[๑๗๐๔] สาวตฺถี ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต
สมฺมาสมฺพุทฺธา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌึสุ สพฺเพ เต จตฺตาริ
อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌึสุ ฯ เยปิ ๑ หิ เกจิ ภิกฺขเว อนาคตมทฺธานํ
อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ สพฺเพ
เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ ฯ เยปิ หิ เกจิ
ภิกฺขเว เอตรหิ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌนฺติ
#๑ โป. ม. เย หิ เกจิ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
สพฺเพ เต จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌนฺติ ฯ กตมานิ
จตฺตาริ ฯ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ ทุกฺขนิโรโธ
อริยสจฺจํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ เยปิ หิ เกจิ ภิกฺขเว
อตีตมทฺธานํ อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌึสุ
อภิสมฺพุชฺฌิสฺสนฺติ อภิสมฺพุชฺฌนฺติ สพฺเพ เต อิมานิ จตฺตาริ
อริยสจฺจานิ ยถาภูตํ อภิสมฺพุชฺฌนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ
ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๐๕] ชานโต อหํ ภิกฺขเว ปสฺสโต อาสวานํ ขยํ วทามิ
โน อชานโต อปสฺสโต ฯ กิญฺจ ภิกฺขเว ชานโต กึ ๑ ปสฺสโต
อาสวานํ ขโย โหติ ฯ อิทํ ทุกฺขนฺติ ภิกฺขเว ชานโต ปสฺสโต
อาสวานํ ขโย โหติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ
ขโย โหติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ ขโย
โหติ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ชานโต ปสฺสโต อาสวานํ
ขโย โหติ ฯ เอวํ โข ภิกฺขเว ชานโต เอวํ ปสฺสโต อาสวานํ
ขโย โหติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย
ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๐๖] เย หิ เกจิ ภิกฺขเว อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ
มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา วา ญาตี วา สาโลหิตา วา เต
โว ภิกฺขเว จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อภิสมยาย สมาทเปตพฺพา
#๑ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
นิเวเสตพฺพา ปติฏฺฐาเปตพฺพา ฯ กตเมสํ จตุนฺนํ ฯ ทุกฺขสฺส อริยสจฺจสฺส
ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส ทุกฺขนิโรธสฺส อริยสจฺจสฺส
ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส ฯ เย หิ เกจิ ภิกฺขเว
อนุกมฺเปยฺยาถ เย จ โสตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ มิตฺตา วา อมจฺจา
วา ญาตี วา สาโลหิตา วา ฯเปฯ เต โว ภิกฺขเว อิเมสํ
จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อภิสมยาย สมาทเปตพฺพา นิเวเสตพฺพา
ปติฏฺฐาเปตพฺพา ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค
กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๐๗] จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว อริยสจฺจานิ ฯ กตมานิ จตฺตาริ ฯ
ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ ทุกฺขนิโรโธ อริยสจฺจํ
ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ
อริยสจฺจานิ ตถานิ อวิตถานิ อนญฺญถานิ ตสฺมา อริยสจฺจานีติ
วุจฺจนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย
ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๐๘] จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว อริยสจฺจานิ ฯ กตมานิ จตฺตาริ ฯ
ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ ทุกฺขนิโรโธ อริยสจฺจํ
ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ สเทวเก โลเก สมารเก
สพฺรหฺมเก สสฺสมณพฺราหฺมณิยา ปชาย สเทวมนุสฺสาย ตถาคโต
อริโย ตสฺมา อริยสจฺจานีติ วุจฺจนฺติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ
ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๐๙] จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว อริยสจฺจานิ ฯ กตมานิ จตฺตาริ ฯ
ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ ทุกฺขนิโรโธ อริยสจฺจํ
ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจํ ฯ อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ
อริยสจฺจานิ ฯ อิเมสํ โข ภิกฺขเว จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ อตฺถิ อริยสจฺจํ
ปริญฺเญยฺยํ อตฺถิ อริยสจฺจํ ปหาตพฺพํ อตฺถิ อริยสจฺจํ สจฺฉิกาตพฺพํ
อตฺถิ อริยสจฺจํ ภาเวตพฺพํ ฯ กตมญฺจ ภิกฺขเว อริยสจฺจํ
ปริญฺเญยฺยํ ฯ ทุกฺขํ ภิกฺขเว อริยสจฺจํ ปริญฺเญยฺยํ ทุกฺขสมุทโย
อริยสจฺจํ ปหาตพฺพํ ทุกฺขนิโรโธ อริยสจฺจํ สจฺฉิกาตพฺพํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา
อริยสจฺจํ ภาเวตพฺพํ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ
ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๗๑๐] เอกํ สมยํ สมฺพหุลา เถรา ภิกฺขู เจติเยสุ ๑ วิหรนฺติ
สหชนิเย ๒ ฯ เตน โข ปน สมเยน สมฺพหุลานํ เถรานํ ภิกฺขูนํ
ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺตานํ มณฺฑลมาเฬ สนฺนิสินฺนานํ สนฺนิปติตานํ
อยมนฺตรากถา อุทปาทิ โย นุ โข อาวุโส ทุกฺขํ ปสฺสติ
ทุกฺขสมุทยํปิ โส ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธํปิ ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธคามินึ
ปฏิปทํปิ ปสฺสตีติ ฯ

