[๑๖๙๔] เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ
อวิชฺชา อวิชฺชาติ ภนฺเต วุจฺจติ กตมา นุ โข ภนฺเต อวิชฺชา
กิตฺตาวตา จ อวิชฺชาคโต โหตีติ ฯ ยํ โข ภิกฺขุ ทุกฺเข อญฺญาณํ
ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา
ปฏิปทาย อญฺญาณํ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขุ อวิชฺชา เอตฺตาวตา
#๑ ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ
จ อวิชฺชาคโต โหติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขุ อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค
กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโย ฯ

[๑๖๙๕] เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข โส ภิกฺขุ ภควนฺตํ เอตทโวจ
วิชฺชา วิชฺชาติ ภนฺเต วุจฺจติ กตมา นุ โข ภนฺเต วิชฺชา
กิตฺตาวตา จ วิชฺชาคโต โหตีติ ฯ ยํ โข ภิกฺขุ ทุกฺเข ญาณํ
ทุกฺขสมุทเย ญาณํ ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ ทุกฺขนิโรธคามินิยา
ปฏิปทาย ญาณํ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขุ วิชฺชา เอตฺตาวตา จ
วิชฺชาคโต โหติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขุ อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย
ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๙๖] อิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติ ภิกฺขเว มยา ปญฺญตฺตํ ตตฺถ
อปริมาณา วณฺณา อปริมาณา พฺยญฺชนา อปริมาณา สงฺกาสนา
อิติปิทํ ทุกฺขํ อริยสจฺจนฺติ ฯ อิทํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจนฺติ ภิกฺขเว
ฯเปฯ อิทํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจนฺติ ภิกฺขเว มยา
ปญฺญตฺตํ ตตฺถ อปริมาณา วณฺณา อปริมาณา พฺยญฺชนา
อปริมาณา สงฺกาสนา อิติปิทํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจนฺติ ฯ
ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค กรณีโยติ ฯ

[๑๖๙๗] จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว ตถานิ อวิตถานิ ๑ อนญฺญถานิ ฯ
กตมานิ จตฺตาริ ฯ อิทํ ทุกฺขนฺติ ภิกฺขเว ตถเมตํ อวิตถเมตํ
#๑ สี. อวิตฺถานิ ฯ
อนญฺญถเมตํ ฯ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ ตถเมตํ อวิตถเมตํ อนญฺญถเมตํ ฯ
เมตํ ฯ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
ตถเมตํ อวิตถเมตํ อนญฺญถเมตํ ฯ อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ
ตถานิ อวิตถานิ อนญฺญถานิ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว อิทํ ทุกฺขนฺติ
โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ โยโค
กรณีโยติ ฯ
ธมฺมจกฺกปฺปวตฺตนวคฺโค ทุติโย ฯ
ตสฺสุทฺทานํ
ตถาคเตน เทฺว วุตฺตา ๑ ขนฺธา อายตเนน จ
ธารณาย ๒ จ เทฺว วุตฺตา อวิชฺชา วิชฺชา สงฺกาสนา ตเถน จาติ ๓ ฯ
_____________
#๑ ม. ธมฺมจกฺกํ ตถาคตํ ฯ ๒ ม. ธารณา จ เทฺว อวิชฺชา ฯ ยุ. ธารณาย เทฺว … ฯ
#๓ ม. … ตถาติ ฯ
โกฏิคามวคฺโค ตติโย

