[๑๗๓๔] เย จ โข เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
#๑ โป. ม. เจว ฯ ๒ ยุ. ภิกฺขุ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ ฯ เต ชาติสํวตฺตนิเกสุ สงฺขาเรสุ
นาภิรมนฺติ ฯเปฯ อนภิรตา ฯ น อภิสงฺขโรนฺติ ฯ อนภิสงฺขริตฺวา
ชาติปริฬาเหนปิ น ปริฑยฺหนฺติ ชราปริฬาเหนปิ น ปริฑยฺหนฺติ
มรณปริฬาเหนปิ น ปริฑยฺหนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสปริฬาเหนปิ
น ปริฑยฺหนฺติ ฯ เต ปริมุจฺจนฺติ ชาติยา ชราย มรเณน
โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ
ทุกฺขสฺมาติ วทามิ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค
กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๓๕] โย จ ๑ โข ภิกฺขเว เอวํ วเทยฺย อหํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ
ยถาภูตํ อนภิสเมจฺจ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทํ อริยสจฺจํ ยถาภูตํ
อนภิสเมจฺจ สมฺมา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ ฯ
เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว โย เอวํ วเทยฺย อหํ กูฏาคารสฺส เหฏฺฐิมํ ฆรํ
อกริตฺวา อุปริมํ ฆรํ อาโรเปสฺสามีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ ฯ เอวเมว
โข ภิกฺขเว โย เอวํ วเทยฺย อหํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ยถาภูตํ
อนภิสเมจฺจ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทํ อริยสจฺจํ ยถาภูตํ
อนภิสเมจฺจ สมฺมา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชติ ฯ

[๑๗๓๖] โย จ โข ภิกฺขเว เอวํ วเทยฺย อหํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ
ยถาภูตํ อภิสเมจฺจ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทํ อริยสจฺจํ ยถาภูตํ
อภิสเมจฺจ สมฺมา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ ฯ
เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว โย เอวํ วเทยฺย อหํ กูฏาคารสฺส เหฏฺฐิมํ
#๑ ยุ. หิ ฯ
ฆรํ กริตฺวา อุปริมํ ฆรํ อาโรเปสฺสามีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ ฯ
เอวเมว โข ภิกฺขเว โย เอวํ วเทยฺย อหํ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ยถาภูตํ
อภิสเมจฺจ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทํ อริยสจฺจํ ยถาภูตํ
อภิสเมจฺจ สมฺมา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสามีติ ฐานเมตํ วิชฺชติ ฯ
ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๓๗] เอกํ สมยํ ภควา เวสาลิยํ วิหรติ มหาวเน
กูฏาคารสาลายํ ฯ อถ โข อายสฺมา อานนฺโท ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา
ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลิยํ ๑ ปิณฺฑาย ปาวิสิ ฯ อทฺทสา โข อายสฺมา
อานนฺโท สมฺพหุเล ลิจฺฉวิกุมารเก สณฺฐาคาเร อุปาสนํ กโรนฺเต
ทูรโตว สุขุเมน ตาฬจฺฉิคฺคเฬน อสนํ อติปาเตนฺเต โปขานุโปขํ ๒
อวิราธิตํ ฯ ทิสฺวานสฺส เอตทโหสิ สิกฺขิตา วติเม ลิจฺฉวิกุมารกา
สุสิกฺขิตา วติเม ลิจฺฉวิกุมารกา ยตฺร หิ นาม ทูรโตว สุขุเมน
ตาฬจฺฉิคฺคเฬน อสนํ อติปาเตสฺสนฺติ โปขานุโปขํ อวิราธิตนฺติ ฯ

[๑๗๓๘] อถ โข อายสฺมา อานนฺโท เวสาลิยํ ปิณฺฑาย จริตฺวา
ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ
อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ เอกมนฺตํ
นิสินฺโน โข อายสฺมา อานนฺโท ภควนฺตํ เอตทโวจ อิธาหํ ภนฺเต
ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย เวสาลิยํ ปิณฺฑาย
#๑ ม. ยุ. เวสาลึ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ๒ สี. ม. ยุ. โปงฺขานุโปงฺขํ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
ปาวิสึ ฯ อทฺทสํ ขฺวาหํ ภนฺเต สมฺพหุเล ลิจฺฉวิกุมารเก สณฺฐาคาเร
อุปาสนํ กโรนฺเต ทูรโตว สุขุเมน ตาฬจฺฉิคฺคเฬน อสนํ อติปาเตนฺเต
โปขานุโปขํ อวิราธิตํ ฯ ทิสฺวาน เม เอตทโหสิ สิกฺขิตา วติเม
ลิจฺฉวิกุมารกา สุสิกฺขิตา วติเม ลิจฺฉวิกุมารกา ยตฺร หิ นาม
ทูรโตว สุขุเมน ตาฬจฺฉิคฺคเฬน อสนํ อติปาเตสฺสนฺติ โปขานุโปขํ
อวิราธิตนฺติ ฯ ตํ กึ มญฺญสิ อานนฺท กตมํ นุ โข ทุกฺกรตรํ วา
ทุรภิสมฺภวตรํ วา ฯ โย ทูรโตว สุขุเมน ตาฬจฺฉิคฺคเฬน อสนํ
อติปาเตยฺย โปขานุโปขํ อวิราธิตํ โย วา สตฺตธา ภินฺนสฺส
วาลสฺส โกฏิยา โกฏึ ปฏิวิชฺเฌยฺยาติ ฯ เอตเทว ภนฺเต
ทุกฺกรตรญฺเจว ทุรภิสมฺภวตรญฺจ โย วา สตฺตธา ภินฺนสฺส วาลสฺส
โกฏิยา โกฏึ ปฏิวิชฺเฌยฺยาติ ฯ อถ โข เต ๑ อานนฺท ทุปฺปฏิวิชฺฌตรํ
ปฏิวิชฺฌนฺติ เย อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปฏิวิชฺฌนฺติ ฯเปฯ
อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปฏิวิชฺฌนฺติ ฯ ตสฺมา
ติหานนฺท อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๓๙] อตฺถิ ภิกฺขเว โลกนฺตริกา อฆา อสํวุตา อนฺธการา
อนฺธการติมิสา ยตฺถปิเมสํ จนฺทิมสุริยานํ เอวํมหิทฺธิกานํ
เอวํมหานุภาวานํ อาภาย ๒ นานุโภนฺตีติ ฯ