[๑๗๑๑] เอวํ วุตฺเต อายสฺมา ควมฺปติตฺเถโร ๓ ภิกฺขู เอตทโวจ
#๑ สี. เจติสุ ฯ ม. ยุ. เจเตสุ ฯ ๒ ม. ยุ. สหญฺจนิเก ฯ ๓ ยุ. ควมฺปติ เถเร ฯ
สมฺมุขา เมตํ อาวุโส ภควโต สุตํ สมฺมุขา ปฏิคฺคหิตํ โย
ภิกฺขเว ทุกฺขํ ปสฺสติ ทุกฺขสมุทยํปิ โส ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธํปิ
ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํปิ ปสฺสติ ฯ โย ทุกฺขสมุทยํ
ปสฺสติ ทุกฺขํปิ โส ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธํปิ ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธคามินึ
ปฏิปทํปิ ปสฺสติ ฯ โย ทุกฺขนิโรธํ ปสฺสติ ทุกฺขํปิ โส
ปสฺสติ ทุกฺขสมุทยํปิ ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํปิ ปสฺสติ ฯ
โย ทุกฺขนิโรธคามินึ ปฏิปทํ ปสฺสติ ทุกฺขํปิ โส ปสฺสติ ทุกฺขสมุทยํปิ
ปสฺสติ ทุกฺขนิโรธํปิ ปสฺสตีติ ฯ
โกฏิคามวคฺโค ตติโย ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
เทฺว วชฺชี สมฺมาสมฺพุทฺโธ อรหํ อาสวกฺขโย
มิตฺตํ ๑ ตถา จ โลโก จ อภิญฺเญยฺยํ ๒ ควมฺปตีติ ฯ
______________
#๑ ยุ. มิตฺตา ฯ ๒ สี. ม. ปริญฺเญยฺยํ ฯ
สีสปาปณฺณวคฺโค จตุตฺโถ

[๑๗๑๒] เอกํ สมยํ ภควา โกสมฺพิยํ วิหรติ สีสปาวเน ฯ
อถ โข ภควา ปริตฺตานิ สีสปาปณฺณานิ ปาณินา คเหตฺวา ภิกฺขู
อามนฺเตสิ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว กตมํ นุ โข พหุตรํ ฯ
ยานิ วา มยา ปริตฺตานิ สีสปาปณฺณานิ ปาณินา คหิตานิ ยทิทํ
อุปริ สีสปาวเนติ ฯ อปฺปมตฺตกานิ ภนฺเต ภควตา ปริตฺตานิ สีสปาปณฺณานิ
ปาณินา คหิตานิ อถ โข เอตาเนว พหุตรานิ ยทิทํ
อุปริ สีสปาวเนติ ฯ เอวเมว โข ภิกฺขเว เอตเทว พหุตรํ ยํ
โว มยา อภิญฺญาย อนกฺขาตํ [๑] ฯ กสฺมา เจตํ ภิกฺขเว มยา
อนกฺขาตํ ฯ น เหตํ ภิกฺขเว อตฺถสญฺหิตํ นาทิพฺรหฺมจริยกํ น
นิพฺพิทาย น วิราคาย น นิโรธาย น อุปสมาย น อภิญฺญาย
น สมฺโพธาย น นิพฺพานาย สํวตฺตติ ฯ ตสฺมาตํ มยา อนกฺขาตํ ฯ

[๑๗๑๓] กิญฺจิ ภิกฺขเว มยา อกฺขาตํ ฯ อิทํ ทุกฺขนฺติ ภิกฺขเว
มยา อกฺขาตํ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ มยา อกฺขาตํ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ
มยา อกฺขาตํ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ มยา
อกฺขาตํ ฯ กสฺมา เจตํ ภิกฺขเว มยา อกฺขาตํ ฯ เอตญฺหิ ภิกฺขเว
อตฺถสญฺหิตํ เอตํ อาทิพฺรหฺมจริยกํ เอตํ นิพฺพิทาย วิราคาย นิโรธาย
อุปสมาย อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย สํวตฺตติ ฯ ตสฺมาตํ [๒]
#๑ ยุ. อปฺปมตฺตกํ อกฺขาตํ ฯ ๒ ม. มยา ฯ
อกฺขาตํ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย
ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