[๑๖๙๘] เอกํ สมยํ ภควา วชฺชีสุ วิหรติ โกฏิคาเม ฯ ตตฺร
โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ จตุนฺนํ ภิกฺขเว อริยสจฺจานํ
อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ มมญฺเจว
ตุมฺหากญฺจ ฯ กตเมสํ จตุนฺนํ ฯ ทุกฺขสฺส ภิกฺขเว อริยสจฺจสฺส
อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ
มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ ทุกฺขสมุทยสฺส อริยสจฺจสฺส ฯเปฯ
ทุกฺขนิโรธสฺส อริยสจฺจสฺส ฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทาย อริยสจฺจสฺส
อนนุโพธา อปฺปฏิเวธา เอวมิทํ ทีฆมทฺธานํ สนฺธาวิตํ สํสริตํ
มมญฺเจว ตุมฺหากญฺจ ฯ ตยิทํ ภิกฺขเว ทุกฺขํ อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ
ปฏิวิทฺธํ ทุกฺขสมุทโย อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ ทุกฺขนิโรโธ
อริยสจฺจํ อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา อริยสจฺจํ
อนุพุทฺธํ ปฏิวิทฺธํ ฯ อุจฺฉินฺนา ภวตณฺหา ขีณา ภวเนตฺติ นตฺถิทานิ
ปุนพฺภโวติ ฯ อิทมโวจ ภควา อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ
เอตทโวจ สตฺถา

[๑๖๙๙] จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตมทสฺสนา
สํสริตํ ทีฆมทฺธานํ ตาสุ ตาเสฺวว ชาติสุ ฯ
ยานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ ภวเนตฺติ สมูหตา
อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส นตฺถิทานิ ปุนพฺภโวติ ฯ

[๑๗๐๐] เย หิ เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา
อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ
ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ นปฺปชานนฺติ ฯ นเมเต
ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ วา สมณสมฺมตา
พฺราหฺมเณสุ วา พฺราหฺมณสมฺมตา น จ ปเนเต อายสฺมนฺโต
สามญฺญตฺถํ วา พฺราหฺมญฺญตฺถํ วา ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา
สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺติ ฯ

[๑๗๐๑] เย จ โข เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา
วา อิทํ ทุกฺขนฺติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ อยํ ทุกฺขสมุทโยติ
ยถาภูตํ ปชานนฺติ อยํ ทุกฺขนิโรโธติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ อยํ
ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ ยถาภูตํ ปชานนฺติ ฯ เต โขเม
ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมเณสุ เจว สมณสมฺมตา
พฺราหฺมเณสุ จ พฺราหฺมณสมฺมตา เต จ ปนายสฺมนฺโต
สามญฺญตฺถญฺจ พฺราหฺมญฺญตฺถญฺจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา
สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรนฺตีติ ฯ อิทมโวจ ภควา อิทํ วตฺวาน
สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา

[๑๗๐๒] เย ทุกฺขํ นปฺปชานนฺติ อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ
ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ อเสสํ อุปรุชฺฌติ ฯ
ตญฺจ มคฺคํ น ชานนฺติ ทุกฺขูปสมคามินํ
เจโตวิมุตฺติหีนา เต อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา
อภพฺพา เต อนฺตกิริยาย เต เว ชาติชรูปคา ฯ
เย จ ทุกฺขํ ปชานนฺติ อโถ ทุกฺขสฺส สมฺภวํ
ยตฺถ จ สพฺพโส ทุกฺขํ อเสสํ อุปรุชฺฌติ ฯ
ตญฺจ มคฺคํ ปชานนฺติ ทุกฺขูปสมคามินํ
เจโตวิมุตฺติสมฺปนฺนา อโถ ปญฺญาวิมุตฺติยา
ภพฺพา เต อนฺตกิริยาย น เต ชาติชรูปคาติ ฯ

[๑๗๐๓] สาวตฺถี ฯ จตฺตารีมานิ ภิกฺขเว อริยสจฺจานิ ฯ
กตมานิ จตฺตาริ ฯ ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ฯเปฯ ทุกฺขนิโรธคามินีปฏิปทา
อริยสจฺจํ ฯ อิมานิ โข ภิกฺขเว จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ฯ
อิเมสํ โข ภิกฺขเว จตุนฺนํ อริยสจฺจานํ ยถาภูตํ อภิสมฺพุทฺธตฺตา
ตถาคโต อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติ วุจฺจติ ฯ ตสฺมา ติห ภิกฺขเว
อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย ฯเปฯ อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทาติ
โยโค กรณีโยติ ฯ