[๑๗๔๐] เอวํ วุตฺเต อญฺญตโร ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ
มหา วต โส ภนฺเต อนฺธกาโร สุมหา วต โส ภนฺเต อนฺธกาโร
#๑ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ โป. ยุ. อาภา ฯ
อตฺถิ นุ โข ภนฺเต เอตมฺหา อนฺธการา อญฺโญ อนฺธกาโร
มหนฺตตโร จ ภยานกตโร จาติ ฯ อตฺถิ โข ภิกฺขุ เอตมฺหา
อนฺธการา อญฺโญ อนฺธกาโร มหนฺตตโร จ ภยานกตโร จาติ ฯ
กตโม ปน ภนฺเต เอตมฺหา อนฺธการา อญฺโญ อนฺธกาโร มหนฺตตโร
จ ภยานกตโร จาติ ฯ

[๑๗๔๑] เย หิ เกจิ ภิกฺขุ สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิทํ
ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ ฯ เต ชาติสํวตฺตนิเกสุ สงฺขาเรสุ อภิรมนฺติ
ฯเปฯ อภิรตา ฯ อภิสงฺขโรนฺติ ฯ อภิสงฺขริตฺวา ชาตนฺธการมฺปิ
ปปตนฺติ ชรนฺธการมฺปิ ปปตนฺติ มรณนฺธการมฺปิ ปปตนฺติ
โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสนฺธการมฺปิ ปปตนฺติ ฯ เต น ปริมุจฺจนฺติ
ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ
อุปายาเสหิ น ปริมุจฺจนฺติ ทุกฺขสฺมาติ วทามิ ฯ

[๑๗๔๒] เย จ โข เกจิ ภิกฺขุ สมณา วา พฺราหฺมณา วา
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี
ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ ฯ เต ชาติสํวตฺตนิเกสุ สงฺขาเรสุ
นาภิรมนฺติ ฯเปฯ อนภิรตา ฯ น อภิสงฺขโรนฺติ ฯ อนภิสงฺขริตฺวา
ชาตนฺธการมฺปิ น ปปตนฺติ ชรนฺธการมฺปิ น ปปตนฺติ มรณนฺธการมฺปิ
น ปปตนฺติ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสนฺธการมฺปิ น
ปปตนฺติ ฯ เต ปริมุจฺจนฺติ ชาติยา ชราย มรเณน โสเกหิ
ปริเทเวหิ ทุกฺเขหิ โทมนสฺเสหิ อุปายาเสหิ ปริมุจฺจนฺติ ทุกฺขสฺมาติ
วทามิ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ
อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๔๓] เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส มหาสมุทฺเท เอกจฺฉิคฺคฬํ ยุคํ
ปกฺขิเปยฺย ตตฺราปิสฺส กาโณ กจฺฉโป โส ๑ วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส
อจฺจเยน สกึ สกึ อุมฺมุชฺเชยฺย ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว
อปิ นุ โส ๒ กาโณ กจฺฉโป วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส อจฺจเยน สกึ
สกึ อุมฺมุชฺชนฺโต อมุสฺมึ เอกจฺฉิคฺคเฬ ยุเค คีวํ ปเวเสยฺยาติ ฯ
ยทิ นูน ภนฺเต กทาจิ กรหจิ ทีฆสฺส อทฺธุโน อจฺจเยนาติ ฯ
ขิปฺปตรํ โข โส ภิกฺขเว กาโณ กจฺฉโป วสฺสสตสฺส วสฺสสตสฺส
อจฺจเยน สกึ สกึ อุมฺมุชฺชนฺโต อมุสฺมึ เอกจฺฉิคฺคเฬ ยุเค คีวํ
ปเวเสยฺย ฯ น เตฺววาหํ ภิกฺขเว สกึ วินิปาตคเตน พาเลน
มนุสฺสตฺตํ วทามิ ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ น เหตฺถ ภิกฺขเว อตฺถิ
ธมฺมจริยา สมจริยา กุสลกิริยา ปุญฺญกิริยา อญฺญมญฺญขาทิกา ฯ
เอตฺถ ภิกฺขเว วตฺตติ ทุพฺพลขาทิกา ฯ ตํ กิสฺส เหตุ ฯ อทิฏฺฐตฺตา
ภิกฺขเว จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ฯ กตเมสํ จตุนฺนํ ฯ ทุกฺขสฺส
อริยสจฺจสฺส ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส ฯ
ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