
ธมฺมนิยามตา สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขาติ ๓ ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ
อภิสเมติ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ
ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขาติ ฯ
อุปฺปาทา วา ภิกฺขเว ตถาคตานํ อนุปฺปาทา วา ตถาคตานํ ฐิตาว
สา ธาตุ ธมฺมฏฺฐิตตา ธมฺมนิยามตา สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ ๔
ตํ ตถาคโต อภิสมฺพุชฺฌติ อภิสเมติ อภิสมฺพุชฺฌิตฺวา อภิสเมตฺวา
อาจิกฺขติ เทเสติ ปญฺญาเปติ ปฏฺฐเปติ วิวรติ วิภชติ อุตฺตานีกโรติ
#๑ ม. ยาวตาวินีตา ฯ ๒-๓-๔. ม. ยุ. อิติสทฺโท นตฺถิ ฯ
สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตาติ ฯ

[๕๗๗] ๑๓๘ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ยานิกานิจิ ตนฺตาวุตานํ วตฺถานํ
เกสกมฺพโล เตสํ ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ เกสกมฺพโล ภิกฺขเว สีเต
สีโต อุเณฺห อุโณฺห ทุพฺพณฺโณ ทุคฺคนฺโธ ทุกฺขสมฺผสฺโส เอวเมว
โข ภิกฺขเว ยานิกานิจิ ปุถุสมณปฺปวาทานํ ๑ มกฺขลิวาโท เตสํ
ปฏิกิฏฺโฐ อกฺขายติ มกฺขลิ ภิกฺขเว โมฆปุริโส เอวํวาที เอวํทิฏฺฐิ
นตฺถิ กมฺมํ นตฺถิ กิริยํ นตฺถิ วิริยนฺติ ฯ เยปิ เต ภิกฺขเว อเหสส
อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา
เจว อเหสส กิริยวาทา จ วิริยวาทา จ เตปิ ภิกฺขเว มกฺขลิ
โมฆปุริโส ปฏิพาหติ นตฺถิ กมฺมํ นตฺถิ กิริยํ นตฺถิ วิริยนฺติ ฯ
เยปิ เต ภิกฺขเว ภวิสฺสนฺติ อนาคตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา
เตปิ ภควนฺโต กมฺมวาทา เจว ภวิสฺสนฺติ กิริยวาทา จ วิริยวาทา จ
เตปิ ภิกฺขเว มกฺขลิ โมฆปุริโส ปฏิพาหติ นตฺถิ กมฺมํ นตฺถิ
กิริยํ นตฺถิ วิริยนฺติ ฯ อหมฺปิ ภิกฺขเว เอตรหิ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ
กมฺมวาโท [๒]- กิริยวาโท [๓]- วิริยวาโท [๔]- มมฺปิ ภิกฺขเว มกฺขลิ
โมฆปุริโส ปฏิพาหติ นตฺถิ กมฺมํ นตฺถิ กิริยํ นตฺถิ วิริยนฺติ ฯ
เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว นทีมุเข ขิปํ อุฑฺเฑยฺย พหุนฺนํ มจฺฉานํ อหิตาย
ทุกฺขาย อนยาย พฺยสนาย เอวมว โข ภิกฺขเว มกฺขลิ โมฆปุริโส
มนุสฺสขิปมฺมญฺเญ โลเก อุปฺปนฺโน พหุนฺนํ สตฺตานํ อหิตาย ทุกฺขาย
#๑ ม. ปุถุสมณพฺราหฺมณวาทานํ ฯ ๒-๓-๔ ม. เจว ___ จ ฯ
อนยาย พฺยสนายาติ ฯ

[๕๗๘] ๑๓๙ ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว สมฺปทา กตมา ติสฺโส
สทฺธาสมฺปทา สีลสมฺปทา ปญฺญาสมฺปทา อิมา โข ภิกฺขเว ติสฺโส
สมฺปทาติ ฯ

[๕๗๙] ๑๔๐ ติสฺโส อิมา ภิกฺขเว วุฑฺฒิโย กตมา ติสฺโส
สทฺธาวุฑฺฒิ สีลวุฑฺฒิ ปญฺญาวุฑฺฒิ อิมา โข ภิกฺขเว ติสฺโส
วุฑฺฒิโยติ ฯ